HORMONY PŁCIOWE I LEKI REGULUJĄCE CZYNNOŚĆ UKŁADU PŁCIOWEGO

Androgeny

Testosteron

heptanian testosteronu Rp. Testosteronum prolongatum roztwór do wstrzykiwań

undecylan testosteronu  Rp. Nebido roztwór do wstrzykiwań i.m.,  Rp. Undestor kaps.

• naturalny hormon androgenny wytwarzany przez kom. miąższowe jąder (kom. Leydiga) u mężczyzn

• odgrywa zasadniczą rolę w pobudzaniu i utrzymaniu funkcji seksualnych mężczyzn, pod jego wpływem następuje rozwój jąder, pęcherzyków nasiennych, moszny, gruczołu krokowego, prącia, ma wpływ na spermatogenezę oraz powstawanie drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych, męski typ owłosienia, odpowiednie ustawienie strun głosowych, rozkład tkanki tłuszczowej, utrzymanie popędu płciowego, męskie cechy psychiczne

• działanie anaboliczne: zatrzymywanie w organizmie sodu, potasu, fosforu, zwiększanie tworzenia białek i zmniejszanie ich katabolizmu, wywołuje dodatni bilans azotowy, ma wpływ na rozrost mięśni szkieletowych, zwiększenie gęstości mineralnej kości, pobudza do wzrostu w okresie dojrzewania, powoduje zarastanie chrząstek nasadowych kości, stymuluje produkcję erytropoetyny w nerkach, zwiększa liczbę erytrocytów i stężenie hemoglobiny

• podawany z zewnątrz powoduje zahamowanie wydzielania LH, co wtórnie prowadzi do hamowania wydzielania endogennego testosteronu, w dużych dawkach hamuje także wydzielanie FSH, powodując zahamowanie spermatogenezy

• w niedoczynności przysadki mózgowej likwiduje objawy hipogonadyzmu

• u kobiet działa antagonistycznie w stosunku do estrogenów, zmniejsza nadmierne krwawienie, bolesne obrzęki sutków przed menstruacją, hamuje wydzielanie gonadotropin z przysadki, laktację, a także powstawanie przerzutów w raku sutka, może być przyczyną wirylizacji u kobiet

• podany p.o. ulega całkowitemu zmetabolizowaniu w wątrobie w czasie "pierwszego przejścia", dlatego w leczeniu konieczne jest pozajelitowe stosowanie testosteronu -domięśniowo stosowane są estry testosteronu: heptanian, propionian, cypionian, undekanian można podawać p.o., zawiesiny olejowe estrów testosteronu wchłaniają się powoli z mięśni

• we krwi ulega związaniu ze specyficzną frakcją globulin wiążących hormony płciowe

• pierwotny i wtórny hipogonadyzm męski, opóźnione dojrzewanie u chłopców, eunuchoidyzm, zespoły pokastracyjne, impotencja z niedoboru testosteronu, zaburzenia okresu przekwitania u mężczyzn, zaburzenia spermatogenezy,u kobiet zastosowanie jest ograniczone

• przeciwwskazania: rak sutka u mężczyzn, rak gruczołu krokowego, łagodny rozrost gruczołu krokowego; zespół nerczycowy, nie wolno stosować leku u chłopców przed 15. rż., ostrożnie w przypadkach hiperkalcemii, niewydolności serca, wątroby i nerek, nadciśnienia tętniczego

• działanie niepożądane: poprzez hamowanie czynności przysadki i wytwarzania gonadotropin u mężczyzn może dochodzić do zahamowania spermatogenezy, zaniku jąder, zmian zwyrodnieniowych w kanalikach nasiennych, niepłodności, ginekomastii, długotrwałego, bolesnego wzwodu (priapizm); u kobiet może powodować wirylizację, zaburzenia miesiączkowania, zahamowanie owulacji, nadwagę; ze strony skóry: trądzik, łysienie typu męskiego, nadmierne owłosienie, obrzęki na skutek retencji sodu, chlorków i wody, hiperkalcemia, u osób z chorobami serca i naczyń niewydolność serca, uszkodzenie wątroby, żółtaczka zastoinowa, plamica wątrobowa, nowotwory wątroby, zaburzenia krzepnięcia, nudności, bóle głowy, lęki, zmiany popędu płciowego, przyspieszenie rozwoju nowotworów gruczołu krokowego, u osób w wieku młodzieńczym przedwczesne dojrzewanie i zarośnięcie chrząstek nasadowych kości, co prowadzi do zahamowania wzrostu kości długich

Metylowe pochodne testosteronu

Mesterolon Rp. Proviron- 25 tabl.

• hormon steroidowy, syntetyczna pochodna dihydrotestosteronu, silne działanie androgenne

• w mniejszym stopniu niż testosteron hamuje wydzielanie gonadotropin, dzięki czemu nie prowadzi do zahamowania spermatogenezy;

• pierwotny i wtórny hipogonadyzm, impotencja spowodowana hipogonadyzmem, zespół pokastracyjny, bezpłodność (oligospermia, niewydolność komórek Leydiga), zmniejszenie wydolności w podeszłym wieku (szybkie męczenie się, osłabienie koncentracji, zaburzenia popędu płciowego i potencji), niedokrwistość aplastyczna

• nie stosować u zdrowych mężczyzn w celu rozwoju mięśni, zwiększenia wydolności fizycznej.

Antyandrogeny

Cyproteron (octan cyproteronu)  Rp. Androcur tabl.

cyproteron (octan cyproteronu) + etynyloestradiol  Rp. Cyprest  tabl.,

Rp. Diane- 35 tabl. powl. -leczenie ciężkiej postaci trądziku opornego na leczenie antybiotykami, łagodny hirsutyzm, środek antykoncepcyjny

• syntetyczna pochodna progesteronu o działaniu gestagennym, antygonadotropowym i antyandrogennym

• u mężczyzn: nadmierna pobudliwość płciowa, leczenie paliatywne raka gruczołu krokowego

• objawy androgenizacji u kobiet: nadmierne owłosienie, łysienie androgenozależne, trądzik, w przypadkach nadmiernego owłosienia u kobiet w wieku rozrodczym zaleca się stosowanie octanu cyproteronu w skojarzeniu z estrogenem

• przedwczesne dojrzewanie płciowe: po całkowitym zakończeniu rozwoju układu kostnego i jąder, z estradiolem w hormonalnej terapii zastępczej w okresie około- i pomenopauzalnym.

• przeciwwskazania: choroby wątroby, krwawienia z dróg rodnych, endometrioza, nowotwory sutka, choroba zakrzepowo-zatorowa, świeży zawał serca i udar mózgu, depresja, cukrzyca,

Finasteryd Rp. Finaride tabl. powl, Finaster tabl. powl.,  Penester tabl. powl.,  Proscar tabl., Zasterid tabl. powl.

• syntetyczny związek będący inhibitorem 5--reduktazy (enzym metabolizujący testosteron do wykazującego dużo silniejsze działanie 5--dihydrotestosteronu (DHT)

• zahamowanie wytwarzania DHT prowadzi do zmniejszenia wielkości gruczołu krokowego,

• leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, łysienie typu męskiego

Flutamid  Rp. Apo-Flutam tabl. powl.,  Rp. Flutamid tabl.

• niesteroidowy lek o działaniu antyandrogenowym, który stosowany jest w leczeniu zaawansowanych postaci raka gruczołu krokowego

• hamuje transport androgenów (dihydrotestosteronu-DHT) do komórek gruczołu krokowego i(lub) ich wiązanie w jądrze komórkowym- dochodzi do zahamowania podziału komórek gruczołu krokowego, zahamowania wzrostu gruczołu krokowego, zmniejszenia wielkości nowotworu, zmniejszenia przerzutów do kości i tkanek miękkich, zmniejszenia bólów kostnych

• leczenie paliatywne zaawansowanego raka gruczołu krokowego

Leki anaboliczne

Metandienon Rp. Metanabol tabl.

• związek steroidowy, pochodna metylotestosteronu o działaniu anabolicznym

• powoduje dodatni bilans azotowy, stymuluje syntezę białek, dodatni bilans wapniowy, co prowadzi do odkładania się wapnia w tkance kostnej, powoduje zatrzymywanie w organizmie jonów sodu, potasu, zmniejsza wydalanie z organizmu chlorków i fosforanów, korzystnie wpływa na rozrost mięśni szkieletowych, zwiększa łaknienie i masę ciała,

• stosowany jest w przypadkach ujemnego bilansu azotowego: w okresach rekonwalescencji, ciężkich stanach przed- i pooperacyjnych, po oparzeniach, złamaniach, zakażeniach, radioterapii, w anoreksji, chorobach wyniszczających, niedożywieniu, w zaburzeniach przyswajania białek w przebiegu chorób jelit, w zanikach mięśni (m.in. dystrofie mięśniowe u dzieci), w odleżynach, w trakcie leczenia cytostatykami lub długotrwałej terapii kortykosteroidami prowadzącej do utraty wapnia z tkanki kostnej,

• działanie niepożądane: poprzez hamowanie czynności przysadki i wytwarzania gonadotropin dochodzić może do zahamowania spermatogenezy, zaniku jąder, niepłodności, ginekomastii, długotrwałego, bolesnego wzwodu (priapizm) u mężczyzn; u kobiet może powodować wirylizację, zaburzenia miesiączkowania, zahamowanie owulacji, trądzik, łysienie typu męskiego, nadmierne owłosienie, obrzęki na skutek retencji sodu, chlorków i wody, hiperkalcemia, uszkodzenie wątroby, żółtaczka zastoinowa, plamica wątrobowa, zaburzenia krzepnięcia, nudności, bóle głowy, lęki, zmiany libido, przyspieszenie rozwoju nowotworów gruczołu krokowego, u osób w okresie dorastania przedwczesne dojrzewanie i zarośnięcie chrząstek nasadowych kości- do zahamowania wzrostu kości długich.

Nandrolon Rp. Deca-Durabolin roztwór do wstrzykiwań

• steroid anaboliczny i androgenny, działanie anaboliczne przewyższa działanie androgenne,

• powoduje dodatni bilans azotowy, stymuluje syntezę białek i zmniejsza ich katabolizm, wpływa na rozrost mięśni szkieletowych, zwiększenie gęstości mineralnej kości, powoduje zatrzymywanie w organizmie sodu, potasu, fosforu, stymuluje wytwarzanie erytropoetyny w nerkach, zwiększa liczbę erytrocytów i stężenie hemoglobiny, pobudza łaknienie

• i.m., w postaci dekanianu, wykazuje przedłużone działanie (3-4 tyg.)

• w okresie rekonwalescencji, ciężkich stanach przed- i pooperacyjnych, po oparzeniach, złamaniach, radioterapii, w chorobach wyniszczających, niedożywieniu, w leczeniu odleżyn, w trakcie leczenia cytostatykami lub kortykosteroidami, osteoporoza u kobiet po menopauzie, leczenie paliatywne wybranych przypadków raka sutka z przerzutami u kobiet