Jarosław Rymkiewicz,

Juliusz Słowacki pyta o godzinę,

Warszawa 1982.

1. CZĘŚĆ. 15 CZERWCA 1841.

• Ropelewski wyzwał Słowackiego na pojedynek na Beniowskiego - w imieniu Litwinów, którzy drę-czyli i „zabijali” Słowackiego bez przerwy, z Mickiewiczem na czele.

• Mickiewiczowi naraził się Becu: w 1822 r. w swoim salonie nie dokonał prezentacji Mickiewicza i Ja-na Śniadeckiego (który później szydził z Mickiewicza); w 1846 r. Mickiewicz wspominał w rozmowie z Aleksandrem Ćhodźką, że w 1823 r. Becu czytał Dziady tak śmiesznie, że wszyscy się śmiali.

• Mickiewicz ojcem dla emigracji (Garczyński, Chodźko, Witwicki), Słowacki nie nadawał się na syna, chciał się zbliżyć, zaprzyjaźnić, zbratać, pojednać.

• pojedynek (15 VI 1841), Ropelewski wystrzeli pierwszy.

• w Beniowskim - wielka destrukcja języka romantycznej poezji.

• książka Rymkiewicza: dygresyjny poemat, który chce być rozprawą naukową.

• oznaki kryzysu też w Fantazym (napisany najpóźniej jesienią 1841).

2. CZĘŚĆ. 12 LIPCA 1842.

• Julek Słowacki spotyka „Mistrza”, 30 VII 1841 Mickiewicz do Sprawy Bożej; Słowacki uwierzył w naukę Towiańskiego jesienią 1841 (VIII pieśń Beniowskiego)? Nie Tak mi, Boże, dopomóż - ob-jawienie; przemiana gwałtowna i całkowita 12 VII.

• okrutne metody towiańczyków wobec tych, którzy nie chcieli ulec; towiańczycy gorąco bronili Mis-trza przed zarzutami mówiącymi, że magnetyzuje; Mickiewicz i Słowacki zaprzeczali temu wed-ług Rymkiewicza to dowód na to, że był magnetyzerem.

• problem sensu cierpienia istotny dla Słowackiego, Towiański „zwrócił” emigrantom Boga, którego już tracili.

• powody zmiany Słowackiego: (Jastrun) zemsta za poniżenia, pycha.

• aniołem nie można zostać w samotności.

• Kleiner: Słowacki oszalał - neuroza, gorączka (choroba wieku).

• Gaszyński, Krasiński: Słowacki zwariował w 1845 (opium, płacz), płakali wszyscy.

3. CZĘŚĆ. NOC Z 20 NA 21 KWIETNIA 1845.

• 1903 Czyściec Słowackiego anonim (Stanisław Tarnowski) wierszowana zgryźliwa satyra; zaata-kował też Wyspiańskiego; Małecki nie zrozumiał Króla-Ducha i Księdza Marka; Tretiak zachwycony Królem-Duchem - utwór dziwaczny, chaotyczny, niekonsekwentny; Wyka: Genezis - tekst ubogi myślowo; Jastrun - wyobraźnia zaszkodziła myślom.

• Genezis - przez wiele lat uważano za poemat naukowy lub niby-naukowy, Kleiner: „wizjonerska baśń o wiedzy”; rozum niczego nie jest w stanie poznać, co nie znaczy, aby wszelkie poznanie było niemożliwe, według Słowackiego prawdę poznaje się przez analogię, przez porównanie; polskość dla niego przedostatnim stopniem drabiny wiodącej ku anielstwu.

• Słowacki wizjonerem, objawienia w Pornic; Słowacki wizjonerem nienasyconym, ryzykował.

• 20/21 IV wizja - wracał do niej wielokrotnie w wierszach, listach, prozie filozofującej; potwierdzenie i nakaz, znak dany Słowackiemu i Polsce.

• rekonstrukcja dzieł Słowackiego - pełna, jednolita, konsekwentna, nie zawierająca sprzeczności całość błąd.

• system uporządkowany Słowacki zdawał sobie sprawę, że zostawia redakcje, wersje, warianty, odmiany.

• dywagacje nad niejasnymi dla Rymkiewicza stwierdzeniami Słowackiego.

• Ksiądz Marek jest poematem o człowieku (wielkim duchu), który innym duchom otwiera drogę do nieba.

• pewność śmierci dla Słowackiego, plamy krwi na rękopisach.

• dzieło Słowackiego jest opowieścią o wiecznej walce, jaką toczymy z naszym ciałem, z naszą egzy-stencją, z naszą śmiercią. jest opowieścią o sposobach, jakich w tej walce używamy. jest opowieści o tym, jak w tej walce zwyciężamy i jak przegrywamy. I jest opowieścią o tym, jak - walcząc z na-szą egzystencją - poszerzamy naszą egzystencję, wychodzimy poza nią, stajemy się więksi niż to, co jest nam dane: ewoluujemy.

4. ZAKOŃCZENIE. 3 KWIETNIA 1849.

• jest kilka relacji śmierci Słowackiego i każd inaczej formułuje jego ostatnie słowa ( rodzaj testa-mentu).

• Zygmunt Szczęsny Feliński i Charles Petiniaud-Dubos, francuski malarz (niewiele o nim wiadomo, nic nie przekazał, namalował pośmiertny portret Słowackiego - zaginął).

• Słowacki przeglądał brulion z wczoraj podyktowanymi Felińskiemu słowami, nie miał siły, „Wszystko to głupstwo” (z uśmiechem), poprosił o zmianę pozycji: `Może to w tym położeniu śmierć mnie zas-tanie”; „Rzeczy ważniejsze i rękopisma odesłać Teofilom: odzież i bieliznę rozdać ubogim, listy zaś prywatne spalić”.

• Krasiński: „Niechże już zrzucę ten płaszcz lichy, co mię więził, i pójdę tam” i inne wersje, spokój.

• Goszczyński: niepokój, „Diabli na mnie lecą” - nonsens, Goszczyński nie lubił Słowackiego.

• ?: „Na koniec - na koniec zrywam oponę, która mi wiecznie zaćmiewała słońce. To odkryte widzę słońce - światło bez granic - ku niemu dążę - lecę”.

• kiedy go zabierano do kraju, znaleziono w grobie jedną białą skarpetkę.

• przed śmiercią wciąż zerkał na zegarek: która jest godzina?

Warszawa, 1978-1979.

2