martenzytu są w ziarnach austenitu inflcroobszary koncentracji naprężeń (powstających podczas chłodzenia) w skupieniach dyslokacji. Wzrost płytki martenzytu (w praktyce pomijalny) odbywa się z szybkością rzędu lO"4 s (przesunięcia atomów zachodzą na ułamkach odległości międzyatomowych)Mo momentu zahamowania go na granicy ziarna lub innej płytki. Wielka szybkość wzrostu ziam gwarantuje identyczny skład martenzytu
o;
b) 3,04 3.00 •J 2.96 ^ | 2.92 ^ 2.8Q 2.8i
|
|
|
|
|
|
|
|
|
clą 1.09 W ipo
|
|
|
|
|
|
|
|
|
^
|
|
|
|
|
|
|
|
|
c/
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7-
|
|
|
|
|
i
|
|
|
|
/
|
|
|
|
|
|
|
|
|
^
|
|
|
|
|
|
|
|
|
^
|
|
|
c/a
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
yt
|
^
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-o—
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OA 1/S% C OB 12
Rys. 5.31. Wpływ węgla na strukturę martenzytu: a) komórka zasadnicza, b) stałe sieciowe
i i fazy macierzystej. Wzrostowi płytek martenzytu towarzyszy ślizganie się dyslokacji powodujące sprężyste ugięcia płaszczyzn sieciowych na granicy faz austenit-martenzyt, zwane odkształceniem przystosowania. Martenzyt wykazuje określoną orientację krystalograficzną względem austenitu (granice międzyfazowe są sprzężone): (iii)aj|(ioi)m
i (110L||[111]M.
Zarodkowanie dalszych igieł martenzytu wymaga obniżania temperatury dla wytworzenia nowych mikroobszarów z koncentracją naprężeń. Duża szybkość zarodkowania przy odpowiednim przechłodzeniu jest związana z procesem ślizgania się dyslokacji. Martenzyt ma objętość właściwą większą o ok. 1,5% od austenitu. Toteż W miarę postępu przemiany pozostały austenit podlega coraz większym naprężeniem ściskającym, które samorzutnie hamują przemianę^ Po oziębieniu stali do temperatury My pozostaje 4—8% austenitu nie podlegającego przemianie, jako austenit szczątkowy, który wykazuje znaczną trwałość.
Stwierdzono, że zewnętrzne naprężenia powodujące odkształcenie przechłodzonego austenitu wyraźnie przyspieszają (powiększają szybkość zarodkowania) przemianę marten-zytyczną, ponieważ uaktywniają ruch dyslokacji i podwyższają temperaturę Mg. Wpływ naprężeń ma duże znaczenie praktyczne (por. rozdz. 6.2). Związek mechanizmu przemiany martenzytycznej z odkształceniem plastycznym sprawia, że wg nowszych poglądów można ją traktować jako szczególny rodzaj odkształcenia plastycznego. Przyłożenie zewnętrznego naprężenia (odkształcenie plastyczne) zastępuje siła napędowa, którą jest wewnętrzne uwolnienie energii swobodnej (przemiana martenzytyczna).
W warunkach technicznych zwykle oziębia się stal do temperatury otoczenia. J^ z rys. 5.30 widać, przy zawartości >0,6% C przemiana martenzytyczna nie zostaje za-