konspekt

METODY BADAŃ W PEDAGOGICE PRACY

Metoda badań naukowych - to zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych, obejmujących najogólniej, całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego. To inaczej - pisze J. Pięter „ całokształt sposobów badawczego docierania do prawdy i pojęciowego przedstawiania prawdy poznanej" , to ogół czynności i sposobów niezbędnych do rozwiązywania problemów naukowych oraz do oceny wyników tych działań.

y v Drugą nie z będą rzeczą jest technika badań jest to - układ czynności praktycznych regulowanych starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów. Inaczej to układ czynności warunkujących dochodzenie do zamierzonego ceIu,Tctórym jest osiąganie danych. \ Niektórzy autorzy opracowań i podręczników metodologicznych (wyróżniają., też narzędzia badań,[przyporządkowując je odpowiednim technikom M . Łpbocki, a także J. Sztumski wychodzą z założenia, że nie ma potrzeby akcentowania tej dodatkowej kategorii nazewniczej, a tym bardziej przypisywania jej jakiejś szczególnej roli. Nie oznacza to że nie można posługiwać się określonymi kwestionariuszami np.: w toku badań ankietowych, czy przeprowadzania wywiadu. Decyzja w tym zakresie zależy do osoby prowadzącej badania, szczególnie terenowe.

Przykładem metody tzw. rozbudowanej, to jest wspartej technikami i narzędziami badawczymi, może być metodą obserwacyjną, czy też metodą badań opinii. W przypadku tej ostatniej wyróżnić można'techniki socjbmetfyczne. Tym zaś odpowiadają takie narzędzia, jak; kwestionariusz ankiety lub wywiad, socjograf i inne-3 W badaniach pedagogicznych, a

*-<.

tym samym i w pedagogice pracy, stosuje się rożne metody badań, często typowe dla badań psychologicznych lub socjologicznych. Ogół metod badań pedagogicznych można podzielić:

a) Ze względu na liczbę możliwych zmiennych, będą to metody;

• eksperymentalne, przy których stosowaniu badacz koncentruje się na jednej lub kilku zmiennych (np.: eksperyment pedagogiczny)

• socjograficzne, zwane też metodami badań terenowych, obejmujące większą liczbę zmiennych ( np.; metody obserwacji, badania opinii, badania dokumentacji i wytworów, analizy indywidualnych przypadków i inne)

b) Ze względu na złożoność układu czynności, będą to metody:

• proste tzw. pojedyncze, w tym metoda badania dokumentacji i wytworów, metoda obserwacji, metoda badania opinii

• złożona - kompleksowe, w tym eksperyment pedagogiczny czy też metoda monografii pedagogicznej

c) Ze względu na dochodzenie do danych i dysponowanie nimi, będą to metody;

• zbierania danych, w tym metoda obserwacji, metoda badania opinii, metoda tekstowa, egzaminacyjne i inne

• * dysponowania danymi i dochodzenia do układów danych, w tym metoda krytycznej analizy literatury, metoda analizy dokumentacji i wytworów oraz metody statystyczne

d) Ze względu na sposób i czas prowadzonych badań, będą to metody;

• podłużna, zakładająca badanie zjawiska w dłuższym okresie ( badanie procesu)

• poprzeczna, zakładająca prowadzenie badań szerokich w tym samym czasie lub w etapach czasowych ( badanie dystansowe)

W praktyce mówi się o badaniach podłużnych, poprzecznych i dystansowych. Przedstawiona klasyfikacja informuje jedynie o złożoności zagadnienia i porządkuje poszczególne metody.

W rzeczywistości mówi się o metodach stosowanych w badaniach pedagogicznych bez

*P bliższego określenia ich przynależności do wyżej wymienionych grup. l Tak więc w

) pedagogice pracy, podobnie jak i w innych dyscyplinach pedagogicznych stosować można

następujące metody;

• krytycznej analizy literatury

• obserwacji ( w tym uczestniczącej)

• badania opinii ( zwaną metodą sondażu diagnostycznego lub badaniami sondażowymi)

• badania dokumentacji i wytworów

• eksperymentu pedagogicznego ;/

• testów i egzaminów

• monografii pedagogicznej i

• analizy

• indywidualnych przypadków '/

• statystycznie

Już z powyższego wyliczenia wynika, że metody stosowane w pedagogice pracy nie różnią się zbytnio od metod stosowanych w innych dyscyplinach pedagogicznych, a nawet w naukach społecznych. Pewną modyfikację stanowi metoda badań dokumentacji i wytworów, jeśli bowiem przedmiotem badań są m.in. czynności i umiejętności, to analizowane wytwory stają się nieodzowne. Wspomniana modyfikacja dotyczy też metod obserwacji oraz metod testów i egzaminowania, jako że w pierwszym przypadku pedagogice pracy potrzebne są obserwacje na stanowiskach roboczych, w drugim zaś przypadku chodzi bardziej o badanie umiejętności, nawyków i sprawności - głównie zawodowych - niż tradycyjne badania wiadomości.

Badanie struktury czynnościowej i umiejętnościowej należy do czynności wyjątkowo trudnych i jak dotychczas rzadko stosowanych. Potrzebne są za tym swoiste dla pedagogiki pracy techniki. One też głównie stanowią o metodologicznej odrębności pedagogiki pracy. Do najczęściej stosowanych technik, szczególnie w badaniach terenowych zaliczyć można:

• ankietę stosowaną w różnych wersjach ( środowiskowa, prasowa, pocztowa) zakładająca samodzielne jej wypełnianie przez osobę badaną

• wywiad najczęściej skategoryzowany lub nieskategoryzowany, ale także jawny lub ukryty, wreście indywidualny lub zbiorowy, zawsze jednak zakładający bezpośredni kontakt osoby prowadzącej z osobami badanymi

• socjometria zakładająca rozpoznawanie stosunków sympatii i antysympatii między członkami danej grupy ~j

Sygnalizując zagadnienie metod i technik badawczych stosowanych w pedagogice pracy, dodać trzeba, że spośród bogatego zestawu w konkretnych badaniach dodać należy takie, które;

najbardziej odpowiadają istocie i specyfice przyjętego do opracowania

problemu

umożliwiają objęcie badaniami osób i sytuacji o specjalnym znaczeniu

dla problemu badawczego

zapewniają możliwość stosowania porównań i uogólnień

korelują z warunkami organizacyjnymi prowadzonych badań