Leki p/bólowe narkotyczne (opioidy)

Ból

• Złożone doznanie czuciowe i emocjonalne.

• Zawsze powinno się dążyć do zlikwidowania bólu.

• Opóźnienie działania przeciwbólowego to mniejsza skuteczność i konieczność podania leku w większych dawkach.

• Leczenie bólu to leczenie objawowe.

Ból nocyceptywny (kliniczny, normalny)

• Podrażnienie zakończeń nerwowych przez silne bodźce - uraz.

• Ból trzewny - narządy wewnętrzne

• Somatyczny - skóra, mięśnie, stawy

• Ból psychogenny - ból o nieustalonej przyczynie, związany z procesem myślenia, stanem emocjonalnym (depresja, zaburzenia nerwicowe)

• Ból neuropatyczny - wynik zaburzenia funkcji dróg przewodzenia bólu w wyniku uszkodzenia nerwów (rwa kulszowa-ucisk na nerwy)

Morfina

- główny alkaloid opium

- opium zawiera dwa rodzaje alkaloidów:

• I. Alkaloidy fenantrenowe - narkotyczne leki p. bólowe (ośrodkowe)

• morfina 10%

• kodeina 0,5%

• tebaina 0,2%

• II. Alkaloidy benzyloizochinolinowe: nie działają ośrodkowo

• papaweryna 1%

• narkotyna 6%

• narceina 0,3%

• MORFINA - jest typowym agonistą receptorów opioidowych

•Receptory opioidowe: m (mi) d (delta) k (kappa)

DZIAŁANIE MORFINY:

Przeciwbólowe

Uspokajające

Dysforia/euforia

Depresja czynności oddechowej

Działanie przeciwkaszlowe

Obniżenie progu drgawkowego

Zwężenie źrenic

Swoiste działanie p/bólowe

• Występuje ono po dawkach nie wpływających jeszcze na inne doznania

zmysłowe takie jak: dotyk, czucie ciepła, zimna, wzrok, słuch.

• Morfina skutecznie znosi bóle przewlekłe, tępe np. nowotworowe, a w większych

dawkach również bóle ostre np. po złamaniu kości długich.

Obwodowe:

. · Zwiększenie napięcia mięśni gładkich

. · Uwalnianie histaminy

. · Hamuje skurcz macicy, wydłuża poród

OBJAWY ZATRUCIA MORFINĄ

Upośledzenie czynności oddechowej, sinica Obniżenie ciśnienia tętniczego

Senność przechodząca w śpiączkę (obniżenie temperatury ciała) Zmniejszenie napięcia mięśni szkieletowych, osłabienie lub zniesienie odruchów Drgawki

Silne zwężenie źrenic (znaczenie diagnostyczne)

INTERAKCJE

Działanie uspokajające i depresyjny wpływ opioidów na ośrodek oddechowy nasilają:

. · Barbiturany

. · Anskjolityki

. · Leki przeciwdepresyjne

. · Neuroleptyki

Zastosowanie kliniczne

• Ból - zalecana przy silnych bólach, gdzie należy szybko działać

• Przygotowanie do zabiegów

• Bóle nowotworowe

PRZECIWWSKAZANIA DO STOSOWANIA MORFINY

• kobiety w ciąży - przechodzi do wszystkich tkanek: mózgu, płodu, mleka, może powodować uzależnienie płodu, łącznie z objawami abstynencji

• matki karmiące - j.w.

• niemowlęta i osoby młode - są bardziej wrażliwe

• depresja oddechowa

• niskie ciśnienie

• dychawica oskrzelowa

TOLERANCJA MORFINOWA

• Długotrwałe stosowanie morfiny powoduje zmniejszenie zawartości endogennych opioidów, co prowadzi do stosowania coraz większych dawek

Uzależnienie

Uzależnienie psychiczne: chęć powtarzalnego zażywania morfiny

Uzależnienie fizyczne: odstawienie morfiny wywołuje objawy abstynencji:

- biegunki

- bóle kostne

- bóle stawowe

- zaburzenia ze strony układu krążenia

LEKI SYNTETYCZNE

• POCHODNE MORFINANU: leworfanol, dekstrorfan

• POCHODNE PIPERYDYNY: petydyna, difenoksylat, loperamid, tylidyna

• FENTANYL I JEGO ANALOGI: fentanyl, alfentanyl, sulfentanyl, lofentanyl

• POCHODNE 4,4-DIFENYLOHEPTANONU: metadon, normetadon, lewometadyl

• POCHODNE DIFENYLOIZOPENTANOLU: propoksyfen, lewopropoksyfen

AGO - ANTAGONIŚCI

• POCHODNE BENZMORFANU: pentazocyna

• POCHODNE FENANTRENU: nalbufina, buprenorfina, butorfamol, tramadol

ANTAGO- AGONIŚCI

• Nalorfina

• Lewalorfan

CZYŚCI ANTAGONIŚCI

• Nalokson

• Naltrekson

POCHODNE MORFINANU - LEWORFANOL, DEKSTRORFAN

• Właściwości farmakologiczne - analogiczne jak morfina

• DEKSTRORFAN (prawoskrętny izomer) - nie ma właściwości przeciwbólowych, działa silnie przeciwkaszlowo

• DEKSTROMETORFAN - pochodna dekstrorfanu - stosowana jako lek

przeciwkaszlowy - nie wywołuje zależności

POCHODNE PIPERYDYNY

Petydyna

• Działanie ośrodkowe identyczne jak morfina

• Różnice w działaniu obwodowym: słabsze działanie kurczące mięśnie gładkie - może być stosowana w kolkach (żółciowej i nerkowej),

• nie ma tak silnego działania zapierającego - nie jest stosowana jako lek przeciwbiegunkowy,

• nie hamuje czynności skurczowej macicy w czasie porodu - często stosowana w łagodzeniu bólów porodowych,

• nie kurczy źrenic,

• tolerancja rozwija się wolniej.

• Zastosowanie - znoszenie bólu we wszystkich przypadkach w których istnieją wskazania do stosowania opioidów

Difenoksylat

• Silne działanie zapierające

• Może działać ośrodkowo

• Preparat - Reasec

FENTANYL I JEGO ANALOGI

• Działa silnie przeciwbólowo (80- razy silniej niż morfina) działa szybko i krótko

• Zarówno działanie przeciwbólowe jak i euforyzujące jest znoszone przez NALOKSON

• Stosowany głównie w anestezjologii - podany nawet w dużych dawkach nie wywołuje zaburzeń ze strony układu krążenia (w przeciwieństwie do morfiny nie uwalnia histaminy)

• W dużych dawkach może powodować sztywność mięśniową - w tym również istotnych dla oddychania mięśni międzyżebrowych - wymaga stosowania leków

zwiotczających

POCHODNE 4,4-DIFENYLOHAPTANONU

METADON

• Właściwości farmakologiczne takie jak w przypadku morfiny

• Działa przeciwbólowo zarówno po podaniu doustnym jak i pozajelitowym

• Stosowany w leczeniu zależności morfinowej i heroinowej - podany doustnie hamuje objawy abstynencji i działanie euforyzujące morfiny

• Stosowany jako lek przeciwbólowy

• Może ulegać kumulacji

POCHODNE DIFENYLOIZOPENTANOLU

PROPOKSYFEN

• Przeciwbólowo działa odmiana prawoskrętna - dekstropropoksyfen

• Przeciwkaszlowo działa odmiana lewoskrętna - lewopropoksyfen

• Działa słabo przeciwbólowo - wykazuje jednak synergizm superaddycyjny z kwasem acetylosalicylowym i patracetamolem

• Podawany wyłącznie doustnie - działa silnie drażniąco po podaniu pozajelitowym

AGO - ANTAGONIŚCI

• Stosowane jako leki przeciwbólowe

• Działanie antagonistyczne słabe - jednak u osób z zależnością fizyczną mogą rozwinąć się częściowo objawy odstawienne

• Prawdopodobieństwo wystąpienia zależności fizycznej jest wielokrotnie mniejsze niż w przypadku czystych agonistów

POCHODNE BENZMORFANU

PENTAZOCYNA

• Bardzo słabe właściwości antagonistyczne - nie odwraca depresji oddechowej wywołanej przez morfinę

• Może wywołać zespół abstynencyjny u osób z zależnością fizyczną

• Pobudza ona głównie receptory opioidowe k (kappa) dając efekt przeciwbólowy i uspokajający

• Działa depresyjnie na czynność oddechową

• Słabiej od morfiny wpływa na mięśnie gładkie

• Słabiej od morfiny wpływa na ciśnienie w drogach żółciowych i moczowych

• W przeciwieństwie do morfiny - nie hamuje czynności porodowej, rzadziej wywołuje depresję oddechową noworodków

• Dość silnie wpływa na układ krążenia (w większych dawkach) - podnosi ciśnienie tętnicze i przyspiesza czynność serca

• Wywołuje objawy psychomimetyczne: niepokój, myśli obsesyjne, omamy - głównie po dawkach większych od leczniczych

• Objawy przedawkowania pentazocyny nie są znoszone przez nalorfinę i lewalorfan - znosi je tylko nalokson

POCHODNE FENANTRENU

BUPRENORFINA

• Działa przeciwbólowo - po podaniu: doustnym, podjęzykowym, pozajelitowym

• Podana doustnie znosi euforyzujące działanie morfiny, nie wywołując objawów

abstynencji - próby leczenie zależności morfinowej

• Rzadko powoduje nudności i wymioty

Tramadol

• Silne działanie przeciwbólowe

• Słabe działanie uzależniające

• Większa dawka - poczucie błogości i relaksu.

• Dłuższe przyjmowanie uszkadza wątrobę, wpływa też na pracę serca

• Już po tygodniu intensywnego zażywania może dojść do śpiączki wątrobowej, (przeszczep narządu), a po miesiącu -uszkodzenie serca

ANTAGO - AGONIŚCI

NALORFINA i LEWALORFAN

• Działają przeciwbólowo

• Wywołują depresję czynności oddechowej

• Działają przeciwkaszlowo

• Uspokajająco

• Obniżają temperaturę ciała

• Nie stosowane jako leki przeciwbólowe - silne działanie dysforyczne

• Znoszą depresje oddechową wywołaną przedawkowaniem morfiny

• Znoszą zaburzenia czynności oddechowej u noworodków, których matki otrzymywały petydynę

• Znoszą nudności i wymioty wywołane przez opioidy

• Wywołują zespół abstynencji u osób uzależnionych

• Pogłębiają depresję czynności oddechowej wywołaną przez inne leki niż opioidy

(uwaga w zatruciach mieszanych)

CZYŚCI ANTAGONIŚCI

NALOKSON

• Znosi objawy przedawkowanie

• Nie powoduje dysfori

• Stosowany tylko pozajelitowo - nie wchłania się z przewodu pokarmowego

• Stosowany w celu znoszenia depresji oddechowej wywołanej przez opioidy przyjmowane przez chorych poddanych zabiegom chirurgicznym

• W położnictwie w celu zniesienia depresji oddechowej noworodków

• Nie pogłębia depresji oddechowej wywołanej przez inne związki niż opioidy (lek z wyboru w zatruciach mieszanych)

• Znosi toksyczne działanie alkoholu etylowego

• Hamuje przekaźnictwo GABA - powoduje obniżenie progu drgawkowego i może

przyczyniać się do wystąpienia drgawek

• Dodawany do metadonu w leczeniu uzależnienia

Naltrekson

• Doustnie stosowany (działa dłużej)

• Stosowany jest u osób wyleczonych z I fazy uzależnienia aby sięgnięcie po narkotyki nie dawało euforii