Najważniejsze elementy rozwoju prenatalnego dziecka

Etap rozwoju prenatalnego (śródmacicznego) jest pierwszym z 4 etapów ontogenezy człowieka. Jest to okres rozwoju zarodkowego, aby jednak powstało nowe życie musi dojść do zapłodnienia.

Komórki jajowe dojrzewają przez 4 tygodnie w jajniku, gdzie formuje się pęcherzyk Graafa. Gdy pęka, uwalnia jajeczko i rozpoczyna się jego droga ku macicy przez jajowód. W tym czasie 250 milionów plemników przedostaje się przez zaporę śluzową macicy. Przez kwaśnie środowisko macicy plemniki dostają się do jajowodu. Do jego górnej części dociera jedynie 1000 plemników z początkowej liczby 250 mln. Najsilniejszy plemnik przedziera się przez warstwy ochronne komórki jajowej i łączy się z nią. W tym momencie rozpoczyna się proces szczelnego zamykania się błony komórkowej, by nie dostały się do wnętrza komórki inne plemniki. Plemnik i komórka jajowa wnoszą po 23 chromosomy. Powstała zygota jest początkiem nowego życia. Nadchodzących 9 miesięcy ukształtuje, rozwinie i przygotuje zarodek do samodzielnego życia w środowisku pozamacicznym.

Pierwszy trymestr to okres najbardziej intensywnego rozwoju. Z zapłodnionej komórki jajowej powstaje nowa istota ludzka, która pod koniec trzeciego miesiąca przypomina wyglądem miniaturowego człowieka i ma wszystkie, funkcjonujące już, podstawowe narządy wewnętrzne. Tempo tworzenia się komórek nerwowych jest imponujące: kilka tysięcy nowych neuronów przybywa, co minutę w drugim, a co sekundę w trzecim miesiącu życia.

Zapłodniona komórka zaczyna się dzielić. Bruzdkująca zygota wędruje jajowodem w kierunku macicy, przy czym nie zmienia swojej wielkości. Komórki dzieląc się maleją, lecz zygota nie zmienia rozmiaru. Po fazie bruzdkowania trwającej ok. 10 dni zarodek wyglądem przypomina malinę. W tym stadium zarodek nazywamy morulą. Przybiera ona wielkość główki od szpilki. Formuje się preembrion, czyli zarodek i otaczająca go tkanka. Po dotarciu do macicy morula przyjmuje formę blastocysty. Stadium blastuli to pęcherzyk składający się z warstwy zewnętrznej- trofoblastu i wewnętrznej embrioblastu.

Trofoblast pełni funkcję odżywcza i ochronną, a z węzła zarodkowego, czyli embrioblastu formuje się ciało zarodka. Po 6-9 dniach jajo płodowe przedostaje się od macicy, gdzie początkowo odżywia się mleczkiem macicznym, wytwarzanym przez śluzówkę macicy. Następuje implantacja jaja płodowego w macicy. Śluzówka macicy je obrasta. Trofoblast wiąże się z macicą, uczestniczy w formowaniu się łożyska. Podstawowymi funkcjami łożyska jest kontakt płodu z matką, wymiana gazowa, odżywianie, wydalanie produktów przemiany materii do krwi matki, produkcja hormonów, przenikanie przeciwciał do płodu.

W obrębie zarodka wytwarzają się grupy komórek układające się w trzy tzw. listki zarodkowe. Jest to ektoderma, mezoderma i endoderma. Z ektodermy powstanie układ nerwowy z mózgiem, skóra, włosy, paznokcie, gruczoły potowe i mleczne oraz elementy oczu: rogówka, soczewka, siatkówka oraz szkliwo zębów. Z mezodermy utworzy się szkielet, tkanka łączna, układ krwionośny, moczowo-płciowy i mięsnie. Z endodermy powstanie natomiast układ pokarmowy, wątroba, trzustka, nabłonek układu oddechowego: tchawicy i płuc, pęcherza moczowego i cewki moczowej oraz przewodu pokarmowego. Kolejną fazą jest powstawanie błon płodowych owodni, omoczni i kosmówki.

Owodnia formuje się nad zarodkiem z fałdu, który się tam znajduje. Wypełniona jest płynem zapewniającym właściwe środowisko rozwoju zarodka. Omocznia rozwija się i tworzy sznur pępkowy, który połączy płód z łożyskiem.

Zarodek jest teraz płaską tarczą z komórek wciśniętych pomiędzy dwa worki wypełnione płynami- woreczek żółciowy i owodniowy. Woreczek żółciowy zaczyna produkować tlen. Będzie on służył dziecku jako fabryka krwinek, dopóki wątroba, śledziona, a potem szpik kostny nie będą w stanie przejąć tej funkcji.

Tarcza zarodkowa zaczyna się zginać, przybiera walcowaty kształt. Otwiera się długa szczelina. W rowku nerwowym, będzie rozwijał się rdzeń kręgowy. Jeden koniec rowka zaczyna się zginać. To właśnie tam wykształci się mózg.

W 24 dniu rozpoczyna swoja pracę serce. Krew teraz krąży między zarodkiem, woreczkiem żółciowym i przez pępowinę. W tym okresie, czyli od 4 tygodnia ważne jest uzupełnianie niedoboru kwasu foliowego, gdyż jego brak może doprowadzić, np. do rozszczepienia kręgosłupa.

W czwartym tygodniu również komórki płciowe zaczynają wędrować do miejsc przeznaczenia w zarodku. Fałdy głowy i twarzy stają się wyraźne, pojawiają się kropki, w miejscach gdzie zaczynają się formować oczy i uszy. Maleńkie wypukłości powstają w miejscach, gdzie pojawiają się nogi i ręce.

W drugim miesiącu zarodek wygląda jak miniaturowy człowiek. W piątym tygodniu zarodek rośnie z 4 do 8 mm. Ręce i nogi wydłużają się. Końce rączek i nóżek rozszerzają się w maleńkie płetwy, z których wykształcą się dłonie i stopy.

Wraz ze wzrostem głowy pojawiają się łuki skrzelowe, z których wykształca się pierwotne podniebienie, język, mięśnie twarzy, szczęka i żuchwa. Mózg tworzy wypustki- zalążki nerwów wzrokowych

W szóstym tygodniu z zagęszczonej tkanki mięśniowej powstaje szkielet zbudowany z chrząstki. W tym okresie nie ma jeszcze wykształconych stawów. Rozwija się wątroba, która przejmuje produkcję krwinek od woreczka żółciowego.

Narządy wewnętrzne staja się wyraźniejsze. Mięsnie ciała i szyi zaczynają się kurczyć samorzutnie, zarodek wygina grzbiet w łuk i odpycha się od końców worka owodniowego, są to jednak nieznaczne ruchy. Zarodek ma długość ok. 30mm.

U chłopców wykształcają się jądra i pęcherzyki nasienne, u dziewczynek jajeczka, ale narządy płciowe nadal wyglądają tak samo.

Rozwija się górna warga, pojawiają się dziurki w nosie, uwydatnia się dolna szczęka, uszy przesuwają się na boki głowy, a oczy ku przodowi.

W trzecim miesiącu płód unosi się w słonym płynie macicy. Podczas tego miesiąca rośnie i wzmacnia się szyja dziecka, rączki i nóżki są dobrze wykształcone. Wzrastają kości.

Dziecko staje się bardziej odporne na infekcje. W tym okresie możemy już odróżnić chłopców od dziewcząt. Skóra nabiera barwnika, głowa odchyla się do tyłu, szyja staje się cieńsza i smuklejsza. Zaczynają rosnąć paznokcie. Dziecko zaczyna reagować na bodźce z zewnątrz. Nerki podejmują prace. Składniki moczu poprzez łożysko dostają się do krwi matki, której nerki filtrują go. Dziecko łyka płyn owodniowy, ćwiczy tym samym nerki i układ trawienny. Rozwija się zmysł smaku.

Dziecko robi miny, a tym samym ćwiczy mięśnie twarzy. Ukształtowały się kości, stawy, mięśnie. Ciało dziecka staje się wrażliwe na dotyk oprócz boków i czubka głowy. Gruczoły dokrewne pracują intensywnie. Głowa stanowi ½ długości ciała.

Zakończyło się już tworzenie organów. Rozwój w tym trymestrze to przede wszystkim intensywny wzrost oraz duże tempo zmian układu nerwowego. Doskonalą się zdolności ruchowe i zmysłowe. Dziecko jest w tym okresie bardzo aktywne, a przestrzeń wokół niego pozwala mu na nieskrępowane i wszechstronne ćwiczenia ruchowe, wyczuwalne już przez matkę.

Ciało dziecka pokryte jest puszkiem. Główka dziecka stanowi już tylko 1/3 długości ciała. Następuje powolny przyrost wagi. Komórki nerwowe zakończyły swój podział i osiągnęły maksymalna ilość. W tym okresie komórki nerwowo zaczynają tworzyć osłonkę mielinową, która sprawia, ze sygnał i do mózgu wędruje szybciej.

Matka nie odczuwa jeszcze wyraźnych ruchów. Ostatecznie ukształtował się nos- lekko zadarty i płaski, co ułatwi po porodzie sprawne oddychanie podczas karmienia piersią.

Powstają linie papilarne. Tworzy się tożsamość dziecka jako indywidualnej osoby. Najintensywniejszy rozwój masy ciała. W przedniej części kory mózgowej powstaje mapa ruchowa i czuciowa ciała. Podczas tego miesiąca można już wykryć ewentualne wady serca dziecka podczas badania USG.. Wykształcone płuca wypełnione są wodami płodowymi.

Na przełomie piątego i szóstego miesiąca nabywa umiejętności funkcjonowania w dwóch stanach: czuwania i snu. Sposób poruszania się dziecka zaczyna mieć indywidualne cechy, o których decyduje odziedziczony temperament oraz tryb życia matki i jej aktywność, według której dziecko nabywa nawyki w tym zakresie. Matka może już stwierdzić, że dziecko śpi, ma czkawkę, kopie, obraca się, przeciąga się po śnie lub energicznie szuka wygodnej dla siebie pozycji. Od siedemnastego tygodnia pojawiają się ćwiczenia ruchów ssących warg.

Dziecko reaguje też na nagłą wibrację i silne dźwięki, na zmiany temperatury oraz oświetlenia wnętrza macicy przyśpieszeniem akcji serca, zmianą pozycji ciała oraz zwiększeniem ruchliwości.

Dziecko wykonuje wyraźne ruchy, reaguje na hałas. Dzieci urodzone w 6 miesiącu są już w stanie przeżyć poza organizmem matki dzięki specjalistycznym aparaturom. Przeszkodę stanowi niedostateczny rozwój płuc. Dopiero teraz zaczyna wytwarzać się, bowiem sutfaktant - substancja, która wyścieła pęcherzyki płucne od środka, zapobiega ich sklejaniu się

Maź płodowa pokrywa obficie skórę i chroni ją przed stwardnieniem i zmacerowaniem przez sole mineralne zawarte w płynie owodniowym. Nadal brak tkanki tłuszczowej, Dojrzewają narządy wewnętrzne oraz układ nerwowy. Zwiększa się również szybkość przebiegu impulsów nerwowych.

Dziecko rozpoczyna siódmy miesiąc mierząc około 30 cm (wymiar ciemieniowo-pośladkowy), a jego waga jest bardziej zindywidualizowana i wynosi od 900 do 1350 g

Na powierzchni mózgu kształtują się bruzdy i zwoje, aby pomieścić jeszcze więcej szarej substancji w czaszce. W tym okresie dziecko spędza 70-80% czasu na śnie REM. Tłuszcz gromadzi się pod skórą, chroniąc je przed utrata ciepła. Skóra wyraźnie wygładza się i wybiela w związku z warstwa białego tłuszczu. Pod koniec siódmego miesiąca biały tłuszcz stanowi ok. 40% wagi ciała dziecka. System nerwowy jest już doskonale rozwinięty. Można stwierdzić to po szybkiej reakcji na występujące bodźce- dziecko potrzebuje na reakcję ułamka sekundy.

Dziecko rośnie, staje się duże a tym samym zmniejsza się jego przestrzeń ruchu,.Przyjmuje, zatem charakterystyczną pozycje embrionalną. Wiele dzieci przyjmuje już w tym okresie pozycję główką do dołu i w niej zostaje Az do porodu. U chłopców do moszny kanałem pachwinowym zstępują jądra. Pępowina ma średnice ok. 1 cm.

W tym okresie tempo rozwoju jest nieco wolniejsze. Wykonywane są poprzez organizm ostatnie szlify nad całkowitym rozwojem wszystkich narządów. Wykształcił się już odruch zwężania źrenic. Dziecko jest już różowawe i gładkie, ponieważ pod skórą odłożyła się spora warstwa tkanki tłuszczowej- tłuszcz stanowi ok. 8% wagi ciała.

Podczas ostatnich tygodni dziecko przybiera 14 g tłuszczu dziennie. Po porodzie biała tkanka tłuszczowa będzie utrzymywała ciepło, a brązowa je dostarczała. Znika meszczek i maź płodowa. Dziecko połyka zrzucony meszek i martwe komórki, które osadzają się w jelitach i zostaną wydalone w postaci smółki.

Maluch przygotowuje się do narodzin, główkę kieruje w stronę kanału rodnego, co sprawia, że dno macicy się obniża. Nadnercza zaczynają wytwarzać kortyzon- hormon wpływający na prace płuc. Główka dziecka w tym okresie ma wielkość ¼ długości ciała.

Pamięć prenatalnego okresu życia dotyczy m.in. poziomu mięśniowego, czego wyrazem jest przyjmowanie pozycji płodowej zaraz po urodzeniu, a potem w późniejszym życiu ta pozycja (pozycja embrionalna) daje rozluźnienie w śnie i w chwilach stresu. Życie w łonie matki jest okresem ustawicznego kołysania dziecka ruchem i oddechem. Człowiek zachowuje pamięć rytmicznego kołysania ciała, stąd atrakcyjność kołyski, huśtawki, hamaka

Po 9 miesiącach intensywnego rozwoju dziecka w łonie matki następuje długo wyczekiwany dzień porodu. Wtedy zaczyna się kolejny etap w życiu tego małego człowieka, jest to etap postnatalny rozwoju progresywnego.

Nie ulega wątpliwości, że rozwój prenatalny dziecka jest procesem bardzo intensywnym i szczegółowym. Na podstawie źródeł udało mi się przedstawić najważniejsze i najbardziej charakterystyczne zmiany zachodzące podczas całego życia płodowego dziecka. Poznając szczegółowo fazy rozwoju dziecka, uświadomić sobie można jak wielkim cudem jest dar życia. Uświadamiając sobie, iż każdy przebył taka samą drogę można stwierdzić, że jest to zapomniana część naszego życia. Odkrywając poszczególne fazy rozwoju odkrywamy, zatem cząstkę siebie.

Większość niechcianych ciąży i zabiegów aborcji bierze się z braku zaznajomienia z tematyką życia prenatalnego lub przedstawienia życia prenatalnego jako nieistotnego procesu w życiu dziecka, bo jak wiele osób mówi to jeszcze nie jest człowiek. Myślę, że należy uświadamiać zwłaszcza młodym ludziom, że początkowo każdy z nas był ową zbitką komórek, by później rozwinąć się i stać się tym, kim teraz jest. Daje to bardziej obrazowy pogląd i być może rozwiewa, choć część sporów na temat, czy zygota to już człowiek czy jedynie forma komórkowa. Dzięki tej wiedzy człowiek staje się bardziej świadomy i odpowiedzialny za los własnego dziecka.

„Traktuj dziecko tak jakbyś chciał, aby ono traktowało ciebie.” Ustosunkowując się do tej myśli uważam, że warto dbać, troszczyć się i bronić nowopowstałego życia. Jak pokazują statystyki coraz bardziej zdajemy sobie sprawę z wartości życia ludzkiego. Mówią o tym dane przedstawione w raporcie odnośnie liczby urodzeń w Polsce.

„W 2007 r. zarejestrowano ponad 388 tys. urodzeń żywych, co oznacza wzrost o prawie 14 tys. w stosunku do roku 2006, ale także o 30% urodzeń mniej niż w 1990 r. i blisko połowę mniej (ponad 46%) niż w 1983 r., który był szczytowym rokiem ostatniego wyżu demograficznego (724 tys. urodzeń). „

Możemy, zatem sądzić, że nasza świadomość i chęć bycia rodzicami wzrasta, a dzięki ciągłemu rozwojowi medycyny i urządzeń medycznych przeżywalność dzieci jest coraz większa, zatem spada także odsetek ludzi, którzy obawiają się o zdrowie przyszłego potomka. To cieszy.

Okres ciąży to nie tylko czas intensywnego rozwoju fizycznego dziecka, ale także cudowny czas, wytwarzający niesamowitą i niepowtarzalną więź między rodzicami i dzieckiem. Wspólne oczekiwanie na dziecko i śledzenie przebiegu jego rozwoju w łonie matki pozwala wytworzyć samoistny łańcuch miłości jeszcze przed pojawieniem się malucha na świecie. Tworzy się także ogromna zażyłość między dzieckiem i matką, przez 9 miesięcy byli oni przecież jednym, nierozłącznym organizmem i wzajemnie na siebie oddziaływali, żyli w ścisłej symbiozie.

Okres życia prenatalnego przygotowuje dziecko do przeżyć emocjonalnych, bowiem dziecko będące w brzuchu matki odbiera znaki z zewnątrz- między innymi głosy swoich rodziców, tak często zapewniających malucha o swojej miłości, bądź w skrajnych przypadkach o złości i nienawiści do niego, w przypadku niechcianych dzieci. Myślę, że ma to duży wpływ na dalszy rozwój dziecka, jego kompleksy lub stabilność emocjonalną.

Czas rozwoju prenatalnego niesie ze sobą cud oczekiwania na pojawienie się nowego człowieka, a co za tym idzie także wiele wątpliwości warto, zatem poznać, nawet w sposób pobieżny cykl, w jaki rozwija się dziecko przed porodem. Wpływa to, bowiem na bardziej świadome rodzicielstwo, pozwala zrozumieć, że dziecko to wielka odpowiedzialność i bardzo wiele zależy także od rodziców. Udowadnia, że rodzice mogą zadbać o dziecko jeszcze przed pojawieniem się go na świecie.