SPOSTRZEGANIE LUDZI

Wpływ schematów na uwagę, selektywność percepcji, rozumienie i pamięć zdarzeń oraz przetwarzanie danych.

• najpierw uwaga jest ukierunkowywana na cechy obiektu zgodne ze schematem.

• pozytywnie ocenia się cechy człowieka, np. wykładowcy, matki, syna, lekarza - jeśli są zgodne z posiadanym schematem

• po potwierdzeniu schematu uwagę przyciągają informacje z nim sprzeczne

• dane zgodne z naszym zdaniem są szybciej i łatwiej zauważane im mniej informacji potrzeba do ich wykrycia (Macrae, Stangor i Milne, 1994).

• użycie schematu zwalnia zasoby umysłu, które mogą być wykorzystane przy innym zadaniu (Macrae, Milne i Bodenhausen, 1994).

• ułatwiają tendencyjną interpretację zdarzeń.

• eksperyment Rosenhana, w którym fakt uznania w klinice psychiatrycznej zdrowego człowieka za schizofrenika prowadził do interpretacji wszystkich jego zachowań jako patologicznych.

• dane zgodne ze schematem są łatwiej zapamiętywane i przypominane, gdy staramy się zrozumieć świat głównie dzięki schematom; łatwiej też wtedy zapamiętać więcej informacji.

• ane sprzeczne ze schematem są natomiast lepiej zapamiętywane i przypominane, gdy człowiek ma możliwość, zwyczaj i motywację do przemyślenia sprzeczności.

• im częściej dany schemat był aktywizowany w przeszłości i im bardziej dwuznaczne są nowe dane, tym większa liczba informacji jest spostrzegana jako potwierdzająca schemat.

Schemat wpłynie na przetwarzanie danych jeśli

• jest już dobrze wykształcony (mamy stereotyp np. Cygana)

• zostanie zaktywizowany (czyjś typ urody, styl życia, lubi słuchać muzyki cygańskiej

• jest stosowalny, czyli da się zastosować do danej sytuacji (ktoś dokonał kradzieży - kto jest podejrzany najbardziej, gdy jest tam Cygan?).

Przyczyny trudności zmiany schematów.

• efekt pierwszeństwa

• powoduje, że pierwsze wrażenie, dotyczące innej osoby, wyznacza naszą interpretację jej późniejszych zachowań

• skutkiem efektu pierwszeństwa jest lepsze zapamiętywanie informacji początkowych, niż następujących po nich

• efekt uporczywości

• oznacza, że przekonania ludzi dotyczące ich samych i innych ludzi utrzymują się mimo dopływu zaprzeczających informacji

• samospełniająca się przepowiednia.

• wywoływanie zdarzeń i zachowań, których się spodziewamy, zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym

• nasze określone oczekiwania względem innych ludzi sprawiają, że podejmujemy wobec nich nie do końca uświadomione działania, a oni zaczynają zachowywać się zgodnie z tymi oczekiwaniami.

Warunki konieczne samopotwierdzających się przepowiedni to:

1. bezpośrednia interakcja między zainteresowanymi stronami

2. większa siła oddziaływania autora hipotezy niż obserwowanego „obiektu”. MODYFIKATOTY SAMOSPRAWDZAJĄCEJ SIĘ PRZEPOWIEDNI:

Efekty hipotez rosną gdy:

• rośnie motywacja autora hipotezy do jej potwierdzenia, tj. IM BARDZIEJ NAGINA RZECZYWISTOŚĆ DO SWOICH WYOBRAŻEŃ,

• rośnie motywacja autora do zyskania przekonania o własnej nieomylności, czyli słabnie motywacja do obiektywizmu, dokładności, dążenia do prawdy,

• autor ma dogmatyczny umysł, tj. silne i sztywne przekonania,

• „obiekt” ma ogólnie chwiejne poczucie własnej wartości i łatwo mu wmówić jaki jest,

• „obiekt” ma skłonność do ulegania i nie potrafi skutecznie przeciwstawiać się,

• „obiekt” jest niepewny siebie chwilowo, np. wskutek wejścia w nowe środowisko.

Ukryte teorie osobowości (UTO)

• zestaw schematów poznawczych, skonstruowanych na zasadzie dowolnego grupowania różnych cech osobowości wg zasady rzekomej korelacji

• w rzeczywistości brak współwystępowania np. cech uprzejmości i hojności.

Uproszczone wnioskowanie

- Wnioskowanie z prób niereprezentatywnych

• uogólnienia na podstawie tendencyjnych, nietypowych i/lub fragmentarycznych danych (np. obraz mężczyzn i kobiet na podstawie filmów porno lub postaci z literatury spod znaku Harlequina).

- Szacowanie współzmienności

• przewidywanie wystąpienia jednej zmiennej na podstawie wystąpienia drugiej - uwaga na niebezpieczeństwo korelacji pozornych, czyli stwierdzania związków między zmiennymi, gdy naprawdę ich nie ma

Teoria atrybucji Fritza Heidera

• próba budowania przez ludzi własnych teorii, dotyczących zachowań osób i grup, oraz na używaniu tych teorii do wyjaśniania zjawisk społecznych

• robimy to wszyscy bez świadomości skali popełnianych błędów

• Dwie kategorie wykluczających się przyczyn zachowania się ludzi

1. Wewnętrzne to wnioskowanie, że ktoś zachował się w pewien sposób, bo ma taką cechę/osobowość

2. Zewnętrzne to wnioskowanie, że ktoś zachował się w pewien sposób z powodu sytuacji, w której się znalazł/wpływu innych ludzi.

Cztery błędy atrybucji to

1. powierzchowne przetwarzanie informacji

• stosowanie schematów, ukrytych teorii i skryptów.

2. podstawowy błąd atrybucji (tzw. błąd korespondencji)

• przecenianie korespondencji między zachowaniem a osobowością, czyli przecenianie roli czynnika wewnętrznego (cech), a niedocenianie roli sytuacji i ról społecznych

• kultura Zachodu uczy raczej wyjaśnień, odwołujących się do cech osobowości.

3. perspektywa Aktora i Obserwatora

• odmienne spostrzeganie przyczyn własnego i cudzego zachowania się

• perspektywa Aktora (siebie działającego) - własne zachowania częściej wyjaśniamy wpływem sytuacji.

• perspektywa Obserwatora (siebie przyglądającego się innym) - cudze zachowania częściej wyjaśniamy wpływem cech

4. atrybucje w służbie Ego

• upatrywanie przyczyn sukcesów w sobie, a przyczyn porażek poza sobą - w celu podtrzymania lub podwyższenia samooceny,

• nierealistyczny optymizm - dobro przydarza się częściej nam, zło innym

5. wiara w sprawiedliwy świat (Lerner)

• ludzie dostają to, na co zasłużyli; ciekawe, że w krajach III świata brak jest wiary w sprawiedliwy świat, czemu trudno się dziwić.

Ocenianie innych

• różni się od spostrzegania wartościującym znaczeniem danych.

• informacje o ludziach dzielimy na pozytywne i negatywne

cechy nie obserwowalne bezpośrednio podlegają efektowi aureoli, co bywa świadomie wykorzystywane np. w reklamie lub przy manipulowaniu autorytetem i jego symbolami