Untitled

Ćwiczenia nr 5 i nr 6. Podstawy prawa wyborczego. Organizacja i przebieg wyborów

1. Definicja prawa wyborczego

System wyborczy - normy prawa wyborczego i związana z nimi praktyka

Prawa wyborcze, określają krąg podmiotów, które mają prawo uczestniczenia w wyborach i gwarantuje im możliwość tego udziału.

(art. 62 ust. 1 Konstytucji; art. 10 Kodeksu wyborczego)

bierne prawo wyborcze (art. 99 Konstytucji, art. 127 ust. 3 Konstytucji, art. 11 Kodeksu wyborczego)

Ograniczeniem zasady powszechności wyborów jest wprowadzanie cenzusów wyborczych. Są dopuszczalne, ale muszą być wyraźnie wskazane w Konstytucji (korzystanie z pełni praw publicznych oraz praw wyborczych, pełna zdolność do czynności prawnych, niekaralność).

Kategoria niewybieralności - niektóre zawody powodują, że nie można ich przedstawicieli wybierać (por. art. 103 Konstytucji!)

2. Organizacja i przebieg wyborów

2.1. Zarządzenie wyborów

Zarządza Prezydent RP, w formie postanowienia publikowanego w Dzienniku Ustaw.

W razie upływu kadencji Sejmu, Prezydent zarządza wybory - nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu, na dzień wyborów - dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu

W razie skrócenia kadencji Sejmu, Prezydent zarządza wyborcy w ciągu 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu. I posiedzenie Sejmu musi się wówczas odbyć nie później niż 15 dni po dniu przeprowadzenia wyborów.

- proszę zwrócić uwagę na pojęcia

b) Na Prezydenta RP - art. 128 ust. 2 Konstytucji

Zarządza Marszałek Sejmu, między 100 a 75 dniem przed upływem kadencji urzędującego Prezydenta, w formie zarządzenia publikowanego w Dzienniku Ustaw (zob. też art. 289 Kodeksu wyborczego)

W przypadku opróżnienia urzędu wybory zarządza Marszałek Sejmu w ciągu 14 dni od dnia opróżnienia urzędu. Wybory muszą się odbyć w ciągu 60 dni od zarządzenia wyborów.

Zarządza Prezydent RP, w trybie art. 331 Kodeksu wyborczego, w drodze postanowienia publikowanego w Dzienniku Ustaw, nie później niż na 90 dni przed dniem wyborów (okres wyborczy jest ustalony w przepisach prawa Unii Europejskiej).

d) do organów stanowiących samorządu terytorialnego

Zarządza Prezes RM po zasięgnięciu opinii PKW w drodze rozporządzenia 4-3 miesiące przed upływem kadencji organów. Ogłasza się to rozporządzenie w Dzienniku Ustaw najpóźniej w 60 dniu przed dniem wyborów (art. 371 Kodeksu wyborczego).

Liczbę radnych do rad ustala wojewoda w porozumieniu w komisarzem wyborczym, uwzględniając liczbę mieszkańców w gminie.

e) na wójta, burmistrza, prezydenta miasta

Zarządza Prezes RM w drodze rozporządzenia, łącznie w wyborami do rad gmin, powiatów i sejmików województwa, w trybie określonym w art. 371 Kodeksu wyborczego (art. 474 Kodeksu wyborczego).

2.2. Organy wyborcze (art. 152 i n. Kodeksu wyborczego)

Są to organy państwowe, powołane do przeprowadzenia wyborów.

2.2.1. Państwowa Komisja Wyborcza - stały, najwyższy organ wyborczy właściwy w sprawach przeprowadzenia wyborów (art. 157 Kodeksu wyborczego)

Składa się z 9 sędziów - 3 sędziów TK wskazanych przez Prezesa TK, 3 sędziów SN wskazanych przez I Prezesa SN, 3 sędziów NSA wskazanych przez Prezesa NSA. Powołuje ich Prezydent.

W posiedzeniach PKW udział bierze Szef Krajowego Biura Wyborczego, który jest sekretarzem PKW.

2.2.2. Komisarz wyborczy (art. 166 Kodeksu wyborczego)

Pełnomocnik PKW wyznaczany na obszar województwa lub jego części. Organ stały.

Powoływany w każdym województwie w liczbie 2-6, spośród sędziów na 5 lat przez PKW na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Dana osoba może być ponownie wybrana. Komisarzem może być również sędzia w stanie spoczynku do ukończenia 70 lat.

- Nadzoruje przestrzeganie prawa wyborczego

- Współdziała z organami samorządu terytorialnego przy organizacji wyborów do rad na obszarze województwa

- rozpatruje skargi na działalność terytorialnych komisji wyborczych

- podaje wyniki wyborów do rady i na wójtów na obszarze województwa

2.2.3. Okręgowe komisje wyborcze (art. 170 Kodeksu wyborczego)

2.2.4. Rejonowa komisja wyborcza (art. 174 Kodeksu wyborczego)

Składa się z 5 sędziów powoływanych przez PKW na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Z urzędu przewodniczącym jest komisarz wyborczy.

- Zapewnia dostarczanie kart do głosowania obwodowym komisjom wyborczym

- Współdziała z jednostkami samorządu terytorialnego

2.2.5. Terytorialna komisja wyborcza (art. 178 Kodeksu wyborczego)

Powołuje najpóźniej w 55 dniu przed dniem wyborów komisarz wyborczy, spośród wyborców zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych (gminna, powiatowa, wojewódzka).

W przypadku komisji powiatowych i wojewódzkich jest to 7-9 osób stale zamieszkałych na obszarze działania danej rady (sejmiku). Przewodniczący, komisji jest sędzia wskazany przez prezesa sądu okręgowego.

- Rejestruje kandydatów na radnych

- rozpatruje skargi na obwodowe komisje wyborcze

- Gminna komisja wyborcza rejestruje kandydatów na wójtów

2.2.6. Obwodowe komisje wyborcze (art. 182 Kodeksu wyborczego)

W wyborach do Sejmu, Senatu, Prezydenta, PE - powołuje wójt

W wyborach do jednostki samorządu terytorialnego oraz na wójtów - powołuje terytorialna komisja wyborcza

- 6-8 kandydatów zgłoszonych przez pełnomocników wyborczych

- 1 wskazana przez wójta spośród pracowników samorządowych

Wybory proporcjonalne. Podział mandatów następuje metodą d'Hondta (liczbę głosów oddanych na poszczególne listy w okręgu dzieli się przez kolejne liczby naturalne).

W wyborach do Sejmu są progi wyborcze. By brać udział w podziale mandatów komitet wyborczy musi uzyskać 5% ważnie oddanych głosów w skali kraju, a w przypadku koalicyjnego komitetu wyborczego 8%.

Gdy nikt nie spełni tych wymogów, należy uzyskać odpowiednio - 3% i 5% ważnie oddanych głosów w skali kraju.

Okręgi wyborcze do Sejmu są wielomandatowe. Wykaz okręgów znajduje w załączniku do Kodeksu wyborczego.

W jednym okręgu należy wybrać co najmniej 7 posłów.

Okręg określa się wg jednolitej normy przedstawicielstwa (liczbę mieszkańców kraju dzieli się przez liczbę posłów wybieranych w okręgach).

Kandydatów na posłów mogą zgłaszać: komitety wyborcze wyborców i partie polityczne, oraz koalicyjne komitety wyborcze.

Komitet może zgłosić w okręgu 1 listę kandydatów na posłów. Można kandydować w 1 okręgu z jednej listy. Lista musi być poparta podpisami 5000 wyborców zamieszkałych stale w danym okręgu wyborczym. Jeśli zarejestrowano listy w połowie okręgów, to kolejne rejestracje nie muszą zawierać podpisów.

Na listach musi być nie mniej niż 35% kobiet i nie mniej niż 35% mężczyzn na liście.

Listy rejestruje je okręgowa komisja wyborcza.

Wyniki głosowania ustala obwodowa komisja wyborcza, okręgowa ustala wyniki w okręgu, PKW w skali kraju,

Okręgowe komisje wyborcze dzielą mandaty wg Metody d` Hontda. Gdy remis - pierwszeństwo mają listy, które w skali kraju uzyskały większe poparcie. W ramach danej listy mandaty uzyskują kandydaci w kolejności otrzymanej liczby głosów.

PKW ogłasza wyniki wyborów w Dz. U. w formie obwieszczenia.

Protest wyborczy można wnieść w ciągu 7 dni od ogłoszenia wyników wyborów w Dz. U. Protest taki rozpatruje SN w składzie 3 sędziów (art. 82 Kodeksu wyborczego).

Kto może wnieść protest wyborczy:

- wyborca, który w dniu wyborów był ujęty w spisie wyborców

- przewodniczący komisji wyborczej

Przesłanki wniesienia protestu wyborczego:

Przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby z powodu

- przestępstwa przeciw wyborom z KK, mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów

- naruszenie przepisów kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.

Sąd Najwyższy w składzie Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych ważność wyborów, w drodze uchwały w ciągu 90 dni od dnia wyborów.

Wybory do Senatu odbywają się w okręgach jednomandatowych. Okręgiem jest województwo lub jego część. Okręgi ustala się według jednolitej normy przedstawicielstwa (liczba mieszkańców kraju podzielona na 100).

W wyborach biorą udział: PKW, okręgowe komisje wyborcze, obwodowe komisje wyborcze.

Kandydata na posłów mogą zgłaszać: komitety wyborcze wyborców i partie polityczne, oraz koalicyjne komitety wyborcze.

Kandydat musi uzyskać poparcie - 2000 wyborców. Można udzielić poparcia więcej niż jednemu kandydatowi.

Wybrany zostaje kandydat, który uzyskał najwięcej ważnie oddanych głosów.

Gdy w okręgu zarejestrowano tylko jednego kandydata musi on uzyskać więcej niż połowę ważnie oddanych głosów poparcia. W przeciwnym razie nie uzyska mandatu.

Wyniki wyborów na senatorów podają okręgowe komisje wyborcze.

Ważność wyborów do Senatu PATRZ tak samo jak wybory do Sejmu.

W wyborach prezydenckich kandydata mogą przedstawiać tylko wyborcy. W tym celu konieczne

jest utworzenie komitetu wyborczego, który dla swego działania uzyska poparcie 1000 wyborców.

Po ukonstytuowaniu komitet może zarejestrować kandydata na Prezydenta, który uzyska poparcie 100 000 wyborców. Kandydata rejestruje PKW.

Prezydent jest wybierany, gdy uzyska bezwzględną większość głosów (ponad połowę ważnie oddanych głosów). Gdy to się nie uda przeprowadzana jest II tura wyborów, między dwoma kandydatami, którzy uzyskali najwięcej głosów w I turze. Wybranym zostaje ten kandydat, który uzyska więcej ważnie oddanych głosów.

W wyborach biorą udział: obwodowe komisje wyborcze, okręgowe komisje wyborcze, PKW.

Protest wyborczy można wnieść w ciągu 3 dni od podania wyników do publicznej wiadomości przez PKW.

SN podejmuje uchwałę w sprawie ważności wyboru Prezydenta w składzie Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w ciągu 30 dni od podania wyników do publicznej wiadomości przez PKW.

Liczba posłów do PE jest ustalana wg prawa UE (teraz PL ma 50). Posłowie wybierani są na 5 lat. Nie można łączyć mandatu europosła z mandatem parlamentarnym.

Są to wybory proporcjonalne. By brać udział w podziale mandatów należy przekroczyć próg wyborczy 5%.

Organy biorące udział w wyborach: PKW, okręgowe komisje wyborcze, rejonowe komisje wyborcze, obwodowe komisje wyborcze.

Okręgi wyborcze stanowią część województwa, województwo, kilka województw. Obecnie jest 13

okręgów. Ich wykaz jest zawarty w załączniku do Kodeksu wyborczego.

Komitet wyborczy może zgłosić listę złożoną z 5-10 kandydatów na posłów. Lista musi uzyskać poparcie 10 000 wyborców. Rejestruje ją okręgowa komisja wyborcza.

PKW dokonuje proporcjonalnego podziału mandatów do Parlamentu Europejskiego, stosując metodę d' Hondta.

UWAGA: Protesty i ważność wyborów jak w Sejmie

SAMORZĄD TERYTORIALNY

Nie przeprowadza się głosowania - gdy zarejestrowanych kandydatów jest tylu, ile miejsc do obsadzenia lub mniej.

Protesty wyborcze wnosi się do sądu okręgowego w 14 dni od dnia wyborów.

Sąd okręgowy rozstrzyga o ważności wyborów samorządowych.

Na obszarze kraju wyniki podaje PKW.

KTO ZGŁASZA KANDYDATÓW:

Kandydatów w wyborach samorządowych mogą zgłaszać: komitety wyborcze partii politycznych, komitety wyborcze koalicji politycznych, organizacje społeczne, wyborcy.

W wyborach biorą udział gminne komisje wyborcze oraz obwodowe komisje wyborcze.

W wyborach do rad gmin wybory większościowe są większościowe, jednomandatowe.

Mandat otrzymują kandydaci z największą liczbą głosów.

W miastach na prawie powiatu wybory są proporcjonalnie. Przy podziale mandatów biorą udział listy, które uzyskają co najmniej 5% ważnie oddanych głosów.

W wyborach do rad gmin, komitet zgłasza 1 kandydata, który musi uzyskać 25 głosów poparcia wyborców.

W wyborach do rad miast na prawach powiatu komitet zgłasza listę co najmniej 5 kandydatów, ale nie więcej kandydatów niż 2 razy tyle, ile jest mandatów do obsadzenia . Lista musi uzyskać 150 głosów poparcia wyborców.

Na listach musi być nie mniej niż 35% kobiet i nie mniej niż 35% mężczyzn.

Gminna komisja wyborcza podaje wynik głosowania i wynik wyborów.

Wybory do rady powiatu są proporcjonalne.

W wyborach biorą udział obwodowe komisje wyborcze i powiatowe komisje wyborcze.

Może być wybranych 3-10 radnych (w zależności od rady).

Komitet wyborczy na liście musi wskazać co najmniej 3 kandydatów i nie więcej niż 2 razy tylu, ile jest mandatów do obsadzenia.

Jeżeli na liście jest tylko 3 kandydatów, to 1 musi być mężczyzną, a 1 kobietą.

Lista musi być podpisana przez co najmniej 200 wyborców.

Wybory są pro proporcjonalne.

W wyborach biorą udział wojewódzkie komisje wyborcze, powiatowe komisje wyborcze ora obwodowe komisje wyborcze.

Wybiera się od 5-15 radnych. Lista kandydatów musi być podpisana przez 300 wyborców.

WÓJT, BURMISTRZ, PREZYDENT MIASTA

Są to wybory bezpośrednie, większościowe. Wybranym jest kandydat, który uzyska więcej niż połowę ważnie oddanych głosów (bezwzględna większość).

Kandydatów zgłasza się w trybie art. 478 Kodeksu wyborczego.

Kandydat musi uzyskać poparcie 150 wyborców w gminie do 5000 mieszkańców.

Kandydat musi uzyskać poparcie 300 wyborców w gminie do 10 000 mieszkańców.

Kandydat musi uzyskać poparcie 600 wyborców w gminie do 20 000 mieszkańców.

Kandydat musi uzyskać poparcie 1500 wyborców w gmina do 50 000 mieszkańców.

Kandydat musi uzyskać poparcie 2000 wyborców w gminie do 100 000 mieszkańców.

Kandydat musi uzyskać poparcie 3000 wyborców w gminie powyżej 100 000 mieszkańców.

2.4. Zasady prowadzenia kampanii wyborczych

Kampania - okres od ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów do dnia poprzedzającego dzień głosowania art. 104 i n. Kodeksu wyborczego - do domu!!!

2.5. Zasady głosowania

Obwody głosowania - obwód, w ramach którego przeprowadza się głosowanie. Tworzy je rada gminy na wniosek wójta. Okręg głosowania obejmuje 500-3000 mieszkańców.

Rada gminy, na wniosek wójta może utworzyć odrębne obwody głosowania, gdy w dniu wyborów będzie w nich przebywać co najmniej 15 wyborców (art. 12 Kodeksu wyborczego).

W wyborach ogólnokrajowych tworzy się obwody głosowania dla obywateli przebywających za granicą.

Sporządzanie rejestrów i spisów wyborców art. 18 i art. 26 Kodeksu wyborczego

Rejestr jest prowadzony przez każdą gminę - jest to urzędowy dokument zawierający dane osób, którym przysługują prawa wyborcze, zamieszkałych na terenie gminy.

Obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania. Można być ujętym tylko w jednym rejestrze wyborców. Potwierdza prawo wybieralności.

Dzieli się na część A (obywatele) i B (nieobywatele - obywatele UE, którzy mają prawa wyborcze).

Decyzję o wpisaniu do rejestru wydaje wójt.

Reklamację na nieprawidłowości w rejestrze wyborców (pominięcie, wpisanie osoby bez praw wyborczych, złe dane osobowe) składa się do wójta. Na rozstrzygnięcie wójta przysługuje skarga do sądu rejonowego.

Na podstawie rejestru wyborców tworzy się spis wyborców.

Spis wyborców - urzędowy dokument sporządzony przez gminę na podstawie rejestru wyborców na potrzeby konkretnych wyborów albo referendum (może być A albo A i B) w zależności od rodzaju wyborów. Gdy głosowanie jest 2 dniowe, na 2 dzień można przygotować dodatkowy spis wyborców, uzupełniony o osoby, które ukończyły 18 rok życia.

Reklamacja na spis wyborców wnosi się do wójta albo organu, który sporządził spis. Następnie przysługuje skarga do sądu rejonowego.

Głosowanie w wyborach co do zasady jest osobiste.

Pełnomocnikiem może być osoba wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie, co udzielający pełnomocnictwa.

Pełnomocnictwo można przyjąć tylko od jednej osoby, chyba że drugą osoba jest wstępny, zstępny, małżonek, brat lub osoba przysposobiona itd.

Pełnomocnikiem nie może być osoba wchodząca w skład komisji wyborczej, mężowie zaufania, kandydaci w wyborach.

Pełnomocnictwa udziela się przed wójtem lub innym pracownikiem urzędu gminy upoważnionym przez wójta do sporządzania aktów pełnomocnictwa do głosowania. Najpóźniej 10 dni przed dniem wyborów.

Można cofnąć pełnomocnictwo, najpóźniej na 2 dni przed dniem wyborów, przez złożenie oświadczenia wójtowi.

- śmierć lub utrata prawa wybieralności przez udzielającego pełnomocnictwa lub pełnomocnika

- niespełnienia przesłanek do bycia pełnomocnikiem

- wcześniejsze osobiste głosowanie przez udzielającego pełnomocnictwa

Głosowanie korespondencyjne w obwodach utworzonych zagranicą (art. 62 Kodeksu wyborczego)

Trzeba to zgłosić konsulowi.

Konsul nie później niż 10 dni przed dniem wyborów przesyła wyborcy pakiet wyborczy z zaadresowaną kopertą zwrotną, kartę bądź karty do głosowania, kopertę na karty do głosowania, oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie, instrukcję do głosowania.

Konsul przekazuje komisji wyborczej nie później niż 3 dni przed dniem wyborów. Są one wrzucane do urny. Koperty zwrotne po zakończeniu głosowania są niszczone bez otwierania.