Rękopis znaleziony w Saragossie przez Jana hrabiego Potockiego,

przeł. Edmund Chojecki, posł. Roger Caillois, Lublin 1995.

Przedmowa.

• w czasie zdobycia Saragossy przez wojska francuskie autor znalazł rękopis, pisany po hiszpań-sku; po opuszczeniu miasta wpadł w ręce Hiszpanów, okazało się, rękopis zawierał historię jedne-go z przodków kapitana Hiszpanów, na prośbę autora kapitan przetłumaczył tekst na francuski.

1. TOM.

1. Dzień.

• góry Sierra Morena zamieszkiwane były przez kontrabandzistów, rozbójników i Cyganów (kaniba-li).

• kapitan jedzie ze służącymi, Lopezem i Moskitem, Moskit razem z całym prowiantem znika, po jakimś czasie znika też Lopez; kapitan znajduje gospodę.

• wybija północ, Murzynka zaprasza go na wieczerzę z dwiema damami; Murzynki i damy tańczą.

• damy są krewnymi kapitana (Alfonsa), muzułmanki.

• Historia Eminy i jej siostry, Zibeldy.

• chowane pod kloszem, nie znały mężczyzn, zaczęły czytywać romanse, udawały bohaterów, nauka Koranu; obie będę poślubione jednemu mężczyźnie, pod warunkiem, że będzie on z rodu Gomelezów.

• nie mogą wyjść za Alfonsa (chrześcijanin).

• Historia zamku Kassar-Gomelez.

• szejk Masud w każdy ostatni piątek miesiąca na tydzień do podziemi, jego następca również, zamiast skarbów grobowiec i kilka starych ksiąg; cząstka tajemnicy tylko dla wybranych Gomelezów, którzy dadzą dowody roztropności, wierności i nieustraszonej obawy.

• pieje kogut Alfons godzi się przyjąć islam, będzie je widzieć tylko podczas snu.

2. Dzień.

• Alfons obudził się pod szubienicą w towarzystwie dwóch trupów.

• u pustelnika.

• Historia opętanego Paszeko.

• zakochał się w siostrze macochy, miał być jej kochankiem; czeka na ojca i kobiety w gospo-dzie, śpi z macochą i jej siostrą, budzi się pod szubienicą pomiędzy trupami braci Zota.

• nazajutrz w nocy znów go kuszą, gdy on zaczyna uciekać, gonią go wisielcy.

• kapitan śpi w kaplicy, zza drzwi kuszą go kochanki, drzwi zamknięte i kapitan nie mógł wyjść przeciwko nim.

3. Dzień.

• Pustelnik wypytuje, czy Alfons spędził noc w Venta Quemada.

• Historia Alfonsa van Worden.

• ojciec zajęty krwawym trybunałem (księga pojedynków), ślub z Uraką Gomelez; spadek po bracie (zamek), długa podróż, urodziny Alfonsa, chrzestnym kawaler de Believre, on i jego żona zabierają małego na wychowanie, po sześciu latach wraca do domu.

• Historia Trivulcja z Rawenny.

• Trivulcjo bardzo przystojny, ale zarozumiały, zakochał się w Ninie dei Gieraci, ale ona ko-chała Tebalda dei Gieraci; Trivulcjo w kościele sprzeciwia się zapowiedziom i zabija zako-chanych, ucieka, po kilku latach wraca, często przychodzi na grób Niny, zamknięty w koś-ciele - kościotrupy, ponowne „zapowiedzi”.

• ojciec pyta Alfonsa, czy bałaby się na miejscu Trivulcja, niezadowolony, że syn odpowiedział „tak”, sytuacja załagodzona; kolejnego wieczoru:

• Historia Landolfa z Ferrary:

• Landolf rozpustnik i Bianka de Rossi, wszetecznica, ona zabita przez jego wujka, widmo je wieczerzę z Landolfem, jego matką i siostrą, chce z nim iść do łóżka.

• ojciec pyta Alfonsa, czy bałby się na miejscu Landolfa, odpowiedź „nie”.

• Alfons 17 lat patent na kapitana, ojciec błogosławieństwo i sekretne pchnięcie.

• Pustelnik: czy silna wiara (Gomelezowie jeszcze niedawno islam); Alfons: nie wyparłby się wiary hańba.

• wyjeżdża od Pustelnika, pojmany przez inkwizycję, do więzienia.

4. Dzień.

• przesłuchanie, Alfons milczy, wprowadzone jego „kuzynki”, od tortur wybawiony przez Zoto.

• to był sprawdzian odwagi.

5. Dzień.

• idą do kryjówki braci Zota, Alfonso widzi tych powieszonych.

• Historia Zota:

• ojciec zbrojownikiem, nie starczało mu na zbytki dla żony rozbójnik.

6. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Zota:

• ojciec przywódcą bandy, zraniony podczas akcji, po śmierci matki 3 chłopcy przenoszą się do ojca na Sycylię, wypadek z Principinem, ojciec oddaje syna przemytnikowi Lettereo, śmierć ojca, po kilku latach spokojnego życia - rozbójnictwo.

7. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Zota:

• Zoto w bandzie; narzeczona Principina kocha Zoto; Zoto był kilka miesięcy z Sylwią, potem zwiedziony pozorami, zabił ją i jej domniemanego kochanka.

• Alfons jest ze swoimi kuzynkami-kochankami, nakryci, wypija czarę.

8. Dzień.

• Alfons budzi się pod szubienicą z jakimś nieznajomym, kabalistą, idą do gospody, udają się do pustelnika.

• Opowiadanie Paszeka:

• widział Alfonsa z Mahometankami-wisielcami.

• Alfons śpi w kaplicy.

9. Dzień.

• pustelnię odwiedza Żyd Wieczny Tułacz.

• list do Alfonsa: 3 miesiące urlopu.

• Historia Kabalisty:

• don Pedro de Uzeda / rabbi Sadok Ben Mamun, nauka jego i siostry.

• śmierć ojca, nóżki narzeczonych, noc w gospodzie, „dwie narzeczone” pod szubienicą.

• Alfons, pustelnik i Paszeko jadą do zamku Pedra / Sadoka.

• Rebeka, siostra kabalisty, wieczorem stara się przezwyciężyć honor Alfonsa.

10. Dzień.

• pod zamkiem rozkładają się Cyganiem, wśród nich Emina i Zibelda.

• Alfons znajduje książkę „Ciekawe opowiadania Happelinsa”:

• Historia Tybalda de la Jacquiere:

• ojciec, Jakub, dobry, a Tybald: hazardzista, rozpustnik…

• podczas wieczornego wyjścia spotyka Mauretankę z małym Murzynkiem, odprowadza ją.

• Historia powabnego dziewczęcia z zamku Sombre Roche:

• Orlandyna, wychowywana na żonę pana Sombre Roche, zamknięta w zamku, przyjechała do Lyonu, widziała zeszłonocną hulankę u Tybalda.

• Tybald odprowadza Orlandynę do jej chatki, Orlandyna zmienia się w szatana, Tybald znaleziony następnego dnia, do domu ojca, żałuje za grzechy, umiera.

11. Dzień.

• Rebeka daje Alfonsowi klucze od bramy zamku.

• Historia Menipa Licejczyka:

• Menip, wiedźma (kanibalistka) i Apolloniusz.

• Historia filozofa Atenodora:

• kupił dom z widmem - znaleziono szczątki skrępowane łańcuchem.

• pustelnik: upiory węgierskie i polskie (trupy wychodzące wśród nocy z grobów dla wysysania krwi ludzkiej), upiory hiszpańskie (duchy nieczyste).

• Alfons idzie do Cyganów.

12. Dzień.

• Historia Pandesowny, naczelnika Cyganów:

• ojciec bardzo systematyczny (opis jednego dnia = opis całego życia), po śmierci matki wychowywała go ciotka.

• nie zyskał uczucia ojca (po 10 latach niewidzenia), przeprowadzka; w czasie podróży:

• Historia Giulia Romati:

• naukowiec, 4 lata na podróżach, spotkanie Zota.

• Pandesowna też w służbie wielkiego szejka Gomelezów.

13. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Giulia Romati:

• gubi się w czasie burzy, zaprowadzony do zamku księżniczki Monte Salerno.

• Historia księżniczki Monte Salerno:

• kapryśna, cały świat na jej usługi, odrzucała wszystkich zalotników.

• księżniczka źle reaguje na słowo „raj”, 6 służących-kościotruipami.

• Giulio odnaleziony wśród ruin, zakonnik pokazuje mu bullę założenia zakonu - księżnicz-ka w 1503 roku chwaliła się swoim zamkiem (lepszy niż raj), zamek się zawalił, na tym miejscu kaplica.

• Alfons widzi szubienicę z braćmi Zota.

14. Dzień.

• Alfons znajduje między wisielcami Rebekę.

• Historia Rebeki:

• początki zyskiwania władzy, boscy kochankowie w zwierciadle, noc jej brata w Venta Quema-da, ona też tam idzie, „boscy narzeczeni”, nie dała się zwieść.

• wrócili do obozu Cyganów.

15. Dzień.

• Rebeka rezygnuje z nieśmiertelności.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• w podróży spotykają podróżnych.

• Historia Marii de Torres:

• mężatka, wychowywała swoją młodszą siostrę, Elwirę, bardzo piękną, grajkowie i jeden mistrz; zaloty hrabiego Rovellasa; podczas walki byków hrabiego ratuje tajemniczy śpie-wak.

16. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Marii de Torres:

• hrabia Rovellas przeżył, oświadcza się Elwirze.

• Maria i jej mąż oraz Elwira jadą na wieś, ich sąsiadem wybawca Rovellasa (żonaty), po powrocie do miasta ślub Elwiry z Rovellasem, który nadal szuka swojego wybawcy, sądzi, że to kochanek Elwiry, Elwira w ciąży, Rovellas ją zostawia, w katastrofie morskiej giną Rovellas i mąż Marii, Elwira umiera dwa dni po porodzie.

• Maria wychowuje małą Elwirę, tajemniczy kochanek chce się ożenić z małą Elwirą, która już pokochała z wzajemnością syna Marii, Lorenzeta.

17. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Marii de Torres:

• Maria wiezie Lorenzeta i Elwirę do tajemniczego kochanka - don Sancho, wicekróla.

• Lorenzeto daje Pandesownie strój Elwiry, zakochani uciekają, wicekról (straszny z wyglądu i zachowania) się nie zorientował, w nocy Elwira i Lorenzeto uciekają.

18. Dzień.

• Alfons znajduje między wisielcami człowieka obeznanego z geometrią, prowadzi go do Cyganów.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• wicekról posłał pogoń za siostrzeńcem Marii i mulnikiem.

• Historia hrabiego de Pena Velez:

• spotkał kiedyś Henryka de Torres, który opowiedział mu o Elwirze, przedstawia swoją wersję wydarzeń znaną z historii Marii de Torres.

• roztargnienie geometry.

19. Dzień.

• Historia geometry.

• don Pedro Velasquez, jego ojciec, Henryk, przysłużył się królowi, ale pomylił swoje imię i stra-cił żonę, majątek i tytuł na rzecz brata, Karlosa; ożenił się; don Pedro otrzymał od ojca błogo-sławieństwo (nie matematyka, lecz taniec).

20. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• wicekról opowiada o stanie swego majątku.

• Pandesowna przebrany za Elwirę ogłasza, że chce być zakonnicą, wicekról wraca do Amery-ki, znajdują się Elwira i Lorenzeto.

21. Dzień.

• Przybywa Wieczny Tułacz: kabalista stracił prawo do córek Salomona i władzę nad duchami.

• Historia Żyda Wiecznego Tułacza:

• Kleopatra, Cezar, Antoniusz… - świadkiem wydarzeń dziad Wiecznego Tułacza.

22. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• Kleopatra małżonką Antoniusza; Herod w Jerozolimie.

• według geometry cała historia zgodna z historią.

23. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Velasqueza:

• podczas rozmowy jego ojca z teściem pada hasło „tajemnica Gomelezów”.

24. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Velasqueza:

• nauka tańca Velasqueza, Velasquez zamknięty w izbie liczy, nowe obliczenia (m.in. sam od-gadł prawo dwumianu), siostra, Blanka, bardzo piękna.

• śmierć matki, ciotka, Velasquez uczy ją matematyki.

• złapany przez Arabów.

25. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Velasqueza:

• Velasquez stracił ochotę do obliczeń, został księciem Velasquez, jechał do Blanki (żony Karlo-sa), spędził noc w gospodzie w Venta Quemada.

26. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• w szkole u ojców teatynów; kuszenie ojca Sanudo, Pandesowna w „więzieniu”, kładzie się na miejscu zmarłego, „trupa” zabiera wdowa.

27. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Pandesowna ujawnia się wdowie.

• Historia księżnej Medina Sidonia:

• 13 lat z matką, po jej śmierci do ojca, listy od księcia Medina Sidonia.

28. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii księżnej Medina Sidonia:

• list od księcia Medina Sidonia.

• Historia margrabiego de Val Florida:

• zaprzyjaźniony z księciem Medina Sidonia, w czasie wojny ratuje ich van Berg, który potem romansuje z panią de Val Florida, książę zabija za to van Berga, pani de Val Florida na wygnanie do swego ojca; książę uniewinniony, głosował za tym m.in. don Juan van Worden (ojciec Alfonsa).

29. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Pandesowna dwa lata ma się ukrywać, księża odetchnęli z ulgą.

• Dalszy ciąg historii księżnej Medina Sidonia:

• Eleonora (15 lat) przyjmuje oświadczyny księcia Medina Sidonia (36 lat), córka, śmierć ojca Eleonory, książę na wojnie, do Eleonory przyjeżdża jej „mleczny brat”, Hermosito.

• Historia Hermosita:

• przebywał u ojca, postanowił zostać duchownym.

• Hermosito zamordowany przez księcia w podziemiu, w którym teraz znajduje się Pande-sowna; Girona, matka Hermosita i mamka Eleonory, otruła księcia.

• Pandesowna ucieka z podziemia księżnej Medina Sidonia, zamierza zostać żebrakiem, ma na polecenie czyjegoś męża śledzić dwie kobiety.

• Velasquez i Rebeka flirtują ze sobą.

• Alfons schodzi do podziemi, spotyka swoje kuzynki.

30. Dzień.

• Alfons jest w podziemiach Kassar-Gomelezu.

31. Dzień.

• Uzeda (kabalista) przywołuje znów Żyda Wiecznego Tułacza.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• nazywa się Ahaswer.

• Żyd umyka podczas zamieszania.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Pandesowna ostrzega kobiety, kochankiem jednej z nich jest pan Toledo, przyjeżdża do niego przyjaciel, duchowny - żołnierz, Aguilar, wieczorem ginie w pojedynku, jego widmo mówi To-ledo o czyśćcu, Toledo całkowicie się zmienia.

32. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• jego ojciec oskarżony o zdradę stanu, stracił majątek (ogień), ktoś kazał ich zamordować.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Pandesowna służy w klasztorze kawalerowi Toledo, zamienia się ze znajomym żebrakiem i pomaga kupcowi.

• Historia Lopeza Suarez:

• ojciec surowy, wysyła syna do Madrytu, trzy prawidła.

• Historia rodziny Suarez:

• nieprzyjaźń z rodziną Moro.

33. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• Delliusz opiekuje się żydem i Germanikiem; zaciekawienie Żyda religią Egipcjan.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Lopeza Suarez:

• rozpakowuje się w Madrycie, podgląda go don Roque Busquera.

• podczas spaceru znajduje miniaturkę, rozmawia z właścicielką.

• dowodzenie Velasqueza odnośnie miłości, oczarowany Rebeką (teraz zwaną Laurą), Alfons prze-widuje, że będą próbować Velasqueza (z Gomelezów) do zmiany wyznania.

2. TOM.

34. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• obrzędy i dogmaty (np. każdy ma dwa duchy - dobrego i złego).

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Lopeza Suarez:

• w kościele spotyka ukochaną, to był portret jej brata; list do niej; ona jest córką bankiera Moro.

35. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• dalszy ciąg o dogmatach.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Lopeza Suarez:

• spotyka się z Inezą, ma wyjść za księcia neapolitańskiego, bankruta, księcia Santa Maura, jej ciotka nieprzychylna mu, chce poznać Lopeza.

• Historia don Roque Busquera:

• od dzieciństwa pakował się w cudze sprawy.

• zagląda do czyjegoś mieszkania, mąż ucieka, żona spokojnie z nim rozmawia.

• Historia Frasquety Salero.

• zwykłą siedzieć w oknie, wielbiciel, przyszły książę Arcos, jego ślub, ślub Frasque-ty z don Cornadezem; list od księcia de Pena Flor; Cornadez płaci za zamordowa-nie go, zjawy, niepokój Cornadeza; hrabia de Pena nie istniał, to wymysł Frasque-ty i księcia Arcos.

• Frasqueta potrzebuje Busquera, by udał się w pielgrzymkę razem z Cornadezem.

• Lopez i Busqueros walczą na szpady, Lopez zraniony.

36. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• pisma Filona.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii Lopeza Suarez:

• Busqueros pomaga Lopezowi, myli okna, okazuje się, że to okna kapitana Toledo (czy nie żyje, czy jest czyściec).

37. Dzień.

• Rebeka wypytuje Velasqueza o jego religię.

38. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• Dellius umiera, przekazuje Żydowi i Germanowi dwa pergaminy (dom w Jerozolimie i pienią-dze), chłopcy zmieniają imiona (Antyp i Glaphrys), widzą Sedekiasa (wróg dziadka Żyda) i jego wnuczkę, Sarę (bardzo piękną).

• Rebeka wypytuje Velasqueza o jego system.

39. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• Germanus słucha nauk Jozue (Jezusa).

• Żyd ratuje z potoku Sedekiasa, mieszka u niego; dyskredytacja srebrnych pieniędzy.

• Velasquez kontynuuje wywód o swoim systemie.

40. Dzień.

• Velasquez, Rebeka i Alfons na przechadzce, widzą karawanę: 4 Indian, orszak Murzynów, 2 star-cy, dziewczyna w lektyce i ksiądz odprawiający egzorcyzmy.

• starcy: hrabia de Pena Velez i margrabia Torres Rovellas, ich dzieci, w lektyce - dziewczyna zna-leziona między dwoma wisielcami.

41. Dzień.

• Pandesowna kradnie wielbłądy karawany, by zmusić ją do zatrzymania, jednym ze starców jest Lorenzo.

• Historia margrabiego Torres Rovellas:

• po 2 latach spotykania się w klasztorze z Elwirą Lorenzo wyjeżdża do Rzymu, poznaje mar-grabinę Paduli; zdradził Elwirę.

42. Dzień.

• Dalszy ciąg historii margrabiego Torres Rovellas:

• Lorenzo rozmawia z Sylwią, służącą margrabiny Paduli.

• Historia monsignora Ricardi i Laury Cerelli, zwanej margrabiną Paduli:

• Ricardi spotyka żebraczkę, Laurę, kupuje ją od matki, „wdowa”, „choroba” miała jej pomóc wyciągnąć od prałata Ricardiego baronię.

43. Dzień.

• Dalszy ciąg historii margrabiego Torres Rovellas:

• uzyskana dyspensa na ślub Lorenza i Elwiry; chwilę przed ślubem Lorenzo liczy: 12 razy sprzeniewierzył się ukochanej, słyszy rozmowę dwóch służących: 12 niewinnych uczynków Elwiry; śmierć matki Lorenza, dwóch synów Elwiry i Lorenza; do Ameryki, spotkanie z wice-królem Meksyku, Lorenzo zakochany w Maskali Montezumie.

44. Dzień.

• Dalszy ciąg historii margrabiego Torres Rovellas:

• powstanie w Meksyku.

45. Dzień.

• Dalszy ciąg historii margrabiego Torres Rovellas:

• śmierć Maskali, kochanki Lorenzo, śmierć wicekróla, po czterdziestce znów miłość Elwiry i Lo-renza, owocem: córka, śmierć Elwiry.

46. Dzień.

• Meksykanie odłączają się od Cyganów.

• dziewczyna znaleziona pod szubienicą to Dolorita, po śmierci kochanka oszalała i teraz się błąka.

• Dalszy ciąg historii Żyda Wiecznego Tułacza:

• w świątyni Żyd skupuje srebrne monety, konkuruje z nim faryzeusz, Jezus wszystkich wygania ze świątyni.

• Żyd wyznaje Sedekiasowi, kim jest; Sara zostaje jego żoną.

47. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Toeldo chce pomóc Suarezowi, ten ma wysoką gorączkę, przy nim Busqueros, umarł ojciec don Lopeza; o zdrowie Suareza pyta pani Avalos, Inez przesyła bilecik.

• Inez odwiedza Suareza, książę Santa Maura za nią, bije się z nim kawaler Toledo, rani księ-cia, wyznaje mu prawdę o Inez i Suarezie, ich ślub.

• Busqueros ma krewną, Gitę Cimiento, którą chce wydać za don Avadoro - ojca Pandesowny.

48. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Busqueros przyczepił się do kapitana Toledo.

• Historia Cornadeza:

• wyrzuty sumienia po śmierci hrabiego de Pena Flor, spotkał pielgrzyma.

• Historia Diega Hervasa opowiadana przez syna jego, potępionego pielgrzyma (Błażeja):

• chciał być sławny - napisał księgę, ale nic nie sprzedał, wtrącony do więzienia, nak-ład spalony, gubernator wyciągnął go z więzienia.

49. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Diega Hervasa opowiadana przez syna jego, potępionego pielgrzyma (Błaże-ja):

• 100 nowych ksiąg: 77. o teologii mistyki, 78. o onejromancji (wykładanie snów), pojechał do rodzinnego miasteczka, szczury zjadły rękopisy, choroba Hervasa.

50. Dzień.

• Dalszy ciąg historii Diega Hervasa opowiadana przez syna jego, potępionego pielgrzyma:

• ślub Hervasa z jego pielęgniarką, Mariką; Hervas odtwarza księgi; śmierć Mariki przy poro-dzie; pielgrzym wychowywany przez dziadka, szewca; Hervas zajmuje się nauką; szewc umiera; Hervas popełnia samobójstwo, nieznajomi robią pogrzeb.

51. Dzień.

• Historia Błażeja Hervasa, czyli potępionego pielgrzyma:

• Błażej budzi się na kolanach dziewczyny, druga go wachluje, ich matka zaprasza go do domu, pani Santarez, don Krzysztof Sparadoz, 2 razy wrzuca Błażeja do rynsztoku, pomoc nieznajo-mego, don Beliala de Gehenny (Belial - książę piekieł, szatan; Gehenna - piekło - hebr.), Krzysztof do więzienia, Błażej otrzymuje od Beliala marmoladki korzenne (środek podniecają-cy).

52. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Dalszy ciąg historii potępionego pielgrzyma:

• Błażej i 3 kobiety „rozpuścili cugle wyuzdanej żądzy”.

• Błażej uratowany przez złotoskrzydłego cheruba pielgrzym.

• Błażej zobaczył znak potępienia na czole, dlatego zagadał do Cornadeza.

53. Dzień.

• Dalszy ciąg historii potępionego pielgrzyma:

• Historia komandora Toralvy:

• członek zakonu maltańskiego, ma ciągłe widzenia, pojedynkował się z przeciwnikiem, któ-remu nie pozwolił nawet porachować się z sumieniem.

• pani Cornadez (Frasqueta) owdowiała, wyszła powtórnie za mąż, teraz się dobrze prowadzi; to kochanka kawalera Toledo (on zły: powiedziała, że jest jej pierwszym kochankiem).

54. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• panna Cimiento uwodzi ojca Pandesowny (wyrabianie laku, kolorowego atramentu); Busque-ros niszczy atramentem pokój don Avadoro, prowadzi go do panny Cimiento, ślub, panna Ci-miento żywa, hałaśliwa i płocha (zmiana po ślubie); śmierć don Avadoro; koniec dwóch lat pokuty Pandesowny, wyprawa na galerach maltańskich, koniec jego dzieciństwa.

55. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Toledo (30 lat) - główne dowództwo nad galerami, Pandesowna 20 lat.

• Toledo zauważa księżnę Medina Sidonia, Pandesowna księżniczkę Avila.

• Pandesowna opieka nad siostrą księżniczki, Leonorą, księżniczka żeni ich.

56. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Pandesowna spędzał z żoną tylko noce, księżniczka Avila bardzo przychylna dla niego, Bus-queros ożenił się z macochą Pandesowny, Leonora wywieziona, poselstwo Pandesowny, Leonora w ciąży, jej śmierć, Pandesowna kawalerem orderu Calatravy, zjawa Leonory i karła; Toledo wyznaje Pandesownie, że Leonora nie istniała, a Pandesowna był mężem księżniczki Avila.

57. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• po 6 tygodniach na wsi wracają do Madrytu, Busqueros bardzo ciekawski, pojedynek Pande-sowny z oficerem Wallończyków.

• tym oficeremył ojciec Alfonsa.

58. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• Busqueros opowiada, jak odkrył prawdę; otwiera się rana Pandesowny (Juana).

• umiera król, księżniczka postanawia założyć klasztor i być jego ksienią, a Juana wysyła do Wiednia; Juan spotyka Uzedę (kabalistę).

59. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• w zamku Uzeda pożegnanie księżniczki i Juana, Ondyna, ich córka, będzie niedaleko.

• w Wiedniu Juan został margrabią Castelli i szlachcicem sardyńskim, ospa (zmiana wyglądu); przeor Toledo zmarł, w Barcelonie razy Busquerosa.

60. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• 10 lat przy boku arcyksięcia; zmarli córka i zięć księżnej Sidonia.

• Ondyna zdziczała, umarła w pogaństwie, jej córka - mahometanką.

61. Dzień.

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów:

• śmierć Manueli, księżniczka Avila; Uzeda proponuje mu wejście w służbę szejka Gomelezów, dwie Cyganki, Anitta i Zitta, żonami, 2 córki, już niedługo wyda je za mąż.

• Rebeka pyta o Busquera - dalej szpieg.

• naczelnik Cyganów prowadzi Alfonsa do ciemnej galerii, szejkiem pustelnik, kuzynki Alfonsa w ciąży.

62. Dzień.

• Historia Wielkiego Szejka Gomelezów:

• Masud zwiedzał podziemia i kuł złoto, tajemnica powierzona sześciu mężczyznom, historia rodów muzułmańskich w Hiszpanii.

63. Dzień.

• Dalszy ciąg historii szejka Gomelezów:

• mieszkał w jaskini, poznał Ondynę, córkę Juana Avadoro, podróż.

64. Dzień.

• Dalszy ciąg historii szejka Gomelezów:

• po 4 latach podróży wraca do Hiszpanii, podczas zarazy poznał tajemnicę podziemi, z pienię-dzmi do miasta chrześcijańskiego, kupiec.

65. Dzień.

• Dalszy ciąg historii szejka Gomelezów:

• spotyka swego niezwykłego wasala.

• Historia rodu Uzedów.

• szejk miał córkę z Ondyną.

66. Dzień.

• Dalszy ciąg historii szejka Gomelezów:

• Rebeka córką szejka, przeznaczona Velasquezowi.

• Alfons przeszedł pomyślnie wszystkie próby, ma odejść.

• Alfons po wyjściu z jaskini znajduje swoich służących.

Zakończenie.

• 20 czerwca 1739 roku Alfons przybył do Madrytu, ojciec zmarł, matka do klasztoru brukselskiego; Rebeka przyjęła chrześcijaństwo, księżniczka Alpuhary, Velasquez poprosił ją o rękę; w sąsiedz-twie Alfonsa zamieszkały Emina i Zibelda z dziećmi, Alfons na wojnę; wezwany do zamku Uzedy, zgromadzenie, zeszli do podziemi: złoto się kończy, podziemie wysadzone.

• Alfons hrabią de Pena Florida, 36 lat generałem; syn dejem (muzułmanin), córka, Fatyma (chrześ-cijanka) księżniczką Oranu, poślubiła najstarszego syna Velasqueza i Rebeki.

Dodatek:

• Dalszy ciąg historii naczelnika Cyganów z dnia XLVII według wersji Avadoro:

• Pandesowna wypełnia polecenia Busquera, m.in. idzie po kałamarz do ojca (nierozpoznany), u literata; Historia księżniczki Avila; Busquer zawiera znajomość z Suarezem; Gaspar Suarez ostatecznie przychylnie do synowej.

Posłowie.

Dzieje człowieka i książki: hrabia Jan Potocki i Rękopis znaleziony w Saragossie.

• hrabia Jan Potocki (1761-1815) - oryginał i erudyta, lot balonem, jako pierwszy utrwalił na piśmie tajemny język książąt czerkieskich, którym posługiwali się na zgromadzeniach obrzędowych, by-walec salonowy, kontakty z jakobinami, własna drukarnia, antymonarchista, podróże, walka prze-ciw Rosji, pionier archeologii słowiańskiej, praca nad obszerną powieścią fantastyczną, pisał tylko po francusku.

• ur. 8 marca 1761 roku, wykształcenie w Genewie i Lozannie, wyznawca filozofii oświecenia, czło-nek Komisji Edukacji Narodowej, Drukarnia Wolna, m.in. Rozprawa o historii powszechnej, Bada-nia nad historią Sarmacji, wyśmianie demokratów w Kasander demokratą, Parady, udział w posel-stwie do Chin; od 1812 roku w Układówce na Podolu, depresje, zastrzelił się.

• 1805 druk w Petersburgu tajemniczej powieści (nie wyszła poza drukarnię); druk poszczególnych historii; liczne plagiaty.

• Edmund Chojecki (ps. Charles Edmond) w 1847 roku w Lipsku przekład pt. Rękopis znaleziony w Saragossie, pełny tekst francuski zaginął, przekład Chojeckiego to jedyna dostępna dziś komplet-na wersja powieści; to jedyne dzieło literackie, praca 1803-1815.

• najmocniej przesycone fantastyką pierwsze dni (sceneria i zjawy z powieści grozy).

• ciągłe powtarzanie tych samych wydarzeń (różne odmiany) na przestrzeni wieków.

• wykład historii porównawczej rozmaitych religii; pierwszorzędne walory literackie.

1