Artyści, którzy starali się zilustrować muzykę filmem, działali już w latach 20-tych XX w

Artyści, którzy starali się zilustrować muzykę filmem, działali już w latach 20-tych XX w. Do najbardziej wpływowych należał niemiecki awangardzista Oskar Fischinger. Tworzył on dzieła, które dziś można uznać za praprzodków dzisiejszych teledysków. Reżyser równie chętnie brał na warsztat Musorgskiego i Dukasa, co jazz i popularne przeboje. Filmy niemieckiego artysty były przeważnie abstrakcyjne. Podobne eksperymenty prowadzili w latach międzywojennych radzieccy konstruktywiści i paryscy surrealiści.

Na drugim biegunie filmu rozwijał się, od lat 30-tych, inny pomysł na łączenie muzyki i obrazu - musical, który szybko wypracował własne środki ekspresji. Fabuły przerywane były scenami muzycznymi, które rządziły się innymi prawami niż reszta filmu. Tam wszystko było możliwe - jak spod ziemi pojawiały się tłumy tancerzy i wystawne dekoracje, idącemu ulicą i śpiewającemu bohaterowi mogła akompaniować niewidzialna orkiestra.

W 1927 r. powstał „Śpiewak jazzbandu" - pierwszy pełnometrażowy film dźwiękowy. Kawałek zaśpiewany w tym filmie przez Ala Jolsona przez wielu bywa uważany za pierwszy teledysk:

Od kiedy wraz z Elvisem Presleyem i Beatlesami zaczęła się epoka rock&rolla, gwiazdy pop szukały miejsca w filmie. Elvis występował w musicalach. Beatlesi mają swój własny rozdział w początkach rozwoju wideoklipów, ale główną rolę odgrywa w nim „Żółta łódź podwodna" - nakręcona w 1968 r. animacja, odwołująca się do sztuki psychodelicznej i undergroundowych komiksów.

Pierwsze rejestracje piosenek Dylana, czy The Doors, które można uznać za zapowiedź wideoklipów, powstawały przy okazji realizacji filmowych. Za jedną z pierwszych prób teledyskowego potraktowania muzyki uważa się fragment z filmu dokumentalnego D.A. Pennebakera z 1967 r. pt. „Don't look back” , w którym Bob Dylan w ulicznym zaułku przerzuca kolejne plansze z fragmentami tekstu swojego utworu „Subterranean homesick blues” podczas gdy jego przyjaciele Allen Ginsberg i Bob Neuwirth rozmawiają w tle.

W tym samym czasie kiełkowały też polskie produkcje. W drugiej połowie lat 60-tych powstały filmiki, które co prawda nie były odrębnymi formami, ale ilustrowały muzykę rozrywkową: był to występ grupy Breakout z piosenką „Gdybyś kochał, hej", będący częścią kroniki filmowej i fragment filmu muzycznego "Kulig" gdzie Skaldowie wyśpiewywali "Z kopyta kulig rwie". Kryteria wideoklipu spełniają również filmy do piosenek „Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał” i „W żółtych płomieniach liści” Skaldów oraz „Poszła bym za tobą” Breakoutu. W latach 60-tych powstało też u nas mnóstwo komedii muzycznych na wzór zachodnich, gdzie występowali muzycy (Ada Rusowicz, Skaldowie, Niebiesko-Czarni, Irena Santor) a scenki z ich udziałem równie dobrze mogłyby dziś uchodzić za teledyski („Mocne Uderzenie”, „Przygoda piosenką”, „Milion za Laurę”)

W latach 70-tych na zachodzie kręcono już krótkometrażówki, które ilustrowały pojedyncze utwory gwiazd rocka. W USA i Wielkiej Brytanii pojawiły się poświęcone teledyskom programy telewizyjne, jak „Countdown" czy piątkowe wieczory w BBC, a Led Zeppelin zrealizowali „The song remains the same" (1976 r.), w którym zapis koncertu przeplatał się z historią w stylu gotyckiej powieści.

Jak potężnym narzędziem promocji może być teledysk, przekonano się w 1975 r. Klip Bruce'a Gowersa do „Bohemian Rapsody" Queen uczynił z grupy supergwiazdę w ciągu paru tygodni, a piosenka trafiła na szczyty list przebojów.

Jednak poza tym większość teledysków stanowiły wciąż niezbyt wyrafinowane realizacje. Na stworzenie własnego języka wideoklipy miały poczekać na nadejście MTV. 1 sierpnia 1981 r. niejaki John Lack krzyknął na wizji „rock and roll" a następnie wyemitowano teledysk The Buggles pod znamiennym tytułem „Video killed the radio star". Od słów Lacka zaczęła się rewolucja, która miała wywrócić do góry nogami popkulturę końca XX wieku. Otwarto pierwszą w dziejach telewizji stację nadającą przez 24 godziny na dobę teledyski.

W pierwszych 2 latach istnienia MTV, produkowane na jej potrzeby clipy były tanie i szybkie. Tym większy szok przeżyli widzowie, kiedy stacja wyemitowała w 1983 r. „Thriller" Michaela Jacksona, który do wyreżyserowania teledysku zatrudnił Johna Landisa (miał on już na koncie sukces horroru „Amerykański wilkołak"). Klip zadziwiał rozmachem: oprócz piosenki, znalazła się w nim krótka fabuła, dialogi, akcja i niesamowite efekty specjalne. „Thriller" miał jakość profesjonalnych produkcji filmowych i kosztował 800 tysięcy dolarów. Dziś suma ta nie robi wrażenia ale w 1983 r. był bezprecedensową produkcją i najdroższym klipem w historii, który jednak zwrócił się z nawiązką: album stał się jedną z najlepiej sprzedających się płyt wszech czasów.

Triumf „Thrillera" był przełomowym momentem w historii teledysku z dwóch głównych powodów: wprowadził do niskobudżetowego świata MTV cały arsenał środków kina i pokazał, że wideoklip jest potężniejszym narzędziem marketingowym, niż sądzono - za jego pomocą można było wykreować wykonawcę muzyki na gwiazdę i idola tłumów. Przekonano się, że wizualny image działał na fanów skuteczniej niż sama muzyka…

Szybko zrozumiała to Madonna, która swój status gwiazdy zawdzięcza perfekcyjnemu wykorzystaniu wideoklipów. Madonna dbała, by każdy jej teledysk był wydarzeniem artystycznym: począwszy od „Material girl", w którym pastiszowała musicalowe wydanie Marilyn Monroe, przez skandalizujący „Like a prayer" i wizjonerski „Frozen", aż po wycofany z powodów politycznych anty-Bushowski klip do „American life". Madonna współpracuje wyłącznie z elitą realizatorów. Na liście twórców jej wideoklipów są najbardziej oryginalni artyści gatunku: Mary Lambert, Dawid Fincher, Mark Romanek, Michel Gondry, Jonas Akerlund czy Chris Cunningham. Z ich pomocą Madonna wykreowała się na ulegającą ciągłym przemianom telewizyjną boginię, która opanowała wyobraźnię milionów.

W 1986 r. realizator wideoklipów Steve Barron (m. in. „Billy Jean" Jacksona) w teledysku do „Money for nothing" Dire Straits zastosował komputerowe animacje 3D (które na dużą skalę pojawiły się w kinie dopiero pół dekady później). Teledysk od razu uznano za przełomowy ze względu na wykorzystaną technikę i uzyskany efekt. Został on wyemitowany jako pierwszy przez zaczynającą swą działalność międzynarodową stację telewizyjną MTV Europe, 1 sierpnia 1987 r.

Ten sam Steve Barron nakręcił do utwóru „Take on me" (1986 r.) grupy A-ha clip, w którym aktorzy zmieniali się płynnie w postaci rysunkowe - tę nowatorską technikę wykorzystał 15 lat później Richard Linklater w głośnym filmie „Waking life".

W 1987 r. widzów zachwycił Stephen R. Johnson i jego teledysk do „Sledgehammera” Petera Gabriela. Zrealizowany techniką poklatkową jest wypełniony niezywkłymi pomysłami wizualnymi.

Warto dodać, że w 1980 r. powstało "Tango" - animacja Zbigniewa Rybczyńskiego, który stworzył ją, stosując tak niezwykłą technikę, iż pozostaje ona zagadką nawet dzisiaj. Tango było ogromnym polskim sukcesem - zdobyło pierwszego Oscara dla polskiego filmu. Rybczyński jest też twórcą teledysku do "Imagine" (1987 r.) Johna Lennona - „najwybitniejszego teledysku wszech czasów, wzorca doskonałości i punktu odniesienia” według Yacha Paszkiewicza, guru rodzimych twórców wideoklipów.

Rozsławione przez „Matrix" ruchome stopklatki zastosował parę lat wcześniej Michel Gondry w teledysku do „Army of me" (1995 r.) Bjork i od tego czasu technika ta stanowi stały repertuar wideoklipów.

Chris Cunnigham - mistrz efektów specjalnych jest autorem kolejnego przełomowego clipu dla Bjork. Teledysk do ,,All is full of love” (1999 r.) przeszedł do historii jako jeden z najciekawszych osiągnięć w dziedzinie sztuk audiowizualnych. Dwa śpiewające androidy, którym wokalistka użyczyła twarzy, oglądane w miłosnym uścisku, zrobiły ogromne wrażenie na fanach a na Cunninghama spadł deszcz nagród i nominacji.

Spis przełomowych momentów w wideoclipie kończy, tak jak zaczął - Michael Jackson, tym razem z siostrą. Mark Romanek jest autorem jego teledysku „Scream” (1995 r.) - do dziś najdroższego w historii (7 mln dol.)

3) Festiwal Polskich Wideoklipów Yach Film to jedyny w Polsce i jeden z niewielu w Europie festiwal teledysków. Najważniejszym punktem imprezy jest konkurs, w którym wybierany jest najlepszy polski wideoklip wyprodukowany w ciągu dwunastu miesięcy poprzedzających festiwal. Oprócz głównej nagrody - Grand Prix - przyznawane są także wyróżnienia w takich kategoriach jak: reżyseria, scenariusz, montaż, zdjęcia czy kreacja aktorska wykonawcy muzycznego.

Pierwszy festiwal został zorganizowany w Bydgoszczy w 1989 roku przez Yacha Paszkiewicza i Magdę Kunicką. W 1991 impreza została przeniesiona na stałe do Gdańska, a od 1993 odbywa się corocznie. Od 2003 organizatorem jest Stowarzyszenie Miłośników Sztuki Intermedialnej "Bursztynowe Oko".