Ryszard Lipczuk, Puryzm językowy w Niemczech - historia i teraźniejszość, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, zeszyt LIX, Kraków 2003,
s. 138-149.

• intensywna działalność barokowych stowarzyszeń językowych w XVII wieku

• 1617 zał. „Stowarzyszenie Owocodajne” - „DIE FRUCHTBRINGENDE GESELLSCHAFT” (Weimar)

• Justus Georg Schottelius

• Georg Harsdörffer,

• Martin Opitz

• Philipp von Zesen

• doskonalenie stylu i poprawności gramatycznej

• próbowano zastępować wyrazy obce wyrazami rodzimymi

• masowy napływ wyrażeń z innych języków, szczególnie z łaciny i języka francuskiego, mogły stanowić pewne zagrożenie dla tworzącego się dopiero niemieckiego języka literackiego

• skrajnymi purystami nie byli klasycy niemieckiej literatury jak Goethe, Schiller, Lessing; Goethe opowiada się za puryzmem afirmatywnym, a nie negatywnym

• XIX wiek - okres powstawania licznych słowników zniemczających (Verdeutschungswörterbucher)

• dzieło Joachima Heinricha Campego (1746-1818), pisarza, pedagoga, leksykografa

• kierował się motywami oświeceniowymi

• brak motywów narodowych

• słownik Johanna Christiana Augusta Heysego, który po raz pierwszy ukazał się w roku 1804, a w roku 1922 przypadło jego 21. wydanie

• cele patriotyczne

• Friedrich Ludwig Jahn - skrajnie nacjonalistyczne nastawienie

• zniemczenie całej leksyki związanej z turnerstwem

• XIX w. - powstają nowe zrzeszenia językowe

• Zrzeszenie na rzecz czystego języka niemieckiego

• ksiądz katolicki Joseph Brugger - b. skrajne propozycje zniemczeń

• 1871 - zjednoczenie Niemiec pod przewodnictwem Prus

• odrodzenie poczucia narodowego zwiększone zainteresowanie problemem zapożyczeń w języku niemieckim

• minister poczty Heinrich von Stephan na którego polecenie dokonano ok. 750 zniemczeń słownictwa
  z zakresu poczty (1874/75)

• POWSZECHNE NIEMIECKIE ZRZESZENIE JĘZYKOWE
  (Der Allgemeine Deutsche Sprachverein)

• cel: pielęgnowanie języka niemieckiego

• przedstawiciele

• Hermann Riegel (historyk sztuki, dyrektor muzeum
  z Brunszwiku)

• Hermann Dunger (nauczyciel germanista z Drezna)

• miało swoich przeciwników

• Eduard Engel (l851-l938) - jeden z najbardziej zaangażowanych i radykalnych purystów

Podsumowując temat historii walki z wyrazami obcymi w Niemczech należy wymienić następujące motywy:

• narodowe: „czysty” język to gwarancja narodowej tożsamości (m.in. Jahn, Heyse, Engel, Dunger) - motywy dominujące;

• komunikacyjne: wyrazy obce prowadzą do nieporozumień w komunikacji językowej (m.in. Dunger),

• oświeceniowe: wyrazy obce są przeszkodą w przekazywaniu wiedzy (Campe, Dunger, Sarrazin, Saalfeld),

• estetyczne: elementy obce w języku burzą jego wartość estetyczną (Dunger, Kolbe)

• etyczne: wyrazy obce kłamią (Engel),

• strukturalne: elementy obce w języku burzą jego jednolitość formalno-
  -strukturalną (Sarrazin, Kolbe)

Obecna sytuacja w Niemczech

• po II wojnie światowej nie kontynuowano tradycji walki z zapożyczeniami
  w języku niemieckim, przeciwnie: wskazywano na ich pozytywne aspekty

• od 1997 stowarzyszenie „Verein Deutsche Sprache” założone przez Waltera Krämera, profesora nauk ekonomicznych

• intensywna działalność skierowaną głównie przeciw używaniu anglicyzmów

• stanowią barierę komunikacyjną

• zagrożona tożsamość kulturowa i narodowa Niemców

• zagrożony sam język niemiecki i jego struktura, zagrożony
  j. niemiecki jako zjawisko kulturowe

• j. niemiecki jest kolonizowany przez j. angielski, Niemcy wykazują brak lojalności wobec swojego języka

• radykalne

• ponad 100 aktywnych stowarzyszeń językowych

• większość językoznawców zachowuje jednak znaczną powściągliwość wobec działań purystycznych