WITAMINA B6
Synonimy: pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina, adermina.
JAK ODKRYTO WITAMINĘ B6
W 1930 r. Chick i Copping opisali nową witaminę, którą nazwali czynnikiem I. W cztery lata później dokonał tego samego György. W 1935r. Birch, György i Harris wykazali, że niedobór tej witaminy powoduje u szczurów ostre zapalenie skóry, nie ustępujące pod wpływem leczenia kwasem nikotynowym, które dla odróżnienia od pelagry nazwano akrodynią. W 1935 r. W pięciu różnych laboratoriach wyizolowano witaminę B6 z otrąb ryżu. Potem Kuhm ustalił wzór pirydoksyny, a w 1939 r. Harris i Falkers oraz Kuhm i współpracownicy dokonali jej syntezy.
BUDOWA I WŁAŚCIWOŚCI WITAMINY B6
Nazwa witamina B6 obejmuje grupę trzech naturalnych związków pirydynowych ulegających w organizmie wzajemnym przekształceniom i wykazujących podobne działanie biologiczne.
Pirydoksyna jest białym krystalicznym proszkiem, lekko gorzkawym o temperaturze topnienia 160°C. Rozpuszcza się w wodzie, słabo w 95% alkoholu etylowym, nie rozpuszcza się w eterze. Jest odporna na działanie temperatury i utlenianie, podatna na działanie promieniowania ultrafioletowego. Syntetyczna pirydoksyna jest produkowana w postaci chlorowodorku. Pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina są koenzymem dla ponad 50 różnych enzymów (transaminaz, dekarboksylaz, dezaminaz, oksydaz) katalizujących przemiany biochemiczne białek, tłuszczów i węglowodanów. W przemianach niektórych aminokwasów jak np.: tryptofanu, fenyloalaniny i tyrozyny pełnią szczególną rolę katalizując kolejne etapy przekształceń związków chemicznych
GDZIE WYSTĘPUJE WITAMINA B6
Głównym źródłem witaminy B6 są produkty zbożowe i ziemniaki (pirydoksyna) oraz mięso i wędliny (pirydoksal i pirydoksamina). Najmniejsze ilości witaminy B6 (poniżej 0,05 mg w 100 g) zawierają płatki kukurydziane, mąka pszenna o najniższym wymiale tzw. typ 500, pieczywo pszenne oraz jabłka, wiśnie i porzeczki.
W mleku i przetworach mlecznych znajduje się poniżej 0,10 mg tej witaminy w 100 g.
Produkty spożywcze pod względem zawartości witaminy B6 można podzielić na 5 grup.
|
Szczególnie bogate w pirodyksynę są:
|
FUNKCJE WITAMINY B6 W ORGANIZMIE
Uczestniczy w przemianie aminokwasów i syntezie białek oraz metabolizmie kwasów tłuszczowych.
Niezbędna w syntezie porfiryn (synteza hemu do hemoglobiny - niezbędnej w produkcji krwinek czerwonych) i hormonów (np.: histamina, serotonina)
Wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego
Podnosi odporność immunologiczną organizmu i uczestniczy w tworzeniu przeciwciał.
SKUTKI NIEDOBORU I NADMIARU WITAMINY B6
Objawy hipowitaminozy (niedoboru)
Stany zapalne skóry - dermatitis (łojotokowe zmiany na twarzy, podrażnienie języka i błon śluzowych jamy ustnej, podobnie jak w przypadku braku witaminy B2 i PP).
Zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym (apatia, bezsenność, nadwrażliwość, napady drgawek).
Zwiększona podatność na infekcje.
Niedokrwistość.
Objawy hiperwitaminozy (nadmiaru)
Organizm dobrze toleruje duże dawki witaminy B6. Przy dłuższym stosowaniu pirydoksalu w ilości 2g dziennie mogą wystąpić zaburzenia neurologiczne.
Dobowe zapotrzebowanie na witaminę B6
|
W normalnych warunkach dzienne zapotrzebowanie człowieka na witaminę B6 wynosi 2 - 3 mg pirydoksyny. Czynniki takie jak stres, miesiączka, ciąża, niewydolność serca, podeszły wiek, zbyt niski poziom cukru we krwi, zażywanie pigułek antykoncepcyjnych znacznie zwiększają zapotrzebowanie na pirydoksynę.
Witaminy
[witamina-def.] [K. Funk] [Podział witamin] [Witamina B1-tiamina] [Witamina B2-ryboflawina] [Witamina PP-niacyna] [Witamina B6-pirydoksyna] [Witamina H-biotyna] [Kwas pantotenowy-B5] [Folacyna (foliany)] [Witamina B12-kobalamina] [Witamina C-kwas askorbinowy] [Witamina A-retinol i ß-karoten ] [karotenoidy] [Witamina D-kalcyferol] [Witamina E-tokoferol] [Witamina K-filochinon]
Witaminami nazywa się grupę związków chemicznych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu i muszą być człowiekowi i dostarczone, ponieważ nie są przez organizm syntetyzowane. Witaminy są potrzebne w bardzo małych ilościach - od kilku mikrogramów do kilkudziesięciu miligramów - i nie są ani materiałem budulcowym, ani energetycznym. Spełniają na ogół rolę katalizatorów biologicznych. Wchodzą w skład grup prostetycznych wielu enzymów, umożliwiając wiele różnych przemian biochemicznych, zachodzących w organizmie.
Niektóre związki, będące witaminami dla człowieka, nie są witaminami dla zwierząt. Na przykład kwas askorbinowy (witamina C) jest syntetyzowany przez szczura, psa i wiele innych gatunków zwierząt, a tylko człowiek, małpy człekokształtne i świnka morska nie mają drogi metabolicznej jego syntezy - kwas askorbinowy muszą otrzymać z pożywieniem i tylko dla nich stanowi on witaminę. W niniejszym rozdziale będzie, więc mowa wyłącznie o związkach, które są witaminami dla człowieka.
Nazwa witamina (amina potrzebna do życia) została wprowadzona przez polskiego uczonego Kazimierza Funka w 1911 r., a chociaż zastosowana do witaminy B1 (która w sensie chemicznym jest aminą) przyjęła się dla całej grupy związków, mimo ich odmiennej budowy chemicznej. Odkrycia witamin, badania ich roli i budowy, trwały całymi latami i właściwie trwają po dzień dzisiejszy.
W miarę poznawania budowy i działania witamin uznano, że niektóre związki, które zostały tak nazwane nie są witaminami. Do takich związków należą m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), które kiedyś nosiły nazwę witaminy F, czy też flawonoidy, określane mianem witaminy P.
Obecnie, zgodnie z przyjętą na świecie nomenklaturą, stosuje się nazwy witamin związane na ogół z ich budową chemiczną, a nie kolejną literą alfabetu. Ze względu na to, że stosuje się oba nazewnictwa, przy każdej z witamin zostaną zamieszczone obie nazwy.
Klasyczny podział witamin jest dokonany ze względu na ich rozpuszczalność. Witaminy dzielimy na rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczu. Do witamin rozpuszczalnych w wodzie zalicza się:
witaminę B1 - tiaminę
witaminę B2 - ryboflawinę
witaminę PP - niacynę
witaminę B6 - pirydoksynę
witaminę H - biotynę
witaminę B5 - kwas pantotenowy
folacynę - kwas foliowy, foliany
witaminę B12 - kobalaminę
witaminę C - kwas askorbinowy
Wszystkie wymienione związki, poza kwasem askorbinowym, stanowią grupę witamin B. Niektórzy zaliczają także do witamin grupy B takie związki, jak: cholinę, inozytol, kwas paraaminobenzoesowy(PABA), czy też kwas pangamowy (witamina B15). Należy pamiętać, że działaniem fizjologicznym określonej witaminy odznacza się w wielu wypadkach kilka związków. I tak np. witaminą PP jest kwas nikotynowy i amid tego kwasu, witaminą B6 - pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina, witaminą C - kwas askorbinowy i kwas dehydroaskorbinowy.
Do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach zalicza się:
witaminę A - retinol i jej prowitaminę ß-karoten
witaminę D - kalcyferol
witaminę E - tokoferol
witaminę K - filochinon
Witaminy muszą być dostarczone w pożywieniu. Dlatego ważne jest, aby produkty, które spożywamy, były ich nośnikami, a nie tylko wprowadzały tzw. "puste kalorie. Źródłem witamin są nie tylko owoce i warzywa, ale w znacznej mierze pieczywo, zwłaszcza ciemne, mięso i jego przetwory, a także mleko i jego przetwory. Dzieci i młodzież muszą być odżywiane prawidłowo, aby wszystkie niezbędne składniki były im dostarczone w okresie intensywnego wzrostu. U ludzi starszych witaminy wchłaniają się gorzej, a zatem ich dieta powinna być urozmaicona i bogata w składniki odżywcze, w tym także w witaminy. Przy prawidłowym, urozmaiconym żywieniu nie zachodzi obawa przedawkowania witamin. Natomiast przy spożywaniu produktów wzbogaconych w witaminy i przy jednoczesnym dodatkowym zażywaniu witamin w połaci preparatów farmaceutycznych może dojść do nadmiernej ich podaży. Przedawkowanie żadnej z witamin nie jest korzystne, jednakże objawy hiperwitaminozy (nadmiaru) występują częściej w wypadku witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, bo te nie są łatwo wydalane z organizmu. Natomiast witaminy rozpuszczalne w wodzie spożyte w nadmiarze mogą być łatwiej wydalone z moczem.
Witamina B6 (pirydoksyna)
Budowa chemiczna i działanie
Do grupy związków mających właściwości witaminy B6 należą: pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina o następujących wzorach: W organizmie człowieka wszystkie trzy formy łatwo przechodzą jedna w drugą, a także w postać czynną, tj. fosforan pirydoksalu. Stanowi on grupę prostetyczną różnych enzymów, m.in. dekarboksylaz, dezaminaz i transaminaz. Enzymy te biorą udział w przemianie białka, a także tłuszczów i węglowodanów w organizmie. Witamina ta katalizuje m.in. proces tworzenia niacyny z tryptofanu (patrz witamina PP).
Witamina B6 jest także potrzebna do wytwarzania dwóch hormonów: adrenaliny i serotoniny, które wpływają na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Jej brak wpływa na zwiększenie pobudliwości nerwowej, może tez wywoływać stany epileptyczne. Brak pirydoksyny powoduje też występowanie niedokrwistości. Jak wykazały badania z ostatnich lat witamina B6 jest niezbędna w prawidłowej przemianie homocysteiny. Niedobór tej witaminy może mieć wpływ na zmiany w naczyniach krwionośnych i sprzyjać rozwojowi miażdżycy.
U ludzi nie stwierdzono ostrych niedoborów witaminy B6, być może dlatego, że jest ona syntetyzowana przez florę bakteryjną w przewodzie pokarmowym człowieka.
Niedobór witaminy B6 wywoływano doświadczalnie przez podawanie związków o działaniu antagonistycznym (np. dezoksypirydoksyny). Objawy niedoboru witaminy B6 u człowieka są zbliżone do innych awitaminoz z grupy B i przejawiają się łojotokowym zapaleniem skóry, drętwieniem rąk i stóp, drażliwością, drgawkami. Uważa się, że skuteczne leczenie chorób na tle niedoboru witaminy B(, lub PP otrzymuje się przez podawanie kompleksu witamin grupy B, w tym także witaminy B6. Jest to często praktykowane.
Mimo że ostre objawy niedoboru tych witamin nie są odnotowywane, spotyka się objawy utajone, co wskazuje na potrzebę racjonalizacji spożywanych posiłków i urozmaicania diety.
Występowanie
Głównym źródłem witaminy B6 są produkty zbożowe, ziemniaki i mięso oraz jego przetwory, a także rośliny strączkowe i mleko (patrz tab. 1). W produktach roślinnych występuje głównie pirydoksyna, a w produktach zwierzęcych - pirydoksal i pirydoksamina.
Witamina B6 jest wrażliwa na światło i dość łatwo ulega rozkładowi pod wpływem promieni nadfioletowych. W wypadku podwyższonej temperatury łatwiej ulegają rozkładowi pirydoksal i pirydoksamina niż pirydoksyna.
Dzienną normę zalecaną na witaminę B6 określa się na ok. 1,8-2,6 mg u ludzi dorosłych. Prawidłowa, urozmaicona racja pokarmowa pokrywa to zapotrzebowanie bez większych trudności.
Jeżeli zwiększa się podaż białka w organizmie, rośnie również zapotrzebowanie na witaminę B6 (np. u sportowców).
Witaminy - organiczne związki chemiczne, substancje egzogenne (t.j. takie, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi ich wytworzyć).
Nazwa pochodzi od łacińskich słów vita (życie) i amina - związek chemiczny zawierający grupę aminową. W rzeczywistości nie wszystkie witaminy taką grupę posiadają, np. witamina D jest przedstawicielem sterydów. Nazwa została wymyślona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r. Funk jest także odkrywcą witamin - w 1912 roku wyizolował tiaminę. Witaminy z definicji są niezbędne człowiekowi do życia i muszą być dostarczone z zewnątrz. Z reguły tej wyłamuje się witamina D (kalcyferol), która produkowana jest przez komórki skóry pod wpływem promieni UV. Ciekawostką jest to, że witamina D początkowo określona była mianem A (odkryta była przed obecną A - retinolem), od łacińskiego antyrachitic, jako że chronił przed krzywicą (u dzieci) i osteoporozą. Witaminy nie należą do typowych składników pokarmowych - pełnią funkcję regulacyjną.
witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal,adermina)
Nazwa wit. |
Źródła pokarmowe |
Rola w organizmie |
|||||
wątroba, mięso, drób, makrela, jaja, mleko, drożdże, warzywa (kapusta, groszek zielony, kalafior, marchew, szpinak, ziemniaki, fasola), zboża (kiełki pszenicy), soja, orzeszki ziemne, orzechy włoskie, pestki dyni, banany, awokado. |
Przemiany aminokwasów, procesy krwiotwórcze, prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, zwiększa odporność organizmu, łagodzi skutki uboczne leków, wspomaga leczenie nerek, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych, pomaga zwalczać ból i zesztywnienia nadgarstka i dłoni, łagodzi objawy tzw. napięcia przedmiesiączkowego (depresji, drażliwości, bolesności piersi, bólów głowy), wspomaga leczenie łojotokowego zapalenia skóry, wypadania włosów, zapalenia warg i języka |
Zmiany w szpiku kostnym, nieprawidłowości w układzie nerwowym (drgawki), depresja, apatia, bezsenność, ogólne pogorszenie samopoczucia, obniżenie sprawności procesów myślowych, zapalenia nerwów, zmniejszona odporność na infekcje, stany zapalne skóry, niedokrwistość, kamica nerkowa, zmęczenie, nudności, odruchy wymiotne, zaburzenia w funkcjonowaniu mięśnia sercowego, zwiększenie ryzyka powstawania nowotworów, u dzieci - opóźnienia umysłowe, nieprawidłowości w budowie kości oraz objawy padaczkowe, drażliwość |
Zaburzenia układu nerwowego: trudności w poruszaniu się, brak koordynacji ruchu, zwyrodnienia tkanki nerwowej, uczucie mrowienia - drętwienie kończyn; wpływa niekorzystnie na obecność aminokwasów we krwi. Zmiany ustępują po zaprzestaniu nadmiernej suplementacji witaminą B6. Podobne skutki uboczne nie występują przy pozyskiwaniu witaminy B6 z pokarmu |
||||