Untitled

LITERATURA:

1. A. Heinz, Język i językoznawstwo, I rozdz. s. 7-92, W-wa 1988. / Metodologia badań lingwistycznych.

2. John Lyons, Wstęp do językoznawstwa, W-wa 1975. / Historia językoznawstwa.

3. R. Grzegorczykowa, Wstęp do językoznawstwa, W-wa 2007., s. 145-200, III cz. / Wybrane problemy metodologiczne.

4. J. Fisiak, Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych, W-wa 1985.

5. J. Bobrowski, Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998.

6. J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Lublin 2001.:

• T. Dobrzyńska, Tekst, s. 293-314.

• R. Tokarski, Słownictwo jako interpretacja świata, s. 343-370.

• D. Zdunkiewicz, Akty mowy, s. 269-280. !!!

• A. M. Lewicki, Językoznawstwo polskie XX w.

7. H. Kardela, Podstawy gramatyki kognitywnej, W-wa 2004.

8. E. Tabakowska, Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, Kraków 2001.

9. G. Lakoff, M. Johnson, Metafory w naszym życiu.

10. J. Anusiewicz, Lingwistyka kulturowa, Wrocław 1994.

11. D. Buttler, Język i my, 4 cz. Pomarańczowa.

13.02.2010 r. Dzieje / historia językoznawstwa

Historia pisma: wynalazek pisma był przełomowym momentem. Pismo pozwoliło utrwalić informację.

Piktogramy - pierwsze pismo, pismo obrazkowe, posiadające fizyczne podobieństwo, interpretowano je.

Ideogramy - uproszczone, występują w porządku liniowym. Coraz mniej było fizycznego podobieństwa.

Alfabet - litery (litera to graficzny opis głoski). Wynaleziono je do zapisu dźwięku. 22 głoski, Grecy dołożyli samogłoski.

Rozwój językoznawstwa:

1. Indie:

• fonetyka - (święte księgi - wedy), względy religijne i filologiczne. Najlepsza fonetyka do przełomu XVIII / XIX wieku.

• morfologia

• leksykologia

Gramatyka Paniniego - synchroniczna, opisywała stan, powstała na użytek praktyczny, gramatyka opisowa.

Ferdynand de Saussure - opis synchroniczny, badania synchroniczne są metodą, która opisuje stan. (Diachronia - opisujemy zmiany)

2. Grecja:

• demokracja, pełna swoboda, filozofowie

• nie było względów praktycznych nad językiem

• dwa nurty:

-filozoficzny

-logiczny

• gramatyka była rezultatem zainteresowań filozoficznych, filologicznych. Postawa laicka. Nastawienie teoretyczne.

• „język jest nierozerwalnie związany z myśleniem”

filozofia i psychologia (dwie kolebki)

• „myślenie jest narzędziem poznawania rzeczywistości”

język - myślenie - rzeczywistość („triada”)

27.02.2010 r. Starożytność - podsumowanie

FONETYKA MORFOLOGIA LEKSYKOLOGIA+semantyka SKŁADNIA

HINDUSI + (ani plus ani minus) + -

GRECY - 8 części mowy ETYMOLOGIA +

RZYM -----„----- (nawyk językowy przyjęli od Greków) -----„-----

1. Brak rozróżnienia poszczególnych płaszczyzn językowych.

2. Gramatyki były wyłącznie opisowe. Brak paradygmatów deklinacyjnych i koniugacyjnych.

3. Język był w starożytności traktowany jako suma / zbiór luźnych elementów.

Językoznawstwo teoretyczne:

a) relacja: język-rzeczywistość PLATON

1. Skoro język jest związany z myśleniem, czy jest narzędziem poznania rzeczywistości?

2. Jaka jest natura rzeczywistości? Czy jest to byt obiektywny czy subiektywny?

3. Czy związek języka z rzeczywistością jest naturalny czy konwencjonalny?

4. Jaka jest motywacja wyrazów w stosunku do rzeczywistości? Czy ona jest konwencjonalna czy nie?

b) relacja: język-myślenie-rzeczywistość ARYSTOTELES

1. Język jest zgodny z myśleniem o rzeczywistości.

2. Jakie jest / może być myślenie o rzeczywistości? Albo prawdziwe albo fałszywe.

3. Narodziła się logika i składnia dzięki tej „triadzie”, dzięki Arystotelesowi.

4. Obiektem badań: system i tekst, a nie rzeczywistość.

5. Poznanie rzeczywistości zależy od struktury psychofizycznej człowieka.

6. Między językiem, a rzeczywistością brak związku przyczynowego.

7. Czy przyporządkowanie języka rzeczywistości jest oparte na regularności, czy jest nieregularne?

Średniowiecze:

• Wschód (Bizancjum)

Rozprzestrzenia się gramatyka rzymska, powstaje alfabet. Rosło w potęgę Imperium Romańskie. Arabowie dokonywali ogromnej ilości przekładów z greki. Arabowie zwrócili uwagę na rdzenie. Wielka waga morfologii (Koran).

• Zachód

Panowała wszechstronnie łacina i scholastyka (czyli: fideizm + racjonalizm). Nie znano greki. Podjęto wątek Arystotelesa (logika, logiczna semantyka Arystotelesa) i uniweralia. Spór realistów i nominalistów.

Nowożytność (XV-XVIII w.)

1. Pojawiają się języki narodowe.

2. Językoznawstwo teoretyczne, materiałowe, szczegółowe i uniwersalne.

3. Zaczynają się pojawiać gramatyki narodowe.

4. Brak językoznawstwa teoretycznego.

5. Inwentaryzacja i porównywanie języków świata.

6. Prajęzykiem był hebrajski.

7. Początki typologii języka.

Wiek XVII-XVIII w.

1. Itensyfikacja badań szczegółowych i badań ogólnych.

2. Pojawia się językoznawstwo diachroniczne.

3. Wrócono do relacji język-myślenie-rzeczywistość.

4. Rozwój językoznawstwa materiałowego.

5. Zaczyna dominować nurt psychologiczny.

6. Badania materiałowe: fonetyka, morfologia, semantyka, dominowała etymologia. Brak składni. Rozwój prac leksykograficznych, klasyfikacja języków diachroniczna.

Wiek XIX

1. Ewolucjonizm, psychologizm, biologizm.

2. Rozwija się językoznawstwo diachroniczne pod wpływem nauk biologicznych.

3. Powstała metoda i gramatyka porównawcza.

4. Okres, w którym językoznawstwo dzięki zastosowaniu obiektywnej metody staje się nauką.

5. Zgromadzono materiał językowy w zakresie rodziny europejskiej, ustalono klasyfikację genealogiczną, postęp w klasyfikacji typologicznej.

6. Postęp w: fonetyce, morfologii, semantyce.

7. Pojawiły się nowe działy: onomastyka i dialektologia.

8. Badano stosunek: język-psychika.

13.03.2010 r. cd.

XIX wiek

Językoznawstwo jako nauka.

XVIII / XIX wiek

Wolhelm von Humboldt: synchronia, opis stanów, analiza synchroniczna języków. Założenia jego koncepcji są natury psychologiczno-filozoficznej. Zdaniem Humboldta język narodowy jest wypadkową działania języka i psychiki (ducha narodu), w której odzwierdziedla się subiektywne widzenie rzeczywistości. To subiektywne widzenie rzeczywistości jest formą pojęciową decydującą o kulturze i narodzie. Celem badania języków jest dotarcie do psychiki (ducha) narodu i człowieka. Postulował badanie języka statyczne i ewolucyjne (synchronia i diachronia). Stosunek język-rzeczywistość jest i naturalny i konwencjonalny. Humboldt ujmował język jako dzieło (system) i działanie (dziś: parole). Odróżniał język jako abstrakt i mówienie jako konkret.

XIX wiek

1. Skrajny empiryzm i pozytywizm; podporządkowanie nauk humanistycznych przyrodniczym.

2. Usunięcie wszelkiej metafizyki.

3. Unikanie teorii, ogólnych koncepcji jako a priori nienaukowych; gromadzenie, opisywanie faktów konkretnych, materiałowych, traktowanie języka jako sumy jednostkowych faktów.

4. Niedostrzeganie języka jako systemu (langue).

5. Lekceważenie gramatyki opisowej.

6. Zmiany w języku są spowodowane psychiką.

7. Podstawą interpretacji zjawisk językowych jest psychologizm.

8. Językoznawstwo nie było nauką autonomiczną.

9. Geneza języków indoeuropejskich.

10. Klasyfikacje pojednawcze.

POZYTYWIZM:

1. Usunięcie metafizyki, wypowiedzi oceniających i normatywnych.

2. Naukowe jest poznawanie osiągnięte za pomocą metod nowożytnego językoznawstwa.

3. Uznanie za naukowe twierdzeń opartych na empirycznych danych.

4. Zainteresowania badawcze ograniczone do empirycznie danych faktów (empiryzm - doświadczenie).

1857 - Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk

1872 - Akademia Umiejętności w Krakowie, dziś: PAU: Polska Akademia Umieniętności

1874 - Komisja Językoznawstwa wydaje słowniki

1881 - Powstaje Kasa im. Mianowskiego

1885 - „Prace filologiczne”

1901 - Poradnik językowy nr 1

1905 - Towarzystwo Kursów Naukowych

1907 - Towarzystwo Naukowe Warszawskie

1908 - Rocznik slawistyczny

Dokonania:

• Pierwsze ćwierćwiecze: badania historyczne (Brickner: „Dzieje języka polskiego”; Jan Łoś: „Przegląd...”)

• Fonetyka historyczna: Ułaszyn, Rozładowski, Tytus Benni (zastosował palatogramy)

• Dialektologia: Lucjan Malinowski, Kazimierz Nicz

• Gramatyka opisowa: Baudouin de Courtenie

• Składnia: Stanisław Szober !!!

• „Historia języka” Walczak (do wojny)

Dyskusje problemowe:

• pochodzenie polskiego języka literackiego XV / XVI wiek

• pochodzenie Słowian

• rozwijała się dialektologia i onomastyka

27.03.2010 r. Działy wiedzy o języku

Baudouin de Courteney 1845-1929

1. językoznawca, teoretyk, indoeuropeista, slawista, twórca podstaw gramatyki historycznej języka polskiego.

2. autor terminów i koncepcji przyswojonych i rozwiniętych w XX wieku

3. zasługi:

• wskazał na rolę analogii jako jednej z przyczyn zmian językowych

• zwrócił uwagę na społeczny charakter języka

• wyróżnił dwie dyscypliny zajmujące się dźwiękami mowy (fonetyka, fonologia)

• podkreślił i wskazał w języku praw statycznych i dynamicznych

• podkreślał wagę badania języków żywych, narodowych i małych grup społecznych

• obok badań materiałowych, szczegółowych akcentował konieczność uogólnień (językoznawstwo ogólne)

• zapoczątkował badania nad językiem staropolskim, gramatykę historyczną, historią języka, onomastyką

• podjął badanie języka dzieci

• podkreślał konieczność uwzględnienia w badaniach językowych czynników psychologicznych, społecznych

• uznawał językoznawstwo za jedną z nauk o człowieku

4. nie był strukturalistą, ale wywarł ogromny wpływ na kształtowanie się metodologii strukturalistycznej

Fonetyka:

• palatogramy

• metoda kimograficzna (badanie siły wydechu)

• labiograficzna (wargi)

• rendgenograficzna

• kinorendgenograficzna

• laryngologiczna

Składnia

1. wg Klemensiewicza:

• przedmiotem składni jest wypowiedzenie (jednostki komunikacyjne, mające swoją intonację, strukturę i znaczenie

• wypowiedzenia są klasyfikowane ze względu na intencję nadawcy

• celem analizy jest ustalenie struktury formalnej

• strukturę w zdaniach wyznaczają stosunki składniowe między składnikami

• w analizie pomija się cechy leksykalne składników

• stopień formalizacji analizy składniowej bliski strukturalizmowi

• najważniejsza jest intencja, treści się nie uwzględnia

2. wg Jerzego Kuryłowicza:

• formy prymarne i sekundarne (równoważniki)

3. wg Konecznej:

• decyduje treść, nie intencja

Fleksja (nauka odmiany wyrazów):

• różna ilość wzorców, paradygmatów

• podział czasowników na temat fleksyjny, końcówkę fleksyjną (rzeczownik) METODA 1

• wyodrębnienie elementu, który ma funkcję składniową

• temat czasu teraźniejszego i przeszłego METODA 2

• trzy części: METODA 3

-rdzenny leksem ; -przyrostek tematyczny ; -końcówka fleksyjna

Słowotwórstwo

• dwuczłonowa budowa wyrazów

1. wg Rozwadowskiego:

• psychologiczna koncepcja budowy wyrazów

• rzecz nieznaną przyrównujemy do znanej

2. wg Witolda Doroszewskiego:

• koncepcja logiczna

• struktura wyrazowa wywodzi się ze struktury składniowej

08.05.2010 r.

Składnia dystrybucyjna (w kontekstach) - funkcja składniowa elementu na podstawie położenia.

Historia składni - Arystoteles(logiczna), od starożytności do 1925 r. Apolloniusz Diskolos - bliższa Kelmensiewiczowi.

(zw.rządu, zgody i przynalezności pojawiły się w Średniowieczu).

Nauka - zbiór sądów o rzeczywistości, wyrażanych w zdaniach oznajmujących, mających wartość logiczną ( fałsz i prawda). Do każdych sądów o rzeczywistości podchodzimy krytycznie.

Aksjologia - nauka o wartościach.

Miejsce językoznawstwa wśród innych nauk.

Kryteria podziału nauk

Sposób uzasadniania twierdzeń:

wyjściowych:

- nauki aprioryczne;

- nauki aposterioryczne

b. pochodnych:

- nauki dedukcyjne;

- nauki indukcyjne ( empiryczne)

Przedmiot badań:

nauki realne ( realny świat jaki nas otacza);
nauki formalne ( konstrukcje myślowe)

Metody badawcze:

nauki dedukcyjne - równocześnie aprioryczne i formalne, mające abstrakcyjny przedmiot badań ( matematyka, logika formalna)
nauki empiryczne - równocześnie aposterioryczne, indukcyjne (empiryczne), realne) należą nauki przyrodnicze i humanistyczne.

Pojęcia:

Dedukcja: (wnioskowanie) metoda polegająca na wyprowadzaniu sądów szczegółowych z sądów ogólnych, przechodzenie od ogółu do szczegółu;

Dedukować: wyprowadzać sądy szczegółowe z sądów ogólnych;

Indukcja: metoda badawcza prowadząca do uogólnień na podstawie eksperymentów i obserwacji faktów oraz formułowania i weryfikowania hipotez;

- rodzaj rozumowania polegający na wyprowadzaniu wniosków ogólnych od szczegółowych ( od szczegółu do ogółu);

a priori bez zapoznania się z faktami, przed doświadczeniem, z góry coś zakładam

- poznanie niezależne od doświadczenia;

Aprioryczny nie oparty na doświadczeniu lecz na rozumowaniu;

Aprioryzm pogląd, że istnieje wiedza nie wymagająca uzasadnienia w doświadczeniu;

a posteriori poznanie oparte na podstawie uprzedniego doświadczenia

Aposterioryczny uzasadniony za pomocą doświadczenia, oparty na doświadczeniu;

Aposterioryzm = empiryzm metodologiczny, poznanie jest zależne od poprzedzającego je doświadczenia i w nim tylko znajduje uzasadnienie

Poszczególne dziedziny wiedzy tworzą systemy, na które składają się:

• zespoły twierdzeń i hipotez orzekających prawdziwie ( względnie prawdziwie) o poszczególnych dziedzinach rzeczywistości, ich cechach rządzących nimi prawach ( czyli jakie są cechy tych dziedzin, np. biologii, chemii, itd.).

• zbudowanie na tej podstawie tych twierdzeń i hipotez poszczególnych dziedzin;

• wypracowane przez poszczególne dyscypliny nauki metody uzyskiwania wiedzy o rzeczywistości zapewniające jej wiarygodność, pewność, ważność;

• określone systemy terminologiczne.

Cechy poznania naukowego:

obiektywność - zgodność z kryterium prawdy;
procedury prowadzenia, sprawdzania i kontroli badań naukowych zgodnie z przyjętymi w danej dyscyplinie i w danym okresie metodami naukowymi;
ścisłe i jednoznaczne formułowanie rezultatów w języku zapewniającym ich komunikatywność i sprawdzalność;
uznanie za naukowe wyłącznie twierdzeń dostatecznie uzasadnionych, powiązanych w niesprzeczne, logiczne systemy.

Dwa rodzaje nauk:

- dedukcyjne;

- indukcyjne.

Nauki empiryczne różnią się między sobą strukturą, stopniem rozwinięcia i zawartością systemów. Duże różnice istnieją między eksperymentalnymi naukami przyrodniczymi stosującymi obserwacje, pomiar eksperymenty, a naukami humanistycznymi, w których główną rolę odgrywa analiza, krytyka i interpretacja źródeł, rozumienie cudzych wypowiedzi, rozumienie znaczeń przypisywanych wytworom kultury ( Kopaliński), rozumienie zachowań ludzkich.

Humanistyka zajmuje się człowiekiem, ale w inny sposób niż nauki przyrodnicze. Stopień swobody badawczej jest większy w humanistyce, ponieważ można wysuwać różne teorie, interpretować.

W naukach przyrodniczych ustala się bezwzględne prawa - nauki nomologiczne ( dążące do ustalenia praw). W naukach humanistycznych opisuje się typy tzn. grupy indywidualnych zjawisk podobnych do siebie.

22.05.2010 r. Nauki przyrodnicze i humanistyczne

Ⴗ Nauki przyrodnicze i humanistyczne zajmują się światem realnym. Oparte są na obserwacji i doświadczeniu. W naukach przyrodniczych ustala się bezwzględne prawa (gr. nomos). Nauki przyrodnicze są naukami nomologicznymi.

Ⴗ W naukach humanistycznych opisuje się typy, tzn. grupy indywidualnych zjawisk podobnych, np. w architekturze dostrzega się różnice w kościołach romańskich i gotyckich, wychwytuje się cechy charakterystyczne dla danego stylu, bo znane są te typy i gatunki.

Ⴗ Determinizm przyrody - nie mamy na nią wpływu, człowiek jest jednostką wolną i znajduje się poza determinizmem biologicznym.

Ⴗ Sposób badania w naukach przyrodniczych i naukach humanistycznych może być różny. W naukach przyrodniczych ustala się ścisłe związki przyczynowo-skutkowe. W naukach humanistycznych chodzi o rozumienie związków między zjawiskami, czyli o interpretację zjawisk. W nich nie da się uniknąć elementu subiektywizmu, bo jest nieskończenie wiele rozwiązań.

Jerzy Pelc:

Nauki humanistyczne określa jako nauki rozumujące, wartościujące, idiograficzne, typologiczne. Obiektem badań humanistyki są fakty niepowtarzalne, jednostkowe, niemożliwe jest więc bezpośrednie poznanie istoty ich fenomenu. Możliwe natomiast jest poznanie przez interpretację, a więc poznanie przybliżone, hipotetyczne.

Na interpretacji opierają się:

-sztuka

-wszelkie zjawiska społeczne

-historia

Klasyfikacja nauk humanistycznych wg Ajdukiewicza (trzy typy):

1. nomotetyczne: socjologia, psychologia

2. idiograficzne: historia, nauki o sztuce, literaturze.

3. aksjologiczne (nauka o wartościach, związane z moralnością): etyka, prawo, estetyka.

Nauki idiograficzne i aksjologiczne najdalsze są od nauk przyrodniczych. Najbliższe zaś są nauki nomotetyczne.

Ⴗ Filologia jest nauką humanistyczną.

Językoznawstwo:

1. Fonetyka - obserwacje, więc jest typową nauką przyrodniczą (fonetyka nie powinna być dodawana do gramatyki).

2. Fonologia - interpretacja, więc jest nauką humanistyczną.

3. Morfologia:

a) fleksja (końcówka fleksyjna) - obserwacja tekstów, porównywanie, analizowanie, więc jest nauką humanistyczną

b) słowotwórstwo (formanty, sufiksy) - ?

4. Składnia - ?

ABSTRAKT - jednostki języka - nauka nomotetyczna (pokazuje możliwości gramatyki. W żadnym tekście nie znajdziemy zrealizowanych wszystkich możliwości gramatycznych w języku.)	KONKRET - jednostki tekstu - nauki idiograficzne; tekst - konkretna realizacja systemu języka.
1. fonem	1. głoska
2. morfem fleksyjny (końcówka fl.)		2. fleksja
3. mofrem słowotwórczy (formant), określenie funkcji tego morfemu - abstrakcyjne, bo 1 morfem może spełniać wiele funkcji, np. -ak, (poznaniak, warszawiak - mieszkaniec; czerpak, pływak - nazwa wykonawcy czynności; prostak, ważniak - nosiciel cechy)		3. słowotwórstwo: - morfem fl. - konkretny wyraz z konkretnym użyciem,
4. schemat składniowy - pokazuje nasz sposób myślenia		4. wypowiedzenie
5. leksem		5. wyraz tekstowy ze ściśle określonym znaczeniem

Ⴗ Językoznawca ma do czynienia z konkretnym tekstem jednostkowym i indywidualnym oraz z abstrakcyjnym systemem z prawami regułami.

05.06.2010 r. Teorie lingwistyczne

Teorie lingwistyczne:

1. strukturalizm

2. gramatyka transformacyjno-generatywna

3. kognitywizm

STRUKTURALIZM

• teoria lingwistyczna, która rozwijała się w Europie

• podstawowe założenia:

1. w języku ważne jest tylko to, co funkcjonalne, tzn. co służy przekazywaniu informacji (głoska, fonem)

2. podstawową jednostką jest dwustronny znak językowy (musi mieć formę i znaczenie)

3. związek między formą a znaczeniem jest konwencjonalny (biologiczna zdolność człowieka do posługiwania się językiem)

4. rozróżnienie:

-langage (zdolność mowy), twór

-langue (system) -> jest społeczny i abstrakcyjny

-parole (mówienie) -> jest jednostkowy, indywidualny

5. langue powienien być zjawiskiem społecznym, znanym wszystkim użytkownikom języka

6. elementy językowe tworzą system elementów powiązanych wewnętrznie i wzajemnie uwarunkowanych

7. jednostki języka grupują się w dwóch rodzajach związków: paradygmatycznych i syntagmatycznych

8. cały system językowy funkcjonuje na płaszczyźnie synchronicznej

badania diachroniczne - śledzenie historii jezyka

badania synchroniczne - opis stanu, ujęcie statyczne, pomijamy zmiany

9. język jako system znaków ma charakter abstrakcyjny i społeczny

10. obiektem analizy nie jest psychika mówiącego, ale langue i parole (system i tekst)

11. postulat autonomii językoznawstwa

19.06.2010 r. cd. Strukturalizm, Generatywizm i Kognitywizm

Podsumowanie strukturalizmu:

1. Język jest systemem

2. Uściślenie wielu pojęć

3. Rozdzielenie synchronii i diachronii

4. Obiektywizacja metod badawczych

5. Autonomiczność językoznawstwa (strona dodatnia [langue] i ujemna [izolacjonizm, ujęcie statyczne])

W strukturalizmie 1 miejsce zajmuje SYSTEM!

Generatywizm (gramatyka transformacyjno-generatywna)

• Teoria powstała w Stanach Zjednoczonych, twórcą jest Noam Chomsky

• Transformacja - przemiana, przekształcenie jednej konstrukcji w drugą.

• Generowanie - tworzenie zdań.

• „Język to skończony zbiór elementów”

1. Noam Chomsky przyjął założenie istnienia tzw. kompetencji językowej (nieuświadomionej wiedzy o języku), obok której jest competence i performance (system i tekst -> langue i parole -> nasza wiedza językowa i wykonanie). W chwili kiedy się rodzimy przynosimy część struktur językowych.

2. Wprowadził pojęcie wrodzonej gramatyki jądrowej, rozumianej jako gramatyka uniwersalna. Językoznawstwo powinno ustalić uniwersalne właściwości gramatyki (uniwersalia absolutne) i uniwersalia względne. Wprowadził elementy nacechowane. Tylko te nacechowane elementy różnią języki.

3. Celem jest poznanie i zbudowanie modelu kompetencji idealnego użytkownika języka.

4. Wprowadził pojęcia:

-składnia generatywna

-struktura powierzchniowa i głęboka

-transformacje np. przekształcanie ze strony czynnej na bierną

Wg Noama Chomsky'ego kategorie te są realnie psychologiczne.

Zarzuty:

1. Słabe przystosowanie teorii do opisów języków fleksyjnych.

2. Niska efektywność.

3. Rozbudowany aparat formalny.

4. Dygenerowanie trzech do pięciu zdań języka naturalnego.

5. Wyrażenia uznane w składni generatywnej za proste (występujące w strukturach głębokich) są semantycznie złożone i są rezultatem wielu operacji generatywnych.

W generatywizmie 1 miejsce zajmuje PROCES!

Kognitywizm

• oczywista reakcja na strukturalizm i generatywizm

• człowiek wysunięty na sam przód

• myślenie, rozumienie świata jest odzwierciedlone w języku

• pojęcie konceptu (koncepty wzięły się z bezpośredniego doświadczenia)

• na interpretację świata zewnętrznego odbitą w języku działają czynniki: socjologiczne, psychologiczne i kulturowe.

W kognitywizmie 1 miejsce zajmuje CZŁOWIEK!

4 KONCEPCJE BUDOWY WYRAZÓW:

Wyrazy podzielne mają dwie części: podst. słowotw. + formant. Ta dwuczłonowa budowa wyrazów da się wyjaśnić kilkoma koncepcjami:

1.Jan Rozwadowski - twórca koncepcji psychologicznej i dwuczłonowej budowy wyrazów.

Np. skoczek - skoczyć - -ek

(wyraz podzielny) (wyraz podstawowy) sufiks

Wyjaśnienie: Sufiks zmienia znaczenie oraz część mowy. Porównujemy coś ogólnego (formant, który służy do tworzenia wielu wyrazów) z czymś szczegółowym (podstawą słowotwórczą) - na tym polega psychologizm.

Podstawa słowotwórcza jest określana przez formant.

2. Witold Doroszewski - koncepcja składniowa/logiczna

U podłoża dwuczłonowości wyrazów jest składnia, ponieważ „spawacz” to jest ten, który spawa. Wyjaśnienie znaczenia wyrazu pochodnego tworzy zdanie. A tylko zdaniu można przypisać prawdę lub fałsz, wyrazowi nie można. Stąd początek logiki (Arystoteles).

3. Jerzy Kuryłowicz - zauważył, że przekształcenia dokonywane w obrębie słowotwórstwa różnią się między sobą na różnych płaszczyznach. Stąd powstały:

a) derywacja syntaktyczna - wyrazy różniące się między sobą częścią mowy i funkcją składniową, ale nie znaczeniowo, np. bieganie: biegać, białość : biały

b) derywacja leksykalna - ta sama część mowy, ale inne znaczenie, np. kawa : kawiarnia, księga : księgarnia

c) derywacja syntaktyczno-leksykalna - inna część mowy i inne znaczenie, np. śpiewać : śpiewak, ptak : ptasie

4. Dokulil - stwierdził, że kategorie słowotwórcze można zestawić z kategorią pojęciową/gramatyczną [cecha, czynność, substancja, okoliczność].

Określił klasyfikację derywatów:

- transpozycja (biegać - bieganie)

- mutacja (wtedy, kiedy dochodzi do zmiany znaczenia)

- modyfikacja (nazwy żeńskie tworzone od nazw męskich, zdrobnienia, zgrubienia)

Takie trzy funkcje pełnią formanty słowotwórcze.

Derywaty onomazjologiczne - żeby wyraz był podzielny w ogóle potrzebna jest relacja formalna i relacja znaczeniowa, natomiast w derywacji onomazjologicznej nie ma związku znaczeniowego, ale w naszej świadomości istnieje takie pojęcie, bo je kojarzymy.

PYTANIA NA EGZAMIN (od Pati i Krzyśka):

1. Wyjaśnij pojęcia:

- a priori

- dedukcja

2. Miejsce fonetyki w obrębie nauk.

3. Miejsce humanistyki w obrębie nauk.

4. Podział nauk.

5. Koncepcje (4).

6. Językoznawstwo XIX wieku,

7. Cechy nauk dedukcyjnych.

8. Langue, parole (ideogramy).

9. Ajdukiewicz, 3 nauki.

10. Gramatyka należy...

11. Nauki humanistyczne należące do nomotetycznych.

12. Psycholingwistyka.

13. Co to jest aposterioryzm?

14. Językoznawstwo generatywno-normatywne.