38. Ideologia a literatura.

I A. Schaff, „Stereotypy a działanie ludzkie”

• klasy poglądów dot. poznania ludzkiego:

1. poznanie ludzkie - proces OBIEKTYWNY, w sensie odbicia w umyśle ludzkim obiektywnie istniejącej rzeczywistości, tzn. istniejącej poza umysłem ludzkim i niezależnie od niego;

2. poznanie - SUBIEKTYWNA twórczość podmiotu, a rzeczywistość = produkt owej twórczości;

3. pogląd kompromisowy - poznanie ma charakter OBIEKTYWNO - SUBIEKTYWNY = jest jakimś odbiciem, odwzorowaniem rzeczywistości, będącej przedmiotem poznania, ale z ingerencją czynnika subiektywnego, który czyni z poznania pewien konstrukt.

• „ subiektywne odbicie” - proces poznania to proces obiektywny, zawierający domieszkę czynnika subiektywnego - warunku subiektywnego odbicia.

• Czynnik subiektywny - jest wieloaspektowy; jest to oddziaływanie jednostki na kształt poznania, na to, jak ona poznaje zmysłowo i pojmuje intelektualnie obiektywnie istniejącą rzeczywistość.

• Poznanie = relacja dwuczłonowa „podmiot - przedmiot”, gdzie podmiot ma rolę aktywną, a produkt poznania jest konstruktem.

• Wg Josepha Churcha stereotypy = schematy; odgrywają doniosłą rolę jako wkład subiektywny do procesu poznania. Jego ważnymi elementami są uwarunkowania społeczne i językowe.

• System języka, jakim posługuje się poznający człowiek ma wpływ na przebieg i rezultaty procesu poznania. Człowiek myśli tak, jak mówi, ale mówi tak, jak myśli = W. Humboldt.

• Teoria relatywizmu językowego - wytworzony system języka określa sposób postrzegania i myślenia mówiących nim ludzi. Gdy systemy języka są dostatecznie odległe, wytworzony za ich pomocą obraz świata będzie różny.

• Język ma wpływ na warstwę emocjonalną człowieka w procesie poznania.

• Stereotypy są zawsze werbalne, gdyż występują jako treść słowa, wyrazu;

• Stereotyp lingwistyczny - pleonazm.

• Stereotyp - termin wprowadzony przez Waltera Lippmanna w latach 20. XX wieku, jego sens jest zróżnicowany;

a)stereotyp = gdy określone emocje, oceny, postawy są reakcją nie na własne doświadczenia w danej kwestii, lecz na słowo-nazwę, które wywołuje w nas owe uczucia, postawy, oceny;

• Stereotyp narodowy

• Stereotypy grup zawodowych

• Stereotypy klasowe.

b)stereotyp = gdy określone słowo-nazwa wywołuje reakcję emocjonalną wyrażającą się w ocenach, postawach jednostki i mogącą się powtarzać mechanicznie w odniesieniu do wszystkich egzemplarzy klasy przedmiotów, których nazwą jest dane słowo.