PRAWO WSPÓLNOTOWE I INTEGRACJA EUROPEJSKA
POJĘCIE INTEGRACJI
INTEGRACJA
wielopłaszczyznowy proces zmierzający do zharmonizowania w jedną całość różnych grup społecznych.
Werner S. Ladecker - wyróżniał 4 płaszczyzny integracji w warunkach społeczeństw, które są adekwatne w warunkach integracji państw:
płaszczyzna normatywna - mająca na celu wytworzenie wspólnych wartości i norm
płaszczyzna funkcjonalna - mająca na celu stworzenie wspólnych struktur
płaszczyzna społeczna - obejmująca sferę gospodarki, społeczna i kultury
płaszczyzna komunikacyjna - polega na stworzeniu mechanizmu przekazu informacji - język angielski i francuski, języki urzędowe - języki państw członkowskich.
TEORIE INTEGRACJI - LATA 50 XX w.
FEDERALIZAM
zakładał utworzenie państwa federalnego na wzór USA, RFN, Szwajcarii; federaliści uważali, że istnienie suwerennej władzy jest przyczyną wojen, konfliktów i trudności gospodarczych
KONFEDERALIZM
zakładał utrzymanie dotychczasowych uprawnień państw; konfederalistą był m. in. Charles de Gaulle, który odbudowę mocarstwowej pozycji Francji po II wojnie światowej oparł na koncepcji „Europy od Atlantyku po Ural” - Europa Ojczyzn
FUNKCJONALIZM
starał się znaleźć podstawowe funkcje integracyjne przede wszystkim w gospodarce i powierzyć je zarządowi przyszłej władzy europejskiej; dla funkcjonalistów proces integracji to przejście od stosunków między suwerennymi państwami do społeczeństwa światowego, którego całość jest funkcjonalnie zdeterminowana, a ostatecznym rezultatem powinna być Europa ponadpaństwowa - Ojczyzna europejska
WSPÓŁCZESNE TEORIE INTEGRACJI
NEOFUNKCJONALIZM
przewiduje liniowy model integracji w kierunku końcowego etapu, jakim jest federalna unia/związek państw, co oznacza, że pomija się możliwość zahamowania procesów integracyjnych czy też powstawania cyklicznych zakłóceń
NURT REALISTYCZNY
przewiduje, że początkowo dobrze rozwijająca się integracja może w pewnym momencie załamać się pod wpływem konfliktów narodowych; dojdzie wtedy do dezintegracji i powrotu do tradycyjnego państwa narodowego
TEORIA FUZJI - WERNER WESSELS
rozwój integracji europejskiej nie był nigdy procesem liniowym, opartym na automatycznym procesie „rozlewania się“, gdyż w procesie integracji - pod wpływem czynników: gospodarczych, politycznych, narodowych czy ponadnarodowych - pojawiają się przyśpieszenia i hamowanie
trudno przewidzieć końcowy etap integracji
w długim okresie proces integracji charakteryzuje się stałym strukturalnym wzrostem i zróżnicowaniem, którego główną cechą jest fuzja, łączenie instrumentów publicznych z różnych poziomów władzy, a także postępująca „europeizacja” narodowych podmiotów i instytucji celem zaspokojenia rosnących potrzeb społeczeństwa europejskiego
MODEL WIELU SZYBKOŚCI
uwzględnia różny rozwój i integrację państw członkowskich - lansowany zwłaszcza przez Francje i Niemcy
PRAWO EUROPEJSKIE - TRZY ZAKRESY POJĘCIOWE
PRAWO EUROPEJSKIE - rozumienie najszersze - całość norm prawnych wytworzonych na poziomie międzynarodowym w Europie przez różne organizacje międzynarodowe (Wspólnoty Europejskie, Rada Europy)
PRAWO UE - rozumienie węższe - regulacje i decyzje powstałe w ramach 3 filarów Unii, obowiązując w specyficznym zakresie, bowiem tylko w I filarze UE ma podmiotowość prawną, zaś II i III filar mają charakter międzyrządowy - nie jest zatem prawo unijne prawem w rozumieniu norm stanowionych i wiążących
PRAWO WSPÓLNOTOWE - rozumienie najwęższe - obejmuje wyłącznie prawo tworzone w ramach I filaru, tzn. Wspólnot Europejskich; obecnie istnieje prawo tylko w tym rozumieniu
ZAKRES OBOWIĄZYWANIA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
ZAKRES PODMIOTOWY
prawo wspólnotowe wiąże: państwa, instytucje wspólnotowe, osoby fizyczne i prawne
ZAKRES PRZEDMIOTOWY
art. 7 TWE - instytucje wspólnotowe działają w ramach kompetencji przyznanych im w prawie pierwotnym
kompetencje explicite - dosłowne, jednoznaczne - określone są cele i środki
kompetencje implicite - w sposób dorozumiany - określone są cele, lecz nie środki, przy czym interpretacja przebiega na korzyść Wspólnoty (in dubio pro communitate)
zastosowano zasadę subsydiarności - art. 5 TWE - co oznacza, że na szczeblu wspólnotowym winny być podejmowane tylko te działania, które zapewniają większą skuteczność i efektywność
ZAKRES TERYTORIALNY
obowiązuje na terytorium państw członkowskich
wyłączenia art. 299 ust. 6 TWE:
Dania: Wyspy Owcze - gdzie stosowanie traktatów jest wyłączone - oraz Grenlandia - na mocy zmian TWE w 1984 została wyłączona z obowiązywania, lecz jednocześnie została objęta specjalnym statusem stowarzyszenia
Wielka Brytania: kraje i terytoria zamorskie, Gibraltar - nie objęty obszarem celnym, wyspy kanału La Manche i Wyspa Man - tylko unia celna
włączenia art. 198 TEWEA:
Francja: departamenty zamorskie, Azory, Madera, Wyspy Kanaryjskie - szczególne warunki stosowania traktatów w odniesieniu do tych obszarów określa Rada na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem
do obszaru Włoch: Watykan i San Marino - unia walutowa, układ z Schengen
do obszaru Francji: Monako - unia walutowa, układ z Schengen
zgodność z prawem wspólnotowym - Norwegia
ZAKRES CZASOWY
zawierał tylko TEWWIS zawarty na 50 lat - wszedł w życie 25.07.1952 - wygasł 24.07.2002 na mocy protokołu C do TWE w wersji TN; jego uprawnienia przeszły na WE
PODMIOTOWOŚĆ PRAWNOMIĘDZYNARODOWA WSPÓLNOT
Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Unia Europejska jest organizacją międzynarodową, nie posiadającą podmiotowości prawnej, bazująca na Wspólnotach Europejskich i działa na podstawie kilkunastu tysięcy umów międzynarodowych, zarówno politycznych jak i gospodarczych, które wszystkie państwa przyjmują dobrowolnie i dobrowolnie go przestrzegają.
PODMIOTOWOŚĆ PRAWNOMIĘDZYNARODOWA
de lege lata - podmiotowość prawna - tylko Wspólnoty Europejskie
de lege ferenda - według Traktatu Konstytucyjnego Unia miała posiadać osobowość prawną
Podmiotowość prawnomiędzynarodowa obejmuje:
ius contrahendi - prawo do zawierania umów międzynarodowych
ius legations - prawo przyjmowania (bierne prawo legacji) i wysyłania (czynne prawo legacji) misji dyplomatycznych
ius processualis - zdolność do uczestniczenia w międzynarodowym postępowaniu sądowym i ponoszenia odpowiedzialności
Zgodnie z art.. 281 TWE wyłącznie Wspólnota posiada osobowość prawną. Precyzuje to art. 282 TWE, zgodnie z którym Wspólnota posiada podmiotowość, zarówno w rozumieniu prawa międzynarodowego, jak i prawa krajowego państw członkowskich.
Z kolei Unia Europejska nie posiada obecnie żadnej podmiotowości, ani krajowej ani prawnomiędzynarodowej. Osobowość prawną ma ona nabyć na podstawie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy (obecnie osobowość de lege ferenda).
ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE
ORGANIZACJE MIĘDZYPAŃSTWOWE:
mają podmiotowość prawną jeśli wynika ona z ich statutu
mogą zawierać umowy z państwami trzecimi
prawo korzystania z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych
zdolność do czynności prawnych
generalnie wydają zalecenia, a wiążące państwa członkowskie normy prawne muszą być przez nie przyjęte
ORGANIZACJE PONADNARODOWE:
Europejska Wspólnota Węgla i Stali - miała charakter ponadnarodowy
wydaje zalecenia, które wiążą bezpośrednio państwa członkowskie
cechy - rozwój kompetencji organizacji powoduje:
wytworzenie się samodzielnego i autonomicznego porządku prawnego, różnego od prawa międzynarodowego i krajowego państw członkowskich
stopniowe uniezależnianie się w wyniku rozwoju zadań i kompetencji, od traktatu konstytuującego daną organizację
stopniową ewolucję w kierunku umowy parakonstytucyjnej
proces paralelizacji - równorzędnego rozwijania się różnych kompetencji i zadań
tworzenie szczególnego rodzaju prawa wspólnotowego
Zasadę tę określił ETS z 15. 07.1964 w sprawie Flaminio Costa v. E.N.E.L.:
państwa założycielskie, ustanawiając Wspólnoty Europejskie, utworzyły samodzielną, europejską władzę publiczną
w odróżnieniu od zwykłych umów międzynarodowych, TEWG stworzył własny porządek prawny
prawo wywodzące się TEWG nie może być - ze względu na swój specjalny i oryginalny charakter - podważone przez krajowe przepisy prawne, gdyż podważałoby to podstawy prawne Wspólnoty
HYBRYDOWY SYSTEM PRAWNY WSPÓLNOTY
Hybrydowy charakter prawa wspólnotowego wynika z kilku przesłanek:
prawo tworzone jest przez państwa członkowskie (pierwotne) oraz przez Wspólnotę Europejską (wtórne)
w odniesieniu do prawa pierwotnego państwa członkowskie mają prawo veta, zaś nie mają tego prawa wobec prawa pochodnego
prawo pierwotne obowiązuje po procesie ratyfikacji przez państwa członkowskie, zaś prawo pochodne obowiązuje bezpośrednio (kwestia implementacji dyrektyw)
kompetencje organów wynikają z wyraźnego przekazania kompetencji (explicite - generalnie ze statutu), zaś we Wspólnocie Europejskiej zarówno z wyraźnego przekazania kompetencji jak i określonego w art. 308 TWE dorozumianego przekazania kompetencji - jeśli Wspólnota ma określony cel w ramach wspólnego rynku a nie określono kompetencji do jego realizacji to Wspólnota może podjąć działanie
na hybrydowy charakter prawa wpływa zakres kompetencji organizacji, tzn. czy organizacja może wnikać w kwestie suwerenności państw członkowskich; Wspólnota Europejska może wnikać w suwerenność jeśli chodzi o funkcjonowanie wspólnego rynku, ale w ramach polityki zagranicznej Unii Europejskiej może tylko zalecać określone działania
w organizacjach międzypaństwowych istnieją:
organ złożony z państw - Rada
organ złożony z funkcjonariuszy organizacji - Komisja
System instytucji - zasada równowagi instytucjonalnej - Rada UE, Komisja, Parlament. Sądownictwo - ETS, SPI, izby sądowe (od Traktatu Nicejskiego).
PRAWO WSPÓLNOTOWE
PRAWO WSPÓLNOTOWE - całokształt norm i procedur prawnych Wspólnoty - traktaty przyjęte przez państwa członkowskie oraz ogół aktów prawnych przyjętych w ramach samodzielnych kompetencji Wspólnoty.
Powstało na skutek przekazania niektórych kompetencji państwowych na rzecz Wspólnoty na mocy traktatów założycielskich, akcesyjnych oraz Traktatu z Maastricht. Normy tego prawa obowiązują w każdym państwie członkowskim i mają charakter nadrzędny wobec prawa wewnętrznego.
GENEZA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ
współczesna koncepcja integracji wywodzi się z międzywojennego Ruchu Paneuropejskiego zainicjowanego przez Richarda Cuodenhove-Kaleri'ego jako odrębnej struktury między bolszewicką Rosją a nowoczesną masową cywilizacją Europy
inicjatywa Jeana Monneta ponadnarodowej nacjonalizacji niemieckiego i francuskiego przemysłu stalowego i górniczego (1944) i rola Planu Marshalla (14 mld dolarów dla Europy Zachodniej do 1947) - OEEC
powstanie unii celnej krajów Beneluxu - 5.09.1944
postulat Churchila o powołanie Stanów Zjednoczonych Europy - 19.09.1946
Kongres Europejski w Hadze 1948 i powołanie pozarządowego Ruchu Europejskiego na rzecz integracji
5.05.1949 - powstanie Rady Europy
Plan Roberta Schumana zakładający utworzenie EWWIS
Traktat Paryski - 18.04.1951 - Paryż - Niemcy, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg
wszedł w życie 25.07.1952 na okres 50 lat
główne organy EWWIS - Wysoka Władza (9 funkcjonariuszy na 6 lat, kompetencje wykonawcze), Specjalna Rada Ministrów (przedstawiciele państw założycieli, kompetencje prawodawcze), Wspólne Zgromadzenie (78 deputowanych, klucz narodowy), Trybunał Sprawiedliwości (7 sędziów wybieranych na 6 lat)
Europejska Wspólnota Obronna - koncepcja 08.1950 - podpisano traktat, ale nie został ratyfikowany przez Francję; utworzenie armii europejskiej, współpraca w polityce bezpieczeństwa
Europejska Wspólnota Polityczna - plan Schumana, Francja nie zgodziła się na ratyfikację; Jednolity Akt Europejski - Europejska Współpraca Polityczna- ministrowie spraw zagranicznych
23.10.1954 - Paryż - Unia Zachodnioeuropejska o charakterze obronnym; TUE - wcielona do II filaru
1955 - konferencja w Messynie - decyzja o utworzeniu2 Wspólnot
25.03.1957 - TEWG i TEWEA + konwencja o niektórych wspólnych instytucjach - Zgromadzenie, Trybunał Sprawiedliwości, Komitet Ekonomiczno-Społeczny
TRAKTAT EWG
CELE EWG:
popieranie harmonijnego rozwoju działalności gospodarczej Wspólnoty
promowanie stałego rozwoju gospodarczego Wspólnoty i stabilizacji gospodarek państw członkowskich
dążenie do systematycznego i szybkiego podnoszenia poziomu życia
stopniowe zbliżanie polityk gospodarczych państw członkowskich w celu utworzenia wspólnego rynku
4 SWOBODY:
swoboda przepływu towarów
swoboda przepływu osób
swoboda przepływu usług
swoboda przepływu kapitału
REALIZACJA CELÓW WSPÓLNOTY PRZEZ:
ustanowienie wspólnych polityk: handlowej, rolnej, transportowej
wprowadzenie reżimu niezakłóconej konkurencji
utworzenie Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego
4 INSTYTUCJE USTANOWIONE PRZEZ TRAKTAT:
Rada Ministrów - funkcje prawodawcze (międzyrządowa)
Komisja - funkcje wykonawcze (ponadnarodowa)
Trybunał Sprawiedliwości - (ponadnarodowa)
Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne
Dodatkowo Komitet Gospodarczo-Społeczny - funkcje pomocnicze
TRAKTAT EWEA
współpraca w ramach sektora produkcji energii atomowej
25.03.1957 - Konwencja o niektórych wspólnych instytucjach - Trybunał Sprawiedliwości i Zgromadzenie oraz Komitet Ekonomiczno-Społeczny.
4.01.1960 - Sztokholm - utworzenie EFTA - Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu - Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Finlandia, Islandia, Lichtenstein.
FAZY ROZWOJU INTEGRACJI:
strefa wolnego handlu - zniesienie ograniczeń w obrocie towarów
unia celna - 1968 - wspólna polityka celna
wspólny rynek - liberalizacja przepływu środków produkcji, harmonizacja polityki podatkowej i walutowej, 4 swobody
unia gospodarczo-walutowa - wspólny rynek i waluta
pełna integracja ekonomiczna i polityczna
OKRES PRZEJŚCIOWY 1.01.1958 - 31.12.1969
tworzenie wspólnego rynku i unii celnej - ustalono, że wspólny rynek powinien zostać ustanowiony podczas 12-letniego okresu przejściowego, etapy:
likwidacja ceł między członkami - 1.01.1959
wyrównanie ceł zewnętrznych - 1.01.1961
urzeczywistnienie unii celnej 1.07.1968
tworzenie wspólnej polityki rolnej - program wszedł w życie 30.07.1961; cele WPR była ochrona rolników państw członkowskich przed konkurencją z zewnątrz
traktat o fuzji - podpisany 8.04.1965, wszedł w życie 1.07.1967 - utworzenie wspólnej Rady i Komisji Wspólnot Europejskich
kryzys w EWG w 1965 i tzw. kompromis luksemburski - polityka „pustego krzesła” prowadzona przez Francję, doprowadziło to do kompromisu luksemburskiego - 01.1966 - gdy w podjęciu decyzji potrzebna jest większość, a decyzja dotyczy żywotnych interesów państwa członkowskiego, to prowadzone są negocjacje do osiągnięcia kompromisu - jednomyślności
wnioski o przyjęcie do EWG
w 1961 wnioski złożyły Wielka Brytania, Dania, Irlandia, a w 1962 Norwegia - veto Francji
drugi wniosek te państwa złożyły w 1967 - członkostwo w EWG od 1.01.1973 uzyskały Dania, Irlandia i Wielka Brytania, Norwegowie w referendum odrzucili przystąpienie do EWG
I FAZA ROZSZERZENIA WSPÓLNOTY - LATA 70 - TZW. EPOKA SKLEROZY EUROPEJSKIEJ
Traktat luksemburski - traktat budżetowy - 22.04.1970 - wspólnoty miały własne budżety i własne dochody - wpływy z ceł i opłat; absolutorium budżetowe
Europejski wąż walutowy - powołany na podstawie planu Pierra Wernera z 1970, w 1972 - ustalenie ram dla wahań kursów walut państw członkowskich (2,25%), a po kryzysie w 1992 15%; obecnie jest częścią Europejskiego Systemu Walutowego
Rada Europejska - od 1974; JAE opisuje jej funkcjonowanie - TUE art. 4; początkowo były 3 spotkania, od 2004 spotkania tylko w Brukseli; 10-11.03.1975 - pierwsze spotkanie Rady Europejskiej w Dublinie
decyzja Rady z 1976 o bezpośrednich wyborach do Parlamentu Europejskiego
1975 - powołano Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
22.07.1975 - drugi traktat budżetowy
Parlament - wyraża Komisji absolutorium z wykonania budżetu na wniosek Rady
Zwiększenie uprawnień Parlamentu
7. 18.10.1977 - decyzja Rady - powołano Trybunał Obrachunkowy
II FAZA ROZSZERZENIA WSPÓLNOTY - KONIEC LAT 70 I LATA 80
utworzenie Europejskiego Systemu Walutowego i ecu na posiedzenie Rady Europejskiej w 1978 - 3 elementy: ecu, tzw. mechanizm kursowy oraz infrastruktura wsparcia kredytowego operacji interwencyjnych; funkcjonował w latach 1979-1998
7 i 10.07.1979 - pierwsze bezpośrednie wybory powszechne do Parlamentu - 5 lat kadencji, 410 deputowanych
do EWG przystąpiła Grecja od 1.01.1981 raz Hiszpania i Portugalia od 1.01.1986
III FAZA ROZSZERZENIA
Traktat o utworzeniu Unii Europejskiej - Maastricht, podpisany 7.02.1992, wszedł w życie 1.11.1993
od 1.01.1995 do UE przystąpiły Finlandia, Austria i Szwecja
na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze - 21-22.06.1993 - przyjęto listę kryteriów politycznych i gospodarczych, stanowiących wstępny warunek wszczęcia procesu negocjacyjnego z krajami Europy Środkowo-Wschodniej kandydującymi do członkostwa
Traktat o Europejskim Obszarze Gospodarczym - podpisany 2.05.1992 w Oporto, wszedł w życie 1.01.1994; zawarty między WE a EFTA, opierał się na swobodach przepływu, łoży na unijny Fundusz Spójności, umowa nie obejmuje liberalizacji w obrocie artykułami rolnymi i rybołówstwa
IV FAZA ROZSZERZENIA
od 1.05.2004 - 10 nowych państw: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa , Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry - negocjacje od 03.-04.1998 do 13.04.2002 - szczyt w Kopenhadze; grupa luksemburska: Czechy, Cypr, Estonia, Polska, Słowenia, Węgry; grupa helsińska: Litwa, Łotwa, Malta, Słowacja, Bułgaria, Rumunia
PODSTAWY PRAWNE ROZSZERZENIA:
Traktat o utworzeniu EWG - 1957 - formuła otwarta EWG
Traktat o UE -1992 - art. 49 TUE - wniosek - gospodarka rynkowa
Szczyt UE w Kopenhadze -1993 - kryteria polityczne, ekonomiczne i zdolnościowe
Biała Księga - „Przygotowanie krajów stowarzyszonych od integracji” - 1993 - określenie najistotniejszych działań przystosowawczych dla krajów kandydujących
Agenda 2000 - 1997 - ustanowienie finansowej pomocy dla państw kandydujących; rozpoczęcie rokowań
JEDNOLITY AKT EUROPEJSKI
podpisany 17.02.1986 w Luksemburgu i 28.02.1986 w Hadze
wszedł w życie 1.07.1987
zniesiono zasadę jednomyślności przy podejmowaniu decyzji przez Radę, wprowadzono większość kwalifikowaną
dążenie do utworzenia rynku wewnętrznego, przekształcenie stosunków w UE
do 31.12.1992 - utworzenie wspólnego jednolitego rynku wewnętrznego - swobodne przepływy
zwiększenie uprawnień Parlamentu - wprowadzono obowiązek współpracy - procedura współpracy Parlament-Rada UE
rozszerzono sprawy wymagające większości kwalifikowanej w decyzjach podejmowanych przez Radę UE
stworzono podstawy prawne dla działania Rady Europejskiej, Europejskiej Współpracy Politycznej, Sądu Pierwszej Instancji - 1.01.1989
JĘZYKI URZĘDOWE
języki urzędowe państw członkowskich, języki robocze - francuski i angielski
SYMBOLE UE
flaga przyjęta w 1986 - kolor granatowy i 12 złotych gwiazd
hymn - czwarta część IX Symfonii Beethovena ze słowami „Ody do radości”
TRAKTAT Z MAASTRICHT
podpisany 7.02.1992 w Maastricht
wszedł w życie 1.11.1993
F. Mitterand i H. Kohl - idea przekształcania całości stosunków w UE
dwa postulaty: działań federacyjnych i ścisłej współpracy
Dania - preferencje - polityka walutowa, militarna, socjalna
Art. 49 - członkostwo - wniosek rynkowa gospodarka, demokratyczne rządy
Regulacje:
art. 1 - ustanowienie UE
art. 2 - cele UE
art. 3-5 - instytucje - Parlament, Rada, Komisja, Trybunał Sprawiedliwości, Trybunał Obrachunkowy
art. 6 - zasady UE - subsydiarność
wzrost znaczenia Parlamentu - procedura współdecydowania
kwestia współpracy politycznej: wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa, współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych
ustanawia obywatelstwo Unii
TRAKTAT AMSTERDAMSKI - TWE
podpisany 2.10.1997
wszedł w życie 1.05.1999
modyfikacja Maastricht
główny cel - osiągnięcie dalszego postępu w procesie integracji i dostosowanie instytucji do poszerzenia UE
główny cel miał być realizowany przez cele traktatu:
wypracowanie reform instytucjonalnych
zbliżenie Wspólnot do obywateli
dookreślenie zasady subsydiarności - Protokół o Stosowaniu Zasady Subsydiarności i Proporcjonalności - stosowanie zasady subsydiarności nie może naruszać integralności prawa wspólnotowego, równowagi instytucjonalnej oraz relacji między prawem wspólnotowym a prawem krajowym; podejmowanie wspólnych działań - warunki: zagrożenie ma aspekt ponadnarodowy i nie może być rozwiązane w skuteczny sposób przez jedno lub kilka państw, brak działań na szczeblu narodowym lub na szczeblu Wspólnoty stanowi naruszenie zobowiązań traktatów, działania na poziomie Wspólnoty są korzystniejsze z uwagi na rozmiar i efekty
dokonał modyfikacji filarów UE:
zadania, które wcześniej w ramach II filaru wykonywane były przez poszczególne państwa członkowskie przeniesiono na poziom UE - chodzi tutaj o pomoc humanitarną, akcje ratownicze, zadania utrzymywania pokoju czy zadanie przywracania pokoju
wzrost znaczenia Rady Europejskiej na obszarze II filaru, która upoważniona została - wprawdzie na zasadzie jednomyślności - do określania wspólnej strategii w tych wszystkich obszarach, w których interesy państw członkowskich są zbieżne - wprowadzenie tzw. konstruktywnego wstrzymania się od głosu oraz przyjęcie procedury głosowania kwalifikowanego nad wspólnymi działaniami i stanowiskami
znaczną część spraw z Tytułu VI TUE przeniesiono z obszaru III filaru do filaru I - dotyczy to przede wszystkim kontroli wizowych, zewnętrznych kontroli granicznych, polityki azylowej i imigracyjnej
wprowadzenie obywatelstwa Unii - art. 17-22 TWE
rozszerzono zakres kognicji ETS o te obszary, które zostały przeniesione z III filaru do TWE
jednoznaczne określenie instytucji UE: Parlament, Rada, Komisja, ETS, Trybunał Obrachunkowy
TRAKTAT NICEJSKI
wynegocjowany 7-11.12.2000
podpisany 26.02.2001
wszedł w życie 1.02.2003
cele:
przygotowanie instytucji UE do poszerzenia o 12 nowych państw
ustalenie podziału głosów w Radzie - 345 głosów
zwiększenie ilości spraw (do 80%), w których decyzje są podejmowane większością kwalifikowaną
odejście od prawa veta - polityka migracyjna od 2004, fundusze strukturalne od 2007
reforma Parlamentu - 732 deputowanych
reforma Komisji - 1 komisarz dla państwa
proklamowanie Karty Praw Podstawowych - zbiór praw człowieka i swobód obywatelskich - 10.2000
WSPÓLNOTA EUROPEJSKA A UNIA EUROPEJSKA
UE ustanowiona została na podstawie Traktatu z Maastricht
Zmiana terminologii z EWG na Wspólnotę Europejską - 1.05.1999
UE jest pojęciem szerszym od WE, gdyż WE wchodzi do I filaru UE, a UE tworzą III filary; UE jest nową forma współpracy międzynarodowej a nie nową organizacją
RÓŻNICE UE A WE
osobowość prawną posiada tylko WE
UE nie może działać we własnym imieniu - działają rządy, a WE może działać sama
decyzje w II i III filarze - uzgodnienia międzyrządowe; I filar - skuteczne bezpośrednio, II i III filar - akceptacja państw
w sprawach II i III filaru Komisja nie ma monopolu inicjatywy legislacyjnej
Parlament nie ma rzeczywistych uprawnień do współdecydowania w obszarze II i III filaru, zaś Rada Europejska wobec Parlamentu jest jedynie zobowiązana do konsultacji i należytego uwzględnienia jego opinii
TRAKTAT USTANAWIAJĄCY KONSTYTUCJĘ DLA EUROPY
przyjęty w Brukseli 29.10.2004
zasady sukcesji i ciągłości prawnej UE oraz WE:
nazwą oficjalną jest Unia Europejska
UE jest następcą UE oraz WE
akty instytucji WE przyjęte na mocy uchylonych traktatów pozostają w mocy
dorobek wspólnotowy także pozostaje w mocy
orzecznictwo Trybunału pozostaje źródłem wykładni prawa Unii
zachowana zostaje ciągłość procedur administracyjnych i prawnych
PRAWO WSPÓLNOTOWE - PODZIAŁY
I PODZIAŁ:
Prawo pierwotne - ma źródło od państw członkowskich - są to traktaty oraz umowy równe rangą traktatom założycielskim
Prawo wtórne - nazwane i nienazwane, wiążące i niewiążące akty prawne, pochodzące od instytucji wspólnotowych: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie.
Całość dorobku prawnego - dorobek wspólnotowy - acquis communautaire - prawo pierwotne oraz prawo wtórne, orzecznictwo, deklaracje, rezolucje.
II PODZIAŁ - KRYTERIUM ŹRÓDŁA:
Prawo stanowione - akty prawne państw członkowskich i instytucji wspólnotowych
Prawo nie stanowione - ogólne zasady funkcjonowania UE usankcjonowane przez ETS
III PODZIAŁ:
Akty normatywne Wspólnot
prawodawstwo pierwotne - traktaty założycielskie, uzupełniające, akcesyjne, o fuzji organów, JAE, TUE, TWE, TN
prawodawstwo wtórne - rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia, opinie
prawodawstwo uzupełniające - konwencje, protokoły, tzw. porozumienia instytucjonalne, deklaracje organów wspólnotowych, rezolucje i decyzje Rady UE i przedstawicieli rządów
porozumienia z państwami nieczłonkowskimi - traktaty o stowarzyszeniu, traktaty o unii celnej, handlu i współpracy gospodarczej
umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty - umowy WE art. 300, 302, 304 TWE, umowy mieszane - zawierane przez Wspólnoty i państwa członkowskie:
umowy z krajami i terytoriami zamorskimi - art. 182 i nast.
umowy o rozwoju - art. 177 TWE
umowy stowarzyszeniowe z państwami, które kandydują do członkostwa w UE
umowy stowarzyszeniowe z państwami pozaeuropejskimi
umowy o partnerstwie i współpracy - z państwami byłego ZSSR (obecnie WNP)
umowy zawierane pomiędzy państwami członkowskimi - art. 293 TWE - ochrona osób, zniesienie podwójnego opodatkowania wewnątrz Wspólnoty, wzajemne uznanie spółek
2.Orzecznictwo ETS.
IV PODZIAŁ:
# PIERWOTNE PRAWO WSPÓLNOTOWE:
Prawo pisane - traktaty założycielskie, nowelizacje, protokoły
TEWWIS
TEWEA
TEWG + konwencja o niektórych wspólnych instytucjach
Traktat o fuzji
Traktaty budżetowe
Traktaty o przystąpieniu nowych członków
JAE
TUE
Traktat o EOG
TA
TN
Prawo niepisane - normy, które nie mają odzwierciedlenia w przepisach
ogólne zasady prawa wspólne dla wszystkich państw członkowskich - pewność prawa i ochrony zaufania, zgodność działania instytucji i organów Wspólnoty z traktatami, zasad demokratyzmu i jawności, umowa dżentelmeńska
ogólne zasady prawa międzynarodowego - umowy i zwyczaje, zakaz odmowy przez państwo prawa wjazdu swojemu obywatelowi, zasady określające zakres stosowania prawa wspólnotowego
tzw. prawa podstawowe
ETS może uznać pewne zasady za wchodzące w skład wspólnotowego systemu prawnego nie wskazując wyraźnie na tradycje konstytucyjne państw członkowskich
# PRAWO POCHODNE:
Zewnętrzne prawo pochodne - przyjmowane przez WE, ale w odniesieniu do państw, które nie są członkami UE - umowy międzynarodowe
Wewnętrzne prawo pochodne - art. 249 - rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie
ROZPORZĄDZENIA
są bezpośrednio skuteczne - zatem nie trzeba, a nawet nie można ich inkorporować czy transponować do krajowych porządków prawnych za pomocą ustawyczy innych aktów normatywnych
mają najszerszy zakres obowiązywania - pod względem geograficznym i podmiotowym
mają zasięg ogólny, co oznacza, że są adresowane do wszystkich państw członkowskich, a także osób fizycznych i prawnych, niekiedy do osób zamieszkujących na terytorium UE nie będących obywatelami lub mających siedzibę
mają charakter abstrakcyjny i posiadają cechę normatywności
wiążą w całości, co oznacza, że wymagają szczegółowej regulacji; wiąże się to z dwojakim zastosowaniem; mogą być podejmowane jako akty ustawodawcze i wtedy dopuszczalne jest częściowe niedookreślenie ich postanowień, natomiast jako przepisy wykonawcze rozporządzenia wykorzystywane są w tych sytuacjach, w których Wspólnota ma rozszerzone zdania i kompetencje
są instrumentem ujednolicania prawa na całym terytorium Wspólnoty
DYREKTYWY
adresowane są wyłącznie do państw członkowskich
są wiążące, nie mają charakteru normatywnego
nie obowiązują bezpośrednio w wewnętrznych porządkach prawnych, wyznaczają jedynie rezultat, jaki ma zostać osiągnięty, natomiast wybór środków mających służyć jego realizacji został pozostawiony do swobodnej dyspozycji państw członkowskich
do swej skuteczności wymagają wprowadzenia dyrektywy do prawa krajowego
prawo jest tworzone w dwóch etapach: wydania dyrektywy i ustanowienia prawa krajowego
są instrumentem harmonizacji prawa państw członkowskich
RÓZNICE DYREKTYWA A ROZPORZĄDZENIE:
adresat dyrektywy to państwa, a nie osoby fizyczne i prawne
dyrektywa może być kierowana do niektórych państw lub nawet do jednego państwa
dyrektywy nie obowiązują bezpośrednio, muszą być implementowane
dyrektywy nie mają charakteru normatywnego, o same w sobie nie są podstawą praw i obowiązków
2 etapy tworzenia prawa: wydanie dyrektywy i implementacja dyrektywy
ORZECZENIE 26/62 VAN GEND EN LOOS
dotyczyło bezpośredniości traktatów rzymskich
skuteczna bezpośredniość dyrektyw - 3 warunki: jasna i bezwarunkowa, nie zawiera zastrzeżeń, nie zawiera uzależnienia ich ważności od wydania aktu krajowego
ORZECZENIE 41/1974 VAN DUYN
potwierdziło bezpośredniość decyzji
DECYZJA
ma charakter indywidualny
wiążą adresata - państwa członkowskie, osoby prawne i fizyczne
wiąże w całości, ma charakter normatywny
uchyla sprzeczne z nią akty praw krajowego
bezpośrednia skuteczność decyzji - ETS - jest sformułowana w sposób bezpośredni, imperatywny i jednoznaczny
ZALECENIA I OPINIE
nie mają mocy wiążącej
ich adresatami mogą być państwa członkowskie, jak też osoby fizyczne i prawne
zalecenia są wydawane przez instytucje wspólnotowe, gdy nie maja one prawa wydawania aktów o charakterze wiążącym lub gdy nie zachodzi potrzeba wydania takiego aktu
opinie - stanowisko, warunek zasięgnięcia opinii
POROZUMIENIA MIĘDZYINSTYTUCJONALNE
wiążą one sygnatariuszy
nie mają charakteru prawa wspólnotowego
AKTY NIENAZWANE - SUI GENERIS
uchwały, rezolucje, programy, memoranda, plany, projekty, komunikaty, deklaracje, decyzje nominalne i budżetowe
charakter prawny niejednolity
są zgodne z prawem wspólnotowym, ogłaszane, uzasadnione
gdy mają charakter wiążący to podlegają kontroli ETS
PUBLIKACJA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
Dziennik Urzędowy UE - wydawany we wszystkich językach urzędowych w 3 seriach: L - legislacyjna, C - informacje, kodyfikacja, S - suplement
L - publikacja aktów jest obowiązkowa i nieobowiązkowa - rozporządzenia, decyzje, zalecenia
C - informacje pochodzące z instytucji wspólnotowych
S - zamówienia publiczne na pracę lub dostawę
Dokumenty dotyczące procesu legislacyjnego - Seria COM Dokumenty - akty Komisji, EP Reports - raporty komitetów Parlamentu, CES Opinie i Raporty
Orzecznictwo ETS - publikowane w Reports of Cases
ZASADY WSPÓLNOTOWEGO PORZĄDKU PRAWNEGO
zasada bezpośredniego stosowania - autonomiczności
zasada bezpośredniej skuteczności
zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego - orzeczenia 26/62, 6/64, 106/77
zasada jawności i dostępności prawa - regulacje powinny być jawne i wyraźne
zasada jednolitości prawa wspólnotowego - orzeczenia 143/88, 92/89
zasada solidarności - zakaz powoływania się na interesy narodowe - art. 10 TWE
zasada proporcjonalności - art. 5 akapit 3 TWE - działanie Wspólnoty w zakresie jaki jest konieczny do uzyskania celów
zasada subsydiarności - art. 5 akapit 2 TWE
zasada równowagi kompetencyjnej - art. 5 akapit 1 TWE - wewnętrzny podział kompetencji w WE - zasada równowagi instytucji, podział kompetencji pomiędzy WE a państwa członkowskie
SYSTEM PRAWA WSPÓLNOTOWEGO WG TRAKTATU USTANAWIAJĄCEGO KONSTYTUCJĘ DLA EUROPY
Traktat wprowadza istotne zmiany w tym względzie. System prawny Unii określają art. 33-39, wprowadzając nowy katalog aktów prawnych wydawanych przez instytucje Unii (art. 1-33):
ustawy europejskie - dotychczasowe rozporządzenia - akty o zasięgu ogólnym, wiążące w całości i bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich
europejskie ustawy ramowe - dotychczasowe dyrektywy
rozporządzenia europejskie - lub europejskie rozporządzenia delegowane - akty nieustawodawcze o zasięgu ogólnym, mające na celu wprowadzanie w życie aktów ustawodawczych i niektórych postanowień szczególnych Konstytucji
decyzje europejskie - dotychczasowe decyzje - akty nieustawodawcze, wiążące w całości, wskazując adresatów wiążą tylko ich (przy czym na razie wg art. 249 TWE nie można wydać decyzji bez wskazania adresata, a po przyjęciu Konstytucji będzie można)
zalecenia oraz opinie - akty nie mające mocy wiążącej.
TK dzieli akty prawne wydawane przez instytucje UE na:
akty ustawodawcze - ustawy europejskie i europejskie ustawy ramowe
akty nieustawodawcze - rozporządzenia europejskie i decyzje europejskie
niewiążące zalecenia i opinie
Z postanowień TK wynika, że akty nieustawodawcze będą miały charakter wykonawczy, za czym przemawia fakt, iż będą mogły one być wydawane jedynie na podstawie szczególnego upoważnienia zawartego w samej Konstytucji lub w akcie o charakterze ustawodawczym, a ich przedmiotem będą mogły być jedynie mało istotne kwestie ustaw lub też kwestie o charakterze wykonawczym. Natomiast istotne elementy danej dziedziny będą zastrzeżone dla aktów ustawodawczych.
TWE |
TK |
różnica |
rozporządzenia |
ustawy europejskie |
Inicjatywa legislacyjna należeć ma do Komisji, a w przypadkach określonych w TK ustawy europejskie i europejskie ustawy ramowe będą mogły być przyjęte z inicjatywy grupy państw członkowskich lub Parlamentu na zlecenie EBC albo na wniosek ETS lub EBI |
dyrektywy |
europejskie ustawy ramowe |
|
- |
rozporządzenia europejskie |
Wydawać ma je Rada i Komisja oraz EBC |
decyzje |
decyzje europejskie |
Wg TK nie muszą wskazywać adresata, wydawać ma je Rada i Komisja oraz EBC, a w przypadkach określonych przez TK także Rada Europejska |
zalecenia i opinie |
zalecenia i opinie |
Brak różnic |
Istotna zmianą w stosunku do obecnego stanu prawnego jest art. 1-6 TK, który stanowi, że prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo przed prawem państw członkowskich. Expresis verbis wyrażona jest tu zasada pierwszeństwa prawa UE, która do tej pory było proklamowana na mocy orzecznictwa ETS. Uregulowanie to definitywnie i ostatecznie umiejscawia prawo europejskie ponad całym krajowym porządkiem prawnym, włącznie z ustawami zasadniczymi państw członkowskich.
INTERPRETACJA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
normy wspólnotowe tworzą odrębny i autonomiczny system prawa, w związku z czym konieczne jest również stosowanie do niego specyficznych reguł wykładni
po pierwsze nie należy się posługiwać zasadami interpretacyjnymi prawa międzynarodowego
po drugie, wprawdzie ETS dokonuje wykładni norm wspólnotowych posługując się rodzajami wykładni ogólnie przyjętymi w systemach krajowych, jednakże zostały one w odpowiedni sposób zmodyfikowane i dostosowane do specyfiki prawa wspólnotowego
METODY/ RODZAJE WYKŁADNI:
wykładnia językowa:
w systemie prawa wspólnotowego jej stosowanie wiąże się jednak z problemem różnego znaczenia zwrotów występujących w poszczególnych językach urzędowych Unii, dlatego niezwykle ważne jest tutaj dokładne określenie brzmienia normy prawnej
konieczne jest w tym przypadku dokonywanie interpretacji porównawczej, biorącej pod uwagę wszystkie użyte zwroty, a w przypadku rozbieżności - za obowiązujące uznaje się to, które w najmniejszym stopniu obciąża podmioty indywidualne
wykładnia systemowa:
zgodnie z ta metodą znaczenie poszczególnych przepisów powinno być takie, jakie wynika z przyjęcia, iż prawo WE stanowi sensowną całość, a występujące w nim akty prawne są ze sobą powiązane określonymi regułami hierarchii
w związku z tym prawo pochodne, powinno być interpretowane w taki sposób, aby nie stało w sprzeczności z prawem pierwotnym, a w szczególności z tzw. prawami zasadniczymi
wykładnia celowościowa / teleologiczna:
ETS w swoim orzecznictwie bardzo często ja stosuje, w sposób znacznie dalej idący niż ma to miejsce w systemach krajowych
wynika to m. in. z konieczności interpretacji przepisów w taki sposób, aby jak najskuteczniej zapewnić efektywność realizacji prawa wspólnotowego i celów WE zawartych w Traktacie
w związku z tym ETS poprzez swoje orzecznictwo przyczynia się do rozwoju prawa (wykładnia dynamiczna)
pamiętać jednak należy, że nie może on dokonywać zmian w traktatach założycielskich ani w innych aktach wspólnotowych
WYKONYWANIE PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
WYKONYWANIE BEZPOŚREDNIE
sprawy wewnętrzne WE (kadrowe, wykonywanie budżetu)
wykonując prawo organy WE mogą wydawać decyzje odnoszące się do osób fizycznych i prawnych (wymagają umotywowania)
istniejące luki prawne wypełnia swym orzecznictwem ETS, kierując się zasadą, że akty administracyjne WE powinny uwzględniać zasady:
administrowanie zgodnie z prawem
zasada proporcjonalności
zasada bezpieczeństwa prawnego i ochrony zaufania (wycofanie decyzji sprzecznych z prawem)
jawność postępowania, wgląd w akta; poufność obrony prawnej (orzeczenie ETS z 1992)
WYKONYWANIE POŚREDNIE
dokonywane przez państwa członkowskie, które winny same egzekwować prawo wspólnotowe z powodu bark kompetencji WE (brak wspólnego k.p.a.) oraz dyspozycji art. 10 TUA
występuje tu egzekucja prawa wspólnotowego bezpośredniego stosowania (rozporządzenia, decyzje, bezpośrednio skuteczne dyrektywy) oraz egzekucja prawa krajowego realizującego dyrektywy
STOSOWANIE PRAWA WSPÓLNOTOWEGO W PORZĄDKU KRAJOWYM NA PRZYKŁADZIE POLSKI
Z chwilą przystąpienia do UE, na mocy art. 2 Aktu Przystąpienia, Polska zobowiązała się do przestrzegania acquis communautaire, które zostało inkorporowane do wewnętrznego porządku prawnego Polski i stało się prawem obowiązującym na jej terytorium.
Podstawę stosowania prawa wspólnotowego stanowi sam TWE, w związku z zasadą pierwszeństwa i bezpośredniego skutku tego prawa. Z punktu widzenia WE przyjęcie supremacji prawa wspólnotowego powoduje, że nie jest konieczne jakieś szczególne uzasadnianie jego obowiązywania na podstawie norm prawa krajowego. Jednak państwom członkowskim trudno niejednokrotnie odrzucić zasadę, iż to ich własne ustawy zasadnicze stanowią najwyższe normy prawne (przykład Niemiec).
W Polsce kluczowe znaczenie odgrywa art. 87 Konstytucji, który stanowi, że źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Jest to zamknięty katalog aktów prawnych, zatem nie budzi większych wątpliwości sytuacja traktatów założycielskich Wspólnot, gdyż jako umowy międzynarodowe znajdują one swoje odniesienie w polskim systemie prawnym.
Problem powstaje natomiast w odniesieniu do specyficznych źródeł prawa wspólnotowego, takich jak akty prawa wtórnego, orzecznictwo i zasady prawne, które przecież mają w Unii również moc wiążącą. Sytuacji tej nie rozwiązuje art.. 91 ust. 3 Konstytucji, który przewiduje możliwość wydawania przez organizację międzynarodową, której Polska jest członkiem, aktów prawnych, które będą mogły być stosowane bezpośrednio w krajowym porządku prawnym, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.
Żeby w obecnej sytuacji prawnej móc próbować uzasadnić obowiązywanie prawa WE, wskazać należy na uregulowania art. 90 Konstytucji ust. 1, czyli tzw. regułę przekazani kompetencji. Stanowi ona, iż RP może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach. Na mocy postanowień tego artykułu możliwe więc stało się zawarcie przez Polskę Traktatu Akcesyjnego i przeniesieni na Unię części kompetencji państwowych. W zakresie spraw przekazanych państwo polskie straciło więc możliwość podejmowanie samodzielnych działań, w tym wydawania aktów prawnych. Te dziedziny stały się bowiem przedmiotem zainteresowania organów Wspólnoty i tylko te organy mają obecnie uprawnienie do wydawania aktów normatywnych je regulujących. Oznacza to, że Polska musi się do takich aktów zastosować, gdyż przyjęła na siebie takie zobowiązanie poprzez przystąpienie do UE.
Prawo pochodne wydane po przystąpieniu Polski do UE obowiązuje na podstawie art. 91 ust. 3 Konstytucji. Do jego zastosowania konieczne jest jednak zaistnienie kilku warunków:
po pierwsze, konieczne jest zawarcie i ratyfikacja przez Polskę umowy międzynarodowej tworzącej organizację międzynarodową
po drugie, wymagane jest aby ta umowa przewidywała stanowienie przez organy tejże organizacji aktów prawnych
po trzecie, dla przyznania pierwszeństwa i cechy bezpośredniej skuteczności temu prawu, konieczne jest aby umowa ta wyraźnie określała miejsce prawa tworzonego na jej podstawie w systemach prawnych jej sygnatariuszy.
Spełnienie pierwszych dwóch warunków zastosowania art. 91 ust. 3 przez prawo pochodne nie budzi wątpliwości. Bardziej problematyczne jest natomiast określenie czy prawo wspólnotowe spełnia trzeci z wymaganych warunków. TWE literalnie nie przewiduje bowiem pierwszeństwa tego prawa nad prawem krajowym, natomiast skutek bezpośredni przyznaje jedynie rozporządzeniom. Szersze zastosowanie tych zasad wynika z orzeczeń ETS, a nie z przepisów prawa stanowionego.
Na pierwszy rzut oka prawo wtórne nie może więc wywoływać skutków wyrażonych w omawianym artykule Konstytucji. Jednak przyjęcie takiej interpretacji nie bierze pod uwagę specyfiki prawa wspólnotowego. Tekst Traktatu musi bowiem być rozumiany nie w sposób literalny, lecz taj jak wynika to z orzecznictwa ETS. W związku z tym przyjąć należy, iż TWE przewiduje zarówno zasadę pierwszeństwa, jak i bezpośredniej skuteczności prawa wspólnotowego w stosunku do wszystkich aktów zaliczanych do prawa pochodnego. Powoduje to, że prawo stanowione przez organy Wspólnot spełnia wszystkie warunki przewidziane w art. 91 ust. 3 Konstytucji. Za przyjęciem takiej wykładnie tego przepisu przemawia bowiem art. 10 TWE i wynikająca z niego konieczność interpretacji prowspólnotowego prawa krajowego.
ORZECZENIA BvG W SPRAWIE SOLANGE I MAASTRICHT
Trybunały konstytucyjne nie mogą oceniać prawa wspólnotowego z punktu widzenia z zgodnością z konstytucją państwa. Najwięcej problemów z przyjęciem tej zasady supremacji miała RFN.
Konstytucja Niemiecka zakładała możliwość przeniesienia kompetencji krajowych na instytucje międzynarodowe, jednak tylko pod warunkiem, że przyznanie zwierzchności tymże instytucjom nie będzie naruszać ładu konstytucyjnego RFN, a w szczególności praw podstawowych gwarantowanych przez ustawodawstwo krajowe.
Powołując się na ten zapis, Federalny Sąd Konstytucyjny w orzeczeniu z 29.05.1974 odmówił przyznania pierwszeństwa prawu wspólnotowemu, „dopóki” (solange) WE nie wypracuje wiążącego katalogu praw podstawowych, odpowiadającego katalogowi zawartemu w niemieckiej konstytucji. Doktryna zawarta w orzeczeniu SOLANGE I w sposób istotny odbiegała więc od postanowień zawartych w wyrokach ETS i ograniczała zasadę bezwzględnego pierwszeństwa prawa wspólnotowego (miało ono podlegać kontroli FTK, co do zgodności z prawami podstawowym i gwarantowanymi przez niemiecką konstytucję, dopóki WE nie wypracuje własnych gwarancji ochrony praw podstawowych).
Pewnej zmianie stanowisko FSK uległo w orzeczeniu z 22.10.1986 nazwanym wyrokiem SOLANGE II. FSK uznał bowiem, że w wyniku zmian jakie zaszły w instytucjach Wspólnoty - w wyniku orzecznictwa ETS - zagwarantowany został katalog praw podstawowych w zakresie zbliżonym do tego, jaki jest uregulowany w konstytucji niemieckiej, co stanowi wypełnienie warunku zawartego w orzeczeniu SOLANGE I. Tak więc warunkowo została dopuszczona możliwość uznania pierwszeństwa prawa wspólnotowego, jednakże jedynie tak długo, jak długo ETS będzie zapewniał skuteczną ochronę praw podstawowych.
W 1993 FSK wydał orzeczenie (tzw. orzeczenie w sprawie Maastricht), w którym uznał, że TUE jest zgodny z niemiecką Ustawą Zasadniczą i może zostać w Niemczech ratyfikowany. Równocześnie jednak FTK przypomniał, że to właśnie państwa członkowskie wyznaczają zakres integracji i one są „panami traktatu”. W wyroku tym znalazło się ostrzeżenie, iż akty instytucji wspólnotowych lub orzeczenia ETS wykraczające poza kompetencje WE, nie będą miały w RFN mocy wiążącej. FTK proklamowało ponadto „stosunek współpracy” wiążący go z ETS, co miało oznaczać, że ETS nie ma samodzielnie „ostatniego słowa” w omawianych dziedzinach.
OCHRONA PRAW CZŁOWIEKA W PRAWIE WSPÓLNOTOWYM
Prawa fundamentalne były traktowane inaczej niż pozostałe normy prawa międzynarodowego. Uważano je za zasady prawa, ale nie były częścią prawa stanowionego. Traktaty założycielskie Wspólnot w kilku miejscach odwołują się wprawdzie do praw zasadniczych (zakaz dyskryminacji, swoboda przepływu osób, prawo do równego wynagrodzenia kobiet i mężczyzn za jednakową pracę), jednakże nie formułują ich katalogu, który mógłby stanowić wskazówkę dla sądów stosujących prawo wspólnotowe.
Początkowo ETS odnosił się niechętnie do praw podstawowych gwarantowanych w prawie krajowym. Dopiero w 1969 ETS przyjął nowe podejście: zaczął chronić prawa podstawowe i definiować wspólnotową koncepcję praw podstawowych.
Pierwszą sposobność ogłoszenia nowego podejścia dała ETS sprawa 29/69 STADUER VS. ULM, dotyczącej imiennej listy adresowej osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. Staduer, który był na takiej liście, zaskarżył postępowanie władz miejskich jako naruszające zasadę prywatności. ETS w orzeczeniu po raz pierwszy uznał prawa podstawowe za część ogólnych zasad prawa wspólnotowego oraz własną kompetencję do zapewnienia ich poszanowania.
W sprawie 11/70 INTERNATIONALE HANDELSGESELLSCHAFT ETS ponownie stwierdził, że ochrona praw podstawowych stanowi integralną część ogólnych zasad prawa chronionych przez ETS oraz odwołał się do konstytucyjnych tradycji wspólnych państwom członkowskim jako źródła inspiracji dla wspólnotowej ochrony praw człowieka, zaznaczając, że taka ochrona musi być zagwarantowana w ramach struktur i celów WE.
W sprawie 4/73 NOLD ETS poszedł krok dalej i uznał, że nie może utrzymać w mocy środków prawnych (przepisów prawa wspólnotowego), które są niezgodne z prawami podstawowymi gwarantowanymi w konstytucjach państw członkowskich. Jednocześnie wskazał na kolejne, obok tradycji konstytucyjnej, źródło wzorów dla wspólnotowej ochrony praw człowieka - umowy międzynarodowe, których sygnatariuszami są państwa członkowskie (są one tylko inspiracją, więc ETS nie czuje się nimi związany). Jednocześnie jednak ETS podkreślił, że ochrona praw człowieka nie może stanowić przeszkody w realizacji celu Wspólnoty, a zwłaszcza nie może podważać skuteczności prawa wspólnotowego w wewnętrznych porządkach państw członkowskich.
Natomiast w orzeczeniu 4/83 NOLD II ETS uznał, że istnieją granice powoływania się na prawa podstawowe (nie można żądać więcej praw, niż się ma). Muszą być one rozważone z uwzględnieniem społecznej funkcji prawa własności i czynności, jakie to prawo obejmuje (ograniczenia związane z interesem publicznym). Tym samym ETS po raz pierwszy wypowiedział się na temat względnego charakteru praw podstawowych - można ograniczać prawa podstawowe ze względu na interes publiczny, o ile właściwość tych praw pozostaje niewzruszona.
Jeśli chodzi o uregulowania traktatowe, pierwsze odniesienie do praw podstawowych pojawiło się w preambule do JAE, w której czytamy: (...) popierać demokrację, w oparciu o fundamentalne prawa zagwarantowane w konstytucjach i systemach prawnych państw członkowskich, Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Swobód oraz Europejskiej Karcie Społecznej, a w szczególności w oparciu o wolność, równość i sprawiedliwość społeczną. Mamy więc tutaj wyraźne odniesienie do praw fundamentalnych gwarantowanych w:
konstytucjach i systemach prawnych państw członkowskich
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (podpisanej w Rzymie 4.11.1950)
Europejskiej Karcie Społecznej (podpisanej w Turynie 18.10.1961).
Traktat o Unii Europejskiej powtarza ogólne sformułowania z JAE, a dodatkowo w art. 6 ust. 2 potwierdza, że Unia szanuje prawa podstawowe zagwarantowane w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla państw członkowskich, jako zasady ogólne prawa wspólnotowego.
Od roku 1979 w ramach WE rozważano możliwość formalnego przystąpienia do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Podstawowych i Podstawowych Wolności. Kwestia ta została rozstrzygnięta przez ETS w opinii 2/94, w której orzekł on, że nie jest to możliwe, gdyż wymagałoby zmiany TWE. Jednocześnie jednak ETS w swoich orzeczeniach wielokrotnie odwoływał się do postanowień Konwencji, określając własny standard ochrony (ETS nie orzeka na podstawie Konwencji. Lecz wywodzi z niej zasadę prawa wspólnotowego, np. prawo własności, swobody religijnej).
28-29.06.1991 - na szczycie Rady Europejskiej w Luksemburgu przyjęto Deklaracje Praw Człowieka.
Do praw podstawowych odnosiły się też tzw. kryteria kopenhaskie (21-22.06.193). za kryterium polityczne przyjęto bowiem respektowanie praw człowieka oraz poszanowanie i ochronę mniejszości, stabilność instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa. Na znaczenie tych kryteriów zwracano uwagę od 1998 w unijnych raportach rocznych o prawach człowieka.
Dwa rozporządzenia Rady UE z 29.04.1999:
nr 975/1999 - w sprawie ustanowienia warunków dla prowadzenia przedsięwzięć, które w ramach polityki wspólnotowej przyczynią się do ogólnego rozwoju i wzmacniania demokracji, ochrony praw człowieka i podstawowych wolności w państwach członkowskich WE
nr 976/99 - dotyczy państw trzecich (ochrona praw człowieka określona w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka)
Z kolei dyrektywa RUE 2000/42 z 29.06.2000 wprowadza równe traktowanie bez względu na rasę, pochodzenie etniczne; zawiera definicję dyskryminacji (bezpośredniej i pośredniej). Dyrektywa wydana na podstawie art. 16 TWE upoważnia Radę do stosownych decyzji i działań do zwalczania dyskryminacji - 29.07.2003.
WE wspiera odpowiednie struktury organizacyjne Europejską Inicjatywę dla Demokracji i Praw Człowieka (utworzoną w 1994 przez Parlament) Europejskie Centrum Monitoringu Rasizmu i Ksenofobi (RAXEN) z siedzibą w Wiedniu, powołane w 1997 przez RUE.
KARTA PRAW PODSTAWOWYCH - 2.10.2000
Prace nad kodyfikacją praw podstawowych trwały w UE od dość dawna, jednak formalna decyzja o opracowaniu Karty zapadła dopiero na szczycie Rady Europejskiej w Kolonii 3.06.1999.
10.10.1999 Rada Europejska zaakceptowała specjalne gremium, które ukonstytuowało się 17.12.1999 jako Konwent pod przewodnictwem R. Herzoga. W jego skład weszło 15 delegatów szefów państw lub rządów państw członkowskich, 16 członków Parlamentu, 30 członków parlamentów krajowych oraz 1 przedstawiciel Komisji.
Pierwsza wersja Karty została przyjęta przez Radę Europejską 19-20.06.2000 i tylko minimalnie odbiega on od obecnego tekstu, którego ostateczną wersję przyjęto 2.10.2000. Karta miała być instrumentem UE od kompleksowej ochrony praw człowieka.
Trzy kategorie praw, które reguluje Karta to:
prawa cywilne i polityczne
prawa obywatelskie
prawa gospodarczo-społeczno.
Karta dzieli się na 7 rozdziałów, zawierających przepisy dotyczące kolejno:
godności człowieka - prawo do życia, prawo do integralności, zakaz tortur, niewolnictwa i pracy przymusowej
wolności - prawo do wolności i bezpieczeństwa, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, ochrona danych osobowych, wolność myśli, sumienia i religii, prawo do nauki, wolność wyboru zawodu i prawo do podejmowania pracy, wolność prowadzenia działalności gospodarczej
równości - równość wobec prawa, zakaz wszelkiej dyskryminacji, szacunek dla różnorodności kulturowej, religijnej i etnicznej, równość kobiet i mężczyzn, dzieci i osób w podeszłym wieku, integracja osób niepełnosprawnych
solidarności- prawo pracowników do informacji w ramach przedsiębiorstwa, prawa ekonomiczne i społeczne
praw obywatelskich - prawo głosowania i kandydowania, prawo do dobrej administracji, prawo dostępu do dokumentów
wymiaru sprawiedliwości - prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, zasada domniemania niewinności, prawo do obrony, prawa sądowe
postanowienia ogólne - określenie zakresu stosowania postanowień Karty, określenie zakresu i wykładni praw i zasad, określenie poziomu ochrony, zakaz nadużycia praw.
OBYWATELSTWO UNII
art. 1-10 Konstytucji
zapowiedziane w Traktacie z Maastricht
każda osoba mająca przynależność państwa członkowskiego jest obywatelem Unii
art. 2 - obywatelstwo (17-22 TWE)
prawo do swobodnego poruszania się na obszarze państw członkowskich - do 3 miesięcy
czynne i bierne prawo wyborcze do Parlamentu, a także wyborach lokalnych, samorządowych, komunalnych - dyrektywa rady 109/193 - 4 warunki: obywatel powinien zgłosić deklarację o określeniu obywatelstwa, wskazanie adresu zamieszkania, wskazanie adresu zamieszkania w czasie poprzednich wyborów, oświadczenie, że będzie się głosowało w tym państwie, w którym składa się deklarację
prawo do opieki konsularnej i dyplomatycznej - na terenie państwa trzeciego żadna placówka państwa członkowskiego nie może odmówić obywatelowi Unii pomocy, jeżeli nie ma jego państwowej placówki
prawo do petycji do Parlamentu Europejskiego
prawo zwrócenia się do Rzecznika Praw Obywatelskich
KOMISJA PETYCJI
przewodniczy jej Marcin Libicki
zasady składania petycji - regulamin art. 191
może ją złożyć każdy obywatel Unii
każda osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w państwie członkowskim
każda osoba prawna mająca stałą siedzibę w państwie członkowskim
warunki formalne petycji - art. 191
dane adresowe osoby, firmy
sporządzenie petycji w języku urzędowym Unii
gdy jest ona w innym języku - rozpatrywana jest gdy dołączone jest tłumaczenie lub streszczenie
petycje są wpisywane do rejestru - odrębne rejestry dla obywateli Unii i dla obywateli państw trzecich
rejestry są jawne, chyba że podmioty wnoszące petycję zwrócą się o poufne rozpatrzenie
petycje wpisane do rejestru przekazywane są do Komisji Petycji
Komisja może tą petycję przekazać Rzecznikowi Praw Obywatelskich
wynik rozpatrzenia petycji - art. 192
Komisja Petycji może postanowić o sporządzeniu sprawozdania lub wyrażeniu w inny sposób swojego stanowiska
można przyłączyć się do autora petycji poprzez złożenie podpisu elektronicznego
Komisja Petycji może organizować przesłuchania lub odwiedzić miejsce zdarzenia
może zgłosić się do Komisji Europejskiej o przedstawienie jej dokumentów w celu przygotowania opinii
Komisja Petycji przedkłada Parlamentowi Europejskiemu do głosowania projekty rezolucji dotyczące rozpatrzonych petycji
co 6 miesięcy Komisja Petycji informuje Parlament o swoich pracach
sygnatariusze są informowani przez Przewodniczącego parlamentu o podjętych decyzjach i jej motywach
EUROPEJSKI RZECZNIK PRAW OBYWATELA
powołany został na podstawie Traktatu z Maastricht - działa od 1995
od 1.04.2003 prof. P. Nikoforos Diamandouros
zadania:
prowadzi dochodzenia i sporządza raporty na temat nieprawidłowości funkcjonowania instytucji WE i jej organów (jego kompetencje nie obejmują ETS i SPI)
wszczyna zwykłe postępowanie na podstawie skargi, ale może także prowadzić sprawy z własnej inicjatywy
skargę do Rzecznika może złożyć każdy obywatel UE w ciągu 2 lat od zaistnienia faktu będącego przedmiotem skargi
nie ma określonej formy skargi
kompetencje:
szerokie kompetencje w sprawie prowadzenia dochodzeń
instytucje i organy WE musza dostarczać mu żądanych informacji oraz zapewnić dostęp do dokumentów
jeśli instytucja nie akceptuje jego zaleceń, to sporządza raport dla Parlamentu
przedmiot skargi:
opieszałość administracji
brak przejrzystości
odmowa dostępu do informacji
rekrutacja personelu
kontrakty między instytucjami i firmami prywatnymi
co roku sporządza raport ze swej pracy dla Parlamentu
może prowadzić działalność promocyjną swojej funkcji w krajach członkowskich
SYSTEM INSTYTUCJONALNY UE I WE
instytucja WE - art. 7 ust. 1 TWE - zadania powierzone Wspólnotom wykonują następujące instytucje:
Parlament Europejski
Rada
Komisja Europejska
Trybunał Sprawiedliwości
Trybunał Obrachunkowy
działają w granicach uprawnień przyznanych im Traktatami
organ WE - inne struktury traktatu:
art. 7 ust. 2 TWE - Rada i Komisja, Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Komitet Regionów
art. 8 - Europejski Bank Centralny
art. 9 Europejski Bank Inwestycyjny
RADA EUROPEJSKA
wykształciła się w toku funkcjonowania Wspólnot, pod wpływem realnych potrzeb wynikających z postępujących procesów integracyjnych
Traktat o fuzji 1965 - nieformalne spotkania szefów państw lub rządów - 5 razy do roku
12.1974 - Valery Giscard d'Estaig - propozycja spotkań regularnie 3 razy do roku
art. 2 JAE - formalne podstawy działania Rady Europejskiej - podejmuje najważniejsze decyzje o charakterze politycznym i strategicznym - także art. 4 TUE
skład Rady - szefowie państw lub rządów
spotkania 2 razy do roku
zadania Rady:
określanie strategicznych celów rozwoju UE - art. 4 akapit 1 TUE
badanie corocznego stanu zatrudnienia w ramach WE i kierunki działania
regulamin działania
decyzje są samodzielne, nie podlegają kontroli, nie mogą być zaskarżone do ETS
Rada Europejska a Parlament Europejski - art. 4 akapit 3 TUE - Rada składa Parlamentowi raport po spotkaniu i sprawozdanie roczne pisemne o postępach dokonanych przez UE
Podejmuję decyzje jednomyślnie , chyba że traktaty stanowią inaczej
PARLAMENT EUROPEJSKI
art. 189-201 TWE
wybierany od 1979 w wyborach bezpośrednich (7-10.06.1979)
kadencja 5 lat, 732 członków
liczba mandatów ustalana jest proporcjonalnie dla poszczególnych państw - Polska 54
wybory odbywają się według procedur wewnętrznych państw członkowskich
siedziba Strasburg
coroczna sesja rozpoczyna się w drugi wtorek marca
zasiadanie w Parlamencie wg klucza partyjnego
Przewodniczący - kadencja 2,5 roku + 14 wiceprzewodniczących, Prezydium
frakcja - 19 deputowanych z 5 państw
frakcje:
Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów (PPE-DE) - 264 mandaty z 25 państw
Grupa Socjalistyczna w Parlamencie Europejskim - 200 mandatów z 23 państw
Grupa Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy - 90 mandatów z 20 państw
Grupa Zielonych/Wolne Przymierze Europejskie
Konfederacja Grupa Zjednoczonej Lewicy Europejskiej/Nordycka Zielona Lewica
Grupa Niepodległość/Demokracja
Grupa Unii na Rzecz Europy Narodów
niezrzeszeni - 32 mandaty
komisje parlamentarne, delegacje parlamentarne
raz w miesiącu 4 dniowe posiedzenie plenarne w Strasburgu, sesje dwudniowe w Brukseli, dwa tygodnie w miesiącu - posiedzenia komisji parlamentarnych, tydzień - posiedzenia grup politycznych
Sekretariat Generalny - Luksemburg
uchwały - podejmowane bezwzględną większością głosów, nabiera ona mocy prawnej po ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w części C
kompetencje:
współuczestniczy w procesie stanowienia prawa wspólnotowego
uczestniczy w procedurze uchwalania budżetu, wyraża absolutorium dla Komisji z wykonania budżetu
zatwierdzanie niektórych umów międzynarodowych - umowy akcesyjne i stowarzyszeniowe
zatwierdzanie przewodniczącego Komisji i komisarzy
kontrola polityczna nad Komisją
dyskusja nad corocznymi sprawozdaniami Komisji z działalności WE
wotum nieufności dla Komisji - frakcja lub 1/10 deputowanych (74), głosowanie - 2/3 większości - imienne i jawne, głosowanie wobec całego składu Komisji
mianowanie Rzecznika Praw Obywatelskich
powołanie doraźnego Komitetu Dochodzeniowego - na wniosek ¼ deputowanych
konsultowanie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa m. in. w zakresie polityki wizowej, migracyjnej, azylu, współpracy sądowej w sprawach cywilnych
rozpatruje petycje
uczestniczy w procedurze powoływania członków Dyrektorium EBC oraz Trybunału Obrachunkowego
RADA - RADA UNII EUROPEJSKIEJ
art. 202-210 TWE
skład: po jednym przedstawicielu szczebla ministerialnego każdego z państw członkowskich, którzy w imieniu swoich rządów są upoważnieni do zaciągania zobowiązań
obradom przewodniczy Przewodniczący Rady, prezydencja co 6 miesięcy na podstawie ustalonej kolejności
obrady nie są jawne, bierze w nich udział przedstawiciel Komisji
siedziba Bruksela, w kwietniu, czerwcu i październiku posiedzenia odbywają się w Luksemburgu
zadania:
prawodawstwo
koordynacja polityk ekonomicznych
uprawnienia budżetowe i kontrolne
nominacje
stosunki zagraniczne
Sekretarz Generalny - jednomyślna decyzja Rady - podpisuje akty prawne, zarządza ich ogłoszenie
Rada Europejska a Rada UE:
Rada Europejska działa jako organ UE, a Rada UE jako instytucja WE
członkowie Rady obradujący w składzie szefów państw występują w podwójnej roli, jako przedstawiciele swoich państw i jednocześnie jako organ UE
szefowie rządów obradujący jako Rada Europejska mogą też działać jako Rada UE
podejmowanie decyzji w UE
|
I filar |
II filar |
III filar |
Podmiot aktywny |
WE, Euroatom |
Państwa członkowskie |
Państwa członkowskie |
Rodzaje aktów prawnych |
Rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie |
Wspólne strategie, działania, stanowiska |
Wspólne stanowiska, decyzje ramowe, decyzje, konwencje |
Zakres prawa |
Prawo europejskie wspólnotowe |
Międzynarodowe prawo publiczne |
Międzynarodowe prawo publiczne |
Inicjatywa legislacyjna |
Komisja Europejska |
Państwa członkowskie i Komisja Europejska |
Państwa członkowskie i Komisja Europejska |
Podstawa prawna |
Art. 249-252 TWE |
Art. 13-15 TUE |
Art. 34 TUE |
Procedura stanowienia prawa |
Rada UE decyduje większością kwalifikowaną lub jednomyślnie po zapoznaniu się z opinią Parlamentu lub po zasięgnięciu opinii Komitetu Regionów, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego |
Rada Europejska przyjmuje wspólne strategie jednomyślnie, o wspólnych działaniach i stanowiskach decyduje Rada UE |
Rada UE przyjmuje jednomyślnie wspólne stanowiska, decyzje ramowe, decyzje, konwencje, po zapoznaniu się z opinia Parlamentu |
Rada UE podejmowanie decyzji:
większość zwykła - sprawy proceduralne i organizacyjne - każde państwo ma jeden głos - art. 205 ust. 1 TWE
większość kwalifikowana - stosowna gdy przewiduje ją traktat i obejmuje jako zasada: liczbę głosów przyznana każdemu państwu, liczbę głosów niezbędnych do podjęcia decyzji, tzw. mniejszość blokującą, udział Komisji przy głosowanym wniosku - od 1995 - 3 fazy:
do 30.04.2004
+ łączna liczba głosów 87
+ większość kwalifikowana 62 głosy, ewentualnie 10 państw, gdy wniosku nie zgłosiła Komisja
+ mniejszość blokująca 26 głosów
okres przejściowy 1.05 - 31.10.2004
+ łączna liczba głosów 124 -Polska 8
+ większość kwalifikowana 88 głosów
+ mniejszość blokująca 36 głosów
od 1.11.2004 do 2009 - tzw. zasady nicejskie
+ łączna liczba głosów 321 - Polska 27, po wejściu Rumunii i Bułgarii - 345 głosów
+ większość kwalifikowana - 232 głosy (258)
+ jeśli wniosek składa Komisja - musi go poprzeć 13 państw, ewentualnie 2/3 państw, gdy Komisja nie zgłosiła wniosku
+ państwo członkowskie może zażądać potwierdzenia, że głosy „za” reprezentują ogółem przynajmniej 62% ludności Unii - art. 205 ust. 2 TWE
+ mniejszość blokująca - 89 głosów
jednomyślność - stosowna gdy przewiduje ja traktat - obecnie zawężana od JAE
głosowanie orientacyjne - nieformalne, nieprzewidziane przez traktat, nie wywołuje skutków prawnych
w obszarze II filaru decyzje podejmowane są także z uwzględnieniem możliwości KONSTRUKTYWNEGO WSTRZYMANIA SIĘ OD GŁOSU (wprowadzone przez TWE - Amsterdam)
państwo, które chce to uczynić musi zgłosić formalne orzeczenie
akceptuje wspólną decyzję, ale nie będzie uczestniczyło w jej realizacji
państwo działając w duchu wzajemnej solidarności wstrzymuje się od wszelkich działań, które mogłyby być sprzeczne lub utrudniać działania UE na podstawie takiej decyzji
państwa członkowskie podejmując decyzję akceptują stanowisko państwa wstrzymującego się
formuła ta przestaje działać jeśli państwa powstrzymujące się od głosu dysponują więcej niż 1/3 głosów ważonych (swoista mniejszość blokująca)
KOMPROMIS LUKSEMBURSKI
porozumienie zawarte w styczniu 1966 w Luksemburgu, dotyczące sposobu głosowania w Radzie
wymagana jest jednomyślność, gdy decyzja dotyka żywotnych interesów narodowych państwa
zniesiony przez JAE, formalnie nie jest zniesiony
KOMPROMIS Z IOANINNY
przyjęty decyzją Rady w marcu 1994
dotyczył zasad głosowania po rozszerzeniu Unii z 1995
gdy uchwała Rady przegłosowana większością kwalifikowaną spotka się opozycją 23, 24 lub 25 głosów ważonych, Rada powinna dążyć do poparcia 65 głosów, zamiast wymaganych 62 głosów
włączony do TWE w wersji Traktatu Amsterdamskiego w deklaracji nr 50, obowiązywał do 1.05.2004
COREPER
Komitet Stałych Przedstawicieli
powstał w 1958
stanowi pomost między stanowiskiem narodowym i ponadnarodowym, jego członkowie przedstawiają stanowiska Wspólnoty swoim państwom, a z drugiej strony przedstawiają stanowiska narodowe Wspólnocie
skład - szefowie stałych przedstawicielstw dyplomatycznych państw członkowskich przy Wspólnotach w randze ambasadorów
składa się z:
COREPER II - ambasadorowie państw członkowskich, przygotowanie obrad Rad: ds. Ogólnych, ds. Ekonomicznych i Finansowych, ds. Wewnętrznych i Sprawiedliwości oraz ds. Rozwoju; jest właściwy dla spraw politycznych
COREPER I - zastępcy ambasadorów państw członkowskich, przygotowanie obrad pozostałych Rad, z wyjątkiem Rady ds. Rolnictwa
Komitet ds. Rolnictwa
procedura: Komisja kieruje wniosek do Rady UE, który Rada następnie kieruje do COREPERU, prace nad wnioskiem prowadzi odpowiednia grupa robocza; celem jest doprowadzenie do kompromisu, znalezienie rozwiązania satysfakcjonującego wszystkie kraje członkowskie
efektem posiedzeń są propozycje decyzji dla Rady UE:
lista A - propozycje, co do których panuje zgoda między państwami członkowskimi i które w związku tym mogą być zatwierdzone przez Radę bez debaty
lista B - propozycje, które podczas dyskusji w COREPER wzbudziły kontrowersje i wobec których nie udało się osiągnąć kompromisu
PRZEWODNICTWO W UE
Rada Europejska, Rada UE, COREPER
2003 - Grecja/Włochy
2004 - Irlandia/Holandia
2005 - Luksemburg/Wielka Brytania
2006 - Austria/Finlandia
2011 - Polska/
KOMISJA EUROPEJSKA
art. 211-219 TWE
pełni funkcje wykonawcze
składa się z 25 komisarzy, 1 z każdego państwa członkowskiego
kadencja wynosi 5 lat
procedura powołania Komisji:
nominacja przewodniczącego Komisji przez radę Europejską kwalifikowaną większością głosów
zatwierdzenie tej nominacji przez Parlament
Rada większością kwalifikowaną, w porozumieniu z przewodniczącym, nominuje pozostałych członków Komisji, wyznaczonych przez każde z państw członkowskich
Przewodniczący i pozostali członkowie Komisji podlegają zatwierdzeniu przez Parlament
tryb działania - Komisja działa pod politycznym kierownictwem swego przewodniczącego i większością członków - art. 219 TWE
kompetencje Komisji:
czuwa nad stosowaniem postanowień TWE oraz środków przyjętych przez instytucje na jego podstawie
formułuje zalecenia i wydaje opinie
ma własne uprawnienia decyzyjne oraz uczestniczy w formułowaniu aktów Rady i Parlamentu na warunkach przewidzianych w TWE
wykonuje kompetencje nadane jej przez Radę w celu wykonania norm przez nią ustanowionych
jako „strażniczka traktatów założycielskich i prawa wtórnego” może wnosić sprawy przed ETS w przypadku łamania prawa wspólnotowego przez państwa członkowskie
przysługuje jej wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej
wydaje rozporządzenia wykonawcze
prowadzi negocjacje w związku z zamiarem zawarcia przez WE umów
pośredniczy w sporach między państwami członkowskimi
wykonuje kompetencje w zakresie stosunków międzynarodowych i procedur finansowych
odgrywa istotna rolę w negocjacjach akcesyjnych
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
funkcjonuje od 10.1977 na podstawie tzw. II traktatu budżetowego z 22.07.1975
art. 247-248 TWE
siedziba Luksemburg
skład - 25 osób mianowanych przez Radę Europejską większością kwalifikowaną po konsultacji z Parlamentem na 6 lat, mandat jest odnawialny
ze swojego składu wybierają prezesa, na okres 3 lat
zadania:
kontroluje rachunki wszystkich dochodów i wydatków Wspólnoty oraz organów tworzonych przez Wspólnotę
kontroluje legalność i prawidłowość dochodów i wydatków
pomaga Parlamentowi i Radzie w wykonywaniu ich funkcji kontrolnych w zakresie wykonania budżetu
kontrola i badanie, czy operacje finansowe są właściwie rejestrowane, prowadzone w sposób legalny oraz zarządzane tak, aby zapewnić oszczędność, wydajność i skuteczność
sporządza roczne sprawozdanie po zamknięciu każdego roku budżetowego, które jest przesyłane innym instytucjom i publikowane w Dzienniku Urzędowym UE
może przedstawiać w każdej chwili swoje uwagi, zwłaszcza w formie sprawozdań specjalnych w poszczególnych sprawach oraz wydawać opinie na żądanie jednej z pozostałych instytucji Wspólnoty
KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY
powołany na mocy TEWWiS w 1957, obecny kształt od TUE
art. 257-262 TWE
ma charakter doradczy
skład: przedstawiciele różnych gospodarczych i społecznych grup zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, przedstawicieli producentów, rolników, przewoźników, kupców, rzemieślników, wolnych zawodów, konsumentów; komitet broni ich interesów wobec Rady, Komisji oraz Parlamentu
liczba członków nie powinna przekraczać 350 osób, obecnie liczy 344 członków, Polska 21 miejsc; są mianowani przez Radę, po konsultacji z Komisją, na wniosek państw członkowskich na okres 4 lat
wybierają oni ze swego grona przewodniczącego i prezydium na okres 2 lat
obraduje on na zgromadzeniu plenarnym
muszą się z nim konsultować Rada lub Komisja w określonych przypadkach w TWE
funkcje:
opinie na wniosek Rady, Komisji i Parlamentu albo z własnej inicjatywy
zachęca społeczeństwo obywatelskie do większego angażowania się w kształt polityki UE
wzmacnia role społeczeństwa obywatelskiego w krajach nie należących do UE oraz pomaga tworzyć struktury doradcze
KOMITET REGIONÓW
art. 263-265 TWE
powołany na mocy TUE w 1994
ma charakter doradczy
skład: przedstawiciele wspólnot regionalnych i lokalnych, posiadających mandat wyborczy społeczności regionalnej lub lokalnej, bądź odpowiedzialnych politycznie przez wybranym zgromadzeniem
liczba członków 344, Polska 21 miejsc
mianowani przez Radę na wniosek państw członkowskich na okres 4 lat
zadania: przedstawianie stanowisk władz lokalnych i regionalnych wobec legislacji UE
konsultuje decyzje Rady lub Komisji, może wydawać opinie z własnej inicjatywy
rocznie spotyka się na 5 sesjach plenarnych
6 komisji:
ds. Polityki Spójności Terytorialnej
ds. Polityki Gospodarczej i Społecznej
ds. Zrównoważonego Rozwoju
ds. Kultury i Edukacji
ds. Ustrojowych i Zarządzania w Europie
ds. Stosunków Zewnętrznych
EUROPEJSKI BANK CENTRALNY
art. 105-115 TWE
siedziba we Frankfurcie nad Menem
wraz z krajowymi bankami centralnymi wszystkich krajów UE wchodzi w skład Europejskiego Systemu Banków Centralnych
wraz z ESBC powstał na mocy statutu z 1.06.1998 i rozpoczął działalność 1.01.1999
posiada osobowość prawną
odpowiada za emisję wspólnej waluty, prowadzenie polityki walutowej
cele EBC:
utrzymanie stabilizacji cenowej
kontrolowanie przestrzegania warunków konwergencji
wspieranie ogólnej polityki gospodarczej Wspólnoty
wspomaganie wysokiego poziomu zatrudnienia
zrównoważony i bezinflacyjny rozwój
głównym organem EBC jest Rada Prezesów - 6 członków Zarządu EBC - 8 lat - oraz prezesi banków centralnych wszystkich państw z obszaru euro; podejmuje ona decyzje kształtujące wspólna politykę pieniężną i walutową, inicjuje i przyjmuje w imieniu EBC jego akty - wiążące prawnie rozporządzenia oraz decyzje, a także niewiążące opinie i zalecenia; Rada ma siedzibę we Frankfurcie nad Menem, zbiera się na obrady dwa razy w miesiącu;
zadania Rady Prezesów:
uchwalanie wytycznych i podejmowanie niezbędnych decyzji do wykonywania zadań
ustalanie polityki pieniężnej obszaru euro: podejmowanie decyzji w sprawach celów pieniężnych, podstawowych stóp procentowych, wielkości rezerw w Eurosystemie, określanie wytycznych koniecznych do realizacji tych decyzji
EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY
art. 226-267 TWE
posiada osobowość prawną
jego głównym zadaniem jest przyczynianie się do zrównoważonego i stabilnego rozwoju rynku
zadania - 267 TWE - realizowane poprzez udzielanie pożyczek i gwarancji na finansowanie:
projektów zmierzających do rozwoju regionów mniej rozwiniętych
projektów modernizacyjnych lub przekształcających przedsiębiorstwa lub tworzenie nowych działalności wynikających ze stopniowego ustanawiania wspólnego rynku, które w wyniku rozmiarów lub charakteru nie mogą być finansowane całkowicie przez jedno państwo członkowskie
projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania kilku państw członkowskich
wykonując swoje zadania bank ułatwia finansowanie programów inwestycyjnych w powiązaniu z pomocą funduszy strukturalnych i innych instrumentów finansowania wspólnotowego
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI
220-245 TWE
protokół B do TUE, do TWE oraz do Traktatu ustanawiającego EWEA w wersji Traktatu z Nicei z 26.02.2001 - statut ETS
protokół w sprawie statutu ETS - organizacja i procedura postępowania - Dziennik Urzędowy UE C 310/20 PL - z 16.12.2004 w związku z Traktatem Konstytucyjnym ale nie wszedł w życie
instytucja wspólnotowa
początki - regulacje z Traktatu Paryskiego, przewidziany w Traktatach Rzymskich z 25.03.1957
siedziba Luksemburg
skład 25 sędziów, po 1 z każdego państwa, wybieranych na 6 lat, co 3 lata zmiana połowy składu (13 i 12 sędziów), 8 rzeczników generalnych, wybieranych na 6 lat (1.01.1995-6.10.2000 - 9 rzecznik generalny - Rada może powołać dodatkowego rzecznika na wniosek ETS)
obowiązuje zasada nieparzystego składu ETS
rzecznik generalny - składa publicznie, w sposób bezstronny i umotywowany wniosek do spraw wniesionych do ETS
ETS obraduje w trybie ciągłym
TA - wybór przewodniczącego ETS - możliwy jest udział rzeczników, przewodniczący jest wybierany na 3 lata z możliwością reelekcji
Sekretarz Sekretariatu ETS kieruje administracją ETS, ma obowiązek uczestniczenia we wszystkich posiedzeniach Trybunału i jego izb; wybierany jest na 6 lat przez ETS z możliwością reelekcji; wspiera sędziów Trybunału
FUNKCJE ETS
organ współuczestniczący w procesie legislacyjnym - orzeka w odniesieniu do kompetencji WE w zakresie stanowienia prawa tzw. kompetencja z mocy kontekstu rzeczowego, czyli gdy nie brak jest normy kompetencyjnej
jest trybunałem konstytucyjnym - stosuje wykładnie prawa wspólnotowego
jest sądem administracyjnym - orzeka w przedmiocie unieważniania aktu prawnego WE, w tym decyzji
jest sądem prawa międzynarodowego - spory między państwami członkowskimi
jest sądem II instancji dla orzeczeń SPI
KOMPETENCJE ETS DOTYCZĄ
jurysdykcji w zakresie poszanowania i przestrzegania prawa wspólnotowego - zgodności z Traktatem uchwał będących aktami prawnymi organów Wspólnot
niewywiązywanie się państw z zobowiązań
postępowanie i unieważnienie aktu wspólnotowego
postępowanie o zaniechanie wydania aktu prawnego
postępowanie prejudycyjne, w trybie orzeczeń wstępnych
postępowanie o naprawienie szkody
2.azylu i imigracji
granic
4.współpracy sądowej w sprawach cywilnych
5.współpracy policyjnej i w sprawach karnych
PODMIOTY UPRAWNIONE DO SKŁADANIA SKARG
podmioty uprzywilejowane - państwa członkowskie, Rada, Komisja, Parlament
podmioty półuprzywilejowane - Trybunał Obrachunkowy, EBC
podmioty nieuprzywilejowane - osoby fizyczne lub prawne
WSPÓŁPRACA ETS Z SĄDAMI NARODOWYMI
przesłuchanie w trybie CPS art. 29 statutu - Trybunał może nakazać przesłuchanie przez sąd świadka, w którym ten świadek mieszka na stałe, przesyła wtedy nakaz przesłuchanie jak też wymagane dokumenty, ETS pokrywa tez koszty takiego przesłuchania
SĘDZIOWIE ETS
wybierani spośród osób zajmujących stanowiska w sądownictwie, dających gwarancję niezależności, mających kwalifikacje na najwyższe stanowiska w sądownictwie, znających prawa wspólnotowe, mających znajomość języka francuskiego lub języka angielskiego
sędziami mogą być:
sędziowie lub adwokaci, wysocy urzędnicy z Ministerstw Spraw Zagranicznych państw członkowskich
sędziowie Trybunałów Konstytucyjnych, Sądów Najwyższych, Sądów Apelacyjnych
sędziowie powoływani są za wspólną zgodą państw członkowskich - Rada Europejska - na 6 lat z możliwością ponownego wyboru
wymaga się od nich aby zamieszkiwali w siedzibie ETS w Luksemburgu
chroni ich immunitet jurysdykcyjny w zakresie czynności służbowych; można go uchylić, może być sądzony, ale tylko przez sąd krajowy przeznaczony do sądzenia najwyższych organów sądowych
sędziowie nie mogą sprawować żadnych innych funkcji politycznych i administracyjnych, nie mogą podejmować żadnej działalności zarobkowej
zarówno państwa członkowskie, jak i jakiekolwiek inne instytucje nie mogą odwołać sędziów; może go odwołać cały ETS, gdy wszyscy sędziowie i rzecznicy generalni podejmą wspólnie taką decyzję
RZECZNICY GENERALNI
8 rzeczników wybieranych na 6 lat, co 3 lata wymiana połowa składu
rzecznicy na koniec procedury przed ETS przedstawiają swoją opinię
są objęci immunitetem, obejmuje ich tez zakaz łączenia stanowisk
mogą być odwołani tylko za zgoda całego ETS
IZBY - ART. 16
izby przewidziane są w traktatach
formy obradowania:
izby 3 osobowe
izby 5 osobowe - przewodniczący izb 5 osobowych wybierany jest na 3 lata z możliwością reelekcji, jest on częścią Wielkiej Izby (TA przewidział izby 7 osobowe, ale one nie istnieją)
Wielka Izba - 13 sędziów, przewodniczy jej obradom Prezes Trybunału, obraduje na żądanie państw członkowskich, instytucji wspólnotowych albo z inicjatywy samego ETS
posiedzenia plenarne - 25 sędziów, jeśli ETS uzna to za konieczne to kieruje sprawę do rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym
obecnie jest 6 izb
prezes ETS - Vassilios Skouris - Grecja, sędzia z Polski - Jerzy Makarczyk
WAŻNOŚĆ UCHWAŁ ETS
uchwały są ważne, gdy zasiada w izbach nieparzysta liczba członków
uchwały izb są ważne:
3 lub 5 osobowych - zasiada 3 sędziów
Wielkiej Izby - 9 sędziów
posiedzenia plenarnego - 15 sędziów
gdy izba nie ma pełnego składu można wezwać do uczestniczenia w sesji sędziego z innej izby
PROCEDURA POSTĘPOWANIA
PEŁNOMOCNICY
pełnomocnikiem może być osoba uprawniona w zakresie praktyki w sądownictwie państw członkowskich - adwokat, doradca, zastępca prawny
nauczyciele akademiccy - regulacje wewnętrzne państwa
WNIESIENIE SKARGI
skierowana w formie pisemnej: nazwisko, dane teleadresowe, charakter osoby podpisującej skargę, strony, przedmiot sporu, konkluzja, zarzuty prawne stanowiące podstawę skargi
POSTĘPOWANIE - ART. 20
procedura pisemna:
złożenie skargi
przekazanie jej stronom
wnioski, pisma, argumenty, złożenie dokumentów lub odpisów
materiały Sekretarz przekazuje stronom
procedura ustna:
protokół sędziego sprawozdawcy
wysłuchanie pełnomocników
opinia rzecznika generalnego
przesłuchanie świadków i opinii biegłych
wszystkie strony są zapraszane do udziału w procedurze ustnej
strony mają 30 minut na przedstawienie swoich argumentów
jeżeli sędziowie zadają pytania strona ma 5 minut na odpowiedź
JAWNOŚĆ ROZPRAWY - ART. 31
rozprawa jest jawna
Trybunał może wyłączyć jej jawność, może też to zrobić na wniosek strony
OBRADY ETS - ART. 35
obrady składu orzekającego są tajne
WYROK ZAOCZNY - ART. 41
jeżeli strona nie stawia się na postępowanie to ETS wydaje wyrok zaoczny
w ciągu miesiąca można wówczas złożyć skargę na wyrok zaoczny, sprzeciw nie ma jednak skutku zawieszającego wykonanie wyroku
ORZECZENIA
konkluzje wyroku są publikowane w Dzienniku Urzędowym UE w części C
orzeczenia zawierają rozstrzygnięcia o kosztach, z wyjątkiem wydanych orzeczeń w postępowanie prejudycjalnym
orzeczenia ETS mają charakter ostateczny
ponowne rozpatrzenie sprawy - wniosek o rewizję - może być złożony w ciągu 10 lat, gdy są nowe fakty, które w czasie pierwszego postępowania nie były znane
PRZEDAWNIENIE ROSZCZEŃ - ART. 46
roszczenia wynikające z umowy - wynik umowy
roszczenia wynikające z odpowiedzialności pozaumowowej UE - 5 lat od zdarzenia stanowiącego podstawę odpowiedzialności
SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI
powołany decyzja Rady z 24.10.1988 na podstawie JAE
dział przy ETS od 1.01.1989, formalnie od 1.11.1988
składa się z 25 sędziów mianowanych za wspólna zgodą państw członkowskich na okres 6 lat, co 3 lata wymiana połowy składu
nie ma odrębnych rzeczników generalnych, można wyznaczyć sędziego ze składu sądu do pełnienia tej funkcji
rozpatruje spory Wspólnoty z pracownikami, przedsiębiorców z Komisją, spory osób fizycznych lub prawnych z instytucjami wspólnotowymi
skargi - dziedziny: rolnictwo, konkurencja, pomoc państwowa, polityka handlowa, polityka regionalne, polityka społeczna, polityka instytucjonalna, prawo znaków towarowych, transport, statut urzędników
statut ETS obejmuje także infrastrukturę i procedurę postępowania przed SPI
orzeczenia SPI podaje się do wiadomości wszystkim państwom członkowskim i instytucjom wspólnotowym
KOMPETENCJE
spory pracownicze między organami WE a ich pracownikami
wszelkie skargi wnoszone przez osoby fizyczne lub prawne dotyczące:
skargi na stwierdzenie nieważności aktu wspólnotowego z art. 230 TWE
skarg na bezczynność organów WE art. 232 TWE, skarg p-ko Komisji w zakresie prawa konkurencji
TN - spory wynikające z art. 288 TWE - wyrządzenie szkody przez funkcjonariuszy WE
skarg w odniesieniu do orzeczeń izb sądowych SPI
pytań prejudycjalnych przekazanych przez ETS
RODZAJE SKARG BEZPOŚREDNICH
skargi:
o unieważnienie aktu wspólnotowego
na bezczynność organów WE
odszkodowawcza
na podstawie klauzuli arbitrażowej
pracownicza
SKŁAD SPI
25 sędziów, sędzia może pełnić funkcję rzecznika generalnego, ale nie może orzekać w danej sprawie
prezes izby 5 osobowej wybierany jest na 3 lata
może też obradować jako Wielka Izba, na posiedzeniu plenarnym lub w składzie jednoosobowym
prezes - Bo Vesterdorf - Niemcy, sędzia z Polski - Irena Wiszniewska-Białecka
ŚRODKI ODWOŁAWCZE
od orzeczeń SPI przysługuje skarga do ETS - każda ze stron może ją złożyć w ciągu 2 miesięcy
odwołanie musi dotyczyć spraw merytorycznych albo formalnych, nie można odwołać się od kosztów
ETS może orzeczenie SPI zatwierdzić, może je uchylić je i przekazać do ponownego rozpatrzenia, może sam rozpatrzyć dana skargę
SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ UE
powołany decyzją Rady UE z 2.11.2004 na wniosek Komisji oraz po uzyskaniu opinii Parlamentu i ETS na podstawie art. 125 a TWE i 140 b TEWEA w wersji nicejskiej
zadania: sprawy służby publicznej w I instancji, które są w kwestii SPI
od orzeczeń przysługują odwołania do SPI
skład: 7 osób
prezes - Paul J. Mohoney - Wielka Brytania
TYPY POSTĘPOWAŃ
NIEWYWIĄZYWANIE SIĘ PAŃSTW Z ZOBOWIĄZAŃ
art. 226, 227, 228 TWE
państwo narusza prawo wspólnotowe
2 tryby postępowań:
z art. 226 TWE
państwo uchybiło jednemu z zobowiązań, które na nim ciążą na mocy TWE
Komisja zwraca się do państwa o wyjaśnienie przyczyn naruszenia prawa
państwo przedstawia Komisji swoje uwagi do opinii
Komisja wydaje uzasadniona opinię w przedmiocie uchybienia wyznaczając termin zastosowania się do opinii - oficjalne wezwanie o zaprzestanie naruszeń - wymienia się zarzuty skierowane przeciwko państwu; nie mogą być rozszerzone w trakcie postępowania
jeśli państwo nie zastosuje się do opinii w terminie określonym przez Komisję, może ona wnieść sprawę do ETS
orzeczenie ETS opinia musi być należycie uzasadniona - przedstawia powody, które przekonały Komisję, że państwo naruszyło postanowienia Traktatów
najczęściej jest stosowane, gdy państwo nie implementuje dyrektyw lub jest to implementacja wadliwa
gdy państwo nie stosuje się do orzeczenia ETS w danej sprawie, ETS może nałożyć na państwo kary
z art. 227 TWE - państwo A uznaje, że państwo B narusza TWE
I wariant - państwo A informuje Komisję o naruszeniu prawa, Komisja wydaje uzasadnioną opinię, po umożliwieniu zainteresowanym państwom przedstawienia na zasadzie spornej uwag pisemnych i ustnych, w ciągu 3 miesięcy; jeśli opinia Komisji jest negatywna dla państwa B lub Komisja nie wydała opinii w ciągu 3 miesięcy, państwo A może wnieść skargę do ETS
II wariant - państwo A informuje Komisję o naruszeniu prawa, Komisja wydaje uzasadnioną opinię, po umożliwieniu zainteresowanym państwom przedstawienia na zasadzie spornej uwag pisemnych i ustnych, w ciągu 3 miesięcy; Komisja w trybie art. 226 TWE skargę do ETS
POSTĘPOWANIE O UNIEWAŻNIENIE AKTU WSPÓLNOTOWEGO
art. 230 TWE
ma na celu uchylenie aktu wspólnotowego wydanego z naruszeniem prawa pierwotnego
podlegają mu akty wiążące wydane przez instytucje WE
ETS kontroluje legalność aktów:
przyjętych wspólnie przez Parlament i Radę
Rady
Komisji
EBC innych niż zalecenia i opinie
Akty Parlamentu o skutkach prawnych w stosunkach do stron trzecich
skarga może być wniesiona przez:
instytucje Wspólnoty: Radę i Komisję
państwa członkowskie
jednostki, gdy są do nich skierowane, które dotyczą ich w sposób bezpośredni i indywidualny
przesłanki nieważności - elementy:
brak kompetencji ze strony organu wydającego dany akt
naruszenie istotnego wymogu proceduralnego
naruszenie TWE lub jakiegokolwiek postanowienia prawnego odnośnie do jego stosowania
nadużycie władzy ze strony organu wydającego akt
postępowanie to musi być wszczęte w ciągu 2 miesięcy od dnia jego publikacji lub zawiadomienia o nim powoda
jeżeli skarga jest zasadna, ETS stwierdza nieważność aktu
ETS decyduje tez jakie skutki anulowanego rozporządzenia lub decyzji pozostają w mocy mimo anulowania tego aktu
POSTĘPOWANIE O ZANIECHANIE WYDANIA AKTU PRAWA
wynika z art. 232 TWE
mogą go wszczynać:
instytucje wspólnotowe
państwa członkowskie
jednostki, gdy akt miał być skierowany bezpośrednio do nich, a wydanie było obowiązkiem instytucji
procedura ma charakter dwustopniowy:
stwierdza się zaniechanie i wzywa się instytucje do działania, musi ono zawierać uzasadnienie i określać oczekiwanie powoda
instytucja ma 2 miesiące na określenie swojego stanowiska, skarga może być wniesiona do ETS w ciągu następnych 2 miesięcy jeśli instytucja nie podejmie działania; ETS bada czy dana instytucja jest uprawniona do podjęcia decyzji
w przypadku pozytywnej odpowiedzi ETS wzywa instytucję do działania
POSTĘPOWANIE PREJUDYCJALNE
art. 234 TWE, art. 35 ust. 1 TUE, art. 150 TEWEA
procedura ta jest jedną z najważniejszych procedur wypracowanych prze prawo wspólnotowe
w wyniku jej stosowania wykształciły się podstawowe zasady prawa wspólnotowego:
prymat prawa wspólnotowego nad prawem krajowym - orzeczenie van Gend
odpowiedzialność państw za naruszenie prawa wspólnotowego
zasada bezpośredniej skuteczności aktu prawa wspólnotowego - orzeczenie van Gend
ETS rozpatruje pytania wstępne w sprawach:
wykładni traktatów i prawa pierwotnego
ważności i wykładni aktów instytucji wspólnotowych i EBC
wykładni statutów organów utworzonych aktem Rady, gdy te statuty to przewidują
2 typy procedur:
sąd I instancji może się zwrócić o opinię, gdy uzna że istnieje taka potrzeba
jeśli są wątpliwości w II instancji to sąd musi zasięgnąć takiej opinii
można wyróżnić postępowanie główne - przed sądem krajowym oraz postępowanie wstępne - przed ETS
może zapytanie skierować: sąd lub Trybunał
orzeczenie wstępne nie jest kontradyktoryjne; o każdym postępowaniu zawiadamia się Komisję, Radę i państwa członkowskie; Komisja często uczestniczy w postępowaniu
każda ze stron może wystąpić z wnioskiem o pytanie prejudycjalne do ETS
pozwala ono na ujednolicenie prawa wewnętrznego w państwach członkowskich
kwestia momentu wszczęcia postępowania prejudycjalnego w stosunku do momentu członkostwa w WE - sprawa Ynos C 302/04 orzeczenie z 10.01.2006 - pytanie prejudycjalne sądu węgierskiego w kontekście dyrektywy 93/13/EWG z 5.04.1993 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich - ETS 15.06.1999 w sprawie Anderson C 321/97 - jeśli sytuacja wystąpiła po wstąpieniu do WE to ETS jest właściwy do wydania orzeczenia, jeśli przed członkostwem to nie jest on właściwy
przekazanie sprawy do ETS z sądu krajowego - art. 23 Statutu ETS - tylko w formie pytania prejudycjalnego
orzeczenie van Gend en Loos 26/62 - uznano nadrzędność prawa wspólnotowego nad prawem krajowym
sprawa 6/64 Costa vs. E.N.E.L. - nacjonalizacja przedsiębiorstwa energetycznego, miało to przynieść szkody dla właściciela; ETS bezpośredniość stosowania prawa wspólnotowego
Formuła Dassonville 8/74 - środek o skutku podobnym każda regulacja krajowa, która wpływa na swobodny handel wspólnotowy; nie naruszają jej natomiast identyczne ograniczenia dotyczące w równym stopniu własnych produktów; od czasu orzeczenia Keck 1993 rozróżnia się w zakresie stosowania tej formuły ograniczenia dotyczące:
produkcji - tzw. niemiecki wymóg czystości, zostało to wyeliminowane
dystrybucji - we Francji zabroniona jest sprzedaż poniżej cen produkcji, orzeczenie Keck i Mithouad - brak zastosowania formuły
Cassis de Dijon - 1979 - jeżeli w jednym państwie dany produkt jest uznawany, to w innym kraju musi być tak samo kwalifikowany
Gdy ETS wyda błędne orzeczenie wyraża stwierdzenie - niektóre rozpatrzone precedensy są już nieważne
Skutki dla sądów krajowych - wiąże sąd krajowy, jest związany orzeczeniem i kierunkiem, które ono wskazuje:
stanowisko ETS jest tak szczegółowe, że wyznacza treść orzeczenia sądu
ETS podaje okoliczności jakie sąd ma wziąć pod uwagę
Jeśli przepis prawa krajowego jest w sprzeczności z prawem wspólnotowym to sąd krajowy musi odmówić jego zastosowania zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego
nieważność aktu jest od chwili wydania orzeczenia ex tune
uzasadnienie orzeczenia i opinię rzecznika generalnego drukuje się w Dzienniku Urzędowym UE we wszystkich językach urzędowych Unii
POSTĘPOWANIE O NAPRAWIENIE SZKODY
art. 235 i 288 TWE
3 przesłanki odpowiedzialności; szkoda jest:
wyrządzona przez funkcjonariusza WE
wymierna finansowo
istnieje związek przyczynowy
art. 288 TWE - typy odpowiedzialności: umowowa i pozaumowowa
tymczasowa ochrona prawna:
art. 242 zd. 1 TWE - skarga o nieważność nie posiada skutku odraczającego, ETS może zarządzić zawieszenie zastosowania kwestionowanego aktu
art. 243 TWE - ETS może w każdej sprawie zarządzić środki tymczasowe - ochronę
art. 244 TWE - ETS może zawiesić przymusową egzekucję własnych wyroków - najczęściej dotyczy państw
wnioski o tymczasową ochronę prawną mogą być wnoszone tylko w celu ochrony własnych interesów
trzeba uprawdopodobnić, że jego brak może spowodować skutki nieodwołalne
konieczność tymczasowej ochrony prawnej w celu uniknięcia szkód nie do naprawienia:
wnioskodawca musi uwiarygodnić, że bez tych środków grozi mu znaczne i nie dające się naprawić naruszenie interesów, praw
uzasadnione są też zwykłe szkody, które pogorszą sytuację wnioskodawcy
wnioski w celu uniknięcia mniej istotnych szkód są odrzucane jako nieuzasadnione
PROCES DECYZYJNY
GŁÓWNI UCZESTNICY PROCEDURY LEGISLACYJNEJ
Rada - decyduje
Parlament - opiniuje, współdecyduje, decyduje
Komisja - inicjuje procedurę, monopol inicjatywy legislacyjnej
PROCEDURY LEGISLACYJNE
konsultacyjna
zgody - JAE
współpracy - JAE
współdecydowania - TUE
PROCEDURA KONSULTACYJNA
obszary zastosowania - art. 94-95, 251 TWE; obecnie największe zastosowanie w przypadku TEWEA
Komisja składa projekt - opinie Komitetu Regionów i Komitetu Ekonomiczno-Społecznego; Parlament wyraża swoją opinię, która ma charakter doradczy; Rada po konsultacji z COREPER przyjmuje akt
Opracowanie projektu norm prawa WE, projekt zatwierdzany jest zwykłą większością głosów Komisarzy i przekazywany Radzie
Rada - konsultacje z instytucjami
Komisja - przedstawia propozycje, która może być zmodyfikowana po konsultacjach
COREPER dokonuje oceny
Rada podejmuje decyzje niezależnie od konsensusu w COREPER
Stosowana jest od momentu powstania WE, dziś ma charakter marginalny
PROCEDURA ZGODY
JAE, początkowo dotyczyła umów o stowarzyszaniu się
Obejmuje następujące dziedziny:
wzmocniona współpraca - art. 11 ust. 2 TWE
zasady specjalne EBC art. 105 ust. 6 TWE
zmiana statutu ESBC art. 107 ust. 5 TWE
fundusze strukturalne i fundusz spójności art. 161 TWE
jednolitej procedury wyborczej art. 190 ust. 4 TWE
niektórych umów międzynarodowych art. 300 ust. 3 TWE
naruszanie praw człowieka art. 7 TUE
przystąpienie nowych państw członkowskich art. 49 TUE
Komisja składa wniosek do Parlamentu i Rady; opinia Parlamentu; zgoda Parlamentu przyjęcie aktu przez Radę, Parlament odrzuca wniosek akt nie zostaje przyjęty i może zostać zmieniony przez Parlament
PROCEDURA WSPÓŁPRACY
JAE
wzmacnia pozycję Parlamentu
przyspiesza procedurę legislacyjną
stosuje się wyłącznie do spraw unii gospodarczo-walutowej
dotyczy:
zadania dla procedury wzajemnego nadzoru art. 99 ust. 5
zakaz dostępu do instytucji finansowych art. 102 ust 2
zakaz brania na siebie zobowiązań przez państwa członkowskie art. 103 ust. 2
środki harmonizacji dotyczące obiegu monet art. 106 ust. 2
I czytanie - Komisja przedstawia wniosek Radzie i Parlamentowi, Rada po opinii Parlamentu większością kwalifikowaną przyjmuje wspólne stanowisko; trafia ono ponownie do Parlamentu
II czytanie - w ciągu 3 miesięcy Parlament może:
przyjąć wspólne stanowisko lub nie wyrazić opinii - Rada uchwala ostatecznie niezmienione wspólne stanowisko większością kwalifikowaną (ma na to 3 miesiące)
odrzucić stanowisko Rady - Rada jednomyślnie może przyjąć akt
wprowadzić poprawki (wydłuża to procedurę) - stanowisko wraca do Komisji: > Komisja przyjmuje poprawki - Rada jeśli się z nimi zgadza decyduje większością kwalifikowaną, jeśli odrzuca poprawki decyduje jednomyślnie; > Komisja odrzuca poprawki Parlamentu - Rada może uchwalić dany akt z poprawkami jedynie jednomyślnie
PROCEDURA WSPÓŁDECYDOWANIA
wprowadzona przez TUE
rozwinięcie procedury współpracy - wzmacnia kompetencje Parlamentu, którego negatywna opinia nie może zostać odrzucona, nawet jednomyślnie
jest obecnie najważniejszą procedurą legislacyjną
obejmuje m. in. zagadnienia TWE:
niedyskryminacja z powodu obywatelstwa art. 12
niedyskryminacja z powodu płci, rasy, pochodzenia etnicznego art. 13
swoboda przemieszczania się i pobytu art. 18 ust. 2
swoboda przemieszczania się pracowników art. 40
wizy, azyl, imigracja art. 67
edukacja art. 49
rynek wewnętrzny art. 95
zatrudnienie art. 129
współpraca celna art. 135
polityka społeczna art. 137 ust. 2
I czytanie - Komisja składa projekt do Parlamentu i do Rady, może on być zaopiniowany przez Komitety
Rada - po opinii Parlamentu Rada przyjmuje wspólne stanowisko kwalifikowaną większością głosów, opinia ta ma charakter sondażowy
Jeżeli w I czytaniu Parlament nie wniósł żadnych poprawek lub Rada przyjmie wszystkie poprawki Parlamentu może ona uchwalić akt już w I czytaniu
II czytanie - wspólne stanowisko Rady trafia do Parlamentu, w ciągu 3 miesięcy Parlament może:
przyjąć wspólne stanowisko absolutną większością głosów lub nie reagować - Rada uchwala ostatecznie niezmienione wspólne stanowisko
odrzucić wspólne stanowisko Rady absolutną większością głosów - koniec procedury, akt przepada
wprowadzić poprawki do wspólnego stanowiska Rady, trafia ono do Komisji: 1) Komisja przyjmuje poprawki i Rada się zgadza z nimi - przyjmuje akt większością kwalifikowaną, jeżeli Rada odrzuca te poprawki - przyjmuje akt jednomyślnie; 2) Komisja odrzuca poprawki Parlamentu - Rada może uchwalić jednomyślnie wspólne stanowisko z poprawkami Parlamentu wbrew woli Komisji; 3) Komisja odrzuca lub akceptuje poprawki Parlamentu - Rada odrzuca niektóre poprawki lub nie osiągnie wymaganej większości dla ich uchwalenia przewodniczący Rady zwołuje w okresie 6 tygodni Komitet Pojednawczy
Komitet Pojednawczy - 25 przedstawicieli Rady i Parlamentu - art. 251 TUE; cel - stworzenie kolejnej wersji projektu, którą przyjmuje Rada (większość kwalifikowana) i Parlament (większość absolutna); terminy mogą być przedłużane wspólną decyzją Rady i Parlamentu; jeżeli zatwierdzi on projekt Rada i Parlament mają 6 tygodni na jego uchwalenie; jeżeli nie uchwalą oni tego projektu to akt zostaje nie uchwalony; Rada nie może uchwalić samodzielnie wspólnego stanowiska
PROCEDURA BUDŻETOWA
art. 272 TWE
budżet sporządzany jest w euro na okres roku kalendarzowego
I czytanie - przebieg i terminy:
do 1.09 danego roku Komisja musi przedstawić projekt budżetowy
do 5.10 uchwalenie projektu przez Radę i przekazanie go do Parlamentu
Parlament ma 45 dni na I czytanie od daty przekazania z Rady
Jeżeli w ciągu 45 dni Parlament wyraził zgodę, nie zmienił go ani nie wprowadził poprawek budżet może być uchwalony
II czytanie w Radzie:
druga połowa listopada - przy zmianie projektu lub przy wprowadzeniu poprawek Parlamentu
Rada uchwala zmiany większością kwalifikowaną
W II czytaniu Rada konsultuje się z Komisją i z Parlamentem (na zasadach koncyliacji)
Jeśli Rada w ciągu 15 dni nie wprowadzi żadnej poprawki - przyjmie zmiany lub poprawki Parlamentu - budżet zostaje przyjęty
Jeżeli zostanie wprowadzona co najmniej jedna poprawka w II czytaniu Rada przekazuje projekt do II czytania w Parlamencie (najczęściej do 22.11.)
II czytanie w Parlamencie
Parlament ma 15 dni na przyjęcie lub odrzucenie poprawek Rady uchwalonych w II czytaniu
Stanowi większością głosów swoich członków i 3/5 oddanych głosów
Budżet zostaje przyjęty, także gdy w tym terminie Parlament nie podejmie żadnej uchwały
Parlament może z ważnych powodów większością głosów swoich członków i 2/3 oddanych głosów odrzucić projekt budżetu i zażądać przedłożenia nowego projektu - art. 272 ust. 8 TWE
EUROPEJSKI SYSTEM WALUTOWY
Koszyk walutowy - w lipcu 1944 w Bretton Woods zawarto układ zgodnie, z którym zamrożono kursy walut wobec siebie. Gwarantem stabilności tego systemu była siła gospodarki USA. USA związały dolara sztywno ze złotem - 35 dolarów za uncję złota.
W końcu w 1971 USA wycofały się ze stałego kursu dolara wobec złota, niszcząc tym samym system walutowy z Bretton Woods. Kursy większości walut zostały upłynnione.
Specjalne prawa ciągnienia - SDR - bezgotówkowa waluta, emitowana przez MFW. Ustalone od 1.07.1974.
Zasada - wartość SDR była ustalana na podstawie 16 walut, z którym każda ma swój udział w handlu światowym nie mniejszy niż 1%. Udział poszczególnych walut w koszyku uzależniony jest od wagi odnośnej waluty w międzynarodowych transakcjach finansowych.
EUROPEJSKI WĄŻ WALUTOWY
plan Pierra Wernera z 1970
zadanie - ustalenie ram dla wahań kursów walut państw członkowskich (2,25% a od 1993 15% - kiedy swoje waluty wycofały Włochy i Wielka Brytania)
obecnie jest częścią Europejskiego Systemu Walutowego - mechanizm kursowy
Europejska Jednostka Walutowa - ECU - utworzona 13.03.1979; była jednostką przeliczeniową, stosowaną w przeliczeniach między państwami, opierała się na koszyku walut narodowych proporcjonalnie do potencjału gospodarczego państw uczestniczących; do 1989 - koszyk 12 walut, od TUE - 1.11.1993 skład koszyka został zamknięty i nie podlegał zmianom
Komponenty ECU/EURO:
korona duńska
funt brytyjski
marka niemiecka
drachma grecka
frank francuski
frank luksemburski
gulden holenderski
funt irlandzki
lir włoski
peseta hiszpańska
escudo portugalskie
frank belgijski
EUROPEJSKI SYSTEM WALUTOWY - EMS
wszedł w życie 13.03.1979 - zastąpił węża walutowego
składał się z trzech elementów:
ECU
mechanizmu kursowego
mechanizmu kredytowego
przynależność do EMS jest jednym z warunków uczestnictwa w Unii Gospodarczo-Walutowej
od 1996 działa jako EMS I, do którego należą państwa strefy euro
EMS II - utworzony na posiedzeniu Rady w Weronie w 1996 - nalezą do niego 3 typy państw:
nie mogą wstąpić do Unii Gospodarczo-Walutowej, bo nie należały do pierwotnego EMS - Szwecja
mają problemy z pokonaniem kryteriów konwergencji - Grecja do 31.12.2000
nie chcą wstąpić do Unii Gospodarczo-Walutowej z własnej woli - Wielka Brytania i Dania
EMS II ma za zadanie regulować kursy walut między państwami EMS II, a należącymi do EMS I i wzmacniać te waluty, których kursy mogą spadać względem euro
KRYTERIA KONWERGENCJI
w 1.01.1999 na obszarze 11 z 15 krajów UE zaczęła funkcjonować Unia Walutowa
kryteria zbieżności:
inflacja - nie wyższa niż o 1,5 punktu procentowego średniej stopy inflacji w 3 krajach UE gdzie inflacja była najniższa
długoterminowe stopy procentowe - nie przekraczające nie więcej niż o 2 punkty procentowe średniej stopy procentowej w 3 krajach UE o najniższej inflacji
deficyt budżetowy - nie wyższy niż 3% PKB
dług publiczny - nie większy niż 60% PKB
stabilny kurs wymiany waluty w ciągu ostatnich 2 lat
EURO
waluta europejska zaproponowana na szczycie w Madrycie w 1995
waluta gotówkowa w 12 państwach: RFN, Francja, Włochy, Hiszpania, Holandia, Belgia, Luksemburg, Portugalia, Austria, Finlandia, Irlandia, Grecja; Dania i Wielka Brytania - odmówiły udziału w Unii Walutowej; Szwecja nie może wejść bo nie należała do EMS
do strefy euro na mocy podpisanych umów należą 4 państwa nie będące członkami UE: Andora, San Marino, Watykan, Monako oraz 2 regiony autonomiczne: Czarnogóra i Kosowo
I faza - okres przygotowawczy 1.05.1998 - 31.12.1998
ogłoszono listę państw zakwalifikowanych do Unii Walutowej
przyjęcie niezbędnego prawodawstwa
przyjęcie nowego systemu finansowego do przyjęcia nowej waluty
powołanie EBC
II faza - okres przejściowy 1.01.1999 - 31.12.2001
funkcjonuje jako wirtualna waluta
nieodwołalne usztywnienie kursów walut państw Unii Walutowej względem euro
rozpoczęcie działalności przez EBC
euro w rozliczeniach bezgotówkowych
nowa emisja instrumentów finansowych - włączanie euro
osoby prawne i przedsiębiorstwa mogły mieć rachunek bankowy w euro
III faza - okres końcowy 1.01.2002 - 30.06.2002
wprowadzenie do obiegu banknotów i monet
narodowe banknoty i monety stopniowo wycofywano z obiegu
płace, świadczenia socjalne i transakcje detaliczne w euro
zakończenie procesów dostosowawczych w instytucjach publicznych i jednostkach usługowych, narodowe waluty przestają być prawnym środkiem płatniczym
od 1.07.2002 - euro formalnie jedynym środkiem płatniczym Unii Walutowej
RYNEK WEWNĘTRZNY I PODSTAWOWE WOLNOŚCI
Wspólny rynek - od czasu JAE. Ostatecznie art. 14 ust. 2 TWE określił podstawy rynku wewnętrznego obejmujące:
obszar bez wewnętrznych granic
swobodny przepływu: towarów, usług, osób i kapitału
Rynek wewnętrzny - głębszy zakres interesów niż wspólny rynek.
Etapy rozwoju integracji
Strefa wolnego handlu
Unia Celna
Wspólny rynek
Unia Gospodarcza i Walutowa (pełna integracja ekonomiczna i polityczna)
Strefa wolnego handlu
To obszar wewnątrz którego zniesiono cła i inne opłaty na wszystkie lub niektóre towary.
Cechy:
- brak wspólnej zewnętrznej taryfy celnej
- utrzymanie kontroli celnej na granicach podmiotów tworzących strefę wolnego handlu- zbadanie pochodzenia towaru
Początki już w okresie EWWiS a w pełni od 1.01.1959r.
Unia Celna
Cechy:
-zniesienie ceł i innych opłat na wszystkie lub niektóre towary
- ustalenie wspólnej zewnętrznej taryfy celnej na towary
- wspólna polityka handlowa wobec państw trzecich
Wstępem do Unii Celnej było ujednolicenie taryfy celnej na towary w ramach strefy wolnego handlu (wyrównanie ceł od 1.01.1961r. a Unia Celna od 1.07.1968r.). Od 1968r. istnieje unia taryfowa (wspólna taryfa celna- WTC)
Wspólny rynek
- obszar oparty o Unie Ceną (wspólna taryfa celna wobec państw trzecich)
- system wzajemnych rozliczeń
- prowadzenie wspólnych polityk
- 4 swobody: przepływu osób, towarów, usług, kapitału
- w fazie końcowej od 1.X.1990r.- swoboda transakcji kapitałowych
- swoboda stosowania ecu, konsultacje na temat polityki pieniężnej państw członkowskich i dążenie do koordynacji w celu osiągnięcia stabilności cenowej
Rynek wewnętrzny- jednocześnie jednolity rynek
- zdefiniowane w art. 14 ust. 2 TWE jako obszar bez granic wewnętrznych na którym zostaje zapewniony swobodny przepływ towarów, osób, usług, kapitału
- obejmuje harmonizację polityki gospodarczej
- jednolitą politykę pieniężną- wspólną walutę- w ramach UGiW od 1.01.1993
Etapy integracji
I Etap Strefa wolnego handlu |
II Etap Unia celna |
III Etap Wspólny rynek |
IV Etap UGiW |
|
|
|
Wspólna waluta |
|
|
|
Jednolita polityka pieniężna |
|
|
|
Harmonizacja polityk gospodarczych |
|
|
Swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału |
Swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału |
|
Wspólna taryfa celna |
Wspólna taryfa celna |
Wspólna taryfa celna |
Brak ceł wewnętrznych |
Brak ceł wewnętrznych |
Brak ceł wewnętrznych |
Brak ceł wewnętrznych |
Cele działania rynku wewnętrznego
zewnętrzne
- wzmocnienie konkurencyjności UE
2) wewnętrzne
- urzeczywistnienie 4 wolności rynku wewnętrznego- swobodny przepływ towarów, osób, usług, kapitału
ETAPY DOCHODZENIA DO UGiW
|
||
I Etap 1. 07. 1990 r. |
II Etap 1. 01. 1994 r. |
III Etap 1. 01. 1999 r. |
|
|
polityki pieniężnej
|
Swobodny przepływ towarów art. 23-31 TWE
Regulują go zasady:
1) zakaz ściągania ceł i opłat o charakterze celnym i obowiązek stosowania wspólnej taryfy celnej wobec państw trzecich- Unia Celna od 1.07.1968r. (poprzedzona wyrównaniem ceł zewnętrznych od 1.01.1961r.)
Orzeczenie Van Gend en Loos
2) zakaz wszelkich ograniczeń ilościowych w imporcie i eksporcie oraz wszelkich środków wywołujących podobny skutek- wyjątki od tej zasady określone w art. 30 TWE
Orzeczenie Dassonville, Keck Mithouard i Cassis de Dijon
3) pojęcie towaru- w prawie wspólnotowym brak definicji towaru, określonego ostatecznie w orzeczeniu ETS: sprawa KE vs Włochy 7/68 „towar to wszelkie produkty posiadające wartość wymierną w pieniądzu, mogące jako takie stanowić przedmiot transakcji handlowych”
Towary to np.: materialne nośniki na których są zapisywane programy.
Towarem nie są np. emitowane audycje telewizyjne i radiowe (objęte swobodą przepływu usług)
Towar wspólnotowy
To produkt:
- pochodzący z państwa członkowskiego (tzn. w całości otrzymany lub wyprodukowany na terytorium celnym WE i nie zawierający w sobie towarów importowanych spoza WE)
- pochodzący z państw trzecich, lecz znajdujący się w obrocie jednego z państw członkowskich WE
- powstałe z towarów spoza WE lub będący mieszanką towarów wspólnotowych i poza wspólnotowych, lecz dopuszczony do swobodnego obrotu w WE
Sprawa Van Gend en Loos
Odniesienie do opłat mogących wpływać na swobodny przepływ towarów.
- WE stanowi nowy porządek prawno- międzynarodowy na rzecz którego państwa członkowskie ograniczają swoje suwerenne prawa. Podmiotem tego porządku prawnego są państwa członkowskie i obywatele
- państwa członkowskie nie powinny wprowadzać nowych ceł ani równorzędnych opłat i nie powinny podwyższać ceł i opłat już istniejących
Orzeczenie Dassonville
Środkiem o skutku podobnym do ograniczeń ilościowych jest każda regulacja krajowa, która może chociażby w minimalnym stopniu wpłynąć na swobodny handel wspólnotowy
Cassis de Dijon
Przeszkody w swobodnym przepływie towarów w obszarze WE wynikają z różnic krajowych. Regulacje dotyczą sprzedaży określonych produktów są dopuszczone tylko pod warunkiem, że krajowe regulacje są konieczne ze względu na kontrolę podatkową, ochronę zdrowia, ochronę porządku publicznego...
Ochrona w zakresie swobody obrotu art. 30 TWE
ochrona moralności publicznej (zakaz obrotu dotyczący produktów z innego kraju WE, ale i produktów krajowych)
porządek publiczny (wymóg: faktyczne i dostatecznie poważne zagrożenie odnoszące się do podstawowego interesu państwa np. zakaz wywozu monet z kruszca- bo to przepływ kapitału a nie towarów)
bezpieczeństwo publiczne (obejmuje zapewnienie istotnych interesów państw członkowskich w warunkach kryzysu)
ochrona narodowych dóbr kultury (może obejmować zakaz wywozu, ale nie dotyczy zezwolenia na wywóz za pobraniem opłat)
określenie własności przemysłowej i handlowej (wynikająca z praw autorskich)
Towar, usługa, działalność gospodarcza, świadczenie pracy
Towar a usługa
Towary mają charakter materialny zaś usługa to świadczenie wykonywane odpłatnie (za wynagrodzeniem) i nie objęte przepisami o swobodnym przepływie towarów, kapitału, osób.
Usługa a działalność gospodarcza
Świadczenie usługi dotyczy firmy mającej siedzibę na terytorium jednego państwa i prowadzącej swą działalność na terytorium innego państwa tylko przejściowo, zaś samodzielnie działalność gospodarcza prowadzona jest przez firmę mającą siedzibę na terytorium państwa w którym działa integralnie z ekonomią państwa działania.
Usługa a świadczenie pracy
Usługa zakłada pracę na własny rachunek a świadczenie pracy dotyczy usługi najemnej.
Usługi
zasada swobody świadczenia i korzystania z usług (orzeczenie ETS określa charakter czynności).
Podmiotami świadczącymi usługi w prawie wspólnotowym są osoby fizyczne i prawne
rodzaje usług (art. 250 ust. 2 TUE):
- o charakterze przemysłowym
- rzemieślnicze
- wolnych zawodów
Usługi w zakresie transportu są regulowane przez TWE a usługi bankowe przepisami o przepływie kapitału.
pojęcia przy usługach:
- usługodawca- ten kto świadczy usługę np. firma internetowa
- usługobiorca- ten kto korzysta ze świadczenia np. klient firmy internetowej
przekraczanie granic przy usługach
- czynna swoboda przepływu usług (gdy usługodawca udaje się do usługobiorcy do innego państwa)
- bierna swoboda przepływu usług (usługobiorca udaje się do innego państwa do usługodawcy)
- usługa korespondencyjna (granice przekracza sama usługa zaś usługodawca i usługobiorca pozostają w swoich państwach np. przy zamawianiu i przesyłaniu projektów czy audycji radiowych)
Turystyka zagraniczna
Jeśli usługobiorca i usługodawca mieszkają w jednym państwie a usługa jest realizowana w innym to formalnie należy stosować przepisy o swobodzie działalności gospodarczej. ETS w 1991r. zakwalifikował jednak świadczenie usług w zakresie turystyki zagranicznej jako usługę.
Swoboda przepływu osób
Odnosi się do 3 kategorii osób:
pracowników najemnych
pracowników samodzielnych
innych osób (osób, które zaprzestały pracę, studentów, osób posiadających własne środki utrzymania)
Nie dotyczy zatrudnienia w administracji publicznej.
Swobodny przepływ pracowników obejmuje:
prawa subiektywne
- ubieganie się w innym państwie członkowskim o rzeczywiście oferowane miejsce pracy
- swoboda przemieszczania się w tym celu po terytorium państw członkowskich, przebywania w innym państwie członkowskim w celu wykonywania tam pracy zgodnie z przepisami ustaw i dokumentów dotyczących zatrudnienia pracowników tego państwa członkowskiego
- pozostawanie na terytorium państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia
zakaz dyskryminacji- tak jakby wszelkiego nierównego traktowania pracowników z innych państw członkowskich ze względu na obywatelstwo a w zakresie zatrudnienia- wynagrodzenie
zakaz ograniczeń
ustanowiony w orzecznictwie ETS, dotyczy innych regulacji nie będących dyskryminacją ze względu na obywatelstwo, które utrudniają lub uniemożliwiają wykonywanie pracy migrującym pracownikom
Obowiązek znajomości języka nie jest dyskryminacją.
Pracownik najemny
Według orzeczenia ETS w sprawie Hoekster 75/63ma charakter wspólnotowy. Korzystanie ze swobody przemieszczania się zastrzeżono tylko dla pracowników państw członkowskich. Z uwagi na fakt, iż tak samo brzmiące pojęcie w systemie prawnym państw członkowskich mogło by odbiegać od znaczenia przyjętego w prawie WE i sytuacja taka mogła by prowadzić do pozbawienia przez państwa członkowskie praw związanych ze swobodą przemieszczania się.
ETS stwierdził, iż pojęcie pracownika powinno zostać określone przez prawo wspólnotowe a nie krajowe.
Pracownik najemny to osoba wykonująca pracę o wymiernej wartości ekonomicznej na rzecz lub pod kierunkiem innej osoby i otrzymująca za to wynagrodzenie bez względu na charakter pracy lub kontraktu.
Orzeczenie Deborah Lawrie- Blum 66/85- nie jest tu istotny wymiar pracy, wysokość i charakter wynagrodzenia, jak i otrzymywanie oprócz wynagrodzenia świadczeń z tytułu pomocy społecznej (Steymann)
Treść prawa do swobodnego poruszania się obejmuje prawo pracowników do:
wyjazdu z kraju rodzinnego
wjazdu i pobytu w innym państwie WE
przemieszczania się w obrębie WE
prawo do:
- równego traktowania przy dostępie do zatrudnienia i wykonywania pracy
- przywilejów socjalnych i ulg podatkowych
Rodzina pracownika
Prawo wjazdu przysługuje:
współmałżonkowi
ich dzieciom do 21 lat i będącym na ich utrzymaniu
rodzicom pracownika i współmałżonka będącym na ich utrzymaniu
Prawa członków rodziny pracownika obejmują:
prawo do wjazdu
prawo do pobytu w państwie zatrudnienia
prawo pracownika do przywilejów socjalnych
prawo do nauki
prawo pozostania w państwie zatrudnienia
Nie jest tu istotne obywatelstwo członka rodziny pracownika i fakt czy z nim zamieszkuje na stałe.
Ograniczenia związane z przepływem osób
Określa art. 39 ust. 3 zdanie 1-sze TWE i dyrektywa z 24.02.1964r.
- odnosi się do wjazdu , wydalenia, ustanowienia zezwolenia na pobyt osób zatrudnionych, osób wykonujących działalność gospodarcza, odbiorców usług i ich rodzin
- ograniczenia wynikać mogą ze względu porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego- tzw. klauzula ordre public- orzeczenie ETS 1986r. uznaje, że ta klauzula dotyczy odmówienia zakazu wjazdu lub pobytu a nie rangi instytucji zatrudnienia zaś samo ograniczenie powinno być faktyczne i poważne, dotykające podstawowego interesu społecznego.
Sprawa Van Duyn vs. Home Office ETS uznał, że odmowa zatrudnienia była naruszeniem zasady niedyskryminacji; określenie przesłanek porządku publicznego należy do kompetencji władz krajowych, lecz w graniach określonych w TWE. Nie można więc obywatelowi innego państwa odmówić prawa do podjęcia pracy w organizacji (która jest legalna nawet jeśli władze publiczne postrzegają jej działalność jako sprzeczną z prawem publicznym) jeśli uznano prawo wjazdu i pobytu.
Sprawa Lewin 53/81. Problem dotyczył zatrudnienia obywatelki Wielkiej Brytanii w Holandii i jej pobytu tam. Pani Lewin zatrudniona była w niepełnym wymiarze godzin dlatego uznano, że nie jest ona pracownikiem.
ETS uznał, że pracownikiem jest także osoba, która wykonuje prace w niepełnym wymiarze godzin a jej zarobki są mniejsze od minimalnego wynagrodzenia w danym kraju. Według ETS pojęcie pracownika w prawie wspólnotowym jest niezależne od pojęcia krajowego.
Sprawa Hoekstera. Pojęcie pracownika powinno być definiowane na poziomie prawa wspólnotowego.
Sprawa Sotign. Nie ma znaczenia podstawa prawna świadczenia pracy.
Sprawa Deborah Lawrie- Blum 66/85. Podstawową cechą stosunku pracy jest świadczenie przez osobę pracy o pewnej wartości ekonomicznej lub pod kierunkiem innej osoby w zamian za wynagrodzenie (sfera i charakter pracy bez znaczenia).
Sprawa Steymann 196/87. W Holandii Steymann zatrudnił się we wspólnocie religijnej i otrzymywał wynagrodzenie, które było niższe od wynagrodzenia minimalnego. Steymann wystąpił do pomocy społecznej o wyrównanie wynagrodzenia- odmówiono mu tego.
ETS uznał, że sam dochód nie wyklucza możliwości korzystania z pomocy społecznej.
Sprawa Bosman. Piłkarze są pracownikami w rozumieniu art. 39 TWE.
Zakaz dyskryminacji ze względu na płeć- sprawa Kalanke 450/93.
Brema- konkurs na stanowisko w urzędzie. Istniał tam parytet miejsc dla kobiet i mężczyzn. W konkursie pan miał lepsze kwalifikacje, ale wygrała pani, bo było to potrzebne do wykonania tego parytetu. Kalanke uznał, że jest dyskryminowany.
ETS uznał:
że jest to dyskryminacja z powodu płci
dyrektywa zezwala by przepisy krajów przyznawały pewne przywileje kobietom w celu ułatwienia im konkurowania na rynku pracy na równi z mężczyznami i odsunął skargę Kalanki
Pojęcie służby (administracji) publicznej
Obejmuje ona stanowiska, na których podejmowane są wiążące decyzje dla interesu państwa oraz decyzje o prawach, przywilejach, ulgach (policja, ochrona prawa, administracja skarbowa, administracja socjalna, siły zbrojne). W praktyce o charakterze danego stanowiska często decyduje pragmatyka służbowa i przepisy wewnętrzne państw członkowskich.
Swobodny przepływ kapitału i płatności
przepływ kapitału - operacje finansowe mające na celu lokatę lub inwestycję kapitałową, tzn. przeniesienie z jednego państwa do drugiego wartości stanowiącej pewien majątek.
Przechowywanie papierów wartościowych w depozycie to usługa bankowa, za którą pobiera się wynagrodzenie (nie jest to przepływ kapitału!). Przepływ kapitału to natomiast przekazywanie papierów wartościowych z jednego państwa do drugiego.
bieżące płatności - są świadczeniem wzajemnym w ramach dorozumianej transakcji (np.: płacenie za towary lub usługi, przekazywanie wynagrodzeń dla pracowników do ich państw ojczystych).
PRAWO KONKURENCJI
zasady określa art. 81 TWE
Nieważne są z mocy prawa porozumienia lub decyzje zakazane na podstawie art. 81 ust. 1 TWE, a polegające na:
ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji
ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, rynków, rozwoju technicznego lub inwestycji
podziale rynków lub źródeł zaopatrzenia
stosowaniu wobec partnerów handlowych nierównych warunków do świadczeń równoważnych i stwarzaniu im przez to niekorzystnych warunków konkurencji (np.: dumping)
uzależnieniu zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które ze względu na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów (np.: sprzedaż wiązana)
Porozumienia uznane za zakazane nie mają zastosowania odnośnie:
każdego porozumienia między przedsiębiorstwami
każdej decyzji związku przedsiębiorstw
każdej praktyki uzgodnionej
które przyczyniają się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów albo do popierania postępu technicznego lub gospodarczego, przy zastrzeżeniu dla użytkowników słusznej części zysku.
art. 82 TWE - zakaz tworzenia pozycji dominującej (monopolu) przez jedno lub grupę przedsiębiorstw (np.: w wyniku zmowy firm):
Niezgodne ze wspólnym rynkiem i zakazane jest nadużywanie przez jedno lub większą liczbę przedsiębiorstw pozycji dominującej na wspólnym rynku lub na znacznej jego części, w zakresie, w jakim może wpływać na handel między państwami członkowskimi.
Nadużywanie takie może polegać na:
narzucaniu niesłusznych cen zakupu lub sprzedaży albo innych niesłusznych warunków transakcji
ograniczaniu produkcji, rynków lub rozwoju technicznego ze szkodą dla konsumentów
stwarzaniu wobec partnerów handlowych niekorzystnych warunków konkurencji
uzależnieniu zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów
Orzeczenie ETS w sprawie 85/76 Hoffman - La Roche
ETS określił pojęcie pozycji dominującej i oligopolu:
W przypadku oligopolu każde z przedsiębiorstw jest dość silne, aby na rynek wpływać, ale niewystarczająco silne, aby się móc nie liczyć z reakcjami konkurentów. Natomiast przedsiębiorstwa o pozycji dominującej nie muszą liczyć się z konkurentami.
Różnice:
W przypadku przedsiębiorcy zajmującego pozycję dominującą zachowanie przedsiębiorcy ustalane jest jednostronnie. Istnienie pozycji dominującej może wynikać z wielu czynników, które ujmowane osobno nie są decydujące, jednak spośród nich bardzo ważnym są wysokie udziały w rynku.
W oligopolu zachowania przedsiębiorców współgrają (są ustalane z uwzględnieniem innych).
FUNDUSZE POMOCOWE UE
AGENDA 2000 - pakiet reform opublikowany przez KE 18 lipca 1997 (poprzedzony przez Białą Księgę z 7 lutego 1995), zawierał 2 podstawowe grupy zagadnień:
podjęcie rokowań z państwami Europy Środkowej i Wschodniej o przystąpieniu do UE (grupa luksemburska - Polska, Czechy, Węgry, Słowenia, Estonia, Cypr)
propozycje dotyczące funkcjonowania UE - reforma polityki rolnej, przedłużenie działania funduszy strukturalnych i funduszu spójności, średnioterminowe finansowanie WE
fundusze przedakcesyjne - środki bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej przez UE państwom kandydującym. Ich najważniejszym zadaniem było przygotowanie tych państw do członkostwa w UE oraz pomoc w wyrównaniu różnic gospodarczych:
PHARE
ISPA
SAPARD
PHARE
Cel wspieranie działań przygotowujących kraje stowarzyszone do członkostwa w UE, wsparcie rozwoju społeczno - gospodarczego. Został rozszerzony także na inne państwa m.in. Macedonia, Albania, Bośnia i Hercegowina.
Programy:
krajowe
dla beneficjentów w kilku krajach
współpracy transgranicznej
Warunki realizacji projektów w ramach PHARE:
zgodność z założeniami „Partnerstwa dla Członkostwa”
bezpośredni związek z procesami integracji
możliwość uruchomienia do 24 miesięcy po podpisaniu memorandum finansowego
zakończenie realizacji w ciągu 12 miesięcy
Etapy realizacji PHARE
I 1989 - 91 pomoc humanitarna (żywność, leki)
II 1991 - 93 pomoc dla gospodarki rynkowej
III 1993 - 97 wsparcie dla inwestycji regionalnych i sektorowych w kontekście przyszłego członkostwa
IV 1998 - 2000 wsparcie dla przygotowania do integracji z UE
SAPARD
Cel wsparcie procesu modernizacji rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich oraz przygotowanie krajów kandydujących do wdrożenia rozwiązań UE w obszarze polityki rolnej.
Inwestycje w Polsce 2000 - 2006:
poprawa infrastruktury wsi
inwestycje w gospodarstwa rolne w sektorze mleczarskim i mięsnym
przetwórstwo i marketing produktów rolno - spożywczych
działanie na rzecz zróżnicowania działalności gospodarczej na wsi
ISPA
Cel wyrównanie poziomu rozwoju infrastruktury transportu i ochrony środowiska
Działania:
budowa i modernizacja dróg
modernizacja węzłów i linii kolejowych
oczyszczalnie ścieków
zakłady sortowania odpadów
modernizacja wysypisk
systemy kanalizacji
stacje uzdatniania wody
Fundusze strukturalne do 2007
fundusze strukturalne - instrumenty polityki strukturalnej UE. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek państw UE.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - zmniejszanie dysproporcji w rozwoju regionów
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa - Sekcja Orientacji - wspieranie transformacji strukturalnej rolnictwa oraz pomoc w rozwijaniu obszarów wiejskich
Europejski Fundusz Społeczny - przeciwdziałanie bezrobociu
Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa - restrukturyzacja rybołówstwa
Fundusz Spójności - poprawa stanu infrastruktury transportu i ochrona środowiska. Nie jest funduszem strukturalnym!
Cele polityki strukturalnej:
Cel 1 - regiony z opóźnieniem w rozwoju gospodarczym, gdzie PKB/mieszk. poniżej 75% średniej unijnej. Środki - 135 mld euro
Cel 2 - regiony z trudnościami strukturalnymi (22,5 mld)
Cel 3 - regiony z rozwijającymi się rynkami pracy (tworzenie nowych miejsc pracy), 24 mld
Fundusz Spójności (Kohezji)
To wydzielony fundusz pomocy strukturalnej, uchwalony w ramach Traktatu z Maastricht. Obejmuje pomoc o zasięgu krajowym, a nie regionalnym (tak jak fundusze strukturalne).
Cel zapewnienie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i postępu socjalnego
PKB/mieszk. poniżej 90% średniej unijnej
Ze środków funduszu korzystały:
Grecja
Portugalia
Hiszpania
Irlandia - przestała się kwalifikować do wsparcia z funduszu od 1 I 2004
obecnie korzystają nowe państwa członkowskie
Inicjatywy Wspólnotowe
To programy pomocy bezzwrotnej organizowane przez UE dla określonych środowisk i grup społecznych. Funkcjonują tylko w państwach członkowskich (podobnie jak fundusze):
INTERREG III
EQUAL
URBAN - miasta powyżej 100 tys. mieszkańców
LEADER +
Cele polityki strukturalnej i programy wspólnotowe
Cel 1 INTERREG III
Cel 2 LEADER +
Cel 3 EQUAL
Cele polityki strukturalnej i fundusze strukturalne
Cel 1 wszystkie 4 fundusze
Cel 2 EFRR i EFS
Cel 3 EFS
Zasady działania regionalnej polityki strukturalnej oraz funduszy strukturalnych:
zasada pomocniczości (subsydiarności) - polityka strukturalna jest jedynie uzupełnieniem działań podejmowanych na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym.
zasada koncentracji - środki przeznaczane są dla regionów w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej.
zasada partnerstwa - współpraca KE z odpowiednimi władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi.
zasada programowania - finansowane są nie pojedyncze przedsięwzięcia, ale zintegrowane programy rozwojowe o wieloletnim horyzoncie.
zasada współfinansowania - finansowanie ze strony UE nie zastępuje środków danego kraju, przeznaczonych na rozwój regionalny, ale zwiększa ogólny poziom nakładów.
FUNDUSZE POMOCOWE na lata 2007 - 13
5 V 2006 - Rada ds. Ekonomicznych i Finansowych ECOFIN przyjęła pakiet rozporządzeń dotyczących funkcjonowania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na lata 2007-13.
2 fundusze strukturalne:
EFRR
EFS
oraz Fundusz Spójności
Trzy cele:
cel „konwergencja” - przyspieszenie konwergencji najsłabiej rozwiniętych państw członkowskich i regionów
cel „konkurencyjność regionalna i zatrudnienie”
cel „europejska współpraca terytorialna” - wzmacnianie współpracy transgranicznej, ponadnarodowej i międzyregionalnej
308 mld euro - środki przeznaczone na zobowiązania funduszy 2007 - 13
A teraz... do nauki :)
58