1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI

Nazwa produktu: Rtęć

Wzór chemiczny: Hg

Producent:

Dostawca:

Użytkownik:

Telefon awaryjny: (042) 631 47 24 (informacja toksykologiczna w Polsce)

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH

Składnik stwarzający zagrożenie:

Nazwa chemiczna

% wag.

Nr CAS

Nr EINECS

Symbol ostrzegawczy

Symbole zagrożenia (R)

rtęć

100

7439-97-6

231-106-7

T

23-33

3. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ

Substancja niebezpieczna w myśl dyrektywy 1999/45/EEG.

Zagrożenie pożarowe: Substancja ciekła, niepalna. Pod wpływem wysokiej temperatury wydzielają się toksyczne gazy, pary i dymy.

Zagrożenie toksykologiczne: Substancja szkodliwa.

Zagrożenie ekotoksykologiczne: Rtęć działa szkodliwie na organizmy żywe, w szczególności organizmy wodne i glebowe. Rtęć jest trwała w środowisku i z trudnością ulega biologicznej degradacji.

4. PIERWSZA POMOC

Uwaga: W pierwszej kolejności należy wyprowadzić poszkodowaną osobę ze skażonego parami rtęci środowiska. Ułożyć na lewym boku z głową skierowaną w dół.

Zatrucie inhalacyjne:

  1. Zapewnić dopływ świeżego powietrza.

  2. Ułożyć poszkodowaną osobę w pozycji półleżącej.

  3. Jak najszybciej zapewnić pomoc medyczną.

Nie wolno stosować oddychania metodą „usta-usta” z powodu zagrożenia ratownika.

Zatrucie doustne:

Doraźna pomoc przy ostrych zatruciach polega na płukaniu żołądka wodą z dodatkiem dużej ilości węgla aktywnego i tlenku magnezu, a następnie na podaniu środka przeczyszczającego.

Skażenie oczu:

  1. Przemyć skażone oczy większą ilością letniej wody przez 15 minut, przy wywiniętych powiekach.

  2. Zapewnić pomoc medyczną.

  3. W przypadku problemów ze wzrokiem zapewnić pomoc okulisty.

Skażenie skóry:

  1. Zdjąć skażone ubranie. Oczyścić mechanicznie skażoną skórę (ratujący musi być stosownie zabezpieczony ochronami osobistymi), przemyć dużą ilością wody, a następnie wodą z łagodnym mydłem.

  2. Zapewnić pomoc medyczną.

  3. W przypadku gdy podrażnienie skóry nie mija, skonsultować się z lekarzem dermatologiem.

5. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU

Szczególne zagrożenia:

Rtęć jest substancją niepalną.

Środki gaśnicze:

Stosować środki odpowiadające naturze i rozmiarowi pożaru w otoczeniu.

Zalecenia szczegółowe:

Mały pożar gasić gaśnicą śniegową (CO2) lub proszkową (ABC albo BC), duży pożar gasić pianą lub w ostateczności rozproszonymi prądami wody. Pojemniki z rtęcią, w miarę możliwości, przemieszczać na obszar niezagrożony.

Środki ochrony strażaków:

Kombinezony ochronne, niezależne aparaty oddechowe. Pary strącać rozproszonymi strumieniami wody lub piany.

6. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA

Zalecenia ogólne:

W przypadku wydostania się większej ilości rtęci do środowiska, skażony teren należy wyizolować z otoczenia, a poza jego obręb wyprowadzić osoby postronne. W pierwszej kolejności odciąć źródło skażenia środowiska. W razie potrzeby wezwać ekipy ratownicze.

Środki ochrony osobistej:

Unikać kontaktu z uwalniającą się rtęcią. Stosować ubrania ochronne z tkanin powlekanych, rękawice ochronne, okulary ochronne w szczelnej obudowie, ochrony dróg oddechowych przed parami rtęci. Należy pamiętać o ograniczonym czasie działania ochronnego filtrów par i cząsteczkowych (filtr par oznaczony kolorem czerwonym i symbolem Hg oraz filtr cząsteczkowy oznaczony kolorem białym i symbolem P3).?

Zalecenia szczegółowe:

Wzbijające się pary strącać rozproszoną wodą lub pianą. Rozlaną rtęć zbierać ostrożnie do szczelnego pojemnika. Zebrać również skażone podłoże i glebę.

Zabezpieczenie środowiska:

Zabezpieczyć studzienki ściekowe. W przypadku skażenia wód powiadomić odpowiednie władze. Skażony grunt podlega wymianie.

7. POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJĄ I JEJ MAGAZYNOWANIE

Zapobieganie zatruciom:

Podczas stosowania rtęci nie jeść, nie pić, unikać kontaktów z rtęcią, unikać wdychania par, przestrzegać zasad higieny osobistej, stosować odzież i sprzęt ochrony osobistej, pracować w wentylowanym pomieszczeniu. Przechowywać w zamknięciu, poza zasięgiem dzieci.

Magazynowanie:

W oryginalnych, właściwie oznakowanych, dokładnie zamkniętych opakowaniach, w magazynie substancji trujących, wyposażonym w instalację wentylacyjną, z dala od żywności, paszy i napojów, w oddzieleniu od silnych substancji utleniających i konfliktowych (metale - szczególnie aluminium i jego stopy). Przechowywać w pomieszczeniach suchych i chłodnych. Pomieszczenia muszą być pod stałą kontrolą i zamykane oraz odpowiednio oznaczone. Opakowaniami są pojemniki stalowe z nagwintowaną zakrętką lub szczelnie zamknięte naczynia kamionkowe albo z grubego szkła.

8. KONTROLA NARAŻENIA I ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ

Rozwiązania techniczne: Ogólne - niezbędne do prawidłowego przewozu, magazynowania i stosowania rtęci. Sprawna wentylacja mechaniczna.

Najwyższe dopuszczalne stężenie w środowisku pracy (NDS) - pary rtęci:

NDS - 0,025 mg/m3,

NDSCh - 0,2 mg/m3.

Ochrony osobiste

Drogi oddechowe:

Maski ochronne z filtrami par rtęci (Hg) i pyłów (P3).?

Ręce:

Rękawice ochronne z tworzywa sztucznego.

Oczy:

Okulary ochronne w szczelnej obudowie.

Skóra i ciało:

Ubrania ochronne ze zwartej tkaniny. Fartuchy ochronne.

Inne informacje:

Higiena pracy: Obowiązują przepisy ogólne przemysłowej higieny pracy. Unikać bezpośredniego kontaktu powierzchni ciała i dróg oddechowych z rtęcią. Zanieczyszczone ubranie wymienić. Po pracy dokładnie wymyć powierzchnię ciała. Nie jeść, nie pić podczas pracy. Natychmiast usuwać wszelkie rozlewy rtęci.

Metody oceny narażenia w środowisku pracy:

PN-86/Z-04050.01 - Ochrona czystości powietrza. Przyrządy i zestawy do pobierania próbek. Postanowienia ogólne.

PN-89/Z-04008.07 - Ochrona czystości powietrza. Pobieranie próbek. Postanowienia ogólne. Zasady pobierania próbek w środowisku pracy i interpretacja wyników.

Ocena narażenia: Zgodnie z normami polskimi dotyczącymi rtęci.

9. WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNE

9.1

Masa cząsteczkowa: 200,59 g/mol

9.2

Postać fizyczna, barwa, zapach: W warunkach normalnych rtęć jest srebrzystobiałą cieczą o silnym połysku, bez smaku i zapachu. Rtęć zestalona krystalizuje w układzie heksagonalnym.

9.3

Temperatura topnienia: -38,87oC

9.4

Temperatura sublimacji: 356,58oC

9.5

Gęstość w 20oC: 13,5459 g/cm3

9.6

Gęstość par względem powietrza: 6,93

9.7

Prężność par w 20oC: 0,01 hPa

9.8

Rozpuszczalność w wodzie: Rtęć nie rozpuszcza się w wodzie. Rozpuszcza się w kwasie azotowym i stężonym kwasie siarkowym.

9.9

Zagrożenie wód: Bardzo duże

9.10

Reaktywność: Rtęć z wieloma metalami (np. glinem, magnezem, wapniem - oprócz żelaza, molibdenu i wolframu) tworzy ciekłe lub trwałe stopy, zwane amalgamatami. Związki rtęci łatwo ulegają reakcji dysproporcjonowania. Reakcje z 3-bromopirydyną, chloranem(VII) srebra, tlenkiem etylenu, litem, metylosilanem, tlenem, kwasem nadmrówkowym, ditlenkiem chloru, tetrakarbonylkiem niklu i alkinami mogą mieć spontaniczny i wybuchowy przebieg.

9.11

Inne: Rtęć jest pierwiastkiem chemicznym należącym do grupy 12 (II pobocznej) układu okresowego (cynkowce). Zawartość rtęci w skorupie ziemskiej wynosi 5.10-50%. Najważniejszym jej minerałem jest cynober HgS. Występuje również w stanie rodzimym. Rtęć otrzymuje się w wyniku prażenia HgS z dostępem powietrza albo poprzez ogrzewanie HgS z żelazem lub tlenkiem wapnia. Otrzymany produkt oczyszczany jest przez destylację. Rtęć łatwo paruje, dając bezbarwne pary, które są jednoatomowe. Posiada siedem izotopów trwałych. W związkach rtęć występuje w stopniu utlenienia +1 i +2. Rtęć ma zastosowanie w przyrządach fizycznych, jako katoda w elektrolizerach przemysłowych do otrzymywania wodorotlenku sodu, w elektrotechnice (jako elektroda w ogniwie Westona, do prostowników, przerywaczy, elektrod, parami rtęci wypełniane są lampy kwarcowe, jarzeniowe i elektronowe), w termometrach, barometrach, a także w medycynie. Rtęć używana jest do ługowania złota z piasków złotonośnych i do sporządzania amalgamatów. Wydobycie rtęci jest uważane za największe zanieczyszczenie środowiska i wynosi 25 000-150 000 ton rocznie. Największe stężenie tego pierwiastka występuje w łupkach bitumicznych i łupkach węglowych oraz w zasadowych skałach krystalicznych.

10. STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ

Reaktywność

i stabilność:

Przy przestrzeganiu normalnych warunków przechowywania rtęć jest chemicznie stabilnym pierwiastkiem. Reaguje wybuchowo z alkinami, chloranami(VII), tlenkiem etylenu, tlenem. Reaguje z metalami, tworząc amalgamaty.

Właściwości korozyjne:

Reaguje wybuchowo z alkinami, chloranami(VII), tlenkiem etylenu, tlenem. Reaguje z metalami, tworząc amalgamaty

11. INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE

Drogi narażenia człowieka: Wdychanie, spożycie, kontakt ze skórą, kontakt z oczami.

Informacja ogólna: Metaliczna rtęć nie jest toksyczna, chyba że narażenie trwa dłuższy czas (ponad kilka tygodni). Wdychanie par metalu może spowodować toksyczne objawy wkrótce po narażeniu. Doustne przyjęcie metalicznej rtęci z reguły nie prowadzi do wystąpienia objawów zatrucia.

Dane toksykologiczne:

LDlo (p.o. człowiek) - 1429 mg/kg,

LDlo (inhal. człowiek) - 0,17 mg/m3,

LDlo (inhalacyjnie. królik) - 29 mg/m3 (30 godz.),

LDlo (l.v. człowiek) - 29 mg/kg.

Działanie miejscowe:

Wdychanie par: Mogą pojawić się bóle głowy, zwiększenie ślinienia oraz czerwone, bolesne dziąsła. Po kilku godzinach może rozwinąć się niedomoga nerek.

Spożycie: Pojawia się metaliczny smak w ustach, bó1 żołądka oraz silne wymioty i biegunka. Ponadto może powstać zapaść krążeniowa i niedomoga nerek.

Kontakt ze skórą: Może pojawić się umiarkowane podrażnienie skóry.

Kontakt z oczami: Może pojawić się umiarkowane podrażnienie.

12. INFORMACJE EKOLOGICZNE

Dane dla związków rtęci:

Ryby: W bardzo miękkiej wodzie cierniki ginęły po tygodniu, gdy stężenie wynosiło 0,02 mg/dm3 Hg++ w postaci azotanu. Używane w przemyśle celulozowym i papierniczym jako środki konserwujące organiczne związki rtęci są dla pstrąga tęczowego trujące już w stężeniu 0,002 mg/dm3.

Niższe organizmy: Sublimat w roztworze 0,001% w ciągu kilku minut wywołuje u wymoczków całkowity zanik ruchów. Granica odporności nie jest tym samym osiągnięta. W stężeniu 1:100000 sublimat zapobiega procesom gnilnym w cieczach łatwo zagniwających, w stężeniu 1:500000 już nie działa. Kiełkowaniu zarodników wąglika zapobiega stężenie 1:300000. Dla bakterii (Escherichia coli) próg szkodliwości wynosi 0,2 mg/dm3, dla glonów (Scenedesmus) i skorupiaków (Daphnia) 0,03 mg/dm3. Octan rtęciowofenylowy, używany w fabrykach papieru przeciwko rozmnażaniu się w wodach obiegowych bakterii śluzowych, działa szkodliwie na bakterie gatunku Pseudomonas w stężeniu 1:20* 108 = 0,005 mg/dm3, na glony (Scenedesmus) w stężeniu 1:7,5* 107 = 0,013 mg/dm3, natomiast na pierwotniaki (Colpoda) działa niszcząco stężenie 1:5* 107 = 0,02 mg/dm3.

Wskaźnik oceny dla ostrej toksyczności:

wobec ssaków: 5,

wobec ryb: 6,2,

wobec bakterii: 7,9.

Stopień zagrożenia wód: skrajny.

13. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

Metody unieszkodliwiania:

Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) oraz rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz.1206).

Zawartość opakowania wg:

rodzaju 06 04 04 - odpady zawierające rtęć.

Opakowania wg:

rodzaju 15 01 04 - opakowania z metali,

rodzaju 15 01 07 - opakowania ze szkła.

14. INFORMACJE TRANSPORTOWE:

14.1

Numer ONZ:

2809

14.2

Klasa RID/ADR/IMO:

8

14.3

Grupa pakowania:

III

14.4

Numer rozpoznawczy zagrożenia:

80

14.5

Numer indeksowy (EC):

080-001-00-0

14.6

Symbole niebezpieczeństwa (R):

23-33

14.7

Symbole bezpieczeństwa (S):

2-7-45

14.8

Nalepka ostrzegawcza wg ADR/RID Nr 8:

0x01 graphic

15. INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH

Kartę wykonano zgodnie z:

Symbole ostrzegawcze na opakowaniach jednostkowych:

0x08 graphic

Napis ostrzegawczy na opakowaniach jednostkowych:

„Substancja toksyczna.”

Symbole zagrożenia

R 23

Działa toksycznie przez drogi oddechowe.

R 33

Niebezpieczeństwo kumulacji w organizmie.

Symbole bezpieczeństwa

S 1/2

Przechowywać w zamknięciu i chronić przed dziećmi.

S 7

Przechowywać pojemnik szczelnie zamknięty.

S 45

W przypadku awarii lub jeżeli źle się poczujesz, niezwłocznie zasięgnij porady lekarza - jeżeli to możliwe, pokaż etykietę.

16. INNE INFORMACJE

  1. Chemiczne określenie produktu:

Rtęć

16.2 Znaczenie symboli:

T

Substancja toksyczna

Numer rozpoznawczy zagrożenia

80

Materiał żrący.

Znaczenie oznaczeń transportowych

Klasa RID/ADR: 8-III

Materiał żrący - mniej toksyczny.

Numer ONZ: 2809

Rtęć

Uwaga: Użytkownik ponosi odpowiedzialność za podjęcie wszelkich kroków mających na celu spełnienie wymogów prawa krajowego. Informacje zawarte w powyższej karcie stanowią opis wymogów bezpieczeństwa użytkowania substancji. Użytkownik ponosi całkowitą odpowiedzialność za określenie przydatności produktu do konkretnych celów. Zawarte w niniejszej karcie dane nie stanowią oceny bezpieczeństwa miejsca pracy użytkownika. Karta charakterystyki nie może być traktowana jako gwarancja właściwości substancji.

* * * * *

Zgodnie z rozporządzeniem MZ z dnia 3 lipca 2002 r., PN-ISO 11014-1 i Dyrektywą 91/155/EEC

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI

Wydanie: I

Data wydania: 05.01.03

Strona/stron 7/8

Nazwa:

RTĘĆ

Rtęć