Obrzęk limfatyczny (chłonny) jest to zespół zmian patologicznych spowodowanych gromadzeniem się w przestrzeni międzykomórkowej wody, białka, limfocytów i innych komórek oraz produktów metabolicznych. Następstwem jest nadmierny rozrost tkanki łącznej, rogowacenie skóry, nawrotowe zapalenie naczyń chłonnych i coraz większy przerost tkanki podskórnej. Zmiany te w rezultacie mogą doprowadzić kończynę do monstrualnych rozmiarów, tzw. Słoniowacizny.

Przyczyny i podział obrzęków chłonnych kończyny:

1. Obrzęk chłonny pierwotny

• Wrodzony - od urodzenia

• Wczesny - pojawia się przed 35 rokiem życia

• Późny - pojawia się po 35 roku życia (stanowi ok. 80% obrzęków pierwotnych, dotyczy znacznie częściej kobiet i występuje przeważnie na kończynach dolnych)

2. Obrzęk chłonny wtórny (nabyty) powstały wskutek:

• Nacieku nowotworowego

• Wycięcia węzłów i naczyń chłonnych

• Radioterapii

• Zapalenia lub choroby pasożytniczej naczyń i węzłów chłonnych.

Objawy kliniczne:

Większość chorych osób skarży się na uczucie ciężkości kończyny. Niektórzy wiążą początek choroby z urazem lub miejscowym zakażeniem. Niezależnie od przyczyny która wywołała tą chorobę, przewlekły obrzęk chłonny jest twardy, gumowaty, po ucisku palcem nie tworzy się w nim zagłębienie. Skóra jest blada, prawidłowo ucieplona. Obrzęknięte tkanki są zazwyczaj niebolesne. Obrzęk zwykle pojawia się w okolicy kostek lub na grzbiecie stopy, następnie stopniowo obejmuje całą kończynę (czasami nawet narządy płciowe oraz pośladek). W późniejszym stadium obrzęku stwierdza się zmiany skórne tj. zgrubienie i rogowacenie. Na stopach często obserwuje się dodatkowe zakażenie grzybicze. Przebieg choroby jest powolny.

Rozpoznawanie:

Starannie zebrany wywiad i badanie kliniczne zwykle wystarczają do rozpoznania obrzęków kończyn. Z badań dodatkowych zaleca się ultrasonografię układu żylnego oraz limfo scyntygrafię. Natomiast w przypadkach podejrzenia rozrostu nowotworowego zalecana jest biopsja.

Leczenie:

Leczenie zachowawcze sprowadza się do:

- unikania stania i długotrwałego siedzenia

- unoszenia chorej kończyny

- dbałości o higienę skóry

- stosowania stopniowego ucisku (pończochy, opaski elastyczne), zmniejszającego się w kierunku dosercowym

- stosowania masaży

- unikania urazów

- zapobiegania i zwalczania zakażeń skóry kończyn

- stosowania antybiotyków

- podawania flawonoidów

- psychoterapii

Leczenie chirurgiczne jest rzadko zalecane. U chorych z bardzo rozległymi obrzękami wskazane bywa:

- wycinanie nadmiaru patologicznie zmienionej skóry i tkanki podskórnej

- mikrochirurgiczne zespolenia chłonno-chłonne lub naczyń chłonnych z żyłami

- przemieszczanie płatów zawierających skórę wraz z naczyniami chłonnymi, które zespala się techniką mikrochirurgiczną.