Nauka europejska XIX i I-sza połowa XXw.

• Dzieli się na 2 fazy: lata 1815-1914 oraz lata 1914 do połowy XXw.

• Główne ośrodki naukowe: Niemcy, Anglia, Francja, potem USA

• Różnice między tymi fazami:

• różne tempo zachodzących zmian polityczno- społecznych

• różny zasięg i rodzaj nauki i techniki

• różnice w podst. założeniach nauk matem.-przyrodn. i humanistycznych

• zmiany kierunków prądów społecznych, ideologicznych i politycznych

• Charakterystyka nauki i techniki w fazie 1815-1914:

• narodziny cywilizacji przemysłowej jako siły przekształcającej przyrodę i społeczeństwo

• unaukowienie techniki

• zalążki państwowej polityki naukowej (Francja, Niemcy)

• wzrost znaczenia zreformowanych środowisk uniwersyteckich- wykszt. się uniwersytetu liberalnego propagujący hasła wolności uczenia się i nauczania ( na początku w Niemczech), samorządność uczelni

• zalążki międzynarodowej organizacji nauki przez organizowanie spotkań, zjazdów, kongresów uczonych: ufundowanie nagrody Nobla

• rozwój specjalistycznych towarzystw naukowych, poj. Się 1-szych federacji narodowych towarzystw naukowych

• wzrost liczby, znaczenia czasopism naukowych, 1-sze służby informacji naukowej + periodyki referujące, 1-sze międzynarodowe instytucje dokumentacji i informacji bibliotecznej/ bibliograficznej/ informacji naukowej

• XIX w. wyodrębnia się filozofia, opisująca i wyjaśniająca podstawy poznania naukowego.

• Początek XIX w. - rozwija się idealistyczna filozofia niemiecka (Johann G. Fichte, Friedrich W. Schelling, Georg Wilhelm Hegel- głoszono w poznaniu prymat intuicji i ducha nad materią i rozumowaniem . Świat rzeczywisty stanowi odwzorowanie świata ducha.

• Francja- pozytywizm (twórca A. Comte) Nauka powinna badać przedmioty rzeczywiste, dostępne umysłowi, wiedza ma być pewna

• Anglia- empiryzm ( przedstawiciel - John Stuart Mill) Głoszono historyczność i zmienność prawd zdobytych dzięki doświadczeniu

• K. Marks, Fryderyk Engels- materializm dialektyczny. Świat jest materialny, dostrzegalny przez zmysły, o wszystkim decydują prawa dialektyki ( tzn. ruchu)

• H. Spencer- ewolucjonizm, świat rozwija się niezmiennie i stale w jednym kierunku

• Po 1880: pragmatyzm (William James)- prawdziwe jest tylko to co pożyteczne dla człowieka

• Nietzsche- hasła kultu życia, woli i mocy, władzy i panowania

• Henri Bergson- poznanie doświadczalne i rozumowanie wszystkiego nie tłumaczy

• XIX i XX- czas rozwoju nauk matematyczno-fizycznych i przyrodniczych. Matematyka (Karl Friedrich Gauss, Niels Abel, Nikołaj Łobaczewski, Bernhard Riemann) Dążenie do unifikacji- Giuseppe Peano, Favid Hilbert, George Cantor

• Astronomia- rozwój znajomości Układu Słonecznego. Odkryto Neptun w 1846, stosowanie do badań analizy widmowej i fotografii

• Fizyka- rozwój termodynamiki (Carnot, Joule), kinetyczna teoria gazów (Faraday, Wróblewski Zygmunt, Olszewski Karol), badania elektryczności (Ohm)

• Odkrycia w dziedzinie promieniotwórczości (H.A.Becquerel, M. Curie-Skłodowska)

• XXw. Einstein i jego teoria względności, dał początek fizyce relatywistycznej

• XIX- usamodzielniła się chemia; powstanie teorii atomowej Daltona, Avogardo wprowadza pojęcie cząsteczki, Liebig- laboratoryjna produkcja nawozów sztucznych, Mendelejew

• Teoria ewolucji- przełom w naukach przyrodniczych XIX w.

• Nauki humanistyczne i społeczne w XIX- dążenie do upodobnienia ich do nauk ścisłych i przyrodniczych, dzięki temu miały być „unaukowione”. Koniec XIXw i XXw- koncepcję tą zastępowano stwierdzeniami filozoficznymi uznającymi odrębność nauk humanistycznych i ich naukowy charakter (Wilhelm Dilthey- wystąpił przeciw pozytywistycznemu rozumieniu nauki)

• Psychologia głębi Freuda i jego ucznia Adlera- dochodzono początków kultury ludzkiej, jej rozwoju i zróżnicowaniu

• Socjologia- rozwój w XIX jako samodzielnej dyscypliny naukowej (A. Comte)- opis społeczeństwa, wyjaśnianie praw następstwa i kolejności zdarzeń. Potem Durkheim i Cooley

• Języki starożytne (sankrytyzm): Bockha, Mommsen, filologowie renesansu - powstanie nowożytnego językoznawstwa. Wykształcały się szkoły: Szkoła młodogramatyczna (Burgman, Hermann Paul, Jan Rozwadowski)- należy badać realne języki jednostkowe. Szkoła etnopsychologiczna (Niemiec; Heymann Steinthal, Wilhelm Wundt)- język to przejaw psychologii zbiorowej, odzwierciedla duszę zbiorową. Szkoła socjologiczna (F. Saussure)- język to fakt społeczny, trwała norma społeczna

• Literaturoznawstwo- obejmuje historię, teorię i metodologię badań literackich; Szkoła w Niemczech (J.G. Herder)- dla badacza ma znaczenie sztuka realistyczna, ludowa. Utwór literacki przez twórcę wyraża ducha narodu. Szkoła francuska: Steal-Holstein, Saint-Beuve, Abel Francois Villemain- zwracanie uwagi na rolę środowiska w rozwoju literatury, instytucji moralności i psychologii społecznej. Szkoła pozytywistycznej historii literatury- hasła podporządkowania nauk humanistycznych metodom nauk przyrodniczych (Hipolit Taine- na lit. wpływa rasa, chwila dziejowa i środowisko; Wilhelm Scherer)

• Historiografia europejska- 2 okresy (romantyczny, scjentyczny). Herder, Friedrich Schiller, B.G. Niebuhr, Fichte, Hegel. Szkoła pruska: problemy dziejów państw i ich polityki, gratyfikacja roli państwa w historii (Ranke, Mommsen, Droysen, Giesebrecht)

• Historiografia we Francji- zwracanie dużej uwagi na sprawy społeczne w dziejach. Chateaubriand uważał religię za istotny czynnik rozwoju życia ludzkiego. Guizot- stosunki społeczne to klucz do zrozumienia historii; Michelet; Hipolit taine- historia to przejaw stałych praw społecznych

• Historiografia w Anglii- Macaulay, Carlyle- opisywali przeszłość jako życie wybitnych jednostek nadających bieg dziejom. Zadania historyka: stosowanie metod indukcji przyrodniczej i metod statystycznych.

• Ekonomia- usamodzielniła się w XIX wieku (Malthus, David Ricardo)- prawem natury jest wolna konkurencja i stałość praw ekonomicznych, więc ekonomia dba o równowagę między pracą a płacą. Marks- pracował nad „Kapitałem”- analizował prawa ekonomii liberalnej, wolnokonkurencyjnej i stwierdził że są to prawa gospodarki kapitalistycznej

• Ogólnie wiek XIX (podsumowanie)- wiek scjentyzmu, ideałem był uczony zajmujący się bezinteresownie nauką; zaczęto tworzyć towarzystwa grupujące uczonych poszczególnych dziedzin i specjalności (Niemcy- Zjednoczenie Niemieckich Badaczy Przyrody przez Lorenz Oken; Anglia- Brytyjskie Towarzystwo Popierania Nauki przez K.Babbage)

• FAZA 1914- POŁOWA XX w:

Charakteryzują ją:

• wzrost nakładów finansowych i materialnych na prace naukowe

• szybki wzrost liczby pracowników naukowych

• częstsze prace zespołowe w naukach ścisłych, przyrodniczych i technicznych

• większy udział badań specjalistycznych i rozwój badań interdyscyplinarnych

• skrócenie czasu dzielącego odkrycie naukowe od jego zastosowania w technice i gospodarce

• wykształcenie się języka porozumiewania się uczonych (dążenie do jednoznaczności, prostoty)

• powstawanie narodowych szkół badawczych w różnych dziedzinach nauki i techniki

• wzrost liczby publikacji naukowych

• rozwój czasopiśmiennictwa naukowego

• stopniowe dopuszczanie kobiet do nauki i wyższego wykształcenia

• przechodzenie od małej do wielkiej nauki zw. z gospodarką kraju czyli początek ery „wielkiej nauki”