i rolę układu sterującego procesami, których zadaniem jest tę temperaturę utrzymać na stałym poziomie. Podwzgórze anatomicznie i funkcjonalnie składa się z dwóch części. Część przednia stanowi ośrodek „utraty ciepła”, włącza mechanizmy wpływające na szybsze oddawanie nadmiaru wytwarzanego ciepła, część tylna — ośrodek „zachowania ciepła” włącza mechanizmy niedopuszczające do jego utraty w nadmiarze, względnie wytwarzające ciepło. Układ termoregulacyjny człowieka jest wspomagany urządzeniem dodatkowym, w którym rolę mierników temperatury pełnią receptory obwodowe skóry i narządów wewnętrznych (istnienie tych ostatnich nie zostało dostatecznie potwierdzone). Dwa rodzaje receptorów skórnych informują ośrodek termoregulacji podwzgórza: jedne — o obniżeniu (receptory zimna), drugie — o podwyższeniu (receptory ciepła) temperatury skóry. W ten sposób ośrodek termoregulacji zostaje uprzedzony o mogących nastąpić zmianach temperatury krwi i uruchomić za wczasu mechanizmy zapobiegające, zanim włączy się bardziej bezwładny mechanizm receptorów ośrodkowych, reagujących dopiero, gdy dotrze do podwzgórza krew o zmienionej temperaturze. Receptory obwodowe reagują więc szybciej, są za to o wiele mniej czułe. Obniżenie temperatury skóry np. o 8°C wywołuje wzrost procesów metabolicznych taki sam, jaki wywołałoby obniżenie temperatury podwzgórza o 0,3°C. Receptory skórne reagują nie tylko na zmiany temperatury, ale także na szybkość tej zmiany. Szybkie ochłodzenie skóry może wywołać taki sam przyrost procesów metabolicznych, jak permanentne utrzymywanie się niskiej temperatury skóry.
Bardzo uproszczony schemat układu termoregulacyjnego człowieka przedstawia ryc. 16.1. Termoreceptory ośrodkowe podwzgórza oraz obwodowe skóry i narządów wewnętrznych informują ośrodek termoregulacji o temperaturach odpowiednio: krwi, skóry, narządów wewnętrznych. Podwzgórze w roli komparatora otrzymuje także informację o poziomie, na jakim ma być utrzymywana temperatura wewnętrzna ciała, czyli o wartości temperatury odniesienia (wzorcowej, zadanej, normy). Informacje o odchyleniu temperatury wewnętrznej od temperatury odniesienia są kierowane do ośrodka
Temperatura otoczenia zakłócenia
Ryc. 16.1. Uproszczony schemat obwodu termoregulacji.
299