JUDAIZM

Semestr letni, IR UJ, 2008/2009, 30 godz. wykładu + 30 godz. ćwiczeń

wykład: prof. dr hab. Krzysztof Pilarczyk

http://www.cyf-kr.edu.pl/~uwpilarc/?co=dyd

  1. PODSTAWOWE POJĘCIA I TERMINY ORAZ KONSTYTUTYWNE ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW JUDAIZMU (dwa wykłady - 1-2)

  1. Judaizm / jahadut / jidiszkejt / tora

  2. Hebrajczycy, Żydzi i inne określenia

  3. Kitwej ha-kodesz judaizmu (omówienie tego zbioru pism - stan obecny i proces formowania się)

  4. Talmud (Miszna i dwie gemary: palestyńska i babilońska)

  1. GENEZA JUDAIZMU (dwa wykłady 3-4)

  1. Religia patriarchów

  2. Religia okresu wyjścia z Egiptu i zasiedlania Kanaanu

  3. Religia Izraela w państwie dwunastu pokoleń

  4. Religia proroków w okresie tzw. pierwszej świątyni (państwo północne i południowe)

  1. POWSTANIE JUDAIZMU W OKRESIE WYGNANIA BABILOŃSKIEGO I W CZASACH PERSKICH (jeden wykład - 5)

  1. Reformatorzy religii Izraela na wygnaniu babilońskim i ich dokonania

  2. Restauracja religii w Judzie po dekrecie Cyrusa (instytucje religijno-społeczne)

  1. JUDAIZM W OKRESIE HELLENISTYCZNYM I RZYMSKIM (jeden wykład - 6)

  1. Wyznawcy judaizmu w Palestynie i w diasporze na tle przemian politycznych na Bliskim Wschodzie

  2. Diaspora aleksandryjska i jej osiągnięcia

  3. Prześladowania Żydów w Palestynie w okresie Seleukidów i powstanie machabejskie

  4. Polaryzacja kierunków w judaizmie palestyńskim na przełomie er

  5. Wojna żydowsko-rzymska (66-70) oraz kryzys w judaizmie

  1. RABINIZACJA JUDAIZMU (jeden wykład - 7)

  1. Próby przezwyciężenia kryzysu w judaizmie (zmierz starych instytucji religijnych i powstanie nowych)

  2. Fundamenty ideologii rabinicznej (koncepcja Tory, rabinizacja Biblii i sakralizacja historii, obowiązek rozpowszechniania Tory i jej cel)

  3. Jesziwa

  4. Urząd rabina

  1. NAJWAŻNIEJSZE POZARABINICZNE NURTY JUDAIZMU W ŚREDNIOWIECZU I CZASACH NOWOŻYTNYCH (jeden wykład - 8)

  1. Karaimi

  2. Nurty mistyczne orto- i heterodoksyjne

  1. OKRES PRZEMIAN W JUDAIZMIE (XVIII-XX WIEK) I NOWE KIERUNKI (jeden wykład - 9)

  1. Chasydyzm

  2. Haskala

  3. Rozbicie judaizmu w XIX wieku (judaizm ortodoksyjny, konserwatywny, reformowany i inne)

  1. ISTOTA JUDAIZMU (jeden wykład - 10)

  1. Elementy zmienne i i niezmienne w judaizmie

  2. 13 zasad żydowskiej wiary (Mosze ben Majmon i Emron Musa ben Majmin)

  3. Kierunek Wissenschaft des Judentum i jego definiowanie judaizmu

  4. Judaizm - konglomerat trzech idei (współczesna próba definiowania judaizmu)

  1. CYKL LITURGICZNY (dwa wykłady - 11-12)

  1. Dzień, miesiąc, rok (kalendarz żydowski)

  2. Rosz ha-Szana

  3. Jom Kippur

  4. Sukkot

  5. Chanuka

  6. Purim

  7. Pesach

  8. Szawuot

  1. ORGANIZACJA ŻYCIA SPOŁECZNEGO I RODZINNEGO (jeden wykład - 13)

  1. Synagoga, bet-midrasz, sztibl

  2. Dom żydowski

  3. Rodzina

  4. Reguły odżywiania

  5. Kahal i jego organizacja

  1. RYTUAŁ JUDAISTYCZNY W ŻYCIU (dwa wykłady - 14-15)

  1. Narodziny dziecka i obrzezanie chłopców

  2. Edukacja

  3. Małżeństwo (zaślubiny, etyka życia małżeńskiego, rozwód)

  4. Śmierć i pogrzeb

  5. Życie małżeńskie

  6. Śmierć i pogrzeb

Bibliografia: Podstawowe teksty źródłowe: Biblia judaizmu i Talmud (w wyborze). Oprac.: Lemaire A., Dzieje biblijnego Izraela, Poznań 1998; Starożytny Izrael : od czasów Abrahama do zburzenia Jerozolimy przez Rzymian, red. H. Shanks, wyd. 2, Warszawa 2007; Tyloch W., Judaizm, Warszawa 1987; Scholem G., Mistycyzm żydowski i jego kierunki, Warszawa 1997; Szaarei halacha. Bramy halachu. Religijne prawo żydowskie, Kraków 2005; Pilarczyk K., Formowanie się instytucji rabinizmu na starożytnym Bliskim Wschodzie, „Nomos” 26/27: 1999 s. 129-147; Unterman A., Żydzi. Wiara i życie, Łódź 1989 (i inne wydania); J. Warzecha, Historia dawnego Izraela, Warszawa 2005; Modlitwenik żydowski, Kraków 2005; K. Pilarczyk, Literatura żydowska od epoki biblijnej do haskali : wprowadzenie religioznawcze, literackie i historyczne, Kraków 2006; M. Idel, Kabała. Nowe perspektywy, Kraków 2006; J.C.VanderKam, Wprowadzenie do wczesnego judaizmu, Warszawa 2006; Religie starożytnego Bliskiego Wschodu, Kraków 2008 (K. Pilarczyk - Religia Izraela).

Szczegółowa literatura do ćwiczeń zostanie podana na ćwiczeniach.