SŁOWNIK WYBRANYCH TERMINÓW PŁYWOWYCH
WYSTĘPUJĄCYCH NA MAPACH I W WYDAWNICTWACH ADMIRALICJI BRYTYJSKIEJ
Age of the Moon - odstęp czasu w dniach i dziesiętnych dnia od ostatniego nowiu Księżyca.
Age of the Tide - odstęp czasu między wystąpieniem nowiu lub pełni
Księżyca a następnym pływem syzygijnym dla wybra-
nego miejsca.
Amphidromic - środek układu pływowego określany mianem punktu
system amfidromicznego, w którym skok pływu jest zerowy
bądź bardzo mały i wzrasta na zewnątrz układu. Mo-
menty wystąpienia wody wysokiej i niskiej wzrastają
progresywnie w kierunku zgodnym lub przeciwnym do
ruchu wskazówek zegara wokół punktu centralnego.
Amplitude - różnica pomiędzy średnim poziomem pływu a wysoką
of the Tide bądź niską wodą (połowa skoku pływu). Określenie
często stosowane dla poszczególnych składowych pły-
wu.
Annual - roczne wahania sezonowe poziomu wody lub prądu,
inequality bardziej lub mniej okresowe, spowodowane głównie
warunkami hydrometeorologicznymi.
Anomalistic - miesiąc anomalistyczny jest to odstęp czasu 27,5546 dni
Month pomiędzy kolejnymi przejściami Księżyca przez pery-
geum (punkt najmniej oddalony od Ziemi orbity Księży-
ca).
Aphelion / - punkt na orbicie planety, odpowiednio najdalej / najbli-
Perihelion żej oddalony od Słońca.
Apogean Tides - pływy o zmniejszonym skoku pojawiające się w ciągu
miesiąca syderycznego, spowodowane oddziaływaniem
Księżyca będącego w apogeum.
Apogee / Perigee - punkt na orbicie Księżyca, odpowiednio najdalej / naj- bliżej oddalony od Ziemi.
Automatic Tide - automatyczny przyrząd pomiarowy rejestrujący prze-
gauge bieg pływu (mareograf).
Barycenter - środek równowagi grawitacyjnej, wokół którego zacho-
dzi wzajemny obrót układu ciał niebieskich. Środki cięż-
kości Ziemi i Księżyca znajduje się około 3/4 promienia
Ziemi na linii łączącej środek równowagi grawitacyjnej
tych ciał.
Benchmark - stały znak geodezyjny używany jako odniesienie do po-
(BM) miarów pionowych. BM jest znakiem umieszczonym
w pobliżu stacji pomiarowej pływów, do którego zosta-
łaodniesiona łata miernicza i poziomy pływów.
Bore - niezwykłe zjawisko spowodowane występowaniem pły-
wu, obserwowane w ujściach niektórych rzek przy du-
żych skokach pływów, charakteryzujące się gwałtow-
nymwzrostem poziomu wód i wytworzeniem się fali po-
stępu jącej z ciągłym załamywaniem się. Przemieszcza
się ona w górę rzeki po wystąpieniu wody niskiej. Zja-
wisko to zwane jest również jako eager, pororoca, mas-
care.
Chart datum - poziom, od którego podano głębokości akwenu. Od tego
samego poziomu wskazywane są wysokości osuchów,
jak również wysokości pływów. Dla akwenów pływo-
wych ustalany on jest na poziomie wód niskich lub zbli-
żonych do nich, np. LAT, MLSW, MLLW.
Co-amplitude Line - krzywa na mapie pływowej łącząca punkty o tej samej
Co-range line amplitudzie lub skoku pływu.
Constant - stale przesunięcie w fazie (g°) składowej harmonicznej
(Harmonic) rzeczywistej w stosunku do składowej harmonicznej po-
tencjału, średnia wartość amplitudy składowej rzeczowi-
stej (H).
Constant - wartości średnie różnicy czasu wystąpienia wody wyso-
(Non-harmonic) kiej lub niskiej portu dołączonego w odniesieniu do
czasu i wysokości w porcie standardowym. Różnice
czasu mogą również dotyczyć czasu kulminacji Księży
ca w tych portach.
Constituent - przyjmuje się, że krzywa pływu składa się z szeregu fal
(of the tide) harmonicznych (funkcja okresowa kosinus), które posia-
dają różne amplitudy, prędkości kątowe i mogą być
prze sunięte w fazie. Prędkości kątowe tych składowych
określamy na podstawie teorii astronomii, natomiast
przesunięcie w fazie i amplitudy określamy z obserwacji
rzeczywistej krzywej pływu. Krzywe te określamy mia
nem składowych harmonicznych pływu.
Coriolis force - siła bezwładności oddziałująca na każde ciało będące
w ruchu, powodująca jego odchylenie w prawo na pół-
kuli północnej i w lewo na półkuli południowej. Na po-
wierzchni kuli ziemskiej oddziałuje na masy powietrza,
wody, prądy, itd.
Co-tidal chart - mapa zawierająca informacje o pływach, która może za-
wierać linie łączące punkty o tym samym skoku pływu,
o tych samych momentach wystąpienia wody wysokiej
lub niskiej. Informacje zawarte na tej mapie mogą odno-
sić się do całego zjawiska pływu, lub dotyczyć tylko
jednej lub większej ilości składowych pływu.
Co-tidal lines - linie łączące punkty, w których woda wysoka lub woda
niska występują w tym samym czasie. Podane wartości
mogą być wyrażone jako różnica czasu pomiędzy mo-
mentami występowania wody wysokiej lub wody niskiej
w danym miejscu w porównaniu do czasu występowania
wody wysokiej i niskiej w porcie standardowym lub ja-
ko odstępy czasów po kulminacji Księżyca w danym
miejscu.
Current - prądy w morzach i oceanach związane z przemieszcza-
niem znacznej ilości mas wody na duże odległości (nie
spowodowane zjawiskiem pływów). Może to dotyczyć
górnej, dolnej lub wszystkich warstw mas wody. Na nie-
których akwenach ich wartości zależą od pory roku lub
wahają się ze zmianami warunków hydrometeorologicz-
nych. Prąd spowodowany zjawiskiem pływów nazywa-
my Tidal Stream, niekiedy określany Tidal Current.
Current ellipse - graficzna prezentacja prądu kołowego, gdzie prędkość
prądu dla poszczególnych godzin pełnego cyklu przed-
stawiona jest w postaci wektorów (posiada wartość licz-
bową, kierunek i zwrot). Linia łącząca końce wektorów
przedstawia w przybliżeniu elipsę. W przypadku pływu
półdobowego pełny cykl prądów wystąpi dwukrotnie
w czasie doby, natomiast w przypadku pływów dobo-
wych - jeden cykl prądów pływowych. Jeżeli na danym
akwenie występuje pływ mieszany, wówczas obserwuje-
my dwie różne elipsy (pętle) prądu każdego dnia pływo-
wego.
Datum - płaszczyzna pozioma, do której odnosimy wysokości,
głębokości, lub inne poziomy odniesienia (Chart datum,
Flat datum, Geodetic datum, High Water datum, Indian
Spring Low Water, Land Survey datum, Ordnance da
tum).
Diurnal - nierówności w wysokościach następujących po sobie
inequality wód wysokich lub nierówności w odstępach czasu po-
między kolejnymi wodami wysokimi lub niskimi.
Diurnal springs - pływy o największym skoku występujące przy maksy-
malnej deklinacji Księżyca, w odróżnieniu od pływów
syzygijnych związanych z fazami Księżyca.
Diurnal tide - pływ, w którym mamy jedną wodę wysoką i jedną niską
każdego dnia, czyli jeden cykl w ciągu doby.
Double Tide - pływ występujący zwykle w sąsiedztwie systemu am-
phidromicznego, który na skutek wpływu efektu płyt-
kowodzia zawiera dwie wody wysokie lub dwie niskie w
czasie trwania jednego cyklu pływu.
Downstream - kierunek, w którym płynie prąd. Na rzekach i w portach
rzecznych jest to kierunek prądu skierowany do morza.
Duration (of rise - odstęp czasu pomiędzy następującymi po sobie wodami
or fall of the tide) niskimi i wysokimi lub wysokimi i niskimi.
Ebb tide - określenie dotyczące zarówno opadania pływu jak rów-
nież prądu odpływu.
Eddy - lokalny, horyzontalny, wirowy ruch wody w różnych
kierunkach w stosunku do generalnego kierunku prądu
pływowego spowodowany przez przeszkody takie jak:
wyspy, skały, itp.
Equilibrium - pływ teoretyczny, który wystąpiłby w przypadku braku
Tide mas lądów i innych czynników stymulujących to zjawi-
sko na kuli ziemskiej.
Equinoctial - pływ syzygijny większy niż przeciętny, występujący
Spring Tide w czasie lub w pobliżu zrównania dnia z nocą (w marcu
i we wrześniu).
Falling tide - odstęp czasu pomiędzy wodą wysoką a następującą po
niej wodą niską (odpływ).
Flood channel - kanał na wodach pływowych, w którym prąd przypływu
ma większą prędkość lub występuje dłużej niż prąd od-
pływu. Charakteryzuje się występowaniem spłyceń, a
często najmniejszą głębokość obserwujemy w odcinku
wejściowym kanału.
Flood tide - określenie dotyczące zarówno wznoszenia pływu jak
również prądu przypływu (incoming tidal stream).
Flow - prąd wypadkowy prądu stałego (current) i prądu pływo-
wego (tidal stream).
Forced tide - pływ przekraczający wartości prognozowanej wody wy-
sokiej ,
Half Tide - średnia wysokość pływu występująca w czasie między
wodą wysoką a niską.
Half-tide basin - basen otwierany dla żeglugi określoną ilość godzin
przed i po wodzie wysokiej.
Harmonic - analiza harmoniczna rzeczywistego pływu mająca na
analysis celu określenie składowych harmonicznych jako pod-
stawy prognozowania zjawiska pływu.
Height - wysokość pływu w dowolnym momencie między pozio-
of the Tide mem morza a zerem mapy.
High Water - najwyższy poziom wody, jaki osiąga pływ w czasie peł-
nego cyklu pływu.
High water - płaszczyzna określona przez poziom wody wysokiej, do
Datum której odnosimy wysokości obiektów lądowych. Na ma-
(or Datum pach Admiralicji Brytyjskiej w przypadku akwenów, na
for Heights) których dominują pływy półdobowe jest to poziom
średniej wysokiej wody syzygijnej (MHWS), lub śred-
niej wyższej wody wysokiej (MHHW), kiedy dominuje
pływ dobowy.
High Water Full - średnia wartość odstępu czasu między momentem kul-
and Change minacji Księżyca (np. na południku Greenwich) a mo-
mentem wystąpienia wody wysokiej w czasie nowiu lub
pełni (tak zwany czas portowy oznaczony literami
H.W.F&C).
High Water - wydłużony czas trwania wody wysokiej. Występuje re
Stand gu larnie w niektórych miejscach. Może być spowodo-
wany również warunkami meteorologicznymi utrzymu-
jącymi wysoki poziom wód.
Mean High - średni odstęp czasu między momentem kulminacji Księ-
Water Interval życa i następującej wody wysokiej.
Perigee - najbliższe położenie Księżyca na swej orbicie w stosun
ku do Ziemi. Kiedy Księżyc znajduje się w perygeum
skok pływu jest duży.
Phase lag - wyrażenie określające opóźnienie w czasie składowej
harmonicznej pływu rzeczywistego do podobnej składo-
wej teoretycznego pływu zrównoważonego.
Phase - obraz oświetlonej powierzchni Księżyca obserwowany
of the Moon z Ziemi w określonym momencie.
Range of tide - różnica wysokości pomiędzy występującymi po sobie
wodami wysoką i niską lub odwrotnie.
Rate (of tidal - prędkość prądu, zwykle podana w węzłach.
strams and
currents)
Rectilinear - prąd pływu płynący tylko w jednym z dwóch głównych
stream kierunków z okresem wody martwej między nimi.
W czasie wody martwej następuje zmiana kierunku prą-
du na przeciwny.
Reduction - redukcja sondy, czyli skorygowanie głębokości odczyta-
of sounding nej z echosondy do zera mapy z uwzględnieniem wyso-
kości pływu.
Rising tide - okres czasu pomiędzy momentami wody niskiej i wyso-
kiej.
Rotary stream - prąd pływu zmieniający stopniowo kierunek zgodnie lub
przeciwnie do ruchu wskazówek zegara o 360° w czasie
jednego cyklu.
Seasonal Change - zmiany sezonowe poziomu morza uzależnione od kie-
in Sea Level run ku wiatru, ciśnienia atmosferycznego, opadów, np.
seiche.
Seiche - oscylacje poziomu wody, które występują w portach,
zatokach, jeziorach, mające okres paru minut lub godzin.
Zjawisko spowodowane nagłą zmianą ciśnienia atmos-
ferycznego i wiatru. Niewielkie sejsze są częstym zjawi-
skiem w wielu portach.
Semi-diurnal - prąd lub pływ przechodzący pełny cykl w czasie połowy
(Stream or tide) doby.
Set - kierunek, w którym płynie prąd pływu lub prąd stały
(of the stream) (w systemie pełnym od 0 do 360 stopni).
Shallow water - ogólne określenie zniekształcenia krzywej pływu w po-
effects równaniu do krzywej kosinusoidalnej, występujące
szczególnie na akwenie płytkim.
Slack water - okres czasu, gdy masy wód są w bezruchu. Występuje,
kiedy prąd rewersyjny zmienia kierunek na przeciwny.
Solstitial - pływ syzygijny występujący wówczas, kiedy Słońce
Spring tide osiąga swą maksymalną deklinację północną lub połu-
dniową większy od przeciętnego syzygijnego.
Species of Tide - składowe pływów o przybliżonych okresach, tworzące
np. pływ półdobowy czy dobowy.
Stand of the Tide - przedłużony okres trwania pływu, w czasie którego nie
zauważamy wznoszenia bądź opadania poziomu wody.
W niektórych przypadkach jest to normalna cecha zja-
wiska pływu, a w innych rzadki przypadek wpływu wa-
runków meteorologicznych.
Standard Ports - porty, dla których w ATT podano prognozy wód wyso
kich i niskich.
Storm surge - zmiany poziomu wód spowodowane warunkami mete-
orologicznymi w czasie sztormu. Powodują zniekształ-
cenia fali pływu. Gdy wezbranie poziomu wód spowo-
dowane sztormem wystąpi w momencie wody wysokiej
pływu, to może spowodować wyjątkowo duży wzrost
poziomu morza. Analogicznie warunki sztormowe mogą
powodować znaczne obniżenie poziomu wód (negative
surge).
Surge - różnice wysokości pływu prognozowanego i obserwo-
wanego na skutek anomalnych warunków pogodowych.
Tidal Angles - dane astronomiczne uwzględniające wpływ kilku skła-
and Factors dowych pływu, stosowane w uproszczonej metodzie
prognozowania pływu Admiralicji Brytyjskiej.
Tidal harbour - port, w którym poziom wody podnosi się i opada zgod-
nie z rytmem pływu w odróżnieniu od portu, gdzie
utrzymuje się wysoki poziom wody wykorzystując w
tym celu system śluz.
Tropical Spring - pływ syzygijny o maksymalnym skoku występujący
tide przy maksymalnej deklinacji Księżyca.
Tsunami - seria fal przemieszczających się na oceanie tysiące mil,
spowodowanych trzęsieniem ziemi urastających do kata-
strofalnych rozmiarów na plażach szelfu kontynentalne-
go.
Under current - prąd płynący pod powierzchnią wody. Kierunek tego
prądu może się różnić od prądu powierzchniowego za-
równo co do kierunku jak i prędkości.
Upstream - kierunek przeciwny do downstream.
Vertical - wysokość powyżej płaszczyzny odniesienia (Height Da-
clearance tum) do najniższego elementu przęsła mostu lub prze-
wodów, np. elektrycznych (Safe Overhead Clearance).
Zone Time - czas strefowy. Jest to czas strefowy środkowego połu-
dnika strefy czasowej obowiązujący w całej strefie. Pro-
gnozy pływu są podawane w ATT w czasie strefowym
odpowiadającym czasowi urzędowemu w danym porcie
(nie uwzględnia się czasu letniego).
1