Majmonides, Mosze Ben Majmon, Rambam,

• ur. 30 III 1135, Kordoba, zm. 13 XII 1204, Kair,

• żyd. teolog i filozof; wielki arystotelik i racjonalista żyd. średniowiecza.

• W 1148 porzucił Kordobę z powodu nietolerancji rel.; 1159-60 żył w Fezie, a od 1165 w Fustat (Kair), pełniąc funkcję nadwornego lekarza muzułmańskiej dyn. Ajjubidów; był także przełożonym tamtejszej gminy żydowskiej.

• M. dążył do uzgodnienia wyników nauki z tekstem Biblii, przestrzegając równocześnie odrębności filozofii i teologii;

• głosił, że nieśmiertelność i zbawienie polegają na pośmiertnym utrwaleniu tego, co człowiek wypracował intelektem.

• Wiara bez refleksji sztuczna i mechaniczna

• Pragnie zinterpretować nauki rabiniczne jak i biblijne w celu dostosowania ich do racji rozumowych

• Próba znalezienia dla micwot - przykazań Tory, podstaw racjonalnych i historycznych. Maja trzy główne cele:

1. zapewnienie stabilności społecznej

2. pobudzanie indywidualnego doskonalenia moralnego

3. wpajanie prawidłowych pojęć religijnych, prowadzących człowieka do poznania Boga

• Pierwsze dwa do przykazań o naturze etycznej, trzecie nakazy zrytualizowane.

• Prawa biblijne dot. czystości rytualnej, służyć maja ograniczeniu kontaktu ze Świątynią bo nieczystym nie wolno przekraczać progu ani uczestniczyć w obrzędach ofiarnych . budzi to w człowieku szacunek dla służby bożej i pokorę

• Biblia wykorzystuje istniejące w owym czasie zwyczaje i nadaje im nowy kierunek etyczno-religijny.

• Rytuał ofiarny uważa za ustępstwo na rzecz kultu i obrzędów znanych izraelitom z kontaktów z poganami. W celu oderwania od tych ognisk przykazanie składania ofiar tylko bogu i tylko w sposób który wykorzeniliby pogańskie zasady kultów.

• Będąc w Egipcie nawracał karaimów na judaizm talmudyczny za co zdobył sobie szacunek krytyków.

Główne dzieła Majmonidesa:

• Przewodnik błądzących (More Newuchim) (napisanego w języku arabskim) Dalalat al-ha'irin, 1185 a 1190 r.- podstawowe dzieło filozoficzne Majmonidesa. We wstępie zawarta została klasyczna formuła zasad doktrynalnych judaizmu oraz podstawy racjonalistycznych poglądów filozoficznych, które wywarły wpływ na filozofię scholastyczną. Próba pomocy żydom na wygnaniu, którzy byli zagubieni w naukach filozofii greckiej i nie umiejących jej pogodzić z judaizmem.

Podejmuje również problem relacji filozofii do prawa, przy czym przez filozofię rozumiał M. filozofię gr., a przez prawo żyd. — prawo objawione.

Dzieło składa się z 3 części, w których M. podjął kolejno problem Boga, świata i obowiązków człowieka.

1. Bóg głosił radykalną teologię negatywną, która kwestionuje wszystkie atrybuty orzekane o Nim jako nieadekwatne. Bóg jest jeden i absolutnie transcendentny. Dowodził istnienia Boga jako pierwszego Poruszyciela, pierwszą Przyczynę i konieczny Byt

2. Świat Na pytanie, czy świat został stworzony, czy jest wieczny, M. odpowiedział, że problem ten nie może być rozstrzygnięty za pomocą logiki, ponieważ argumenty nie rozstrzygają żadnej z możliwości; sam jednak jako wierzący Żyd opowiedział się za ideą stworzenia.

3. człowiek obowiązki człowieka określa prawo

Dzieło M. wywarło duży wpływ na średniow. scholastykę, w tym na Tomasza z Akwinu i Alberta Wielkiego, poprzez anonimowy przekład Dux seu Director dubitantium.

Dzięki wydaniu 1742 stało się ono dziełem kultowym żyd. oświecenia (haskala).

• Komentarz do Miszny (Perush ha-Mishnah) - napisany w celu podniesienia rangi Miszny, jako samodzielnego, pełnoprawnego źródła studiów. Miał służyć zarówno jako wstęp do Talmudu jak i jego rewizja, poprzez przegląd różnych interpretacji ze wskazaniem właściwych. Sformułował tu tzw. Trzynaście zasad wiary, opisujących podstawy wiary judaizmu: 1) Istnienie Boga, 2) Jedność Boga, 3) Duchowa i niecielesna natura Boga, 4) Wieczna natura Boga, 5) Jedynie Bóg powinien być przedmiotem kultu, 6) Objawienie Boga przez proroków, 7) Wyższość Mojżesza w stosunku do innych proroków, 8) Boże Prawo dane na Synaju, 9)Niezmienność Tory jako Bożego Prawa, 10) Boża presciencja (przedwiedza) ludzkich działań, 11) Nagroda za dobro, kara za zło, 12)Przyjście Mesjasza żydowskiego,13) Zmartwychwstanie umarłych

• Kodyfikacja Halachy - Miszne Tora (Jad ha-Czazaka) (1180) wkład do żydowskiego systemu prawnego, którego częścią jest Księga przykazań (Sefer ha-Micwot) - wielka kodyfikacja prawa żydowskiego, wyodrębniająca i omawiające 613 przykazań prawa Mojżeszowego. Uważał ze judaizm bez refleksji filozoficznej narażony na uleganie ideom heretyckim. Heretykiem każdy kto uznaje Boga za postać cielesną bo dosłowne rozumienie antropomorfizmów w Biblii do tego właśnie filozofii.

Wissenschaft des Judentum

XIX wieczny ruch mający początek w Niemczech

Wyrósł z Verein für Cultur und Wissenschaft der Juden (1819 zał. Przez Eduarda Gansa), które upadło. Pomimo tego jego zasady zainspirowały wielu żydowskich myślicieli by włączyli się w szerszy ruch.

Cele:

• Dzięki badaniom chcieli Stawiać kulturę żydowską na równi z kulturą europy zachodniej (Niemcy) tak jak w idei Goethego - Bildung.

• skłaniał się ku krytycznemu badaniu żydowskiej literatury i kultury. Żydowscy uczeni-scholastycy używali naukowych metod badawczych do znalezienia początków i etapów rozwoju żydowskiej tradycji

• Chciano tym samym przywrócić dumę z dziedzictwa żydowskiego

• Starali się wprowadzić „studia żydowskie'' do kręgów uniwersyteckich jako respektowaną dziedzinę badań, uwalniając ją od poglądu że jest gorszym prekursorem Chrześcijaństwa i studiowaniu go jako takiego

• Opracowali styl nauczania, który pozawalał na kompletną wolność w interpretacji tradycyjnych tekstów

• Zrozumienie judaizmu w najszerszym kontekście i zdeterminowanie jego miejsca w ewolucji kultury ludzkości.

• Wiązało się to z uwolnieniem od teologicznych dogmatów, zarówno żydowskich jak i chrześcijańskich

• Badanie jedynie racjonalnych aspektów religii

• Leopold Zunz (1794-1886), jeden z założycieli, oddał się głownie pracy nad rabinicka literaturą. W tym czasie Chrześcijańscy myśliciele utrzymywali, że żydowski wkład skończył się wraz z Biblią (Stary Testament), dlatego Zunz zaczął publikować dzieła z zakresu pobiblijnej literatury rabinicznej.

• Kiedy pruski rząd zakazał głosić Sermony w Niemieckich synagogach, na podstawie tego, że są one wyłącznie pomysłem chrześcijańskim, Zunz napisał „History of the Jewish Sermon” w 1832. Publikacja ta została nazwana najważniejszą żydowską książką opublikowana w XIX wieku. Wykłada zasady dla badań nad Rabiniczną egzegezą (Midrasz) i Sidurem (modlitewnik)

Nastawienie względem religii:

• Cały ruch miał tendencje prezentować judaizm jako relikt historyczny, z częstymi apologetycznymi przeładowniami, oraz często ignorujący sprawy współczesne/obecnie ważne

• Zunz wysnuł wniosek, że Judaizm się skończył, i że zadaniem Wissenschaft des Judentums jest wykazać jakie dobre bogactwo i różnorodność wniósł do cywilizacji. W podobnym duchu Steinschneider powiedział, że ów ruch ma zapewnić odpowiedni pochówek judaizmowi, w którym nauczanie tegoż wyda mu właściwy i odpowiedni nekrolog.

• Niemniej przez większość swojego istnienia pominąwszy kilku najbardziej znanych praktykujących jak Steinschneider, którzy otwarcie byli oponentami religii, ruch ten był religijny - duża liczba rabinów na żydowskich seminariach, przygotowywała swoich studentów do posługi rabinackiej.

• Ta natura religijna tegoż ruchu sprawiła, iż wydawał się on jeszcze bardziej groźny w oczach przeciwników. Chrześcijanie sądzili, ze bardziej liberalna forma judaizmu przyciągnie konwertytów i powstrzyma żydów od przyjmowania chrześcijaństwa, tym samym rząd zmusił Zenza do zamknięcia synagogi.

• Ruch ten był krytykowany za swoje tendencje apologetyczne - jego determinizm w demonstrowaniu faktu, że żydzi nie są kulturowo gorsi.

• Nie zainteresowani nacjonalizmem, a konkretnie syjonizmem

• Wielu uczonych jak Frankel i Graetz, pomimo iż stosowali metody krytyczne w swoich badaniach, dalej uważali historie i religie żydowską za odzwierciedlenie boskiego objawienia i przewodnictwa, a niektórzy jak Hoffman odnosili to również do słów Biblii