KATEDRA HODOWLI LASU

KATEDRA HODOWLI LASU

Wydział Leśny SGGW w Warszawie

Temat 2: Właściwości biologiczne, wymagania siedliskowe i rola hodowlana drzew leśnych:

„Ocena roli poszczególnych gatunków drzew w budowie drzewostanów naturalnych i zagospodarowanych w określonych warunkach siedliskowych.”

HUBERT NORMAN

Nr alb. 82109, Grupa VI

Rok akademicki 1999/2000

Ocena roli lasotwórczej gatunków drzew i krzewów w typach siedliskowych lasu:

GATUNEK	TYP SIEDLISKOWY LASU
GATUNEK		Bb-1	BMśw-2	LMw-2	OlJ-1	BMwyż
Brzoza brodawkowata		Gatunek domieszkowy I piętra	Gatunek domieszkowy I piętra	Gatunek domieszkowy	Gatunek domieszkowy
Brzoza omszona	Gatunek domieszkowy
Buk zwyczajny		Gatunek domieszkowy I piętra III-IV bonitacji
(Bez czarny)				Gatunek podszytowy
Czeremcha zwyczajna			Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy
Dąb szypułkowy			Gatunek główny II bonitacji	Gatunek domieszkowy
Dąb bezszypułkowy		Gatunek domieszkowy I piętra III-IV bonitacji			Gatunek domieszkowy III-IV bonitacji
(Głóg Crataegus-(genus) )		Gatunek podszytowy
Grab pospolity		Gatunek domieszkowy II piętra	Gatunek domieszkowy II piętra
Jałowiec pospolity		Gatunek podszytowy
Jarząb pospolity		Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy		Gatunek podszytowy
Jesion wyniosły				Gatunek główny I bonitacji
Jodła zwyczajna					Gatunek domieszkowy
Kruszyna pospolita	Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy
Leszczyna zwyczajna		Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy	Gatunek podszytowy
Lipa drobnolistna		Gatunek domieszkowy II piętra	Gatunek domieszkowy I piętra
Modrzew europejski		Gatunek domieszkowy I piętra			Gatunek domieszkowy II- bonitacji
Olsza czarna	Gatunek domieszkowy-miejscowy udział		Gatunek domieszkowy I piętra	Gatunek główny I bonitacji
(Porzeczka czarna)				Gatunek podszytowy
Sosna zwyczajna	Gatunek główny IV-V bonitacji	Gatunek główny II- bonitacji	Gatunek główny I-II bonitacji		Gatunek główny II-III bonitacji
Świerk pospolity	Gatunek domieszkowy		Gatunek domieszkowy I piętra	Gatunek domieszkowy	Gatunek domieszkowy
(Tarnina Prunus spinosa)		Gatunek podszytowy
Topola osika			Gatunek domieszkowy I piętra		Gatunek domieszkowy
Wiąz szypułkowy				Gatunek domieszkowy
(Wierzby krzewiaste)	Gatunek podszytowy

Nadleśnictwo nizinne	*PRZYTOK*
RDLP	*Zielona Góra*
Województwo	*lubuskie*
Kraina	*III - Wielkopolsko-Pomorska*
Dzielnica	*6 - Pojezierza Lubuskiego*
Mezoregion	*a - Ziemia Lubuska*

Nadleśnictwo górskie	*STRZYŻÓW*
RDLP	*KROSNO*
Województwo	*podkarpackie*
Kraina	*VI- MAŁOPOLSKA*
Dzielnica	*11- Wysoczyzn Sandomierskich*
Mezoregion	*d - Pogórza Rzeszowskiego*

2-3. Gospodarcze typy drzewostanów i hodowlana rola gatunków.

TSL	GTD	Skład gat.	Charakterystyka hodowlana gatunku				Zgodność gatunku z siedliskiem
		Skład gat.				Gat. prod.	Gat. piel. d-stan.	Gat. piel. siedl.	Gat. bioc.	Wymagania troficzne	Wymagania wilgotność.
		Bb-1	So	6 So	X				Małe	Małe-duża amplituda
				3 Św	X				Średnie	Duże
				1 Brzo	(X)		X	(X)	Średnie	Średnie
		BMśw-2	So	7 So	X				Małe	Małe
				1 Dbb	X		X		Średnie	Średnie
				1 Brzb	(X)		X		Małe	Małe
				1 Bk	X	X	X		Średnie	Średnie
		LMw-2	So-Db	6 Dbs	X		X		Duże	Średnie
				2 So	X				Małe	Małe
				1 Ol	(X)	X	X		Duże	Duże
				1 Św	X				Średnie	Duże
		OlJ-1	Ol-Js	6 Js	X	X	X	X	Duże	Duże
				2 Ol	X	X	X		Duże	Duże
				1 Dbs	(X)		X		Duże	Średnie
				1 Św	X				Średnie	Duże
		BMwyż	Jd-So	5 So	X				Małe	Małe
				3 Jd	X	X	X		Średnie	Duże-zróżnicowane
				1 Md	X	X	X	X	Średnie-umiarkowane	Duże
				1 Św	X				Średnie	Duże

4. Wymagania ekologiczne gatunków drzew projektowanych w GTD na etapie ich odnowienia.

SOSNA ZWYCZAJNA

Klimat - Duża amplituda wymagań klimatycznych, w literaturze leśnej określana jako gatunek wybitnie kontynentalny.
Światło - sosna należy, obok Md, Brzb, i Os, do najbardziej światłożądnych gatunków drzew rosnących w naszym kraju. Wymagania świetlne są jednak uzależnione od ekotypu i warunków siedliskowych. Na siedliskach suchszych i uboższych wymaga więcej światła niż na żyźniejszych. W korzystnych warunkach siedliskowych wytrzymuje w pierwszych latach życia lekkie ocienienie, a w młodości znosi dobrze nawet silne, boczne zwarcie. Nalot sosnowy dla zadawalającego wzrostu wymaga 4-10% światła pełnego. Z wiekiem staje się coraz bardziej światłożądny. Najlepiej wrasta na powierzchniach otwartych i południowych ekspozycjach.
Temperatura - wykazuje duże zdolności przystosowawcze. Występuje na różnych terenach o odmiennych właściwościach termicznych.
Wilgotność - szeroka amplituda wymagań, (od gleb bardzo suchych, do terenów podmokłych i torfowisk). Najlepsze warunki wzrostu znajduje na glebach świeżych z małymi wahaniami wilgotności. Sosna znosi bardzo dobrze różne warunki wilgotnościowe, ale źle wahania wilgotności. Unika terenów zalewowych.
Gleba - występuje na różnych warunkach glebowych, najlepsze jednak warunki wzrostu znajduje na glebach głębokich, na świeżych piaskach oraz na piaskach gliniastych i glinach lekkich. Właściwości fizyczne mają większe znaczenie dla jej dobrego rozwoju niż właściwości chemiczne. Sosna nie wpływa korzystnie na glebę, dlatego konieczne jest wprowadzanie do upraw sosnowych gatunków domieszkowych.
Siedliskowe typy lasu - z uwagi na swoje wymagania siedliskowe, jest gatunkiem głównym, panującym praktycznie na wszystkich siedliskach borowych i borów mieszanych terenów nizinnych i wyżynnych. Optymalne warunki dla osiągnięcia największego zapasu i wykształcenia najlepszych sortymentów drewna znajduje sosna na siedliskach boru świeżego i boru mieszanego świeżego.
Zagrożenia abiotyczne - Na mróz jest prawie nie wrażliwa, odporna na wielkie upały letnie, wrażliwa na wahania wilgotności gleby, dość odporna na wiatr. Sosna cierpi od zgryzania, jej okazy regenerują wprawdzie utracone organy, ale powstają wówczas zniekształcone uprawy.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - sosna zaliczana do gatunków wrażliwych na oddziaływanie SO₂, bardzo wrażliwa na oddziaływanie fluorowodoru, ozonu i związki nitrozowe. Bardzo wrażliwa na oddziaływanie nawet niskich stężeń amoniaku. Jest mniej wrażliwy na pyły ołowiowo-miedziowe, a najmniej wrażliwa na pyły kadmowo-ołowiowo-cynkowe. Sosna wykazuje umiarkowaną wrażliwość na sól kamienną.
ODNAWIANIE - sosnę możemy odnawiać naturalnie i sztucznie. Odnawianie samosiewne natrafia jednak na trudności głównie ze względu na jej duże wymagania świetlne, które nie mogą być spełnione pod osłoną drzewostanu i przy małej zdolności konkurowania z roślinnością runa leśnego na powierzchniach odsłoniętych. Odnowienie naturalne - uzyskać można głównie stosując rębnię częściową wielko powierzchniową lub pasową, z krótkim 3-5 letnim okresem odnowienia (samosiew górny), oraz rębnię zupełną pasową (samosiew boczny). Odnowienie takie jest możliwe po wcześniejszym przygotowaniu gleby. Wieloletnie badania wykazały, że możliwości naturalnego odnawiania istnieją w tych dzielnicach przyrodniczo leśnych, w których występują optymalne warunki siedliskowo-drzewostanowe i gdzie średnie roczne sumy opadów są wyższe od 550 mm w roku i 340 mm w okresie wegetacyjnym. Na danym terenie sosna znajduje optymalne warunki do odnowienia naturalnego na siedliskach boru mieszanego świeżego. ODNAWIANIE SZTUCZNE - przy wykorzystaniu siewu lub sadzeniu na zrębie. Najpomyślniejsze warunki dla siewu stwarzają siedliska III/IV bonitacji. Sadzenie stosujemy na glebach piaszczystych, najlżejszych, a także na glebach zwięzłych lub wilgotnych z grubą warstwą nie rozłożonej ściółki, surowej próchnicy lub torfu, silnie zadarnionych lub zachwaszczonych. Ten sposób odnawiania stosowany jest także na terenie falistym, podlegającym erozji wodnej, a także na dużych powierzchniach objętych zalesieniami. Warunkiem wyhodowania wartościowego drewna jest wybór odpowiednio gęstej więźby, szczególnie na glebach żyznych. Na siedliskach, na których sosna pełni rolę gatunku współpanującego, należy ją wprowadzać w kępowej formie zmieszana po wcześniejszym odnowieniu gatunku panującego. Sosnę jako gatunek domieszkowy wprowadzamy również po uzyskaniu odnowienia gatunków głównych, stosując grupową formę zmieszania. Domieszka sosny jest szczególnie pożądana na siedliskach lasowych z udziałem jodły i buka.

ŚWIERK POSPOLITY

Klimat - świerk może egzystować na obszarach, na których okres wegetacji trwa przynajmniej 60 dni, a okres spoczynku zimowego odznacza się ujemnymi temperaturami powietrza w ciągu minimum 120 dni. Świerkowi odpowiada klimat chłodny, ale jeszcze dostatecznie wilgotny, lub nawet klimat bardziej ostry, kontynentalny, ale odznaczający się taką obfitością opadów śnieżnych, iż są one wystarczająco zasobnym źródłem wilgoci w ciągu całego okresu wegetacyjnego.
Światło - wykazuje szeroką amplitudę co do wymagań. W warunkach optymalnych uważany jest za gatunek cienioznośny (półcienisty). W młodości znosi ocienienie do kilkunastu lat, na nizinach i w reglu dolnym nieznacznie tylko pod tym względem ustępuje jodle. Najlepiej jednak przyrasta przy pełnym dostępie światła. Z wiekiem zapotrzebowanie na światło zwiększa się.
Temperatura - wystarcza mu mała ilość ciepła i stosunkowo krótki okres wegetacyjny, duża odporność na mrozy zimowe i na niskie wymagania dotyczące ciepła w ciągu lata. Jednak źle znosi na powierzchni odsłoniętej późne przymrozki wiosenne.
Wilgotność - wymaga w ciągu całego swojego życia odpowiedniej wilgotności zarówno powietrza jak i gleby. Świerk jest mniej wrażliwy na susze atmosferyczne niż na susze glebowe. Pod względem omawianej cech jest bardziej wymagający niż sosna.
Gleba - wymagania umiarkowane, pod warunkiem że wilgotność gleby jest dostatecznie wysoka. Optimum rozwoju osiąga na glebach świeżych, średnio zasobnych, z przeciętnie głębokim poziomem ruchomej wody gruntowej. Zapotrzebowanie na składniki mineralne stosunkowo skromne.
Siedliskowe typy lasu - wysokoprodukcyjny gatunek jest bardzo ważnym komponentem wielu siedliskowych typów lasu na niżu, wyżynach oraz górach.
Zagrożenia abiotyczne - niebezpieczeństwo dla świerka mogą stanowić: wiatr, upały, susze i przymrozki wiosenne.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - wrażliwy na ozon, bardzo wrażliwy na dwutlenek siarki i fluorowodór, średnio wrażliwy na tlenki azotu, mało odporny na pyły kadmowo-ołowiowo-cynkowe wprowadzane do gleby. Bardzo wrażliwy na zawartość soli w glebie.
ODNAWIANIE - odnawia się bardzo dobrze zarówno samosiewem bocznym, jak i górnym. Szczególne udane odnowienie uzyskuje się przy zastosowaniu rębni brzegowo-osłonowej. W Polsce dla odnowienia samosiewnego często stosowana jest rębnia częściowa smugowa. Przy sztucznym odnowieniu powszechnie stosuje się sadzenie. Wybór więźby przy odnawianiu świerka stanowi bardzo istotny moment prac hodowlanych. W gospodarczych typach drzewostanów, w których świerk jest gatunkiem głównym, panującym, stanowi on tło odnowienia z rozmieszczonymi w nim grupowo lub jednostkowo gatunkami pozostałymi. Świerk jako gatunek współpanujący wprowadzamy grupowo i kępowo, zależnie od udziału. Domieszki produkcyjne tego gatunku przy udziale do 10% należy wprowadzać pojedynczo lub w grupach.

JODŁA POSPOLITA

Klimat - drzewo typowe klimatu umiarkowanie chłodnego i wilgotnego, unika obszarów o klimacie kontynentalnym, może przystosować się do klimatu oceanicznego.
Światło - warunki świetlne są czynnikiem decydującym nie tylko o odnawianiu, ale o wzroście i rozwoju, a także o procesie obumierania jodły. Należy ona wśród naszych gatunków lasotwórczych do drzew najbardziej cienioznośnych (cieniowytrzymałych). Za względne minimum dla nalotu przyjmuje się 1,7 do 2,7% światła pełnego. Chmelar (1959) stwierdził, że siewki jodły rozwijają się najlepiej w warunkach wysokiej intensywności oświetlenia i wymagają znacznego udziału niebieskiej części spektrum świetlnego. Takie warunki istnieją np. pod osłoną drzewostanu sosnowego.
Temperatura - wymagania termiczne jodły są większe niż świerka, wymaga trzymiesięcznego, bez mroźnego okresu wegetacyjnego. Jodła jest bardzo wrażliwa na mróz. Spadki temperatury poniżej -27 ⁰C są bardzo szkodliwe. Jodła cierpi od przymrozków wiosennych, ale szkody te są stosunkowo niewielkie z uwagi na późniejszy w stosunku do bocznych rozwój pączka szczytowego.
Wilgotność - Jodła ma duże wymagania pod względem wilgotności, lecz wykazuje jednak duże zróżnicowanie pod tym względem w zależności od tzw. ekotypu.
Gleba - dla osiągnięcia najlepszego wzrostu wymaga gleb głębokich, ze znaczną domieszką części spławialnych, świeżych lub wilgotnych, bardzo często oglejonych. Jodła wymaga zatem w większym stopniu stałego uwilgotnienia niż przewietrzenia gleby, i odnawia się zarówno dobrze na glebach o odczynie silnie kwaśnym, jak i zbliżonym do obojętnego.
Siedliskowe typy lasu - Jodła może występować na siedliskach jako gatunek główny, oraz jako domieszka.
Zagrożenia abiotyczne - wrażliwa na mróz, cierpi od przymrozków wiosennych, może ulegać wiatrołomom, cierpi od zgryzania i spałowania.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - bardzo wrażliwa na działanie SO₂ i HF, średnio wrażliwa na działanie tlenków azotu oraz wrażliwa na O₃. Najmniej odporna na obecność pyłów w glebie ołowiowo-miedzianowych. Ogólnie należy do gatunków nieodpornych.
ODNAWIANIE - Jodła należy do gatunków, które w praktyce najczęściej odnawiają się samosiewem pod osłoną drzewostanu. O warunkach odnowienia decyduje także skład drzewostanu, bardzo korzystny wpływ na odnowienie jodły wywiera: sosna, modrzew, brzoza i świerk (intensywność światła rozproszonego i mniejsza amplituda świetlna). Wieloletnie badania wykazały, że im mniejszą powierzchnię zajmują zróżnicowane pod względem klas wieku grupy drzew i im większe jest zróżnicowanie wysokości odnawianego drzewostanu, tym łatwiej przebiega proces odnowienia (Korpel 1978). W drzewostanach jednopiętrowych odnowienie pojawia się zazwyczaj już w IV klasie wieku i jest to zjawisko bardzo korzystne, gdyż od początku następuje zróżnicowanie wieku i wysokości. Okres odnowienia całego drzewostanu nie powinien być krótszy niż 40 lat. Wszędzie tam gdzie jodła została wyparta z jej naturalnych stanowisk, należy ją wprowadzić sztucznie - siewem - tylko pod osłoną drzewostanu, bądź w formie podsadzeń, pod osłoną górną drzewostanu lub w małych gniazdach zapewniających osłonę boczną.

MODRZEW

Klimat - drzewa związane z klimatem kontynentalnym. Ciepłe i wczesne lato, umiarkowane opady i suche powietrze są wyraźnie korzystne dla modrzewia. Modrzew wytworzył wiele odmian klimatotypów.
Światło - Modrzewie należą do najbardziej światłożądnych drzew strefy klimatu umiarkowanego. Jednakże w zależności od ekotypu i warunków siedliskowych wykazują duże zróżnicowanie.
Temperatura - wysoka tolerancja w stosunku do warunków termicznych. Wielkość przyrostów pędów jest zależna od temperatury (Kocięcki 1969).
Wilgotność - Spośród wszystkich rodzimych gatunków modrzew wykazuje największą transpirację. Opady roczne w naturalnym zasięgu występowania wynoszą od 600 do 2000 mm, a w okresie letnim od 200 do 600 mm. Modrzew wymaga tylko średniej wilgotności podłoża, zdaje się jednak źle znosić duże wahania wilgotności. Zapotrzebowanie na wodę jest nieco większe niż u świerka i jodły.
Gleba - średnie wymagania pod względem żyzności gleby. Duże znaczenie dla wzrostu modrzewia mają cechy gleby: przewiewność, głębokość i odpowiednia wilgotność. Najlepszy rozwój wykazuje na glebach głębokich, niezbyt zwięzłych glebach morenowych. Pod względem odczynu zalicza się do gatunków niezależnych.
Siedliskowe typy lasu - jako gatunek szybko rosnący ma na ogół charakter domieszki uszlachetniającej w drzewostanach wielogatunkowych, lokalnie może on pełnić rolę gatunku współpanującego.
Zagrożenia abiotyczne - mało wrażliwe na działanie wiatru, lecz wiatr może powodować szablastość strzał, bądź obłamywać wierzchołki. W miarę jest też odporny na okiść, w młodnikach szkody może powodować tylko mokry śnieg. Nie cierpi nawet w okresie najmroźniejszych zim, jest także niewrażliwy na przymrozki.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - istnieje duża zmienność odporności osobniczej. Ogólnie modrzewie zaliczane są do gatunków średnio odpornych na zanieczyszczenia przemysłowe, badania Lactochy i Widery (1983) wykazały, że modrzew europejski jest gatunkiem przydatnym do przebudowy drzewostanów iglastych GOP na siedliskach średnio żyznych i żyznych.
ODNAWIANIE - modrzew odnawia się dobrze samosiewnie w warunkach sprawnej gleby i przy bardzo korzystnym oświetleniu. Odnowienie naturalne uzyskuje się przy wykorzystaniu samosiewu bocznego w rębni zupełnej smugowej lub pasowej. Nasienniki modrzewia muszą wykazywać pełną zdrowotność i dobry wzrost a ich udział w drzewostanie musi wynosić co najmniej 10% (Tyszkiewicz, Obmiński 1963). Częściej stosowane jest odnawianie sztuczne. Siew jest możliwy tylko w bardzo sprzyjających warunkach przy nieznacznym zachwaszczeniu i na żyznych siedliskach, co zdarza się rzadko, z uwagi na światłożądność modrzewia. Do sadzenia nadają się dobrze wyrośnięte sadzonki jednoroczne. Większość hodowców, autorytetów w zakresie uprawy modrzewia stwierdza, że temu gatunkowi najbardziej odpowiada wzrastanie w drzewostanach mieszanych razem z gatunkami o odmiennych właściwościach ekologicznych, korzystnie oddziałujących na modrzew oraz - co jest bardzo istotne - utrzymując glebę w sprawności.

DĄB SZYPUŁKOWY

Klimat - występuje w warunkach klimatu atlantyckiego na zachodzie i kontynentalnego na wschodzie. Cechuje go duża plastyczność pod względem dostosowania do warunków klimatycznych. Występuje na obszarze całego kraju, omijając tylko „Górską Krainę Bezdębową”(Chodzicki 1947). Może występować razem z dębem bezszypułkowym.
Światło - jest to typowy gatunek światłożądny. Na żyznych glebach w optymalnych warunkach wymagania świetlne są umiarkowane. W warunkach gorszych od optymalnych wymagania świetlne wzrastają (Włoczewski 1968).
Temperatura - Wymaga wyższych temperatur w okresie letnim niż buk i jest bardziej wymagający niż dąb bezszypułkowy. W pierwszych latach życia dąb na odkrytych powierzchniach cierpi od przymrozków.
Wilgotność - Wymaga gleb wilgotnych, z niezbyt głębokim poziomem wody gruntowej (80-100 cm), zbliżonym do gleb mokrych. Znosi dużą wilgotność powietrza.
Gleba - należy do gatunków o największych wymaganiach w stosunku co do gleby. Wymaga gleb zasobnych, które powinny być dosyć wilgotne, rośnie nawet na terenach zalewowych. Lubi gleby ciepłe.
Siedliskowe typy lasu - zależnie od krainy i dzielnicy przyrodniczo-leśnej może być gatunkiem głównym, panującym lub współpanującym w drzewostanach wielogatunkowych, a także gatunkiem domieszkowym.
Zagrożenia - jest bardzo wrażliwy na mróz, narażony jest także na pęknięcia mrozowe, mokry śnieg powoduje szkody w młodnikach. Dęby są bardzo zagrożone od piorunów (iskra wewnętrzna).
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - należy do grupy gatunków względnie odpornych na NO₂ i mniej wrażliwych na SO₂, a według Greszty (1987) zaliczany jest do drzew średnio odpornych na dwutlenek siarki. Jest on uznawany za mniej wrażliwy na fluorowodór. Mało wrażliwy na NaCL. Jako gatunek zaliczony do grupy najbardziej odpornych na uszkodzenia, zalecany jest do szerokiego wprowadzania w rejony przemysłowe.
ODNAWIANIE - Oba gatunki dębu wykazują różne wymagania ekologiczne bardzo istotne w hodowli lasu. Odnawiają się naturalnie samosiewem górnym. Odnawianie takie, występujące zazwyczaj w formie grup i kęp, wymagają jednak szybkiego odsłonięcia na ogół przy zachowaniu osłony bocznej. Oba gatunki dębów można z powodzeniem odnawiać sztucznie; zarówno siew jak i sadzenie daje dobre rezultaty. Sadzenie daje lepsze jednak efekty niż siew. Wynika to przede wszystkim z większej udatności upraw.

DĄB BEZSZYPUŁKOWY

Klimat - unika kontynentalnego wschodu (mroźne zimy). Wymagania klimatyczne zbliżone do buka.
Światło - nie tak wysokie jak dębu szypułkowego; znosi lepiej ocienienie boczne i górne.
Temperatura - wymaga dużo ciepła, unika terenów z mroźnymi zimami. Ostre zimy mogą wyrządzić znaczne szkody.
Wilgotność - jest mniej wymagający niż dąb szypułkowy i buk, ombrofilny typ gospodarki wodnej.
Gleba - mniej wymagający niż dąb szypułkowy, wymaga pulchnych, piaszczysto-gliniastych gleb lub piasków na glinie.
Zagrożenia abiotyczne - cierpi od ostrych zim.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - Pod względem przydatności do odnowień i zalesień w regionach przemysłowych ma taką samą wartość jak dąb szypułkowy, należy bowiem do grupy gatunków najbardziej odpornych.
ODNAWIANIE - Odnawia się naturalnie samosiewem górnym. Opis odnowienia razem z dębem szypułkowym.

BUK ZWYCZAJNY

Klimat - jest gatunkiem klimatu atlantyckiego, wymagania klimatyczne przeciwstawne do wymagań świerka.
Światło - gatunek cienioznośny, do 30 roku życia znosi ocienienie. Starsze drzewostany najlepsze warunki znajdują na stokach północnych.
Temperatura - nie znosi mroźnych zim, ulega szkodom od mrozu.
Wilgotność - wymaga znacznej wilgotności powietrza i gleby. Rośnie na glebach umiarkowanie wilgotnych i wilgotnych, lecz bez wody w zasięgu korzeni.
Gleba - wymaga gleb bogatych w próchnicę i składniki mineralne. Korzystnie wzrasta na glebach świeżych piaszczysto gliniastych, zwłaszcza z gliną lub marglem w podłożu.
Siedliskowe typy lasu - zależnie od krainy i dzielnicy przyrodniczo-leśnej może być gatunkiem głównym, panującym lub współpanującym w drzewostanach wielogatunkowych, a także gatunkiem domieszkowym.
Zagrożenia abiotyczne - mroźne zimy powodują duże szkody. Śniegołomy i wykroty są częstym zjawiskiem, wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - Pod względem stopnia uszkodzenia w rejonach przemysłowych buk zaliczany jest do najbardziej odpornych gatunków drzew i dlatego zaleca się go do odnowień i przebudowy drzewostanu w lasach terenów np. GOP.
ODNAWIANIE - bardzo dobrze odnawia się przez samosiew górny. Na siedliskach borów mieszanych, tam gdzie udział buka nie przekracza 20 %, a gatunkiem głównym jest sosna, odnowienie naturalne osiągnąć można stosując rębnię gniazdową zupełną (Bernacki 1974, Jaworski 1990), z zachowaniem przejściowo osłony górnej lub bocznej na gniazdach. Metoda ta odpowiada rębni IId. Odnawianie sztuczne najczęściej przy przebudowie drzewostanów. Jeśli to tylko możliwe zalecany jest siew. Sadzenie jest konieczne w warunkach nie sprzyjającym siewowi i odnawianiu naturalnemu.

JESION WYNIOSŁY

Klimat - odpowiada mu klimat wilgotny terenów nizinnych i obszernych kompleksów leśnych, unika terenów stepowych, co związane jest z dużymi wymaganiami wilgotności.
Światło - w młodym wieku znosi niewielkie ocienienie, z wiekiem staje się światłożądny i nie toleruje nawet ocienienia bocznego.
Temperatura - jest wymagający pod względem ciepła, nie w pełni odporny na mrozy zimowe - pnie często pękają, cierpi od przymrozków wiosennych - jeden z najbardziej wrażliwych gatunków wśród naszych drzew.
Wilgotność - wymaga dużo wilgoci w glebie i w powietrzu, gleby wilgotne z wodą przepływową.
Gleba - odpowiadają mu gleby zasobne w składniki mineralne, głębokie, dobrze przewietrzone, wilgotne, a także mokre, ale z wodą przepływową. Unika gleb zakwaszonych i z wodą gruntową zastoiskową.
Zagrożenia abiotyczne - nie w pełni odporny na mróz, cierpi od przymrozków wiosennych, źle znosi długotrwałe zalewy, wrażliwy na suszę.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - gatunek uważany za wrażliwy na działanie SO₂ i HF i umiarkowanie wrażliwy na zasolenie.
ODNAWIANIE - obsiewa się łatwo przez samosiew górny i boczny, naloty jego nie wyrastają jednak często w podrosty, gdyż ulegają konkurencji chwastów. Odnowienie osiąga się stosując rębnię częściową pasową, gniazdową częściową (IIe). Naloty jesionu są narażone na szkody ze strony zwierzyny płowej. Do sadzenia używamy dwulatek, w drzewostanach, w których jesion jest gatunkiem panującym (OlJ), stanowi on tło odnowienia, w które wprowadzamy inne gatunki.

OLSZA CZARNA

Klimat - rozwija się dobrze w klimacie umiarkowanym i ciepłym. Lubi wilgotne powietrze, jest to gatunek mrozoodporny.
Światło - w młodości znosi lekkie ocienienie, jednak pod okapem innych drzew nigdy nie rośnie.
Temperatura - skromne wymagania cieplne, jest wytrzymała na skrajnie niskie temperatury zimowe, czasem naloty i podrosty cierpią od przymrozków wiosennych.
Wilgotność - wysokie wymagania pod względem wilgotności powietrza i gleby, znosi dużą wilgotność, wymaga wody przepływowej, znosi zastoiskową
Gleba - olsza jest drzewem terenów nadrzecznych i obniżeń, typowym dla bagien; znosi zatapianie, wrażliwa na przesuszenie, unika gleb kwaśnych
Zagrożenia abiotyczne - ulega często szkodom od śniegu i sadzi, powodujących złamania wierzchołka i wygięcia pnia. Wrażliwa na upały i susze. Młode olsze cierpią niekiedy od późnych przymrozków.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - zalecana do szerokiego stosowania na wilgotnych siedliskach z uwagi na odporność na uszkodzenia w rejonach przemysłowych.
ODNAWIANIE- do odnowienia olszy czarnej przydatna jest rębnia zupełna pasowa i smugowa, pozwalająca na wykorzystania samosiewu bocznego. Do sadzenia używa się materiału 2- letniego, a w korzystnych warunkach także wyrośniętych jednolatek. W tym celu można też wykorzystać samosiewki.

BRZOZA BRODAWKOWATA

Klimat - znosi gorące letnie upały i bardzo mroźne zimy, wykazuje cechy gatunku dostosowanego do klimatu kontynentalnego.
Światło - wybitnie światłożądna, rozwija się i wzrasta w pełnym świetle.
Temperatura - bardziej wymagająca od brzozy omszonej pod względem warunków termicznych gleby i powietrza, wykazuje szeroką amplitudę co do wymagań termicznych.
Wilgotność - podobne wymagania jak sosna, lecz nie rośnie na glebach bardzo suchych i bardzo mokrych. Najlepiej rośnie na glebach umiarkowanie wilgotnych, lecz na słabo wilgotnym może też dobrze przyrastać, silnie transpiruje, przyczynia się do wysuszania gleby (Tyszkiewicz, Obmiński 1963).
Gleba - może rosnąć na glebach mineralnych i organogenicznych, najczęściej jednak na glebach lekkich, umiarkowanie wilgotnych, niezbyt suchych oraz na piaskach gliniastych. Na ubogich suchych przyjmuje postać krzewiastą.
Zagrożenia abiotyczne - odporne na mróz, należą do drzew pionierskich, mogą cierpieć od okiści, gdy są w pełni ulistnione, niezbyt odporne na wiatry.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - w rejonach przemysłowych brzoza utrzymuje się tam, gdzie sosna zwyczajna rosnąć już nie może, wrażliwość zależy od charaktery emitowanych substancji i stężenia i czynników klimatycznych. W strefach przemysłowych znajduje szerokie zastosowanie jako gatunek odporny na zanieczyszczenia.
ODNOWIENIE - Brzozy odnawiają się samosiewnie, Obecność dojrzałych okazów często nawet w znacznej odległości (200 i więcej m) od uprawy zapewnia obfite odnowienie. Przygotowanie gleby wystarczy to które zostało wykonane dla innych gatunków. Odnawianie sztuczne należy realizować tam, gdzie nie ma możliwości powstania samosiewu. Do odnowień i zalesień używa się zasadniczo dwuletnich sadzonek. Sadzić należy jesienią, lub wczesną wiosną, przed ruszeniem soków.

BRZOZA OMSZONA

Klimat - ma jeszcze mniejsze wymagania klimatyczne.
Światło - znosi niewielkie ocienienie a nawet rośnie pod okapem drzewostanu jeżeli nie tworzy on zbyt dużego zwarcia (Zarzycki 1979).
Temperatura - jeszcze mniej wymagająca pod względem ciepła niż brzoza brodawkowata, mrozoodporna.
Wilgotność - wymaga trochę większej wilgotności niż brzoza brodawkowata, nie występuje na terenach o suchym powietrzu.
Gleba - znosi dobrze podtapianie, najlepszy wzrost wykazuje jednak na siedliskach nie zabagnionych. Pod względem troficznym ma wymagania zbliżone do brzozy brodawkowatej, lecz nie rośnie na glebach suchych.
Zagrożenia abiotyczne - podobne do brzozy brodawkowatej.
Wrażliwość na zanieczyszczenia przemysłowe - stopień uszkodzeń drzew w rejonach przemysłowych pozwala zaliczyć brzozę omszoną do gatunków odpornych i dlatego zalecana jest na wilgotniejsze siedliska (Greszta 1987).
ODNOWIENIE - podobne do brzozy brodawkowatej.

5. LITERATURA:

Ilmurzyński E. „Szczegółowa Hodowla Lasu” PWRiL. Warszawa.
Jaworski A. „Charakterystyka hodowlana drzew leśnych” Kraków 1994.
Tomanek J. „Botanika Leśna” PWRiL Warszawa
„Zasady hodowli lasu” PWRiL Warszawa 1988.
„Siedliskowe podstawy hodowli lasu” PWRiL Warszawa 1990.

Właściwości biologiczne, wymagania siedliskowe i rola hodowlana drzew leśnych

HUBERT NORMAN

Nr alb. 82109, Gr. VI

Rok akademicki 1999/2000