ROZWOJ PRZEWODU POKARMOWEGO

Powstanie cewy jelitowej wiąże się ze zmiana kształtu zarodka oraz tworzeniem się owodni i sznura pępowinowego

Z wpuklonej do wnętrza zarodka endodermy powstaje rynienka jelitowa

Z przedniej części zarodka rynienka zamyka się tworząc ślepo zakończony z przodu zawiązek pierwotnego jelita przedniego

Nieco później w ten sam sposób w tylnej części zarodka powstaje ślepo zakończony zawiązek pierwotnego jelita tylnego

środkowa część rynienki jelitowej pozostaje otwarta i łączy się z pęcherzykiem żółtkowym za pomocą przewodu żółtkowego

Na obu końcach zarodka, naprzeciw ślepych końców jelita, warstwa endodermy pukla się do wnętrza zarodka

- w części głowowej powstaje zatoka gębowa w miejscu zetknięcia się „jej” z końcem jelita przedniego tworzy się błona gębowa

- w części ogonowej powstaje prostnica oddzielona od jelita tylnego błona stekowa

Po zaniku błony gardłowej (gębowej) i błony stekowej na obu końcach jelita powstają 2 otwory: pierwotny otwór ustny i pierwotny otwór odbytowy

Położony w kierunku doglowowym odcinek jelita przedniego to tzw. jelito gardłowe, czyli gardło pierwotne. Po jego bokach powstają parzyste kieszonkowe uwypuklenia - kieszonki skrzelowe (gardłowe) miedzy, którymi tworzą się zgrubienia - luki skrzelowe

U ssaków powstaje 5 par luków skrzelowych i 5 par kieszonek skrzelowych

- z luków skrzelowych rozwijają się elementy szkieletowe, mięśniowe i łącznotkankowe trzewioczaszki, gardzieli i krtani

- kieszonki skrzelowe dają początek tarczycy, przytarczycom i grasicy

W wyniku pęknięcia błony gębowej zatoka gębowa łączy się z jelitem przednim, przez co powstaje pierwotna jama ustna otwierająca się na zewnątrz otworem gębowym

- od strony grzbietowej przez wyniosłość szczękowa

- od strony brzusznej przez wyniosłość żuchwową

W jamie ustnej w obu wyniosłościach (na górze i na dole) ektoderma tworzy po 2 wpuklenia:

Blaszkę wargowo-dziaslowa dzieląca się na wargi i dziąsła

Tworzy się z zawiązków powstających na dnie jelita gardłowego. Mięśnie języka powstają z somitomerow potyliczych. Z ich miotomów w dnie jelita gardłowego migrują mioblasty i kierują się do zawiązków jelita. Wykształcone mięśnie języka są unerwione przez nerw podjęzykowy. Nabłonek jednowarstwowy przechodzi w wielowarstwowy rogowaciejący, a na powierzchni języka rozwija się brodawki smakowe, a po nich również brodawki mechaniczne.

Blaszka zębowa rozciągająca się na całej szerokości zawiązków szczeki i żuchwy. Z niej w równych odstępach wysuwają się zawiązki oddzielnych narządów szkliwotworczych (z jednego narządu rozwinie się jeden ząb mleczny)

Można wyróżnić 3 fazy rozwoju narządu szkliotworczego:

- faza pęczka - narząd szkliotworczy zbudowany jest z komórek nabłonkowych, które wewnątrz zaczynają przekształcać się w gwiaździste komórki miazgi

- faza czapeczki - od pęczka narządu szkliotworczego wrasta brodawka zęba powstała z zagęszczonej mezenchymy. W blaszce zębowej powstaje dodatkowy fałd - blaszka zębowa boczna, z której powstaną zawiązki zębów stałych

- faza dzwonka - w narządzie szkliotworczym można wyróżnić nabłonek zewnętrzny i wewnętrzny oraz zawarte miedzy nimi miazgę narządu szkliotworczego, a cały zawiązek zęba znajduje się w kieszonce zębowej

Korona zęba - powstaje z narządu szkliotworczego i brodawki zęba

Korzeń zęba - powstaje dopiero po uformowaniu się korony zęba. Różnicuje się on z narządu szkliotworczego, w miejscu gdzie stykają się nabłonki wewnętrzne i zewnętrzne

Jest prosta częścią pierwotnego jelita przedniego i wydłuża się wraz ze wzrostem klatki piersiowej. Jego ściany są pofałdowane i pod koniec rozwoju zarodkowego wyścielone są nabłonkiem wielowarstwowym płaskim.

Żołądek jednokomorowy - rozwija się z rozszerzenia pierwotnego jelita przedniego tuz za przełykiem. W wyniku bardzo silnego rozrastania się wątroby ulega dwom obrotom wokół przednio-tylnej osi żołądka.

Początkowo ma on kształt wrzecionowaty a jego wzrost jest nierównomierny. Najbardziej rozrasta się część doglowowa, która od strony grzbietowej tworzy tzw. krzywiznę większą, natomiast cześć brzuszna rośnie wolniej i tworzy wklęsła krzywiznę mniejsza. W nabłonku żołądka stopniowo pojawiają się lejkowate cewki, z których powstają gruczoły żołądka. Na terenie krzywizny większej pojawiają się tzw. gruczoły denne

Żołądek wielokomorowy - zawiązuje się tak samo jak jednokomorowy, jednak po pierwszym obrocie rozrasta się Ściana krzywizny większej. Powstająca w ten sposób przestrzeń dzieli się na zawiązek żwacza i zawiązek czepca. W obrębie krzywizny mniejszej tworzą się 3 uwypuklenie - zawiązek ksiąg. W części przylegającej do dwunastnicy powstaje trawieniec.

Początkowo 4 zawiązki leża jeden za drugim. Później zaczynają zmieniać swoje położenie. Zawiązek żwacza rośnie najszybciej i tworzy 2 ślepe worki: grzbietowy i brzuszny. Ulegają one skróceniu, co powoduje również zmianę położenia pozostałych przedżołądków. Ostateczne rozmieszczenie przedżołądków u płodu bydła ustala się w 14 tyg. rozwoju.

Światło jelita wyściela nabłonek jednowarstwowy cylindryczny. Kosmki jelitowe tworzą się jako uwypuklenia nabłonka, do których później wrasta mezenchyma z naczyniami

Pierwotne jelito ŚRODKOWE bardzo szybko się wydłuża, podczas gdy jama otrzewnej ma za mała objętość, aby mogło się ono tam zmieścić. Dlatego początkowo jelito skręca się i fałduje, natomiast później pojawia się przejściowa fizjologiczna przepuklina - jelito tworzy długa pętle pępkową, która wysuwa się do pozazarodkowej jamy ciała w sznurze pępowinowym.

Pętla jelita wydłuża się i obraca a równocześnie zaczynają się różnicować poszczególne odcinki jelita.

Dopiero po uwstecznieniu się pranerczy pętla pępkową wycofuje się z pozazarodkowej jamy ciała i w całości mieści się w jamie otrzewnej.

Jelito ślepe - duże różnice gatunkowe - Np. u konia osiąga bardzo duże rozmiary

Na brzusznej stronie jelita pierwotnego, tuz za zawiązkiem żołądka znajduje się tzw. pole wątrobowe

Z niego powstaje wątroba i pęcherzyk żółciowy. Pole wątrobowe przekształca się w uchyłek wątrobowy, w którym można wyróżnić 2 części:

W części wątrobowej komórki endodermalne tworzą zawiązki beleczek wątrobowych. W środku beleczek pojawiają się kanaliki żółciowe. Komórki endodermalne kontaktujące się z naczyniami włosowatymi bardzo szybko przekształcają się w hepatocyty.

Początkowo wątroba stanowi 1 duży płat, później wyodrębnia się w niej większy płat prawy i mniejszy płat lewy.

Część pęcherzykowa uchyłka wątrobowego rośnie znacznie wolniej. Z niej powstaje zawiązek pęcherzyka żółciowego i przewodu pęcherzyka żółciowego.

Obie części uchyłka wątrobowego: wątrobowa i pęcherzykowa, połączone są z dwunastnica wspólnym przewodem, który wydłuża się i przekształca w przewód żółciowy.

Rozwija się z 2 zawiązków wytworzonych przez nabłonek endodermalny jelita pierwotnego.

Zawiązki te wydłużają się, ich końce rozszerzają się i wielokrotnie dzielą

W wyniku rozrastania się i przemieszczania żołądka pęczki brzuszne zostają przesunięte na stronę grzbietowa gdzie łączą się z pęczkiem grzbietowym.

Miejsca, w których powstały oba pęczki trzustkowe pozostają jako ujścia głównych przewodów wyprowadzających. U ssaków zlewają się one w jeden przewód trzustkowy uchodzący do jelita za przewodem wątrobowym.