Wycena aktywów i pasywów w jednostkach prowadzących księgi
rachunkowe w Polsce
Podstawy prawne wyceny
Ponieważ wycena opiera się na kategorii ceny, która ma z natury swojej charakter subiektywny, w celu zapewnienia porównywalności wyników wyceny, ogólne zasady wyceny normowane są przepisami prawa.
W Polsce, jednostki prowadzące księgi rachunkowe, dokonując wyceny składników aktywów i pasywów, zobowiązane są do przestrzegania przepisów rachunkowości (ale nie tylko). Przepisy, o których mowa zawarte są:
w ustawie z 29.09.1994 r. o rachunkowości (głównie art. 7 oraz rozdział 4 „Wycena aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego” i rozdział 4a „Łączenie się spółek”),
w MSR (MSR + MSSF + związane z MSR i MSSF interpretacje, ogłoszone w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej),
w rozporządzeniach MF stanowiących akty wykonawcze do ustawy z 29.09.1994 r. o rachunkowości (np. rozporządzenie MF z rozporządzeniu Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych ).
Ważne pojęcia związane z wyceną aktywów i pasywów
Rodzaj ceny
Definicja ceny
Cena nabycia
cena zakupu składnika aktywów, obejmująca kwotę należną sprzedającemu, bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika aktywów do stanu zdatnego do używania lub wprowadzenia do obrotu, łącznie z kosztami transportu, jak też załadunku, wyładunku, składowania lub wprowadzenia do obrotu, a obniżona o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski
Koszt
koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadniona część kosztów
wytworzenia
pośrednio związanych z wytworzeniem tego produkt;
− koszty bezpośrednie obejmują wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny,
− do uzasadnionej, odpowiedniej do okresu wytwarzania produktu, części kosztów pośrednich zalicza się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych,
− za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów,
− jeżeli nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia produktu, jego wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu, pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto ze sprzedaży, a w przypadku produktu w toku -
także z uwzględnieniem stopnia jego przetworzenia,
− do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:
1. będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych, 2. ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny,
3. magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji,
4. kosztów sprzedaży produktów;
Koszty te wpływają na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione.
Cena
możliwa do uzyskania na dzień bilansowy cena sprzedaży, bez podatku od towarów i usług i
(wartość)
podatku akcyzowego, pomniejszona o rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia oraz koszty
sprzedaży
związane z przystosowaniem składnika aktywów do sprzedaży i dokonaniem tej sprzedaży, a
netto na dzień powiększona o należną dotację przedmiotową;
bilansowy
jeżeli nie jest możliwe ustalenie ceny sprzedaży netto danego składnika aktywów, należy w inny sposób określić jego wartość godziwą na dzień bilansowy
Wartość
cena sprzedaży netto pomniejszona o wszystkie koszty bezpośrednie doprowadzające do tej
likwidacyjna
sprzedaży, stosowana w transakcjach specjalnych (np. likwidacja jednostki)
Wartość
kwota, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na
godziwa
warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami..
Cena rynkowa bieżąca cena takiego samego lub podobnego składnika majątkowego na rynku właściwym dla danej jednostki
Kwota
kwota należności lub zobowiązań, obejmująca niespłacony kapitał i należne odsetki od kapitału
wymagająca
(ustawowe lub umowne), ustalona na określony dzień
zapłaty
Wartość
wartość wyrażona najczęściej w pieniądzu i wyznaczana przez ceny bieżące, bez uwzględnienia
nominalna
wpływu innych czynników, np. inflacji;
wartość wymieniona (uwidoczniona) na dokumencie (np. banknocie pieniężnym, papierze wartościowym, itp.)
Trwała utrata zachodzi wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik
wartości
aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku - do ustalonej w inny sposób wartości godziwej.
Bilansowa wycena aktywów i pasywów
Zasady wyceny
Przedmiot wyceny
(art. 28 ust. 1 ustawy z 29.091994 r. o rachunkowości)
środki trwałe oraz wartości
według cen nabycia lub kosztów wytworzenia, lub wartości przeszacowanej
niematerialne i prawne
(po aktualizacji wyceny środków trwałych), pomniejszonych o odpisy
amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty
wartości
środki trwałe w budowie
w wysokości ogółu kosztów pozostających w bezpośrednim związku z ich
nabyciem lub wytworzeniem, pomniejszonych o odpisy z tytułu trwałej
utraty wartości
udziały w innych jednostkach według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości oraz inne inwestycje zaliczone lub według wartości godziwej lub według ceny rynkowej
do aktywów trwałych
inwestycje krótkoterminowe według ceny (wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny (wartości) rynkowej, zależnie od tego, która z nich jest niższa;
krótkoterminowe inwestycje, dla których nie istnieje aktywny rynek –
według w inny sposób określonej wartości godziwej
rzeczowe składniki aktywów według cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie wyższych od cen ich obrotowych
sprzedaży netto na dzień bilansowy
należności i udzielone
w kwocie wymaganej zapłaty, z zachowaniem ostrożności
pożyczki
zobowiązania
w kwocie wymagającej zapłaty; zobowiązania finansowe, których
uregulowanie zgodnie z umową następuje drogą wydania aktywów
finansowych innych niż środki pieniężne lub wymiany na instrumenty
finansowe – według wartości godziwej
rezerwy
w uzasadnionej, wiarygodnie oszacowanej wartości
kapitały (fundusze) własne
w wartości nominalnej
oraz pozostałe aktywa i
pasywa
składniki aktywów, dla
według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego składnika
których nie jest możliwe
ustalenie ceny nabycia, w
szczególności przyjęte
nieodpłatnie, w tym w drodze
darowizny
składniki aktywów – jeżeli
po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych od cen
założenie kontynuacji
ich nabycia albo kosztów wytworzenia, pomniejszonych o dotychczasowe
działalności nie jest zasadne
odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także odpisy z tytułu trwałej
utraty wartości.