1) Statyny

- Somatostatyna hamuje wytwarzanie hormonu wzrostu (GH), tyreotropiny (TSH).

Somatostatyna jest wytwarzana także:

- w trzustce - hamuje wytwarzanie insuliny i glukagonu

- w przewodzie pokarmowym - hamuje wytwarzanie gastryny

- w komórkach C tarczycy - hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy

2) Statyny podwzgórza

- Dopamina wytwarzana w podwzgórzu spełnia role statyny hamując wydzielanie prolaktyny, a w mniejszym stopniu TSH, β-endorfiny i melanotropiny.

3) Część nerwowa przysadki

• W części nerwowej przysadki wydzielane są do krążenia dwa neurohormony podwzgórzowe: wazopresynę (ADH) - hormon antydiuretyczny i oksytocynę.

• Oksytocyna pobudza skurcz mięśni gładkich, szczególnie macicy i gruczołów sutkowych. Odgrywa ważną rolę w procesie porodu i laktacji.

4) Cukrzyca - Klasyfikacja

TYP 1

- Osoby młodsze

- Zwykle krótszy wywiad

- Bezwzględny niedobór insuliny

- Tendencja do kwasicy

TYP 2

- Osoby starsze

- Wiąże się z otyłością

- Insulinooporność +/- niedobór insuliny

- Dłuższa faza bezobjawowa

5) Cukrzyca - leczenie

Typ 1:

Typ 2: Początkowo może wystarczyć dieta, odchudzenie i ruch.

Nie trzeba bardzo schudnąć, żeby poprawiło się wyrównanie cukrzycy

Cukrzyca typ 2 - leczenie

- W cukrzycy typu 2 choroba postępuje i w miarę postępu czasu trzeba włączać kolejne leki, jak:

- Metformina

- Pochodne Sulfonylomocznika

- Glitazony

- Akarboza

- Insulina

- ? leki na odchudzanie (Orlistat, Sibutramina)

6) Zaburzenia biochemiczne w znacznej hiperglikemii

- Hiponatremia (głównie KK), hipernatremia - głównie HH: zbyt szybka korekta sodu może doprowadzić do obrzęku mózgu lub centralnej mielolizy mostu.

- Odwodnienie (groźba niewydolnosci nerek i kwasicy mleczanowej)

- Znaczny (300-600 mmol) niedobór sodu i potasu z tendencja do szybkiego występowania hipokalemii podczas leczenia!

- Kwasica metaboliczna - gdy pH poniżej 7.0 grozi zatrzymaniem krążenia, ale podanie wodorowęglanów (tzw. „sodki”) to ostateczność.

7) Kwasica ketonowa/hiperglikemia hiperosmolarna - podstawy leczenia

- Uzupełnienie płynów i elektrolitów, wraz z korekcją zaburzeń elektrolitowych.

- Podanie, a następnie korekta dożylnej dawki insuliny.

- Leczenie przyczyny.

8) KK przykład protokołu - Badania

Badanie

Jak często od chwili przyjęcia?

Glukoza

co godzinę

Potas

2, 4, 8, 12 godzin

Sód

2, 4, 8, 12 godzin

pH i gazometria

Przy przyjęciu

wodorowęglany

2, 4, 12* godzin

Aceton w moczu

co 4 godziny

9) Hipoglikemia - Przyczyny

- Za duża dawka insuliny lub leków doustnych (Metformina w monoterapii nie wywołuje hipoglikemii).

- Podanie normalnej dawki leków, po czym pacjent nie je posiłku.

- Wysiłek fizyczny.

- Nałożenie się innej choroby (np.choroba trzewna lub choroba Addissona w cukrzycy typu 1)

- Pamiętać o `hypoglycaemia unawareness'

10) Hipoglikemia - Objawy

- Nietypowy niepokój

- Uczucie głodu

- Pocenie się niezależnie od temperatury

- Bladość

- Drżenie rąk

- Zaburzenia świadomości

- Utrata przytomności

- Napad padaczkowy

11) Hipoglikemia - leczenie

- Doustnie glukoza lub posiłek (tzw `wskaźnik glikemiczny' grzanki chleba jest wyższy niż zwykłego cukru!).

- Glucagon 1.0 mg i.m.

- Wlew z glukozy.

- Przy próbie samobójczej może zaistnieć potrzeba usunięcia okolicy wstrzyknięcia dużej dawki insuliny.

12) Zapalenia tarczycy

podostre zapalenie tarczycy ( de Quervaina)

- objawy - silny ból na szyi z promieniowaniem do uszu,

- gorączka (do 39 - 40°C),

- wysokie OB.,

- zahamowanie jodochwytności,

- leczenie - leki przeciwzapalne, glikokortykoidy,

przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy (ch. Hashimoto)

- objawy - wzmożona spoistość tarczycy, zaburzenia czynności tarczycy (typowo - niedoczynność),

- leczenie - tyroksyna,

13) Nadczynność tarczycy - hipertyreoza
zespół objawów klinicznych wynikających z zwiększonej syntezy i uwalniania hormonów tarczycy, co prowadzi do wzrostu stężeń krążących fT4 lub fT3 i do nadmiaru trijodotyroniny działającej na receptor komórkowy w tkankach i komórkach docelowych.

14) Przyczyny nadczynności tarczycy
Nadczynność związana z destrukcją tkanki tarczycowej (niektóre zapalenia tarczycy)
a) we wstępnym okresie choroby Hashimoto - Hashitoxicosis (przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy)
b) w I fazie choroby de Quervaina (podostre olbrzymiokomórkowe zapalenie tarczycy)
Choroby związane z nadprodukcją hormonów tarczycy poza gruczołem tarczowym:
- wole jajnikowe (teratoma)
- hormonalnie czynne przerzuty raka tarczycy,
Stany związane z obecnością nadmiaru egzogennych hormonów tarczycy:
- thyreotoxicosis medicamenosa
- thyreotoxicosis factitia
Nadczynność związana z ciążą - gestational thyreotoxicosis

15) Przełom tarczycowy
jest to zagrażające życiu nasilenie objawów nadczynności tarczycy, objawiające się zwiększeniem ciepłoty ciała, częstoskurczem, niewydolnością krążenia, odwodnieniem i zaburzeniami ze strony ośrodkowego układu nerwowego.
Rozwija się nagle, w ciągu godzin, lub stopniowo w ciągu kilku kolejnych dni.
Dotyczy około 1 - 2% chorych hospitalizowanych z powodu nadczynności tarczycy. Śmiertelność z powodu przełomu waha się od 10 do 70% przypadków.

16) Niedoczynność tarczycy
Objawy:
- zła tolerancja chłodu, wzrost wagi ciała (w wyniku zwolnienia metabolizmu),
- ogólne spowolnienie, senność, bóle i zawroty głowy,
- skóra sucha, łuszcząca się, chłodna, przerzedzone owłosienie,
- obrzęk tkanki podskórnej (twarzy, powiek),
- zmniejszenie wydolności krążenia, bradykardia,
- zaparcia,
- bóle i kurcze mięśni,
- chrypka,
Objawy biochemiczne:
- wzrost stężenia TSH,
- spadek stężenia T4 (tyroksyny),
- wzrost stężenia cholesterolu całkowitego.

17) Śpiączka hipometaboliczna
- jest to nagły stan kliniczny spowodowany ciężkim niedoborem hormonów tarczycy
- przyczyny - długotrwała, nieleczona niedoczynność tarczycy + czynnik wyzwalający (infekcja, ochłodzenie, leki sedatywne)

Objawy

- zaburzenia świadomości, głęboka hipotermia, niewydolność oddechowa.
- somnolencja prowadząca do stuporu i utraty przytomności,
- hipotermia (do 23,5oC),
- hipowentylacja i kwasica oddechowa,
- wyniszczenie (rzadko otyłość),
- hiponatremia, hipoglikemia,
- hipowolemia, hipotonia.

- niskie stężenie T4, wysokie stężenie TSH,
- kwasica oddechowa - spadek pH i pO2, wzrost pCO2
- hipoglikemia,
- hiponatremia,

18) Przełom tarczycowy
jest to zagrażające życiu nasilenie objawów nadczynności tarczycy, objawiające się zwiększeniem ciepłoty ciała, częstoskurczem, niewydolnością krążenia, odwodnieniem i zaburzeniami ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Rozwija się nagle, w ciągu godzin, lub stopniowo w ciągu kilku kolejnych dni.
Dotyczy około 1 - 2% chorych hospitalizowanych z powodu nadczynności tarczycy. Śmiertelność z powodu przełomu waha się od 10 do 70% przypadków.
Rozpoznanie przełomu tarczycowego ustala się się w oparciu o całokształt obrazu klinicznego. Nie ma jednoznacznych wskaźników biochemicznych pozwalających na potwierdzenie rozpoznania (nie służą do tego celu stężenia hormonów tarczycy).

19) Leczenie nadczynności tarczycy
Leczenie radykalne
- leczenie jodem promieniotwórczym 131I,
- leczenie operacyjne - po uprzednim doprowadzeniu chorego lekami tyreostatycznymi do stanu eutyreozy (szczególnie wskazane w przypadku dużego zamostkowego wola z objawami ucisku na sąsiednie narządy: tchawicę, przełyk, nerwy krtaniowe wsteczne).

20) Leczenie przełomu tarczycowego
Zahamowanie syntezy hormonów tarczycy
- tiamazol (Favistan) 240 mg/dobę iv
- propylotiouracyl (Propycil) 1200 mg -1500 mg/dobę, Zahamowanie wydzielania hormonów tarczycy
- płyn Lugola doustnie / dożylnie 1 g/dobę w dawkach podzielonych co 6 godzin
- węglan litu 250 -500 mg co 6 godz. doustnie
Zahamowanie konwersji obwodowej T4 do T3
-kortykoidy: dexametazon 1 - 2 mg iv co 8 godz.
hydrokortyzon 300 - 400 mg iv (I dawka), następnie 100 - 200 mg co 6 godz.
Blokowanie receptorów beta-adrenergicznych
- najczęściej propranolol 40 - 120 mg co godz. doustnie

Leczenie przełomu tarczycowego
Wyrównanie zaburzeń metabolicznych i niewydolności narządów:
- obniżenie temperatury ciała (należy unikać salicylanów, ponieważ mogą wypierać hormony z połączeń białkowych),
- nawodnienie chorego - toczenie dożylne płynów
w ilości 2000 - 3000 ml/dobę z podażą elektrolitów i 10% glukozy (zapewnienie około 3000 kcal/dobę),
- leczenie niewydolności krążenia,
- podawanie leków uspakajających,
Przetaczanie świeżego osocza - dostarczenie nowej puli białek wiążących wolne hormony tarczycy,

21) Kliniczne objawy zespołu Cushinga

- Przekrwienie (plethora)

- Otyłość

- Nadciśnienie tętnicze

- Cukrzyca

- Zanik skóry (rozstępy), mięśni (adynamia), kości (osteoporoza)

- Obj. psychiczne

- Trądzik, hirsutyzm

- Zaburzenia czynności gonad

22) Moczówka prosta OBRAZ KLINICZNY

Triada objawów:

- poliuria - wielomocz: 5 - 25 litrów/dobę

- polidypsja - wzmożone pragnienie i przymus wypijania dużej ilości płynów

- astenuria - upośledzone zagęszczanie moczu

23) PRÓBA ZAGĘSZCZANIA MOCZU

- pacjent zważony, pozbawiony możliwości przyjmowania płynów

- ocena osmolalności każdej oddanej porcji moczu, równocześnie z oceną osmolalności osocza i pomiarem masy ciała

- spadku masy ciała o 3%

- ↑ osmolalności osocza >305 mOsm/L

- ↓ objętości i ↑ osmolalności kolejnych porcji moczu

- na zakończenie próby osmolalność osocza <295 mOsm/kg; osmolalność moczu przynajmniej dwukrotnie wyższa niż osocza

- stałe wydalanie zwiększonych objętości rozcieńczonego moczu

- osmolalność osocza >295 mOsm/kg; stosunek osmolalności moczu do osmolalności osocza <2

24) Hiperaldosteronizm pierwotny-zespół Conna

- nadciśnienie z wysokim rozkurczowym

- hipokaliemia, hiperkaliuria

- alkaloza, hipernatremia

- wielomocz

- wzmożone pragnienie

- objawy tężyczkowe, parestezje, kurcze mięśniowe

- stężenie aldosteronu podwyższone, niska aktywność reninowa osocza

- dwukrotnie częściej u kobiet

25) Guz chromochłonny napad nadciśnieniowy

- Podczas typowego napadu chory blednie, występuje silny ból głowy, nadmierne pocenie, nudności, tremor, ból brzucha.

- Wrażenie silnego bicia serca, czasami bez tachykardii, niepokój, pogorszenie widzenia

- Obwodowa sinica,chłodne powłoki, rozszerzenie źrenic

- hiperleukocytoza z limfocytozą

- Hiperglikemia z glukozurią

- Po ustąpieniu napadu często wzmożone wydalanie moczu

26) Przełom hiperkalcemiczny

- Nawodnienie

- 0.9% NaCl, 0.45% NaCl

- Środki moczopędne

- furosemid

- Steroidy nadnerczowe

- Kalcytonina 4-8iu/kg co 12h

- Bisfosfoniany

- Pamidronian sodowy 60-90 mg iv (4-24h)

- Klodronian

- Mitramycyna 25mcg/kg

- fosforany

27) Przewlekła Nadczynność Przytarczyc - maski kliniczne

- kostna

- nerkowa

- pokarmowa

- neurologiczno-psychiatryczna

- inne (nadciśnienie tętnicze, świąd, zap. spojówek)

28) PNP a nerki

- Kamica nerkowa - obustronna, nawrotowa

- Poliuria

- Niewydolność nerek

29) PNP a układ pokarmowy

- Choroba wrzodowa

- Przewlekłe zapalenie trzustki

- Zaparcia

30) PNP a oun

31) Hipokalcemia

32) Niedoczynność przytarczyc

1. Objawy nerwowo-mięśniowe

niespecyficzne ⇓ Mg, ⇓ K, zasadowica

2. Wytrącanie się złogów wapniowo-fosforanowych w tkankach

3. Objawy ze strony tkanek pochodzenia ektodermalnego

33) Niedoczynność przytarczyc diagnostyka laboratoryjna

- Hipokalcemia

- Hipokalciuria

- Hiperfosfatemia

- Hipofosfaturia

- ⇓ PTH

34) Niedoczynność kory nadnerczy

Objawy:
- hipotonia ortostatyczna,
- ogólne osłabienie,
- przebarwienie skóry i błon śluzowych,
- brak apetytu, nudności, wymioty, biegunka,
- utrata wagi ciała,
- zawroty głowy, utrata przytomności,

35) Cukrzyca - definicje

American Diabetes Association (ADA):

WHO

36) BMI

BMI <18,5 - niedowaga

BMI 18,5- 24,9 - prawidłowa masa

BMI 25.0- 29,5 - nadwaga (otyłość I stopnia)

BMI 30,0- 39,9 - otyłość II stopnia

BMI > 40 - otyłość III stopnia (olbrzymia)

38) Nadnercza

Nadnercza
- kora- warstwa pasmowata- produkcja glikokortykoidów (kortyzol)
- kora - warstwa kłębkowata - produkcja mineralokortykoidów (aldosteron)
- kora - warstwa siatkowata - produkcja androgenów (androstendion, dehydroepiandrosteron)

Nadnercza
- rdzeń - produkcja katecholamin (adrenalina, noradrenalina)

39) Zespół metaboliczny

- nadciśnienie

- dyslipidemia

- insulinooporność

- otyłość typu centralnego

40) Niedoczynność kory nadnerczy (pierwotna) charakteryzuje się (choroba Addisona):

- głód soli

- hiperpigmentacja

- zaburzenia żołądkowo- jelitowe

41) Przełom nadnerczowy - leczenie

- 100 mg hydrokortyzonu

- wlew 200 ml NaCl- bardzo szybko

42) ZESPOŁY APS (zespoły wielogruczołowej niedoczynności wewnątrzwydzielniczej)

APS 1

APS 2

43) ZESPOŁY MEN - zespoły mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej.

MEN 1

MEN 2 A

MEN 2 B

44) Jadłowstręt psychiczny Anorexia nervosa (AN)

Badania hormonalne

45) Ostra niewydolność nadnerczy

Zespół Marchanda-Waterhouse-Friedrichsena

9