plik

Znów mog´ si´ cieszyç

z ma∏ych rzeczy...

Mia∏am ogromne szcz´Êcie.

Jest dobrze. Op∏aca∏o si´.

Nie jestem jeszcze

w pe∏ni zdrowa i leczenie troch´ potrwa,

ale ju˝ czuj´, ˝e moje ˝ycie

ca∏kowicie si´ zmieni∏o.

To tak, jakbym dosta∏a drugà szans´.

Znów mog´ si´ cieszyç z ma∏ych rzeczy.

Dla mnie to dopiero poczàtek drogi,

bo wiele jest jeszcze do zrobienia,

ale przynajmniej wiem,

˝e droga wiedzie do celu.

I z ka˝dym tygodniem jest mi coraz ∏atwiej.

Fragment listu pacjentki chorej na depresj´,

poddanej leczeniu.

Poradnik jest adresowany do wszys-

tkich, którzy z ró˝nych powodów sà

zainteresowani problemami zaburzeƒ

depresyjnych.

Skierowany jest wi´c:

•

do osób cierpiàcych na
depresj´,

•

do tych, którzy obawiajà si´, ˝e majà depresj´,

•

do krewnych i bliskich osób cierpiàcych na depresj´.

Warto równie˝ si´gnàç po poradnik wy∏àcznie w celach poznaw-
czych. Rzetelna wiedza jest niezb´dna, gdy˝ ca∏y czas w naszym
spo∏eczeƒstwie krà˝y wiele pó∏prawd, fa∏szywych opinii i przesàdów na
temat depresji.

Poradnik sk∏ada si´ z pi´ciu cz´Êci:

Wprowadzenie w problematyk´ zwiàzanà z depresjà.

Podstawowe informacje na temat depresji, takie jak:

•

Co to jest depresja?

•

Jak depresja mo˝e utrudniaç ˝ycie (w rodzinie, w domu, w pracy,
w grupie przyjació∏)?

•

Jakie sà najwa˝niejsze objawy depresji?

•

Jak cz´sto wyst´puje depresja?

•

Jakie sà g∏ówne przyczyny depresji?

Informacje o leczeniu depresji:

•

Jakie sà g∏ówne sposoby leczenia depresji?

•

Kto powinien prowadziç leczenie depresji?

•

Jaka jest skutecznoÊç leczenia depresji?

S∏owem wst´pu

W czwartej cz´Êci mo˝na znaleêç kilka prostych rad i wskazówek,

które mogà znacznie pomóc w leczeniu depresji. Niektóre z nich warto
zastosowaç w swoim ˝yciu, nawet gdy nie jesteÊmy chorzy. Z pewnoÊ-
cià korzystnie wp∏ynà na nasze samopoczucie.

„Mini s∏owniczek” niektórych poj´ç zwiàzanych z depresjà.

Poradnik zawiera tak˝e prosty kwestionariusz samooceny, który
umo˝liwia wst´pnà odpowiedê na pytania: Czy mam depresj´? Je˝eli
tak, to jak jest ona g∏´boka?

Zach´cam do zapoznania si´ z ca∏à broszurà albo przynajmniej z kilko-
ma interesujàcymi Ci´ rozdzia∏ami. Powi´kszy to Twojà wiedz´
o depresji, a byç mo˝e u∏atwi podj´cie decyzji o zg∏oszeniu si´ do
lekarza, aby rozwiaç w∏asne wàtpliwoÊci czy podjàç leczenie.

Poradnik powsta∏ dzi´ki wsparciu firmy Organon Polska.

Goràco zach´cam do lektury!

Dr n. med. Leszek Wandzel

Spróbujmy zrozumieç

Pomimo wielu dzia∏aƒ edukacyjnych pro-

wadzonych w prasie, radiu i telewizji,

depresja jest nadal stanem budzàcym l´k

i stosunkowo ma∏o znanym opinii pub-

licznej. Ca∏y czas krà˝y wiele nieprawdzi-

wych przekonaƒ, które pog∏´biajà l´k

i b∏´dne stereotypy na temat depresji, np.:

˝e to choroba psychiczna bezwzgl´dnie

wymagajàca pobytu w szpitalu psychiat-

rycznym, ˝e jest nieuleczalna, jak ktoÊ raz

zapadnie na depresj´, to ju˝ zawsze b´dzie

musia∏ si´ leczyç itp. Zapomina si´ przy tym, ˝e zaburzenia depresyjne

mogà dotknàç wszystkich, niezale˝nie od rasy, pochodzenia, wykszta∏-

cenia, czy miejsca zamieszkania.

Niewiedza i negatywne stereotypy dotyczàce zaburzeƒ depresyjnych

sà tym bardziej niezrozumia∏e, ˝e przecie˝ ka˝dy cz∏owiek niejedno-

krotnie doÊwiadcza∏ smutku, przygn´bienia, melancholii, zmartwienia.

Jest to wi´c stan znany prawie ka˝demu. Z w∏asnego doÊwiadczenia

wiem, co to jest, sam by∏em kiedyÊ przygn´biony, smutny i w depresji.

JednoczeÊnie ludziom leczàcym si´ z powodu depresji nadal przypina

si´ etykiet´ - chory psychicznie. Odrzuca si´ ich w kontaktach towa-

rzyskich, rozpowszechnia nieprawdziwe i krzywdzàce opinie, mimo

w∏asnych doÊwiadczeƒ.

Smutek a depresja

Ka˝dy zdrowy cz∏owiek przechodzi∏ krótsze lub d∏u˝sze okresy smutku,

chandry, czy przygn´bienia. Z w∏asnego doÊwiadczenia wiemy dobrze,

jak wiele mo˝e byç przyczyn tych stanów. JesteÊmy za∏amani po Êmier-

ci najbli˝szych krewnych. Przygn´biajà nas k∏opoty i nieporozumienia

w rodzinie. Bywamy smutni z powodu ró˝nych trudnoÊci ˝yciowych,

Cz´Êç pierwsza

których nie szcz´dzà nam wspó∏czesne czasy. Popadamy w chandr´

i melancholi´, gdy odejdzie od nas ukochana osoba. Smutek wywo∏uje

niepomyÊlna wiadomoÊç, nag∏e zdarzenie losowe. To tylko przyk∏ady,

ka˝dy z nas znajdzie ich jeszcze wi´cej. Na ogó∏ przedstawione stany

trwajà krótko (ograniczajà si´ najwy˝ej do kilku dni) i przemijajà.

Zazwyczaj pojawiajà si´, jako zupe∏nie zrozumia∏e dla nas samych

i naszych bliskich, reakcje psychologiczne na wymienione i niewymie-

nione zdarzenia. Smutek, jako stan psychiczny, bywa wówczas

uzale˝niony od stopnia przykroÊci zdarzeƒ, a po ich przemini´ciu

z regu∏y ust´puje samoistnie. Czasami udaje si´ nam zapanowaç nad

chandrà. Wiemy, jak radziç sobie ze stanem przygn´bienia, sprawiajàc

sobie drobne przyjemnoÊci, na przyk∏ad spotykajàc si´ z dobrymi zna-

jomymi, idàc do kina czy teatru, kupujàc sobie jakiÊ drobiazg, czy

wybierajàc si´ na spokojny weekend. Bardzo cz´sto to wystarcza, aby

nasze przygn´bienie ustàpi∏o. Szczególnie pomocni okazujà si´ nasi

bliscy, krewni, przyjaciele. Cz´sto wr´cz szukamy w tych momentach

ich towarzystwa, pomocy, czy porady. Opisane nastroje, doznania,

prze˝ycia nazywamy smutkiem, przygn´bieniem, chandrà, do∏kiem

psychicznym. Nale˝y z ca∏à si∏à podkreÊliç, ˝e stany te nie sà depresjà.

Nawet jeÊli zamiast stwierdzenia: jest mi smutno, jestem pod∏amany,

jestem dziÊ przygn´biony i rozbity, mam chandr´, powiem: mam

depresj´, to i tak nie jest to depresja w sensie zaburzenia medycznego.

To tylko niew∏aÊciwie dobrane okreÊlenie na opisanie naturalnego

i spotykanego na co dzieƒ smutku i przygn´bienia, po którym

nast´pujà okresy zadowolenia, radoÊci i dobrego humoru. Zwyk∏a

chandra, melancholia, smutek, czy przygn´bienie nie jest depresjà.

Depresja to nie...

Po pierwsze depresja nie ma nic wspólnego z lenistwem, z∏à wolà,

s∏aboÊcià psychicznà, czy wadà charakteru. Jest to schorzenie medycz-

ne, jak wiele innych. Nie nale˝y wymagaç od osoby cierpiàcej na

depresj´, aby wzi´∏a si´ w garÊç. Nie prosilibyÊmy, ani nie domagali-

byÊmy si´ przecie˝ tego od cz∏owieka ze z∏amanà nogà, czy atakiem

kolki nerkowej. Nie wymagajmy wi´c tego od siebie, gdy cierpimy na

depresj´. W niczym to nam nie pomo˝e, jedynie pogorszy nastrój

i wywo∏a kolejne nieuzasadnione poczucie winy. Nie przejmujmy si´

te˝, gdy ktoÊ bliski b´dzie udziela∏ nam takich rad. Przecie˝ osoba ta

stara si´, jak tylko potrafi. Dobrze nam ˝yczy, martwi si´ i chce pomóc.

Jej rady Êwiadczà jedynie o tym, i˝ ona nie wie, jak naprawd´ mo˝e

wesprzeç nas w wychodzeniu z depresji. Po drugie depresja to nie

tylko przejÊciowy smutek, czy przygn´bienie, to tak˝e problem

medyczny, który wymaga odpowiedniego, specjalistycznego leczenia.

Depresja a ˝ycie codzienne

Depresja jest zaburzeniem medycznym, które dotyka pojedyncze

osoby. Jednak jego skutki widoczne sà we wszystkich grupach

spo∏ecznych, w jakich funkcjonuje cierpiàcy na depresj´. Chodzi tu

mi´dzy innymi o rodzin´, znajomych, Êrodowisko w pracy. Spo∏eczne

skutki depresji mo˝emy rozpatrywaç równie˝ w skali globalnej.

Depresja a rodzina i znajomi

Osoby cierpiàce na depresj´ nie spe∏niajà si´ w pe∏ni w swoich

codziennych, spo∏ecznych rolach, zadaniach i obowiàzkach. Objawy

depresji mogà utrudniaç realizowanie si´ w rodzinie jako matka, ojciec,

˝ona, mà˝, ale tak˝e jako córka, czy syn. Depresja wp∏ywa te˝ negatyw-

nie na kontakty towarzyskie.

Depresja a praca

Depresja uniemo˝liwia te˝ wype∏nianie obowiàzków pracownika, jak

równie˝ pracodawcy, w miejscu pracy. Zmniejszona energia, szybkoÊç

procesów myÊlowych lub skupienia si´, spowolnienie psychofizyczne,

zwi´kszona m´czliwoÊç, niezdecydowanie, spadek motywacji, wszys-

tko to w znacznym stopniu wp∏ywa na wyniki w pracy. Depresja jest

bardzo kosztowna, nie tylko dla samych chorych, ale i dla ca∏ego

spo∏eczeƒstwa, dla gospodarki. Koszty depresji sà nie tylko emocjo-

nalne, ale równie˝ wymierne finansowo.

Depresja a spo∏eczeƒstwo

Depresja to zaburzenie medyczne w du˝ym stopniu o charakterze
cywilizacyjnym i globalnym. Co roku w USA zapada na depresj´ oko∏o
16-17 milionów Amerykanów. W Polsce problem ten dotyczy oko∏o
kilkuset tysi´cy osób rocznie. Blisko co piàty cz∏owiek w ciàgu swo-
jego ˝ycia bywa dotkni´ty ró˝nie d∏ugo trwajàcà depresjà, wymagajàcà
jednak specjalistycznej pomocy lekarskiej.

Na zaburzenia depresyjne cz´Êciej cierpià kobiety. Ryzyko zapadni´cia
na zaburzenia depresyjne w ciàgu ca∏ego ˝ycia dotyczy 20 do 25%
wszystkich kobiet i 7 do 12% m´˝czyzn. Zaburzenia te najcz´Êciej wys-
t´pujà po 30-35. roku ˝ycia.
Rozpowszechnienie zaburzeƒ depresyjnych wynosi:

•

od 4,5 do 9,3% wÊród kobiet,

•

od 2,3 do 3,2% wÊród m´˝czyzn.

W  ciàgu  ostatnich  lat  obserwuje  si´  wzrost  rozpowszechnienia
zaburzeƒ  depresyjnych.  Próby  oszacowania,  jak  du˝ym  problemem
spo∏ecznym  mogà  one  byç  w  przysz∏oÊci,  nie  nastrajajà  optymistycz-
nie.  Z  danych  Âwiatowej  Organizacji  Zdrowia  wynika,  ˝e  depresja
znajduje  si´  obecnie  na  czwartej  pozycji  wÊród  chorób  b´dàcych
zagro˝eniem dla cywilizacji. W roku 2020 znajdzie si´ na drugim miej-
scu, po chorobach uk∏adu krà˝enia. Jest to szczególnie istotne, gdy˝
depresja  ÊciÊle  wià˝e  si´  z  problemem  samobójstw.  Jest  wi´c  coraz
bardziej prawdopodobne, ˝e w którymÊ momencie swojego ˝ycia, byç
mo˝e  zupe∏nie  nieoczekiwanie  i  Ty  b´dziesz  musia∏(a)  zmierzyç  si´
z depresjà.

Podstawowe informacje o depresji

Depresja to...

Depresja to coÊ wi´cej ni˝ smutek. Depres-
ja nie jest przejÊciowym, trwajàcym kilka dni
stanem  przygn´bienia  wywo∏anym  stresa-
mi,  k∏opotami,  czy  trudnoÊciami  ˝ycia
codziennego.  W  depresji  negatywne  stany
emocjonalne  sà  dominujàce,  wszechogar-
niajàce,  odciskajà  si´  cieniem  prawie  na
ca∏ym  ˝yciu  psychicznym.  Pojawia  si´
pesymistyczna

samoocena,

poczucie

braku perspektyw i przysz∏oÊci. Dotychcza-

sowe  ˝ycie  postrzegane  jest  jako  jedno  wielkie  pasmo  niepowodzeƒ
i  przykroÊci,  przyt∏acza  nas  przekonanie  o  niemo˝noÊci  poradzenia
sobie  nawet  z  najprostszymi  sprawami  codziennymi  itd.  Obok  tych
objawów  wyst´puje  wiele  innych  dolegliwoÊci,  niekiedy  bardziej
przykrych i dokuczliwych ni˝ sam smutek. Symptomów tych mo˝e byç
kilka,  a  nawet  kilkanaÊcie.  Wiele  z  nich  przypomina  objawy  chorób,
z którymi zg∏aszamy si´ raczej do lekarza rodzinnego, czy internisty ni˝
do lekarza psychiatry (np.: os∏abienie, apatia, brak apetytu, chudni´cie,
dolegliwoÊci  ze  strony  uk∏adu  krà˝enia,  zaburzenia  miesiàczkowania,
bóle g∏owy, karku, pleców, stawów itp.).

Stan  zaburzeƒ  depresyjnych  to  stan  przewlekajàcego  si´  z∏ego
samopoczucia.  Objawy  (w  tym  smutek  i  przygn´bienie)  trwajà  co
najmniej  2  tygodnie. Bardzo  cz´sto  osobie  cierpiàcej  na  depresj´
trudno  jest  znaleêç  logiczne  wyjaÊnienie  dla  tak  d∏ugo  trwajàcego
przygn´bienia. Najcz´Êciej w przypadku depresji w ogóle nie potrafimy
znaleêç ˝adnego powodu smutku. Kolejna wa˝na cecha, która pozwala
odró˝niç  przejÊciowe  przygn´bienie  od  depresji  to  fakt,  ˝e  w  depresji
przestajà ca∏kowicie cieszyç sprawy, które zawsze poprawia∏y nastrój.
Czasem cz∏owiek z depresjà nie jest w stanie w ogóle odczuwaç radoÊci
i przyjemnoÊci. Jest to objaw, który nazywamy anhedonià. O ile w sytu-
acjach, kiedy prze˝ywamy chandr´, czy smutek, mi∏e towarzystwo mo˝e
poprawiç  nasz  nastrój,  to  w  zaburzeniach depresyjnych  najcz´Êciej

Cz´Êç druga

unika si´ towarzystwa, nawet bliskich i krewnych. Kontakty spo∏eczne
mogà  wr´cz  sprawiaç  przykroÊç,  czy  pog∏´biaç  chandr´.  Gdy  tracisz
apetyt i chudniesz, zaczynasz si´ ∏atwo i bez powodu m´czyç, boli Ci´
coraz  cz´Êciej  g∏owa,  zg∏aszasz  te  objawy  swojemu  lekarzowi.
To dobrze, ale powinieneÊ powiedzieç mu tak˝e o innych dolegliwoÊ-
ciach. O tym, ˝e wszystkim si´ martwisz, ˝e do pracy chodzisz jedynie
z  poczucia  obowiàzku,  ˝e  nic  Ci´  nie  cieszy,  po  nocach  nie  mo˝esz
spaç, a Twoje potrzeby seksualne gdzieÊ znikn´∏y. Twój lekarz, majàc
te informacje, b´dzie umia∏ postawiç w∏aÊciwe rozpoznanie lub skieruje
Ci´ na konsultacj´. Bardzo u∏atwi to skuteczne leczenie i skróci Twoje
cierpienia.

Najwa˝niejsze objawy depresji

Uczucie smutku i przygn´bienia.

Spadek zainteresowaƒ i brak odczuwania przyjemnoÊci ze
spraw i zaj´ç, które wczeÊniej sprawia∏y radoÊç (hobby, spotka-
nia ze znajomymi, spacery, sport, rekreacja).

Zmiany apetytu i wagi cia∏a (najcz´Êciej spadek apetytu i chud-
ni´cie).

Zaburzenia snu:

najcz´Êciej: - utrudnione zasypianie (ponad 30 min),

- sen p∏ytki i przerywany,

- wczesne budzenie si´,

rzadziej:

- wzmo˝ona sennoÊç (równie˝ w dzieƒ).

Zmniejszenie aktywnoÊci, spowolnienie, apatia, brak ch´ci do zaj-
mowania si´ nawet przyjemnymi sprawami.

Ciàg∏e uczucie zm´czenia, znu˝enia i braku energii.

Poczucie w∏asnej bezwartoÊciowoÊci lub ma∏ej wartoÊci, poczucie
beznadziejnoÊci, poczucie nieuzasadnionej winy.

TrudnoÊci w koncentracji uwagi, zapami´tywaniu, podejmowaniu
nawet prostych, codziennych decyzji.

Nawracajàce myÊli o w∏asnej Êmierci, poczucie, ˝e nie ma po co ˝yç,
pragnienie Êmierci, pojawiajàce si´ myÊli samobójcze.

Je˝eli zauwa˝asz u siebie prawie wszystkie wymienione objawy i wyst´-
pujà one od co najmniej 2. tygodni, mo˝e to Êwiadczyç, ˝e nie jest to
chandra, czy przejÊciowy smutek, ale ˝e cierpisz na depresj´. Zg∏oÊ si´
jak najszybciej do lekarza. Mo˝e to byç Twój lekarz rodzinny. Jeszcze
lepiej jeÊli od razu skonsultujesz si´ z lekarzem psychiatrà.
Je˝eli w ciàgu ostatnich 2. tygodni dokucza∏y Ci objawy nr 1 i/lub nr 2
oraz dwa lub trzy inne spoÊród wymienionych, to prawdopodobnie
przechodzisz depresj´ ∏agodnà. Je˝eli wyst´puje u Ciebie 5 objawów
z przedstawionej listy (w tym jeden z dwóch pierwszych), to praw-
dopodobnie cierpisz na depresj´ umiarkowanà.

Nie lekcewa˝ zarówno depresji ∏agodnej, jak i umiarkowanej.
Zasi´gnij porady swojego lekarza rodzinnego albo psychiatry. Najlepiej
je˝eli od poczàtku leczenie poprowadzi lekarz psychiatra. Od 80 do
90% zaburzeƒ depresyjnych mo˝e byç skutecznie leczonych. Nie prze-
d∏u˝aj wi´c swojego cierpienia i nie martw swoich bliskich.

Przyczyny depresji

WÊród  wielu  przyczyn  zaburzeƒ  depresyjnych  wymienia  si´  powody
biologiczne  (czynniki  genetyczne,  ró˝ne  choroby  fizyczne,  przyj-
mowane  leki),  psychologiczne  (stresy,  ci´˝kie  prze˝ycia)  i  spo∏eczne
(np.: bezrobocie, trudnoÊci ekonomiczne). Najpe∏niej wzajemne relac-
je  mi´dzy  nimi  wszystkimi  oddajà  tak  zwane  modele  biopsycho-
spo∏eczne (holistyczne). Obecnie uwa˝a si´, ˝e wymienione przyczyny
prowadzà  do  zak∏ócenia  równowagi  mi´dzy  subtelnymi  zjawiskami
zachodzàcymi  pomi´dzy  substancjami  naturalnie  wyst´pujàcymi
w  mózgu.  Substancje  te,  nazywane  neuroprzekaênikami,  odgrywajà
bardzo  wa˝nà  rol´  w  przekazywaniu  pobudzeƒ  pomi´dzy  komórkami
nerwowymi.  Wydzielenie  odpowiedniej  iloÊci  w∏aÊciwego  neuroprze-
kaênika we w∏aÊciwym czasie i we w∏aÊciwym miejscu powoduje prawi-
d∏owe przekazanie pobudzenia z jednej komórki nerwowej do drugiej.
Kiedy  uÊwiadomimy  sobie,  ˝e  w  naszym  mózgu  znajduje  si´  wiele
miliardów  komórek  nerwowych,  stwarzajàc  praktycznie  nieskoƒczonà
mo˝liwoÊç  kombinacji  ich  po∏àczeƒ,  zrozumiemy,  jak  wa˝na  jest  dla
porzàdku  mózgu  rola  neuroprzekaêników.  Niektóre,  zlokalizowane

w  pewnych  strukturach  mózgu  majà  szczególnie  du˝e  znaczenie  dla
samopoczucia, nastroju, aktywnoÊci, a ich zaburzenia wydajà si´ byç
kluczowe  dla  powstawania  objawów  depresji.  WÊród  tych  neuro-
przekaêników od wielu lat wymienia si´ przede wszystkim noradrena-
lin´ i serotonin´. Odpowiednie proporcje i przemiany tych, ale tak˝e
i  innych,  naturalnie  wyst´pujàcych  w  mózgu  substancji  sà  potrzebne
do  prawid∏owego  komunikowania  si´  komórek  nerwowych  mi´dzy
sobà,  a  w  efekcie  do  naszego  dobrego  samopoczucia.  Wspó∏czesne
leki  przeciwdepresyjne  w  du˝ym  stopniu  przywracajà  porzàdek
w zak∏óconej chemii mózgu i w ten sposób zmniejszajà lub ca∏kowicie
usuwajà  objawy  depresji.  Niezale˝nie  od  przyczyny,  zaburzenia
depresyjne  mogà  byç  obecnie  bardzo  skutecznie  leczone,  a  pomoc
jest szeroko dost´pna!

Leczenie depresji

Wypowiedzi pacjentów

...boj´  si´  tego,  ˝e  trac´  wszys-
tko...  i  ˝e  z  dnia  na  dzieƒ  nie
widz´ ju˝ celu... leczenia, ˝ycia...
nie  widz´  ju˝  siebie  gdzieÊ  tam
w  mojej  przysz∏oÊci...  czy  mi  si´
uda?  Nie  wiem...  teraz  jest  mi  to
ju˝  oboj´tne...  wiem  i  jestem
przygotowana  na  to,  ˝e  gdy
jeszcze  raz  zostan´  sama...  gdy
znów  b´dzie  mi  przeraêliwie
bardzo êle, tak jak tamtej nocy... umr´... nie mam ju˝ si∏... jestem nikim.

...od  kilku  miesi´cy  si´  lecz´.  To  nie  by∏o  ∏atwe.  Wiele  strachu,  przed
psychologiem,  psychiatrà,  lekami,  psychoterapeutà.  Gdy  sz∏am  na
pierwsze  spotkanie  do  psychiatry,  czu∏am,  ˝e  id´  na  100  skumu-
lowanych wizyt u dentysty. By∏am pe∏na obaw, czy to zadzia∏a, to by∏a dla
mnie  ostateczna  deska  ratunku.  Albo  zadzia∏a,  albo  koniec,  wycofuj´
si´. Nie mia∏am ju˝ si∏ na dalszà walk´. ... mia∏am ogromne  szcz´Êcie.
Jest dobrze. Op∏aca∏o si´. Nie jestem jeszcze w pe∏ni zdrowa i leczenie
troch´  potrwa,  ale  ju˝  czuj´,  ˝e  moje  ˝ycie  ca∏kowicie  si´  odmieni∏o.
To  tak  jakbym  dosta∏a  drugà  szans´.  Chce  mi  si´  ˝yç,  mam  marzenia,
plany,  energi´,  zapa∏.  St´skni∏am  si´  za  tym.  Znów  mog´  si´  cieszyç
z  ma∏ych  rzeczy.  Dla  mnie  to  dopiero  poczàtek  drogi,  bo  wiele  jest
jeszcze do zrobienia, ale przynajmniej wiem, ˝e droga wiedzie do celu.
I z ka˝dym tygodniem jest mi coraz ∏atwiej. Dostanie si´ do psychologa,
bàdê  psychiatry,  mo˝e  byç  dla  Ciebie  trudne  z  wielu  powodów,  wiem
o tym. Ale spróbujcie. WARTO. Wi´kszoÊç pracy to Wy b´dziecie musieli
wykonaç,  nie  przecz´,  jednak  mo˝ecie  dostaç  silne  wsparcie.  Goràco
Was Êciskam, b´dzie dobrze. ˚ycz´ wiele si∏y, spokoju, pogody i ch´ci.

Cz´Êç trzecia

Jest dobra wiadomoÊç!

Wieloletnie i zakrojone na szerokà skal´ badania, prowadzone w wielu
krajach,  potwierdzi∏y,  ˝e  w∏aÊciwe  leczenie  mo˝e  pomóc  80,  a  nawet
90% pacjentów z depresjà. To naprawd´ du˝o! Przy w∏aÊciwym lecze-
niu depresji dolegliwoÊci i zaburzenia wyraênie zmniejszajà si´, a nawet
ust´pujà  ca∏kowicie.  To  równie˝  bardzo  du˝a  szansa  dla  Ciebie,  aby
poczuç si´ dobrze, tak jak dawniej, przestaç cierpieç, znowu byç aktyw-
nym,  cieszyç  si´  ˝yciem  rodzinnym  i  towarzyskim,  wróciç  do  swojej
pracy  zawodowej.  Masz  wielkà  szans´.  Skorzystaj  z  niej  i  rozpocznij
leczenie swojej depresji.

Sposoby leczenia depresji

Jest kilka sposobów leczenia depresji. Najcz´Êciej stosowane metody to:

leczenie farmakologiczne,

psychoterapia,

Wielu wybitnych psychiatrów uwa˝a, ˝e najlepsze efekty w leczeniu
depresji uzyskuje si´ ∏àczàc obie te metody.

inne metody: elektrowstrzàsy (sà stosowane tylko w szpitalach,
w niektórych bardzo ci´˝kich depresjach, kiedy wczeÊniejsze lecze-
nie farmakologiczne nie da∏o efektów), fototerapia.

Leki przeciwdepresyjne

Na  temat  leków  przeciwdepresyjnych  krà˝y  ciàgle  wiele  nieprawdzi-
wych  opinii  i  mitów.  Bardzo  cz´sto  sà  to  fa∏szywe,  nienaukowe  infor-
macje,  przekazywane  z  ust  do  ust.  Warto  us∏yszeç  prawd´  o  tych
lekach.

Pierwsze leki przeciwdepresyjne opracowano na prze∏omie lat 40. i 50.
ubieg∏ego  stulecia.  Lata  50.  i  60.  to  prawdziwy  prze∏om  w  leczeniu
depresji.  Pojawi∏y  si´  wówczas  takie  leki,  jak  imipramina,  czy  amitry-
ptylina. Okaza∏y si´ bardzo skuteczne i do dziÊ zajmujà wa˝ne miejsce
wÊród  preparatów  przeciwdepresyjnych.  Niestety,  mimo  swojej

skutecznoÊci wywo∏ujà one znacznà iloÊç dzia∏aƒ niepo˝àdanych, majà
doÊç  du˝o  przeciwwskazaƒ  i  mogà  znacznie  utrudniaç  codzienne
funkcjonowanie  pacjentów.  Od  lat  80.  wprowadzono  du˝o  nowych
leków przeciwdepresyjnych. Charakteryzujà si´ one ma∏à liczbà raczej
∏agodnych dzia∏aƒ niepo˝àdanych, które sà krótkotrwa∏e i przejÊciowe.
Wi´kszoÊç  z  tych  leków  ju˝  po  2-3  tygodniach  stosowania  zmniejsza
objawy  depresji  i  korzystnie  wp∏ywa  na  funkcjonowanie  pacjentów
w rodzinie, w pracy. Podczas stosowania nawet stosunkowo wysokich
dawek istnieje, co prawda nieco ograniczona, mo˝liwoÊç prowadzenia
pojazdów  i  obs∏ugi  maszyn.  Za  dobrà  wiadomoÊç  nale˝y  uznaç  fakt,
i˝  w  Polsce  mamy  dost´pnych  w  aptekach  ponad  20  ró˝nych  leków
przeciwdepresyjnych. Dzieli si´ je na kilka grup, ró˝niàcych si´ mi´dzy
sobà  przede  wszystkim  mechanizmami  dzia∏ania.  Jeszcze  lepszà
wiadomoÊcià jest to, ˝e co najmniej 6 z tych leków to Êrodki przeciw-
depresyjne,  które  wesz∏y  na  Êwiatowy  rynek  farmaceutyczny  w  ciàgu
ostatnich 10 lat (a wi´c mamy te˝ i w Polsce najnowoczeÊniejsze leki
przeciwdepresyjne!).  Asortyment  i  wybór  leków  przeciwdepresyjnych
w Polsce jest prawie taki sam jak w USA, czy w krajach Europy Zachodniej.

Wspó∏czesne leki
przeciwdepresyjne:

•

sà bardzo skuteczne
w leczeniu depresji,

•

sà bezpieczne,

•

powodujà niewiele dzia∏aƒ
niepo˝àdanych,

•

nie uzale˝niajà.

Najnowsze  leki  przeciwdepresyjne  dzia∏ajà  poprzez  odwo∏ywanie  si´
do naturalnie wyst´pujàcych w mózgu przekaêników. Leki wp∏ywajà na
szybkoÊç ich tworzenia, przemiany i rozk∏adu. Szczególnie wa˝ne sà:
serotonina oraz  noradrenalina,  których  os∏abiona  aktywnoÊç,  czy
brak harmonijnej równowagi mogà powodowaç objawy depresji.
Aby  Êrodki  przeciwdepresyjne  zacz´∏y  dzia∏aç,  muszà  byç  stosowane
przez co najmniej 2, a nawet 4 tygodnie. Trzeba wi´c liczyç si´ z tym,
˝e ust´powanie objawów depresyjnych rozpocznie si´ dopiero po
2,  a  nawet  4  tygodniach  systematycznego  przyjmowania  tych

leków.  Je˝eli  wczeÊniej  przerwiesz  leczenie,  to  poprawa  mo˝e  byç
niezadowalajàca lub tylko cz´Êciowa. Po uzyskaniu poprawy leki prze-
ciwdepresyjne nale˝y przyjmowaç systematycznie jeszcze co najmniej
przez  3  do  6  miesi´cy,  czasami  nawet  d∏u˝ej.  Daje  to  utrwalenie
poprawy i w znacznym stopniu zabezpiecza przed nawrotem zaburzeƒ
depresyjnych.  Obok  odpowiednio d∏ugiego  czasu leczenia  (oko∏o  6.
miesi´cy) bardzo wa˝na jest w∏aÊciwa dawka leku. Nie obawiaj si´ tak
zwanych  dawek  terapeutycznych,  które  mogà  wydaç  Ci  si´  czasem
du˝e. Niejednokrotnie wi´kszym niebezpieczeƒstwem mo˝e byç przyj-
mowanie  leku  w  za  ma∏ej  dawce.  Zbyt  ma∏a  dawka  leku  przeciwde-
presyjnego  nie  tylko  wyd∏u˝a  leczenie,  ale  bardzo  cz´sto  jest  g∏ównà
przyczynà  jego  niepowodzenia.  Wielokrotnie  obserwowano,  ˝e  po
wielu  miesiàcach  nieskutecznego  leczenia  depresji  przy  pomocy
zupe∏nie  dobrego  leku,  dopiero  wyraêne  zwi´kszenie  jego  dawki
przynosi∏o  zaskakujàco  szybkà  i  du˝à  popraw´.  Bàdê  cierpliwy,  nie
przerywaj  rozpocz´tego  leczenia  bez  konsultacji,  stosuj  si´  do  wszel-
kich zaleceƒ lekarskich, a zw∏aszcza do zaproponowanych dawek i d∏u-
goÊci trwania leczenia.

Psychoterapia

Sposobem leczenia wielu zaburzeƒ, w tym tak˝e niektórych zaburzeƒ
depresyjnych, jest psychoterapia. Metoda ta opiera si´ na zastosowa-
niu ró˝nych psychologicznych sposobów oddzia∏ywania na cz∏owieka.
Jest wiele tzw. szkó∏ psychoterapii. Wykorzystujà one ró˝ne szczegó∏o-
we techniki. Podstawowà jednak technikà jest rozmowa prowadzona
przez psychoterapeut´. G∏ównymi formami psychoterapii sà:

•

psychoterapia indywidualna,

•

psychoterapia grupowa.

Psychoterapia jest skuteczna, gdy trwa odpowiednio d∏ugo i gdy jest
prowadzona przez w∏aÊciwie wykszta∏conego psychoterapeut´.
W przypadku leczenia depresji, leki i psychoterapia nie wykluczajà si´,
a wr´cz powinny si´ uzupe∏niaç.

Kiedy zg∏osiç si´ do lekarza?

To pytanie potrafi z kilku powodów sp´dziç sen z oczu wielu ludziom.
Zadajà je sobie nie tylko sami cierpiàcy na depresj´, ale tak˝e ich bliscy,
krewni i znajomi. A odpowiedê na to pytanie jest zaskakujàco prosta!

Nigdy nie jest „za wczeÊnie” i nigdy nie jest „za póêno”, aby zg∏osiç
si´ z problemami depresji, najlepiej do lekarza psychiatry.
Co to znaczy, ˝e nigdy nie jest „za wczeÊnie”, by poszukaç porady
w sprawie depresji u lekarza psychiatry?
JeÊli nie dostrzegasz u siebie depresji, a masz szereg pytaƒ i wàtpli-
woÊci na ten temat nie zwlekaj, nie zadr´czaj si´ nimi, tylko zg∏oÊ si´
jak najszybciej do lekarza psychiatry. W spokojnej i ˝yczliwej atmos-
ferze uzyskasz:

•

rzeczowà ocen´ swego stanu,

•

rzetelnà, fachowà odpowiedê na Twoje pytania i wàtpliwoÊci,

•

kilka profesjonalnych rad, jak sobie radziç ze stresem, czy z∏ym
samopoczuciem,

•

informacje o higienie psychicznej, dzi´ki której mo˝esz wzmocniç
swoje zdrowie psychiczne.

Warto te˝ skorzystaç z takiej konsultacji, jeÊli martwisz si´ o swoich
bliskich, krewnych.

Co  to  znaczy,  ˝e  nigdy  nie  jest  „za  póêno”,  aby  poszukaç  porady
w sprawach depresji u lekarza psychiatry?
Nawet  je˝eli  zaburzenia  depresyjne  wyst´pujà  ju˝  od  wielu  miesi´cy,
czy jeszcze d∏u˝ej i nigdy nie by∏y leczone, nie oznacza to wcale, ˝e jest
za  póêno  na  pierwszà  wizyt´  u  lekarza  psychiatry.  Mo˝e  od  tej
opóênionej wizyty zacznie si´ poprawa Twojego samopoczucia i lecze-
nie  zaburzeƒ  depresyjnych.  Wspó∏czesne  leki  przeciwdepresyjne  sà
skuteczne nawet w takich sytuacjach.

Zawsze warto skorzystaç z porady lekarza!

Kto powinien zajmowaç si´ leczeniem depresji?

Leczeniem  zaburzeƒ  depresyjnych  zajmujà  si´  przede  wszystkim
lekarze  psychiatrzy.  JeÊli  masz  wàtpliwoÊci  i  pytania  dotyczàce
jakichkolwiek  spraw  zwiàzanych  z  depresjà  u  Ciebie  lub  Twoich  blis-
kich,  skonsultuj  si´  z  lekarzem  psychiatrà.  Od  niego  otrzymasz
najpe∏niejsze i najbardziej rzetelne informacje. Byç mo˝e dostaniesz te˝
szereg  materia∏ów  informacyjnych.  Warto  je  przeczytaç  i  przemyÊleç

w  spokoju.  Wyst´pujàce  u  Ciebie  pojedyncze  objawy  depresji  nie
oznaczajà  jeszcze,  ˝e  cierpisz  na  zaburzenia  depresyjne.  Lekarz  psy-
chiatra najlepiej dokona rzetelnej i obiektywnej ich oceny oraz wypowie
si´ czy w Twoim indywidualnym przypadku wskazana jest terapia, czy
te˝  nie.  Je˝eli  jest  potrzebne  leczenie,  to  tak˝e  lekarz  psychiatra
najlepiej  wska˝e,  jaka  forma  terapii  b´dzie  najskuteczniejsza,  czy
wystarczy  psychoterapia,  czy  oprócz  niej  potrzebne  b´dzie  przyjmo-
wanie  leków  przeciwdepresyjnych.  Wielu  psychiatrów  jest  te˝  profes-
jonalnie  przygotowanych  do  prowadzenia  psychoterapii.  JeÊli  jest
potrzebne  przyjmowanie  leków  przeciwdepresyjnych,  równie˝  najbar-
dziej kompetentnà osobà do wyboru leku i jego dawki jest psychiatra.
Leczenie  ∏agodnych  zaburzeƒ  depresyjnych  w  wi´kszoÊci  krajów
Europy  Zachodniej  i  USA  prowadzà  lekarze  rodzinni,  ale  zawsze
w  bardzo  Êcis∏ej  wspó∏pracy  z  psychiatrà  (konsultacje  na  temat
stosowanych  leków,  ich  dawkowania,  kontrolne  oceny  stanu  psy-
chicznego leczonych pacjentów). Nie obawiaj si´ wizyt u psychiatry.
Psychiatra  to  Twój  przyjaciel  i  sprzymierzeniec,  wykwalifikowany
doradca,  osoba,  która  szczerze  chce  Ci  pomóc  i  zrozumieç,  osoba,
której  mo˝esz  powiedzieç  wszystko.  Obowiàzuje  jà  przecie˝
najg∏´bsza tajemnica lekarska!

SkutecznoÊç leczenia depresji

Wspó∏czeÊnie mo˝na z du˝à skutecznoÊcià leczyç depresj´. Do dys-
pozycji sà nowoczesne leki przeciwdepresyjne, psychoterapia. Szacuje
si´, ˝e skutecznoÊç leczenia zaburzeƒ depresyjnych mo˝e si´gaç 80,
a nawet 90%. SkutecznoÊç leczenia depresji zale˝y szczególnie od:

•

w∏aÊciwego wyboru leku przeciwdepresyjnego,

•

zastosowania odpowiednio wysokiej dawki leku,

•

odpowiednio d∏ugiego okresu prowadzenia leczenia (kilka miesi´cy).

Przestrzegajàc sumiennie zaleceƒ psychiatry, przyczyniasz si´ do wi´k-
szej skutecznoÊci leczenia zaburzeƒ depresyjnych.

SkutecznoÊç leczenia w bardzo du˝ym stopniu zale˝y od Ciebie!

Kilka rad i wskazówek

Kilka prawd o depresji

Poni˝ej znajdziesz kilka powszech-
nie  znanych  prawd  o  depresji.
Mimo  ich  oczywistoÊci  postaraj
si´  je  wszystkie  przeczytaç
i  zapami´taç.  Spróbuj  przypom-
nieç  je  sobie  lub  odwo∏aç  si´  do
nich,  kiedy  leczenie  Twojej  de-
presji  przeciàga  si´,  a  Ty  zaczy-
nasz  wàtpiç  czy  wyzdrowiejesz,
czy poczujesz si´ lepiej.

• Depresja to rozpoznanie medyczne takie jak ka˝de inne.

• Depresja to nic wstydliwego.

• Depresja wyst´puje cz´sto i byç mo˝e wiele osób wokó∏

Ciebie równie˝ na nià cierpi.

• Ka˝dy z nas jest w jednakim stopniu zagro˝ony depresjà.

• Leczenie depresji jest skuteczne, a poprawa wyst´puje u 80,

a nawet 90% leczonych.

• Bàdê cierpliwy, pierwsze efekty leczenia mogà pojawiç si´ po

kilku tygodniach.

• Nie przerywaj rozpocz´tego leczenia, czasami musi ono trwaç

nawet kilka miesi´cy.

• W∏aÊciwe leczenie depresji zmniejsza ryzyko jej nawrotów.

Cz´Êç czwarta

Pomó˝ samemu sobie w depresji

Przedstawione poni˝ej sposoby i pomys∏y same nie wyleczà depresji,
ale mogà bardzo wspomóc jej terapi´, zmniejszyç nat´˝enie objawów,
przyspieszyç powrót do dobrego samopoczucia. Gdy zdarzy Ci si´, ˝e
przez  kilka  dni  b´dziesz  czuç  si´  smutny  i  przygn´biony,  mieç  do∏ek
psychiczny  i  zastanawiaç  si´,  co  zrobiç,  ˝eby  poprawiç  swoje
samopoczucie,  poszukaj  czegoÊ  dla  siebie  w  tych  prostych  radach,
które  znajdziesz  poni˝ej.  Choç  sà  one  adresowane  do  osób,  które
leczà  si´  na  depresj´,  to  niektóre  z  nich  mogà  okazaç  si´  skuteczne
równie˝  wtedy,  kiedy  nie  masz  depresji,  a  tylko  przejÊciowy  do∏ek,
chandr´, czy melancholi´. Spróbuj, wybierz coÊ dla siebie, mo˝e tym
razem  sam  poradzisz  sobie  ze  swojà  chandrà?  JeÊli  leczysz  si´
z powodu depresji, stosuj wszystkie poni˝sze rady, z pewnoÊcià Ci nie
zaszkodzà, a mo˝e pomogà i skrócà Twoje cierpienie.

• Nie zapominaj o wyznaczonych wizytach u psychiatry czy

psychoterapeuty

Zapisz  termin  kolejnej  wizyty  w  swoim  kalendarzu,  poproÊ,  aby  Twoi
bliscy  przypomnieli  Ci  o  niej  dzieƒ,  dwa  dni  wczeÊniej,  w  ˝yczliwy
sposób,  np.:  „Pami´taj,  ˝e  pojutrze  jesteÊ  umówiony  ze  swoim
lekarzem”. Takie przypomnienie traktuj jako przejaw troski z ich strony,
a  nie  z∏oÊliwoÊç.  Ka˝demu  przecie˝  mo˝e  zdarzyç  si´  zapomnieç
nawet o bardzo wa˝nych sprawach.

• Regularnie przyjmuj zalecone Ci przez lekarza leki

Staraj si´ regularnie przyjmowaç przepisane Ci leki przeciwdepresyjne
w  zaleconych  dawkach  i  o  zaleconych  porach  dnia.  PoproÊ  swoich
bliskich,  aby  czasem  przypominali  Ci  o  nich.  Nie  denerwuj  si´,  kiedy
pytajà  Ci´  po  raz  kolejny:  „Czy  ju˝  przyjà∏eÊ  swoje  leki?”  Robià  to
wy∏àcznie w trosce o Twoje dobro.

• Bàdê cierpliwy, leki przeciwdepresyjne przynoszà popraw´

dopiero po kilku tygodniach ich regularnego stosowania

Jak  ju˝  wiesz,  na  pierwsze  efekty  leczenia  depresji  trzeba  czasem
czekaç  2,  a  nawet  4  tygodnie.  Bàdê  cierpliwy,  a  Twoja  cierpliwoÊç
zostanie  nagrodzona,  objawy  si´  zmniejszà,  a  depresja  ustàpi.  Je˝eli
w  trakcie  leczenia  (zw∏aszcza  na  poczàtku)  wystàpià  u  Ciebie  jakieÊ
dzia∏ania  niepo˝àdane,  to  nie  przerywaj  stosowania  leku  przeciw-
depresyjnego.  Jak  najszybciej  skontaktuj  si´  wówczas  ze  swoim
lekarzem  (nawet  telefonicznie).  Czasem  prosta  rada,  np.  propozycja
zmiany  godziny  przyjmowania  leku,  czy  niewielkiej  modyfikacji  jego
dawek,  mo˝e  zmniejszyç  lub  nawet  zlikwidowaç  dzia∏ania
niepo˝àdane.

• Poznaj zaburzenia, które Ci dokuczajà (depresj´)

Szukaj  wcià˝  nowych,  rzetelnych  informacji  o  depresji.  Obecnie  nie
powinno  to  stanowiç  wi´kszego  problemu.  Jest  ich  bardzo  wiele  i  sà
∏atwe  do  odnalezienia.  Czytaj  zw∏aszcza  materia∏y  informacyjne  przy-
gotowane  przez  specjalistów  psychiatrów,  psychologów,  psychotera-
peutów. Dowiesz si´ z nich nie tylko o objawach i przyczynach depresji,
ale tak˝e o sposobach leczenia i lekach przeciwdepresyjnych (których
ludzie  do  dziÊ  obawiajà  si´  stosowaç,  g∏ównie  z  powodu  w∏asnej
niewiedzy i uprzedzeƒ!).

Nie  ufaj  przygodnie  zas∏yszanym  opiniom,  szczególnie  osób,  których
jedynà  kompetencjà  jest  fakt,  ˝e  w  przesz∏oÊci  same  cierpia∏y
z  powodu  depresji.  Zachowaj  rezerw´  zw∏aszcza  wobec  artyku∏ów
pseudonaukowych na temat depresji. Uwa˝aj, bo pojawia si´ ich coraz
wi´cej,  najcz´Êciej  w  ró˝nych,  barwnie  ilustrowanych  miesi´cznikach,
czy  tygodnikach.  Mo˝e  si´  zdarzyç,  ˝e  znajdziesz  w  nich  szereg
nieprawdziwych  danych,  utrwalajàcych  jedynie  b∏´dne  stereotypy  na
temat depresji.

• O wszystkich wàtpliwoÊciach rozmawiaj ze swoim lekarzem

(najlepiej psychiatrà)

• Prowadê regularny i higieniczny tryb ˝ycia

Jak ju˝ wiesz, wÊród wielu objawów depresji sà i takie, z którymi
mo˝esz próbowaç walczyç w∏asnymi si∏ami. Dla przyk∏adu:

•

spadek apetytu

- staraj si´ od˝ywiaç regularnie,

•

apatia, spowolnienie

- wybierz si´ codziennie na kilkudziesi´-

ciominutowy spacer, najlepiej z bliskà Ci
osobà,

•

brak ch´ci do pracy

- postaraj si´ zajàç drobnymi sprawami,

np.: podlej kwiaty, przewietrz mieszkanie,
kup gazety,

- ka˝dà z tych czynnoÊci traktuj jako swój

sukces!

•

zajmij si´ czymkolwiek - u∏ó˝ pasjansa, poczytaj gazet´, pos∏uchaj

radia, obejrzyj TV, spróbuj rozwiàzaç
krzy˝ówk´.

• PomyÊl o swojej aktywnoÊci fizycznej (30 minut dla zdrowia)

Przeznacz co najmniej 30 minut codziennie na aktywnoÊç fizycznà.
Wystarczy 2-3 km spacer czy 8-10 km przeja˝d˝ka rowerem. Oddawaj
si´ tej aktywnoÊci codziennie, najlepiej o tej samej porze. Mo˝e ktoÊ
z bliskich, czy znajomych zechce çwiczyç razem z Tobà. Jemu to tak˝e
wyjdzie na zdrowie!

• Sp´dzaj wi´cej czasu na Êwie˝ym powietrzu i na s∏oƒcu

OczywiÊcie, nie ma to nic wspólnego z fototerapià, ale z pewnoÊcià
korzystnie wp∏ynie na Twoje samopoczucie.

• Zatrzymaj si´ na chwilk´

Kiedy wychodzisz z budynku na Êwie˝e powietrze, przystaƒ na chwilk´,
podnieÊ g∏ow´, zrób par´ g∏´bokich, spokojnych wdechów, popatrz na
kszta∏ty chmur, na niebo (przez te kilkadziesiàt sekund myÊl tylko
o tym, co widzisz).

• Wa˝ne decyzje od∏ó˝ na póêniej

Gdy cierpisz z powodu depresji, nie podejmuj wa˝nych decyzji. JeÊli to
mo˝liwe, od∏ó˝ je do czasu, gdy poczujesz si´ lepiej. Nie czuj si´ z tego
powodu winny, nie rób sobie kolejnych wyrzutów. Pami´taj, ˝e w stanie
depresji  wiele  spraw  postrzegasz  innymi  ni˝  sà  naprawd´,  wyolbrzy-
miasz  trudnoÊci,  nie  doceniasz  swoich  mo˝liwoÊci  i  umiej´tnoÊci.
Wszystko  to  w  sumie  wp∏ywa  na  Twoje  decyzje.  Podj´te  w  tak  nieko-
rzystnym  dla  Ciebie  okresie  ˝ycia,  mogà  okazaç  si´  póêniej  nieprze-
myÊlane  albo  êle  przemyÊlane,  zbyt  asekuracyjne.  Mo˝esz  ich  potem
˝a∏owaç. Przys∏owie mówi: „Co si´ odwlecze, to nie uciecze”. W Twojej
sytuacji, kiedy masz depresj´, jest to naprawd´ z∏ota myÊl. Zastosuj si´
do niej.

• Ostro˝nie z alkoholem

Zdarza  si´,  ˝e  osoby  cierpiàce  na  depresj´  szukajà  pomocy  i  ulgi
w  alkoholu.  Tu  tkwi  bardzo  powa˝ne  niebezpieczeƒstwo.  Alkohol
pozwala  szybko  roz∏adowaç  napi´cie,  wprowadza  w  stan  odpr´˝enia
i  lepszego  nastroju.  Trwa  to  jednak  krótko,  wszystkie  dolegliwoÊci
wracajà  i  to  z  jeszcze  wi´kszym  nat´˝eniem.  Spo˝ywany  cz´sto  i  to
nawet w niewielkich iloÊciach alkohol nasila objawy depresji!

Pami´taj! Alkohol nie jest lekarstwem na depresj´!

Kiedy przyjmujesz leki przeciwdepresyjne, spo˝ywanie alkoholu mo˝e
byç niebezpieczne. Wchodzi on w ró˝ne reakcje z lekami. W efekcie
s∏abnie ich dzia∏anie przeciwdepresyjne i bardzo nasilajà si´ dzia∏ania
niepo˝àdane.

Je˝eli przyjemnoÊç sprawia Ci picie kawy, to powinieneÊ porozmawiaç
o tym ze swoim lekarzem. Problem spo˝ywania kawy w depresji i przy
stosowaniu leków przeciwdepresyjnych zawsze musi byç traktowany
bardzo indywidualnie. Bywa, ˝e u˝ywka ta jest jak najsurowiej przeciw-
wskazana (powoduje niepokój, zaburza sen). W pewnych przypadkach

jest jednak odwrotnie - kawa i Êrodki zawierajàce kofein´ mogà wspo-
magaç dzia∏anie leków przeciwdepresyjnych czy zmniejszaç ich dzia-
∏ania niepo˝àdane. Ostatecznà decyzj´ powinien podjàç lekarz.

Najwa˝niejsze sprawy

•

W ka˝dym trudnym momencie pami´taj, ˝e depresja jest
schorzeniem uleczalnym.

•

Przy w∏aÊciwym leczeniu specjalistycznym Twój stan i Twoje
samopoczucie mo˝e si´ bardzo poprawiç.

•

Tylko od Ciebie zale˝y, czy i kiedy z tego skorzystasz i czy
zg∏osisz si´ do lekarza, najlepiej psychiatry.

S∏owniczek

Anhedonia:

Brak lub utrata zdol-

noÊci  do  odczuwania  przyjem-
noÊci,  satysfakcji  w  sytuacjach,
które  przewa˝nie  dostarczajà
prze˝ycia  o  przyjemnym  zabar-
wieniu emocjonalnym.

Apatia:

Zmniejszenie aktywnoÊci

i zainteresowaƒ, cz´sto z towa-
rzyszàcym uczuciem smutku
i rezygnacji.

Astenia:

Brak si∏y, wigoru z poczuciem niewydolnoÊci fizycznej i psy-

chicznej.

BezsennoÊç (insomnia):

NiezdolnoÊç do zasypiania i/lub do utrzymy-

wania snu odpowiednio d∏ugo przy w∏aÊciwej jego jakoÊci. Taki sen nie
zapewnia dobrego samopoczucia i koncentracji w ciàgu dnia. Samo
usypianie nie powinno trwaç d∏u˝ej ni˝ ok. 30 min.

Choroba afektywna dwubiegunowa:

Dawna nazwa cyklofrenia lub psy-

choza maniakalno-depresyjna, zaburzenie charakteryzujàce si´ wyst´-
powaniem na przemian zaburzeƒ depresyjnych i zaburzeƒ mania-
kalnych (najcz´Êciej przedzielonych równie d∏ugo trwajàcà remisjà).

Choroba afektywna jednobiegunowa:

Schorzenie polegajàce na pow-

tarzajàcych si´ co jakiÊ czas tylko zaburzeniach depresyjnych (bardzo
rzadko powtarzajà si´ tylko zaburzenia maniakalne). W pewnym stop-
niu jej charakter oddaje dawny termin - depresja endogenna, czy
depresja fazowa. Wspó∏czeÊnie u˝ywa si´ nazwy: zaburzenia
depresyjne nawracajàce (wg ICD-10).

Choroba somatyczna:

Choroba dotyczàca któregoÊ z narzàdów lub

tkanek organizmu.

Depresja sezonowa:

Depresja sezonowa pojawia si´ póênà jesienià

i  trwa  do  wiosny.  Charakteryzuje  si´  sezonowoÊcià  i  cyklicznoÊcià.
Powoduje ona u chorego g∏´bokie poczucie smutku i beznadziejnoÊci.
Pozosta∏e jej objawy sà takie jak w zwyk∏ej depresji, np. nadmierna sen-
noÊç,  du˝y  apetyt,  wyraêny  brak  energii,  apatia.  DolegliwoÊç  ta
wyst´puje  najcz´Êciej  mi´dzy  30.,  a  60.  rokiem  ˝ycia,  trzykrotnie
cz´Êciej u kobiet ni˝ u m´˝czyzn.

DSM-IV (Diagnostic Statistical Manual):

Klasyfikacja zaburzeƒ psy-

chicznych obowiàzujàca aktualnie w USA i Kanadzie.

Dysthymia (dystymia):

Zaburzenie nastroju cechujàce si´ przewlek∏ym,

choç raczej ∏agodnie depresyjnym nastrojem, czasem rozdra˝nieniem
z licznymi towarzyszàcymi objawami somatycznymi (ciàg∏e zm´czenie,
os∏abienie, spadek apetytu, zaburzenia snu itp.).

Elektrowstrzàsy:

Jedna z metod leczenia depresji, stosowana wy∏àcznie

w warunkach szpitalnych.

Fototerapia:

Zastosowanie Êwiat∏a sztucznego, zbli˝onego parametra-

mi do Êwiat∏a s∏onecznego, do leczenia depresji.

ICD-10:

Klasyfikacja (mi´dzy innymi) zaburzeƒ psychicznych opraco-

wana  przez  WHO  i  aktualnie  obowiàzujàca.  Inhibitor  wychwytu  zwrot-
nego  tylko  serotoniny  (SSRI),  serotoniny  i  noradrenaliny  (SNRI)  lub
tylko  noradrenaliny  (NRI).  Grupy  leków  przeciwdepresyjnych  ró˝nià-
cych  si´  mechanizmem  dzia∏ania  na  poziomie  neurotransmisji.  SSRI
blokujà zwrotne wychwytywanie przez komórki nerwowe wykorzystanej
ju˝ serotoniny, przez co wzrasta jej dost´pnoÊç dla neuronów. W przy-
padku SNRI zjawisko to obejmuje serotonin´ i noradrenalin´, a w NRI
tylko noradrenalin´.

Inhibitor monoaminooksydazy (IMAO):

Rodzaj leków stosowanych

w leczeniu depresji. Mechanizm ich dzia∏ania polega na zablokowaniu
enzymu (MAO) rozk∏adajàcego substancje pobudzajàce, wyst´pujàce
naturalnie w mózgu.

L´k:

Jeden z najcz´stszych objawów psychicznych, wyst´pujàcy prawie

we wszystkich zaburzeniach psychicznych. Uczucie podobne do stra-
chu,  jednak  wyst´pujàce  bez  konkretnej  przyczyny,  trwajàce  wiele
godzin,  a  czasem  i  dni.  Charakterystyczne  dla  l´ku  jest  wspó∏wys-
t´powanie  wielu  rozmaitych  objawów  wegetatywnych,  g∏ównie  ze
strony  uk∏adu  krà˝enia  (bicie,  ko∏atanie  serca,  ból  ko∏o  serca,  zaczer-
wienienie,  zbledni´cie  itp.);  je˝eli  chodzi  o  objawy  ze  strony  innych
narzàdów,  to  wyst´pujà  tak˝e:  przyÊpieszenie  i  sp∏ycenie  oddechu
z uczuciem dusznoÊci, zawroty g∏owy, pocenie si´, cz´ste oddawanie
moczu, dr´twienie ró˝nych okolic cia∏a itp.

Leki przeciwdepresyjne:

Leki stosowane w leczeniu zaburzeƒ

depresyjnych.

Mania:

Faza choroby afektywnej dwubiegunowej charakteryzujàca si´

nadmiernym podwy˝szeniem nastroju.

Melancholia:

Starsze okreÊlenie depresji. DziÊ u˝ywane rzadko.

NaSSA:

Noradrenergiczny i specyficznie serotoninergiczny lek przeciw-

depresyjny, jeden z najnowoczeÊniejszych leków (III generacji),
stosowany w leczeniu depresji.

Nawrót

: Ponowne wystàpienie objawów po wyzdrowieniu lub remisji.

Niepokój:

Przykre uczucie dr˝enia lokalizowane najcz´Êciej w klatce

piersiowej, ale równie˝ w nogach czy r´kach. Cz´sto towarzyszy mu
ko∏atanie serca, potliwoÊç.

Noradrenalina:

Jeden z podstawowych zwiàzków biochemicznych pod-

noszàcy ciÊnienie t´tnicze krwi, przyÊpieszajàcy czynnoÊç serca.
Jeden z podstawowych neuroprzekaêników komórek nerwowych.

Psychiatra:

Lekarz specjalizujàcy si´ w rozpoznawaniu i leczeniu

zaburzeƒ psychicznych.

Psycholog:

Specjalista zajmujàcy si´ diagnozowaniem oraz terapià

ludzi z zaburzeniami psychicznymi, stosuje jedynie metody psycholo-
giczne, np. psychoterapi´.

Psychospo∏eczne:

OkreÊlenie s∏u˝àce oddaniu z∏o˝onych zwiàzków

zachodzàcych mi´dzy indywidualnymi zjawiskami psychicznymi
i spo∏ecznymi (w rodzinie, szkole, pracy), wp∏ywajàcymi na ró˝ne
aspekty zdrowia i zaburzeƒ psychicznych.

Psychoterapia:

Metoda terapii zaburzeƒ psychicznych wy∏àcznie Êrod-

kami psychologicznymi.

Remisja:

Okres, w jakim nast´puje ca∏kowite cofni´cie si´ lub ustàpie-

nie symptomów i zaburzeƒ.

Rokowanie:

Szanse, jakie ma pacjent na wyzdrowienie.

Rozpoznanie:

Ustalenie przez lekarza przyczyny problemów zdrowot-

nych wyst´pujàcych u pacjenta, polegajàce na zidentyfikowaniu pro-
cesu chorobowego i odpowiedzialnego zaƒ czynnika.

Serotonina:

Zwiàzek biochemiczny majàcy bardzo istotne zadanie

w procesie przekazywania impulsów nerwowych w mózgu (neuro-
przekaênik). Odgrywa wa˝nà rol´ w kontrolowaniu stanów snu i czuwa-
nia, nastroju, l´ku.

SNRI:

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i nor-

adrenaliny. Leki przeciwdepresyjne III generacji.

SSRI:

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. Leki prze-

ciwdepresyjne II generacji.

TrójpierÊcieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD):

Leki I generacji od

lat pi´çdziesiàtych ubieg∏ego stulecia stosowane w leczeniu depresji.
Dobre i skuteczne, stosowane z powodzeniem do dziÊ, choç w ostat-
nich latach stopniowo wypierane przez leki z grupy SSRI, SNRI, czy
NaSSA.

Skala samooceny – czy jestem chory na depresj´?

Przeczytaj  ka˝de  poni˝sze  stwierdzenie  i  podkreÊl  odpowiedê,  która
najlepiej  oddaje  Twoje  samopoczucie  w  czasie  ostatniego  tygodnia.
Nie zastanawiaj si´ d∏ugo nad poszczególnymi punktami. Odpowiedê
natychmiastowa  b´dzie  bli˝sza  stanu  faktycznemu  ni˝  odpowiedê  po
d∏u˝szym namyÊle.

Rzeczy, które sprawia∏y mi przy-
jemnoÊç, ciàgle mnie cieszà:

Z pewnoÊcià tak samo
Nieco mniej
Du˝o mniej
W ogóle nie

Przesta∏em(am) interesowaç si´
swoim wyglàdem i nie dbam
o siebie:

Zupe∏nie nie dbam o siebie
Nie dbam tak, jak powinienem
(powinnam)
Dbam mo˝e nieco mniej
Dbam w takim samym stopniu,
jak zawsze

Jestem w stanie Êmiaç si´
i dostrzegaç zabawnà stron´
ró˝nych zdarzeƒ:

Tak jak zawsze
Nieco rzadziej
Z pewnoÊcià rzadziej
W ogóle nie

Z radoÊcià i nadziejà spoglàdam
w przysz∏oÊç:

Tak jak zawsze
Rzadziej ni˝ zwykle
Zdecydowanie rzadziej
Nigdy

Czuj´ si´ weso∏y(a), radosny(a):

Nigdy
Rzadko
Czasami
Prawie ca∏y czas

SUMA

PUNKTACJA:

0-8

– brak depresji

9-10

– depresja ∏agodna

11-12

– depresja umiarkowana

13 i wi´cej – depresja ci´˝ka

Opracowano na podstawie skali H.A.D.

Z  przyjemnoÊcià  czytam  ksià˝ki,
pras´,  oglàdam  programy  tele-
wizyjne  lub  s∏ucham  audycji
radiowych:

Cz´sto
Czasami
Rzadko
Bardzo rzadko