CECHY NOWOMOWY:

• usuwanie słów niepożądanych przez władzę, takich jak: honor, sprawiedliwość, moralność, demokracja i religia lub zmiana ich znaczenia

• minimalizacja słownictwa tak, aby jak najmniejszej liczbie wyrazów nadać jak największy sens, co doprowadzić miało do zawężenia zakresu myślenia obywateli

• dążenie do skrótów w zakresie polityki

• duża ilość utartych sloganów, w których pojęcia albo traciły swój właściwy sens — „bratnia pomoc” zawsze oznaczała zbrojną interwencję, „antypatriotyczny element” to zazwyczaj szykanowani w tamtych czasach patrioci, a „służba bezpieczeństwa” oznaczała niebezpieczeństwo, albo brzmiały do tego stopnia ironicznie, że właściwie nic nie oznaczały — „Jedność wszystkich Polaków”.

• aspirowała do roli języka naturalnego, stąd wykluczała wszelkie uwagi metajęzykowe.

• bardzo mała liczba synonimów, przy jednocześnie wysokiej strukturalizacji, co powodowało, że komunikaty były na tyle przewidywalne, iż niemalże bezbłędnie można było odgadnąć, jakie słowa po sobie następują.

• istnienie tzw. biernika postulatywnego, czyli zdań typu „O wartości socjalizmu”, które już ze względu na formę są tak mocno konotowane z systemem, że skądinąd niewinne hasło „O swobody demokratyczne w Polsce” brzmi na stworzone przez peerelowskich propagandystów

• eufemizmy — np. „nie najlepiej” w znaczeniu „źle” — oraz wyrażenia zewnętrzne, czyli słowa, które mogą być użyte tylko w stosunku do określonej — w tym wypadku położeniem na zachód od Berlina — sytuacji. Odpowiednikiem wyrazu „strajk” w stosunku do PRL było określenie „przerwa w pracy”, inne zewnętrzne słowa to: kryzys, inflacja, nierówność społeczna, bieda, cenzura oraz korupcja

• eufemizmy — np. „nie najlepiej” w znaczeniu „źle” — oraz wyrażenia zewnętrzne, czyli słowa, które mogą być użyte tylko w stosunku do określonej — w tym wypadku położeniem na zachód od Berlina — sytuacji. Odpowiednikiem wyrazu „strajk” w stosunku do PRL było określenie „przerwa w pracy”, inne zewnętrzne słowa to: kryzys, inflacja, nierówność społeczna, bieda, cenzura oraz korupcja

• stosowanie skrótów, m.in. uniemożliwienia niepożądanych skojarzeń

• Manicheizm języka: rzeczy pozytywne i negatywne traktowane są zbiorczo. Między nimi nie ma większego związku. Dobro i zło są izolowane; odpowiednio oddzielane. Dba się przy tym o to, by odrębnie określane było to, co złe, i odrębnie to, co dobre.

• Ograniczenie myślenia, automatyzacja i mechanizacja odruchów

• Rzeczy nie nazwane znikają. To, co postrzegano jako tabu polityczne, niepożądane przez określonych polityków, odchodziło w przeszłość. O czym się nie mówi, o tym się nie myśli, a o czym się nie myśli, to nie istnieje.

• Niemożność nieprawomyślności. Pewnych rzeczy nie można nazwać i o pewnych rzeczach nie można mówić. To, co wolno nazywać, zależy od słownika.

MECHANIZMY JĘZYKOWE:

1. wartościowanie,

2. rytualność,

3. magiczność,

4. arbitralność,

5. niedookreśloność,

6. selektywność

ŚRODKI JĘZYKOWE:

1. emotywność,

2. metaforyczność,

3. tabu

4. stereotypy

Podstawową funkcją nowomowy jest bowiem jej perswazyjność (funkcja nakłaniająca), przekonywanie odbiorcy o słuszności poglądów nadawcy. Służy ona do blokowania i zagłuszania rzeczywistych informacji — nie jest według niektórych językiem, lecz „szumem werbalnym”²⁰⁶.