KsiazkaKonwersat2008_do

Z a k ł a d C h e m i i A n a l i t y c z n e j

Wydziału Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej

K o m i s j a Ś l a d o w e j A n a l i z y N i e o r g a n i c z n e j

K o m i t e t u C h e m i i A n a l i t y c z n e j P A N

NOWOCZESNE METODY

PRZYGOTOWANIA PRÓBEK I OZNACZANIA

ŚLADOWYCH ILOŚCI PIERWIASTKÓW

M o d e r n M e t h o d s o f S a m p l e P r e p a r a t i o n

a n d D e t e r m i n a t i o n o f T r a c e E l e m e n t s

M a t e r i a ł y

X V I I P o z n a ń s k i e g o K o n w e r s a t o r i u m A n a l i t y c z n e g o

P o z n a ń , 2 7 - 2 8 m a r c a 2 0 0 8 r .

M a t e r i a ł y I X S z k o ł y N a u k o w e j

KOSMETOLOGIA A ANALITYKA CHEMICZNA

IX WORKSHOP

COSMET OLOGY vs . ANALYTIC S

P o z n a ń , 2 6 m a r c a 2 0 0 8 r .

Pozna

2008

Komitet Naukowy Konwersatorium

p r o f . d r h a b . H e n r y k M a t u s i e w i c z
p r o f . d r h a b . R a j m u n d D y b c z y ń s k i

Szkoła Naukowa

prof. dr hab. Henryk Matusiewicz

Opracowanie redakcyjne

prof. dr hab. Henryk Matusiewicz

mgr Maciej Raciborski

Opracowanie graficzne

plastyk Nina Badowska

ISBN 978-83-89333-18-6

___________________________________________________________________

Druk i oprawa:
Comprint, ul. Heleny Rzepeckiej 26A, 60-465 Poznań, tel. 0602266426
e-mail.: comprint@comprint.com.pl

www.comprint.com.pl

SŁOWO WSTĘPNE

JuŜ po raz 17-ty miło nam gościć Państwa na Poznańskim Konwersatorium

Analitycznym i 9-ej Szkole Naukowej w Poznaniu. Konwersatorium tradycyjnie

otwiera wiosenny (roczny) sezon konferencyjny chemików analityków.

O słuszności kontynuowania spotkań w ramach Konwersatorium i Szkoły

przekonuje nas niezmiennie duŜa popularność i uznanie wśród polskich chemików

analityków poparta duŜą liczbą zgłoszeń uczestników oraz nadesłanych

komunikatów na Konwersatorium (6 referatów plenarnych, 2 komunikatów, 60

plakatów, ok. 130 osób) i Szkołę (7 referatów, ok. 60 osób). Konwersatorium od

wielu juz lat towarzyszy wystawa aparatury naukowej, materiałów, odczynników i

literatury fachowej. Godny odnotowania jest fakt, Ŝe w spotkaniach tych bierze udział

nie tylko „stara gwardia”, ale równieŜ duŜo nowych osób „wchodzących” dopiero do

zawodu.

Mamy nadzieję, Ŝe zamieszczone w materiałach konferencyjnych tematy

zostaną w sposób ciekawy przedstawione przez autorów w celu podzielenia się

swoimi osiągnięciami i przyczynią się do rozszerzenia Państwa zainteresowań oraz

oŜywią naukową dyskusję.

yczymy Państwu owocnych obrad, miłych spotkań z przyjaciółmi i

udanego pobytu w Poznaniu.

W pracach organizacyjnych uzyskaliśmy pomoc od Politechniki Poznańskiej

i Komitetu Chemii Analitycznej PAN, za którą dziękujemy.

Henryk Matusiewicz

Poznań, marzec 2008

SPIS TREŚCI

H. Matusiewicz

Nadzieje dotyczące płomieniowej AAS - na przykładzie prowadzenia
pomiarów wielopierwiastkowych

A. Saint

Recent Advances in ICP Time of Flight Mass Spectrometry

E. Šucman

Sample Preparation for Voltammetric Determination of Trace Elements in Biological Matrices

M. Koval

Analytical possibilities of ITP and ITP-CZE

E. Stanisz, H. Matusiewicz

Generowanie par rtęci w technice AAS przy udziale promieniowania ultrafioletowego
i ultradźwięków

K. Jankowski, A. Ramsza

Zastosowanie plazmy helowej w analizie roztworów

J. Grodowski

Co z tą glebą? Wybór techniki wielopierwiastkowej analizy gleby dla laboratoriów aspirujących
do akredytacji

M. Ślachciński, H. Matusiewicz

Oznaczanie pierwiastków w zawiesinach z wykorzystaniem techniki generowania wodorków
i optycznej emisyjnej spektrometrii mikrofalowo indukowanej plazmy

S E S J A P L A K A T O W A

W. Bureć-Drewniak, J. Golimowski, I. Jaroń, J. Kucharzyk, W. Narkiewicz, J. Pałdyna

Ekstrakcja sekwencyjna wybranych pierwiastków w glebach pochodzących
z zanieczyszczonych terenów Górnego Śląska

M.I. Szynkowska, E. Rybicki, E. Leśniewska, J. Albińska, A. Pawlaczyk,
E. Matyjas-Zgontek, T. Paryjczak
Analiza zawartości wybranych pierwiastków po procesach bielenia i barwienia
tkanin lnianych metodą ICP-OES

K. Stec, A. Bobrowski
Opracowanie procedur analitycznych oznaczania Cu, Cd, Pb, Zn, Co, Ni w dolomitach
technikami ICP-OES, ICP-MS i voltamperometrii stripingowej

E. Kleszczewska
Spektrometria mas w identyfikacji i analizie produktów chemii uŜytkowej

K. Parthun, M. Chudzińska, D. Barałkiewicz
Aspekty metodyczne i wyznaczanie parametrów walidacyjnych wielopierwiastkowej
analizy miodów metodą ICP-MS

A. Tyburska, M. Balcerzak, D. Lech, K. Jankowski
Oznaczanie śladowych ilości platyny w materiałach środowiskowych techniką ICP-MS

J. Kacprzak, D. Lech, M. Balcerzak
Badania stabilności chemicznego składu wybranych wód mineralnych techniką ICP-MS

K. Woźniak, H. Gramowska, A. Hanć, R. Gołdyn, D. Barałkiewicz

Zastosowanie ICP-MS do oceny wykorzystania zbiornika Antoninek

J. Retka, D. Karmasz, A. Maksymowicz
ICP-MS jako przydatne narzędzie do oznaczania śladowych ilości pierwiastków
w próbkach włosów

K. śygoń, I. KrzyŜaniak, D. Barałkiewicz
Porównanie technik AAS i ICP pod kątem zawartości AS, Cd i Pb w próbkach gleb
oraz ziaren i warzyw

M. Rajkowska, A. Kwiatkowska
Badanie porównawcze nad zawartością metali w makrofitach na przykładzie trzciny pospolitej
(Phragmites Communis Trin., 1789) z róŜnych stanowisk na tle ich zawartości w podłoŜu

M.I. Szynkowska, J. Sokołowski, J. Albińska, E. Leśniewska, A. Pawlaczyk,
M. Łukomska-Szymańska, T. Paryjczak
Analiza ilości jonów uwalnianych przez protetyczne stopy dentystyczne do fizjologicznego
roztworu soli NaCl technikami ICP-TOF-MS i AAS

M. Kiljan, K. Sołtyk, A. Łozak, Z. Fijałek, M. Sowińska
Ocena korelacji zawartości pierwiastków śladowych w roślinach leczniczych i glebach
z róŜnych rejonów Polski

M. Krawczyk, H. Matusiewicz
Zastosowanie techniki generowania wodorków, wzbogacania in situ w „pułapce atomów”
i płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej w analizie specjacyjnej antymonu

M. Szałkowski, P. Zagrodzki, M. Krośniak, M. Gąstoł, J. Błaszczyk
Zawartość wybranych pierwiastków biogennych w sokach z derenia oraz
w innych sokach owocowych

M. Sztanke, K. Pasternak, W. Bulikowski, K. Sztanke, W. Lingas
Pierwiastki w Ŝywieniu a ich stęŜenie w skórze szczurów

A. Cis, B. Trzaskała, M. Gajewska
Identyfikacja chemicznych zagroŜeń w Ŝywności pochodzącej z samodzielnej produkcji
rolnej w zakresie zawartości kadmu i ołowiu

M. Kuryło, R. Dobrowolski, A. Adamczyk
Wzbogacanie wybranych metali szlachetnych na węglach aktywnych i ich oznaczanie
techniką dozowania zawiesiny do atomizera elektrotermicznego

J. Reszko-Zygmunt, R. Dobrowolski, M. Rakowska
Oznaczanie arsenu po wstępnym zagęszczaniu na węglu aktywnym

I. Pawłowska-Kapusta, R. Dobrowolski
Technika dozowania zawiesiny GFAAS w analizie sproszkowanych materiałów roślinnych
na zawartość molibdenu

A. Adamczyk, R. Dobrowolski, M. Kuryło
Oznaczanie wybranych metali śladowych w glebach
z zastosowaniem techniki dozowania zawiesin

K. Socha, M. H. Borawska, Z. Mariak, J. Kochanowicz

Zawartość kadmu we krwi a nawyki Ŝywieniowe pacjentów z tętniakami mózgu

J. Matusiak, A. Wyciślik
Zastosowanie absorpcyjnej spektrometrii atomowej do oznaczania chromu (VI) i metody
miareczkowej do określania zawartości chromu całkowitego w pyle spawalniczym

A. Kwiatkowska, A. Pietruszewska
Walidacja metody oznaczania zawartości ołowiu i kadmu w paszach, Ŝywności pochodzenia
zwierzęcego i tkankach zwierzęcych oraz wybrane elementy kontroli jakości

E. Leśniewska, M. I. Szynkowska, J. Albińska, T. Paryjczak
Zwartość rtęci całkowitej w mchach i porostach pochodzących z okolic Zalewu Sulejowskiego

E. Krzykwa, E. Zambrzycka, B. Godlewska-śyłkiewicz
Badania interferencji podczas oznaczania rutenu metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej
z atomizacją elektrotermiczną

Z. Kowalewska, A. Kojta, B. Leśniewska, B. Godlewska-śyłkiewicz
Oznaczanie chromu metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z atomizacją
w piecu grafitowym - moŜliwości i ograniczenia

S. Szopa, W. Rogula-Kozłowska
Wykorzystanie techniki ED-XRF do oznaczania wybranych 42 pierwiastków,
w tym pierwiastków śladowych, we frakcji PM

2.5

pyłu zawieszonego

I. Gałązka-Czarnecka, M. Wojtczak, Z. Tamborski
Zwartość rtęci w produktach pochodzenia morskiego oznaczona metodą CV-AAS

R. Wieszała, A. Wyciślik

Pobieranie i badanie próbek pyłu z tarczy sprzęgała samochodu
w aspekcie analizy pyłu eksploatacyjnego

J. Kowalska, M. Krośniak, R. Gryboś, W.M. Kwiatek
Wpływ suplementacji kompleksami wanadu na zawartość cynku w trzustce, śledzionie
i nerce w grupie szczurów z modelem cukrzycy typu 1

ś. Wejkuć, P. Sobczak, K. Sęk, A. Piechalak, B. Tomaszewska, D. Barałkiewicz
Walidacja i oszacowanie niepewności oznaczenia fitochelatyn w roślinach metodą
wysokosprawnej chromatografii cieczowej

A. Zgoła-Grześkowiak
Oznaczanie alkilofenoli i krótkołańcuchowych oksyetylenowanych alkilofenoli w środowisku

E. Blicharska, R. Kocjan
Oznaczanie jonów Ŝelaza, miedzi, niklu, cynku i manganu w materiale biologicznym kobiet
z objawami endometriozy

B. Marczewska, A. Persona, T. Gęca, K. Marczewski, E. KuŜmicz

Wpływ wybranych diuretyków na elektroforetyczne oznaczanie albuminy ludzkiej

J. Zembrzuska, H. Matusiewicz
Analiza specjacyjna selenu w piwie

M. Koval
Determination of basic anions in drinking and surface water by ITP-CZE technique

I. Rykowska, D. Kwaśniewska, W. Wasiak
Oznaczanie zanieczyszczeń trolaminy metodą GC-FID

P. Bielecki, W. Wasiak
Nowe makrocykliczne fazy stacjonarne dla GC

K. Matuszczak, R. Wawrzyniak
Otrzymywanie i testowanie nowych wypełnień dla kapilarnej chromatografii gazowej

E. Mazur, I. Rykowska
Wypełnienia o właściwościach kompleksujących w analizie fenoli

K. Olejniczak, M. Palacz, W. Wasiak
Preparatyka włókien SPME pokrytych krzemionką modyfikowaną grupami ketoiminowymi

M. K. Pawlak, E. Gomulska
Wpływ badanych środków powierzchniowo czynnych na oznaczanie Dimetoatu metodą
woltamperometryczną

I. Baranowska, P. Markowski, B. Nowak
Biotesty w oznaczaniu wanadu w środowisku przyrodniczym

K. Pasternak, M. Sztanke, K. Sztanke, W. Bulikowski, W. Lingas

Woda w elektroterapii

J. Opydo, I. Kaczmarek
Oznaczanie manganu w ekstraktach glebowych metodą woltamperometrii róŜnicowej pulsowej

M. Jakubowska, A. Pasieczna, W. Zembrzuski, Z. Łukaszewski
Oznaczanie talu w wodach, osadach dennych i glebach napływowych z obszaru
eksploatacji rud cynowo-ołowiowych

J. Pałdyna, B. Krasnodębska-Ostręga, Ł. Jedynak, J. Kowalska, J. Golimowski
Frakcjonowanie arsenu w bioługowanych odpadach rud arsenowych

K. Nowak-Winiarska, U. Sienkiewicz-Cholewa
Ekstrakcja sekwencyjna cynku w glebie metodą BCR

Ł. Chrzanowski, M. Stasiewicz, M. Owsianiak, A. Szulc, A. Piotrowska-Cyplik,
B. Wyrwas, Z. Czarnecki
Oznaczanie stopnia podziału chlorków 1-alkoksymetylo-2-metylo-5-hydroksypirydyniowych
pomiędzy fazy obecne podczas biodegradacji oleju napędowego

L. Kozak, A. Jankowiak, M. Kokociński, P. Niedzielski
Badania roślin zasiedlających tereny pokryte osadami naniesionymi przez tsunami

U. Sienkiewicz-Cholewa, K. Nowak-Winiarska
Przydatność 1 mol HCl·L

-1

do oznaczania cynku przyswajalnego w glebach zanieczyszczonych

A. Boryło, W. Nowicki, G. Romanowski
Uran

234

U i

238

U na terenach uprzemysłowionych Polski północnej (Wiślinka)

A. Drzewińska, K. Karasińska

Ocena stopnia zanieczyszczenia wód powierzchniowych okolicy Elektrowni Bełchatów
w aspekcie proekologicznej działalności zakładu

J. Chwastowska, W. Skwara, J. Dudek, M. Sadowiska Bratek, M. Dąbrowska, L. Pszonicki
Sorbent chelatujący z ditizonem. Właściwości analityczne, moŜliwości zastosowania

K. Starska, M. Wojciechowska-Mazurek, E. Brulińska-Ostrowska, U. Biernat,
M. Plewa, K. Karłowski
Badania biegłości w zakresie oznaczania zawartości pierwiastków szkodliwych dla zdrowia
w Ŝywności organizowane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy
Zakład Higieny - wyniki badań 2007

H. Polkowska-Motrenko, J. Dudek, E. Chajduk
Badanie biegłości ROŚLINY 7: Oznaczanie zawartości As, Cd, Cr, Cu, Hg, Pb, Se i Zn
w grzybach suszonych-pieczarka szlachetna

A.Gazewski, M.Trzcinka-Ochocka, R.Brodzka
Opracowanie i walidacja metody oznaczania rtęci we krwi metodą CV-AAS

M.Trzcinka-Ochocka, R.Brodzka, A.Gazewski
Wewnętrzna kontrola jakości analiz w laboratorium analitycznym

S Z K O Ł A N A U K O W A

M. Mojski
Kosmetyki jako obiekt analityczny

I. Nowak
Techniki analityczne w przemyśle perfumeryjnym: od metod izolacji, określenia struktury
i składu chemicznego po pomiar percepcji zapachu

K. Pasternak
Wybrane pierwiastki w kosmetologii

J. Arct
Cynk i miedź w fizjologii i pielęgnacji skóry

M. Sikora
Certyfikowane kosmetyki naturalne

S. Kuczyński
Metody aplikacji kosmetyków

K. Pytkowska
Edukacja w zakresie kosmetologii i chemii kosmetycznej

LISTA UCZESTNIKÓW Szkoły Naukowej i Konwersatorium

Firmy prezentujące w czasie konwersatorium literaturę fachową, aparaturę, sprzęt i odczynniki 95

ADZIEJE DOTYCZĄCE PŁOMIENIOWEJ

AAS

NA PRZYKŁADZIE

PROWADZENIA POMIARÓW WIELOPIERWIASTKOWYCH

H.Matusiewicz

Politechnika Poznańska, Zakład Chemii Analitycznej, ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

e-mail: Henryk.Matusiewicz@put.poznan.pl

Technika absorpcyjnej spektrometrii atomowej (AAS) jest jedną z częściej

stosowanych

metod

oznaczania

(ultra)śladowych

zawartości

pierwiastków.

Oznaczenia prowadzone są najczęściej dla próbek występujących w postaci roztworu
lub  po  przeprowadzeniu  do  roztworu  próbek  stałych.  Najpopularniejszym  i
najczęściej  stosowanym  źródłem  atomizacji  jest  płomień;  technika  płomieniowa
(FAAS).  Najczęściej  stosuje  się  dwuwiązkowe  i  jednokanałowe  spektrometry  do
absorpcji  atomowej.  Produkuje  się  równieŜ  dwuwiązkowe  i  dwukanałowe
spektrometry;  moŜna  oznaczać  wtedy  dwa  pierwiastki  obok  siebie.  Przedstawiona
koncepcja  układu  pomiarowego  pokazuje,  Ŝe  nie  jest  moŜliwe  prowadzenie
jednoczesnych pomiarów wielopierwiastkowych.

W absorpcyjnej spektrometrii atomowej atomizacja pierwiastków, które

uprzednio zostały przeprowadzone w stan gazowy (wodorki, pary, lotne indywidua),
jest szczególnie korzystne. Pozwala to bowiem nie tylko zmniejszyć zuŜycie energii,
ale  przede  wszystkim  eliminuje  interferencje  występujące  w  źródłach  atomizacji,
związane  z  parowaniem  próbki.  Pierwszą  uznana  i  przyjętą  techniką  spektralną
połączoną  ze  wstępnym  przeprowadzeniem  pierwiastka  w  stan  pary  stało  się
oznaczanie  rtęci  techniką  zimnych  par  w  FAAS.  W  1969  roku  Holak  zaproponował
wykorzystanie  klasycznej  reakcji  Marsha  do  wstępnego  wydzielania  arsenu  z
analizowanego  roztworu  w  postaci  lotnego  arsenowodoru.  Wydzielony  AsH3  po
wprowadzeniu  do  płomienia  łatwo  ulegał  atomizacji.  Od  tej  chwili  rozpoczął  się
szybki rozwój nowej techniki spektralnej opartej na generowaniu lotnych wodorków i
par.

W związku z rozwojem techniki absorpcyjnej spektrometrii atomowej,

przede  wszystkim  ze  względu  na  moŜliwość  prowadzenia  jednoczesnych  oznaczeń
wielopierwiastkowych, przedstawiono koncepcję jednoczesnego układu pomiarowego
wielopierwiastkowego  (Analytik  Jena  AG).  Wprowadzenie  wysoko  rozdzielczego
spektrometru  do  pomiarów  absorpcji  atomowej  to  nie  tylko  moŜliwość  pomiarów
wielopierwiastkowych, ale przede wszystkim moŜliwość jednoczesnego prowadzenia
korekcji tła (nie w sposób sekwencyjny).

W referacie przedstawiono metodę jednoczesnego oznaczania śladowych

ilości  pierwiastków  tworzących  lotne  wodorki  w  próbkach  analitycznych  techniką
generowania  wodorków  w  połączeniu  z  wysoko  rozdzielczym  spektrometrem  i
ciągłym  źródłem  promieniowania  do  pomiarów  absorpcji  atomowej  (HR-CS  AAS).
W tym celu zastosowano aparat handlowy, spektrometr AAS contrAA 300 (Analytik
Jena).

ECENT ADVANCES IN

ICP

TIME

OF FLIGHT MASS SPECTROMETRY

A.Saint

GBC Scientific Instruments Pty. Ltd., Dandenong, Victoria

Time of flight (TOF) mass analysis has been extensively used for analysis of

organic  molecules. TOFs ability to analyze large  mass ranges  makes it ideal for this
application.  More  recently  TOF  has  been  coupled  to  an  ICP  ion  source  to  allow
analysis of atomic species for trace element work. This technology has now advanced
to become a commercial product.

ICP TOF mass analysis allows rapid multi-element analysis that provides a

considerable time advantage over traditional ICP-MS techniques. TOF also provides
true multi-element analysis of transient samples (such as laser ablation) as well as
rapidly varying sample streams. Other advantages of the TOF technique will also be
discussed.

This presentation will start with a brief description of orthogonal acceleration

time of flight as incorporated into the Optimass 9500 ICP-oTOF-MS system produced
by GBC scientific. The explanation will include some of the differences between
continuous beam devices and the more traditional pulsed devices.

The many diverse applications of Optimass 9500 customers will also be

presented.  These  applications  cover  topics  such  as,  laser  ablation,  flow  injection,
electrochemical separation, electro-thermal vaporization and many others.
There  will  also  be  a  discussion  of  future  applications  including  on-line  live  time
environmental monitoring.

AMPLE PREPARATION FOR VOLTAMMETRIC DETERMINATION

OF TRACE ELEMENTS IN BIOLOGICAL MATRICES

E.Šucman

Department of Biochemistry, Chemistry and Biophysics, University of Veterinary

and Pharmaceutical Sciences , Palackého 1-3, 612 42 Brno, Czech Republic

e-mail: sucmane@vfu.cz

Among analytical methods used for trace elements analysis the spectroscopic

methods  are  applied  most  frequently.  Voltammetric  methods  providing  sufficient
sensitivity and/or selectivity could also be a method of choice in many cases. Sample
preparation  constitutes  an  important  step  within  the  whole  analytical  system,  which
substantially  affects  final  results.  The  requirements  of  various  analytical  techniques
from the point of view of the sample preparation step are very different. Various kinds
of  electroanalytical  techniques  are  generally  considered  to  be  very  sensitive  to  the
way in which this step is accomplished and usually the total destruction of the organic
matrix  is  necessary  in  order  to  get  satisfactory  results.  Modern  sample  preparation
methods based upon the utilization of microwave energy represent new tools for fast
and  effective  destruction  of  biological  matrices.  Especially,  being  carry  out  under
high-pressure/temperature conditions.

The microwave supported sample digestion procedures will be discussed

either  using  mineral  acids,  hydrogen  peroxide  and  their  mixtures,  or  alternatively
using  microwave  induced  oxygen  combustion  procedure.  Furthermore  composition
and  consequently  resulting  properties  of  a  solution  which  results  from  the  digestion
process seem to be very important because it could contain not only analyte(s) to be
determined  but  also  some  other  electroactive  substances  which  may  substantially
affect the measuring process and as a consequence also the final results.

Considering the specific properties of the most important electroanalytical

techniques currently used in trace element analysis the basic requirement for the
completeness of the oxidative matrix destruction could be seen as a basic factor
deciding about accuracy and/or precision of results.

NALYTICAL POSSIBILITIES OF

ITP

AND

ITP-CZE

M.Koval

Villa Labeco, ul. Chrapciakova 1, 052 01 Spišska Nova Ves, Slovakia

e-mail: vila@spisnet.sk

ITP ( isotachophoresis) and CZE (capillary zone electrophoresis) techniques belong

to  the  electrophoretic  separation  techniques.  It  means  that  mainly  the  ionic  substances  are
possible to analyse. Typical feature of ITP, compare to the other separation techniques, is that
the    separated  substances  are  concentrated  during  analysis.  This  unique  feature  in  the
combination with the powerful CZE technique provides many new analytical possibilities. This
principle can be realized in the column coupling instrument. In the first (preseparation)  column
ITP  analysis  is  running,  macrocomponents  are  evaluated  via  the  conductivity  detector  and
microcomponents are concentrated (mostly up to 10 mmol) into very narrow zones. At the end
of  the  first  column  macrocomponents  are  separated  out  of  the  separation  path  and  only
microcomponents  are  analysed  in  the  second  (analytical)  column  via  CZE  principle.  Such
combination enables to separated on-line in 20 min components even in concentration  ratio 1:
100 000.

Typical application of this principle is the determination of bromate in drinking water

at 2 ppb level. Many other examples of the application of ITP or ITP-CZE techniques will be
presented as:

organic acids (lactic, malic, acetic, tartaric, citric ..) in wines, juices, eggs (succinic,
hydroxybutyric ..), drinks (benzoic, sorbic, sweeteners...),

silages and ruminal liquids ( propionic, acetic, lactic, butyric...),

different forms of phosphates in meat products and fertilisers,

aminoacids as lysine or amprolium in feed stuff,

alcaline and alcaline earth metals in plant roots, leaves, water ...,

organic acids ( ascorbate, sialic, hippurate...) in blood or serum,

enatiometric purity of drugs,

several industrial samples,

organic acids in cheeses.

Latest development in the instrumentation enables to combine on-line ITP- ITP

(CZE) and MS techniques. This combination brings a new approach in the analysis of the trace
substances in the complex matrix samples. ITP serves here as a preconcentration technique and
also for removing more than 99 % of the matrix. In the second step the interesting part of the
sample ( free of the matrix) is separated by ITP or CZE technique and at the end of the second
column chosen zones are identified by MS. This combination is much more efficient than CZE-
MS technique.

Typical features of these techniques or their combination:

minimal or no sample pre-treatment,

analysis time 5 – 20 min

concentration ratio up to 1 : 10

analysis of complex matrix,

detection limit less than 1 ppb,

extremely low cost analysis.

ENEROWANIE PAR RTĘCI W TECHNICE

AAS

PRZY UDZIALE

PROMIENIOWANIA ULTRAFIOLETOWEGO I ULTRADŹWIĘKÓW

E.Stanisz, H.Matusiewicz

Politechnika Poznańska, Zakład Chemii Analitycznej, ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

e-mail: Ewa.Stanisz@put.poznan.pl

Do najczęściej stosowanych metod oznaczania rtęci w próbkach

biologicznych, środowiskowych i klinicznych naleŜy absorpcyjna spektrometria
atomowa z generowaniem zimnych par (CV-AAS). Metoda ta opiera się na redukcji
rtęci (II) do rtęci pierwiastkowej za pomocą roztworów SnCl

lub NaBH

rodowisku kwaśnym (najczęściej HCl). Uzyskana w ten sposób rtęć charakteryzuje

się wysoką pręŜnością par i moŜe być oznaczana w temperaturze około 25

C przy

długości fali 254 nm.

Przeprowadzenie oznaczanej rtęci w formę gazową i jej bezpośredni

transport  do  detektora  posiada  wiele  zalet  w  porównaniu  z  konwencjonalnym,
wprowadzeniem  próbki  w  postaci  roztworu.  Wśród  tych  zalet  naleŜy  wymienić
wzrost  efektywności  transportu,  wyŜszą  selektywność  ze  względu  na  znaczne
zmniejszenie interferencji, niŜsze granice wykrywalności, automatyzację metody oraz
moŜliwość  badań  specjacyjnych.  Technika  ta,  moŜe  być  łączona  z  wieloma
technikami  detekcji  wykorzystywanymi  jako  samodzielne  narzędzia  analityczne,  co
znacznie obniŜa ogólne koszty zakupu aparatury.

Podczas redukcji rtęci za pomocą SnCl

lub NaBH

zuŜywane są duŜe ilości

reduktorów ciekłych, które powinny być stosowane niedługo po przygotowaniu oraz
muszą charakteryzować się wysoką czystością. Alternatywą dla tradycyjnej redukcji
rtęci jest redukcja przy udziale promieniowania ultrafioletowego oraz ultradźwięków.

Ostatnio pojawia się coraz więcej prac opisujących moŜliwości generowania

par  rtęci  bez  udziału  ciekłych  reduktorów.  Proces  redukcji  przeprowadzany  jest
w  roztworze  próbki,  w  którym  znajduje  się  organiczny  kwas  małocząsteczkowy
(mrówkowy,  octowy,  szczawiowy  lub  malonowy),  a  próbka  przed  oznaczeniem
poddawana jest działaniu promieniowania ultrafioletowego i ultradźwięków. Z kwasu
organicznego

pod

wpływem

działania

promieniowania

ultrafioletowego

i  ultradźwięków  wytwarzane  są  gazowe  produkty  reakcji  o  właściwościach
redukujących. Produkty te są w stanie redukować rtęć nieorganiczną jak i organiczną
z  roztworu  próbki.  Otrzymane  w  ten  sposób  pary  rtęci  transportowane  są
z  zamkniętego  naczynia  reakcyjnego,  w  strumieniu  gazu  obojętnego,  do  detektora,
którym najczęściej jest spektrometr absorpcji atomowej.

L i t e r a t u r a

1. X. Guo, R.E. Sturgeon, Z. Mester, G.J. Gardner, Anal. Chem. 76, 2401 (2004)

2. Ch. Zheng, Y. Li, Y. He, Q. Ma, X. Hou, J. Anal. At. Spectrom., 20, 746 (2005)

3. S. Gil, I. Lavilla, C. Bendicho, Anal. Chem., 78, 6260 (2006)

ASTOSOWANIE PLAZMY HELOWEJ W ANALIZIE ROZTWORÓW

K.Jankowski

, A.Ramsza

Politechnika Warszawska, Katedra Chemii Analitycznej,

ul. Noakowskiego 3, 00-664 Warszawa, e-mail: kj@ch.pw.edu.pl

Optyki Stosowanej, ul. Kamionkowska 18, 03-805 Warszawa

Rozwój technik spektroanalitycznych ujawnił niektóre ograniczenia plazmy

argonowej powszechnie stosowanej jako źródło wzbudzenia w spektrometrii emisyjnej lub jako
ź

ródło jonów w spektrometrii mas. Z tego względu zwrócono większą uwagę na wyładowania

plazmowe w innych gazach. Ciągle wzrasta liczba konkretnych aplikacji takich jak oznaczanie
fluorowców  w  próbkach  środowiskowych  technikami  OES  czy  oznaczanie  Se,  As,  Fe  i  Ca  w
próbkach  klinicznych  i  w  Ŝywności  technikami  MS,  gdzie  przełomowe  znaczenie  ma
zastosowanie  znacznie  mniej  popularnej  plazmy  helowej.  Plazma  helowa  charakteryzuje  się
wysoką  temperaturą  elektronów  i  specyficznym  mechanizmem  wzbudzenia  pierwiastków,  a
zwłaszcza  niemetali.  Obecnie  podstawowym  zastosowaniem  analitycznym  plazmy  helowej  są
techniki  łączone  chromatografii  gazowej  ze  spektrometrią  optyczną  i  spektrometrią  mas.
Nieliczne publikacje dotyczą moŜliwości zastosowania w analizie roztworów i próbek stałych.
Wzrasta zainteresowanie plazmą  helową jako źródłem jonizacji w MS, w tym  spektrometrii z
analizą  czasu  przelotu  ze  względu  na  ograniczenie  problemu  interferencji  poliatomowych  w
porównaniu z plazmą argonową.

W porównaniu z argonem, hel charakteryzuje się lepszym przewodnictwem

cieplnym,  co  daje  potencjalnie  większe  moŜliwości  odparowania  próbki.  DuŜe  znaczenie  dla
efektywności  oddziaływań  próbka-plazma  ma  geometria  wyładowania.  Za  najbardziej
optymalny uznaje się kształt toroidalny, który jednak w przypadku helu jako gazu plazmowego
jest  trudny  do  uzyskania.  Typowa  plazma  helowa  ma  kształt  kolumny  zlokalizowanej  w  osi
palnika, a większość wprowadzanego analitu nie penetruje do wnętrza plazmy, lecz przepływa
obok niej  w  małym  stopniu ulegając  odparowaniu  i  wzbudzeniu. Ponadto plazma  helowa  jest
bardziej  wraŜliwa  na  obciąŜenie  próbką,  co  utrudnia  wprowadzanie  do  niej  próbek  w  postaci
aerozolu.  Tym  niemniej  opracowano  warunki  otrzymywania  i  przeprowadzono  podstawowe
badania dla helowej plazmy toroidalnej lub quasi-toroidalnej ICP lub MIP o duŜej mocy (około
1  kW).  Istotnym  hamulcem  są  duŜe  koszty  eksploatacyjne  urządzenia,  wynikające  z  duŜego
zuŜycia  gazu  (15-22  L  min

-1

). Nowe moŜliwości daje zastosowanie plazmy indukowanej

mikrofalami (He-MIP). Opracowano źródło stabilnej helowej plazmy MIP charakteryzującej
się małym przepływem gazu (poniŜej 3 L min

-1

) i małym poborem mocy (do 500 W) w oparciu

o  rezonator  typu  TEM.  Optymalizacja  elementów  źródła  plazmowego  pozwoliła  określić
warunki  dla  których  następuje  utworzenie  kanału  próbki  w  toroidalnym  rdzeniu  plazmy,
umoŜliwiające  pełne  wymieszanie  próbki,  wprowadzanej  w  postaci  ciekłego  aerozolu,  z
plazmą,  a  tym  samym  efektywne  wzbudzenie  emisji  lub  jonizację,  oraz  odsunięcie
wyładowania  od  ścian  palnika.  Pierwsze  pomiary  diagnostyczne  i  analityczne  opracowanego
ź

ródła plazmy helowej potwierdzają moŜliwość wprowadzania do plazmy stosunkowo duŜej

ilości aerozolu próbki oraz poprawę parametrów analitycznych w stosunku do klasycznej
plazmy helowej.

Osobnym zagadnieniem jest wykorzystanie helu do wytwarzania i transportu

aerozolu, w postaci którego wprowadzamy próbkę do plazmy. Zaobserwowano duŜe róŜnice
pomiędzy helem i argonem, jako gazami stosowanymi w rozpylaczach do wprowadzania
próbek roztworów. Badania moŜliwości analitycznych plazmy helowej naleŜy zatem poszerzyć
o optymalizację systemu wprowadzania próbek.

O Z TĄ GLEBĄ

WYBÓR TECHNIKI

WIELOPIERWIASTKOWEJ ANALIZY GLEBY DLA LABORATORIÓW

ASPIRUJĄCYCH DO AKREDYTACJI

J.Grodowski

INTERTECH Trading Corporation SA, ul. Wołodyjowskiego 79A, 02-724 Warszawa

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz.

902 z późn. zm.) oraz Rozp. Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości
gleby oraz standardów jakości ziemi. (Dz. U. Nr 165 poz. 1359) normują szczegółowe wymagania
dotyczące m. in. klasyfikacji gleb oraz dopuszczalnych poziomów zawartości zanieczyszczeń.

Określone zostały standardy jakości gleby, z uwzględnieniem ich funkcji:

1) grupa A: obszary poddane ochronie na podstawie przepisów o ochronie przyrody,
2) grupa B: grunty zaliczone do uŜytków rolnych, grunty leśne, nieuŜytki, a takŜe grunty zabudowane i
zurbanizowane,
3) grupa C: tereny przemysłowe, uŜytki kopalne, tereny komunikacyjne.

W praktyce, wybór techniki analitycznej ogranicza się do alternatywy ICP-OES lub ICP MS.

Dla porównania moŜliwości obu metod przeprowadzona została seria eksperymentów z wykorzystaniem
materiałów odniesienia, w których wyznaczono liniowość, czułość, granicę wykrywalności i oznaczalności,
odzysk i niepewność pomiaru.

Wskazane zostały najnowsze rozwiązania aparaturowe i programowe ułatwiające walidację obu

metodologii. Do badań uŜyto Spektrometrów firmy Thermo Scientific: iCAP 6500 ICP OES oraz X Series2
ICP MS.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE ZAWARTOŚCI PIERWIASTKÓW W GLEBIE I GRANICE

WYKRYWALNOŚCI

Grupa A

Grupa B

Grupa C

ICP-OES

ICP-MS

Pierwiastek

mg/kg

suchej masy

mg/kg

suchej masy

mg/kg

suchej masy

mg/kg

0,3

0,2

200

1000

0,4

150

500

0,1

350

0,03

100

300

1000

0,02

0,05

Cot

200

0,07

0,1

150

600

0,8

250

0,2

0,1

100

300

0,05

100

600

0,05

0,5

0,3

0,03

ZNACZANIE PIERWIASTKÓW W ZAWIESINACH

Z WYKORZYSTANIEM TECHNIKI GENEROWANIA WODORKÓW

I OPTYCZNEJ EMISYJNEJ SPEKTROMETRII MIKROFALOWO

INDUKOWANEJ PLAZMY

M.Ślachciński, H.Matusiewicz

Politechnika Poznańska, Zakład Chemii Analitycznej, ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

e-mail: Mariusz.Slachcinski@put.poznan.pl

Do oznaczania śladowych ilości pierwiastków stosowane są liczne metody

analityczne,  a  przede  wszystkim  metody  instrumentalne,  które  w  głównej  mierze
wymagają próbek w postaci ciekłej. Analiza ciała stałego w postaci zawiesiny łączy w
sobie  wszystkie  pozytywne  aspekty  dozowania  roztworów,  eliminując  czasochłonne
procedury  przygotowania  próbki,  straty  lotnych  form  pierwiastków  lub
zanieczyszczenie  próbki  mogące  powstać  w  trakcie  przygotowania  oraz  obniŜenie
granicy wykrywalności pierwiastków poprzez eliminację rozcieńczenia próbki.

W pracy przedstawiono metodę jednoczesnego oznaczania śladowych ilości

pierwiastków tworzących lotne wodorki (As, Bi, Ge, Sb, Se, Sn) i rtęci (Hg) oraz Ca,
Fe,  Mg,  Mn,  Zn  w  materiałach  biologicznych  i  środowiskowych  techniką
generowania  wodorków  bezpośrednio  z  zawiesin  w  połączeniu  z  optyczną  emisyjną
spektrometrią  ze  wzbudzeniem  w  plazmie  mikrofalowej.  Dokonano  optymalizacji,
metodą  sympleksów  oraz  jednej  zmiennej,  warunków  wstępnego  przygotowania
próbek,  reakcji  tworzenia  wodorków  i  par  rtęci  oraz  pracy  plazmy  mikrofalowej  i
spektrometru emisyjnego.

celu

zwiększenia

efektywności

przeprowadzania

oznaczanych

pierwiastków do fazy ciekłej próbki poddano procesowi  wstępnego przygotowania z
zastosowaniem  kwasów  i  energii  ultradźwiękowej.  W  ten  sposób  zastąpiono
czasochłonną procedurę całkowitej mineralizacji próbek organicznych i roztwarzania
próbek nieorganicznych z udziałem kwasów.

Sprawdzono poprawność zaproponowanej metody analitycznej przy

zastosowaniu certyfikowanych materiałów odniesienia: LUTS-1, DOLT-2, PACS-1,
SRM 1633 b, SRM 2710, GBW 07302. Dla wszystkich pierwiastków uzyskano
granice wykrywalności (3σ) poniŜej 1 µg g

–1

Metodę zastosowano do oznaczania wyŜej wymienionych pierwiastków

w próbkach rzeczywistych: osad denny, popiół lotny i ścieki komunalne.

KSTRAKCJA SEKWENCYJNA WYBRANYCH PIERWIASTKÓW

W GLEBACH POCHODZĄCYCH Z ZANIECZYSZCZONYCH

TERENÓW GÓRNEGO ŚLĄSKA

W.Bureć-Drewniak

, J.Golimowski

, I.Jaroń

, J.Kucharzyk

, W.Narkiewicz

Joanna Pałdyna

Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii, ul. Pasteura 1, 02-097 Warszawa

Państwowy Instytut Geologiczny, ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa

Terenem badań były silnie uprzemysłowione obszary Górnego Śląska.

Kopalnie,  elektrownie,  huty,  a  takŜe  przemysł  przetwórczy  są  źródłem  emisji  wielu
zanieczyszczeń.  Gleby  pochodzące  z  Górnego  Śląska  zawierają    podwyŜszone
zawartości metali cięŜkich.
Celem  przeprowadzonych  badań  było  określenie  stopnia  zanieczyszczenia  gleb
pochodzących  z  terenów  silnie  uprzemysłowionych  wraz  z  oceną  mobilności  i
biodostępności pierwiastków.

Oznaczanymi pierwiastkami były: As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Mn, Pb, Zn. Do

badania wykorzystano trzy próbki gleb pochodzące z okolic Dąbrowy Górniczej i
LibiąŜa.

Wszystkie próbki zostały przygotowane w ten sam sposób: zmielone w

agatowym młynie kulowym, a następnie dosuszone w ciągu 3godz. w 105

C. Próbki

poddano ekstrakcji sekwencyjnej.

W pierwszym etapie zastosowano kwas octowy, (wymywanie frakcji

węglanowej).  Drugim  etapem  była  ekstrakcja  buforem  szczawianowym  (frakcja
związana  z  tlenkami  i  wodorotlenkami  Ŝelaza  i  manganu).  Trzecim  etapem  było
zastosowanie perhydrolu do wymycia pierwiastków związanych z materią organiczną.
Pozostałość  ekstrahowano  stęŜonym  kwasem  azotowym(V)  w  układzie  zamkniętym
w suszarce  mikrofalowej.

Po kaŜdym z etapów próbkę odwirowywano, a następnie przesączano przez

sączek nitrocelulozowy (0,45µ m) i zakwaszano kwasem azotowym(V) do pH 2.

Ekstrakty analizowano techniką spektrometrii emisyjnej ze wzbudzeniem

plazmowym ICP-OES.

Badane próbki gleb zostały takŜe scharakteryzowane pod względem składu

mineralogicznego. W tym celu zastosowano technikę dyfraktometrii rentgenowskiej
(XRD).

Stwierdzono, Ŝe we wszystkich badanych próbkach bardzo mobilny jest bar.

Jest on prawdopodobnie związany z fazą węglanową. Na uwagę zasługuje takŜe
podwyŜszona wymywalność kadmu z jednej z próbek.

NALIZA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH PIERWIASTKÓW

PO PROCESACH BIELENIA I BARWIENIA TKANIN LNIANYCH

METODĄ

ICP

OES

M.I.Szynkowska

, E.Rybicki

, E.Leśniewska

, J.Albińska

, A.Pawlaczyk

E.Matyjas-Zgontek

, T.Paryjczak

Politechnika Łódzka, Instytut Chemii Ogólnej i Ekologicznej, ul. śeromskiego 116,
90-924 Łódź

Politechnika Łódzka, Wydział InŜynierii Marketingu Tekstyliów, Instytut
Architektury Tekstyliów, ul. śeromskiego 116, 90-924 Łódź

Surowa tkanina nie posiada poŜądanych właściwości uŜytkowych oraz estetycznych i

musi  być  poddana  róŜnym  procesom  wykańczania.  Procesy  te  polegają  m.in.  na  usuwaniu  z
powierzchni zanieczyszczeń, luźnych  włókienek, praniu, bieleniu, barwieniu i niejednokrotnie
nakładaniu  specjalnej  apretury  uszlachetniającej.  Sam  rodzaj  wykańczania  jest  uzaleŜniony
głównie od rodzaju surowca jak i jego dalszego przeznaczenia. MoŜna wyróŜnić tutaj działania
o  charakterze  mechanicznym  (przędzenie,  tkanie),  fizykochemicznym  (merceryzacja)  oraz
chemicznym  (np.  bielenie).  Bieleniu  poddawane  są  te  rodzaje  tkanin,  które  będą  stosowane
jako  białe  lub  teŜ  będą  następnie  przeznaczone  do  barwienia  na  jasne  odcienie  kolorów.
Wykorzystuje  się  w  tym  celu  przede  wszystkim  substancje,  które  w  roztworach  wodnych
wydzielają  tlen,  działający  w  sposób  utleniający  na  tkaniny  lniane.  Do  procesu  barwienia
stosuje  się  róŜne  barwniki.  O  wyborze  barwnika  decyduje  ich  budowa,  przeznaczenie  samej
tkaniny i związane z tym takie czynniki jak wymagania stawiane w zakresie czystości koloru,
odporności wybarwień na światło czy teŜ pranie [1,2].

Przedstawiane wyniki badań prowadzone są w ramach projektu poświęconego

analizie wpływu procesów technologicznych na zmianę zawartości substancji szkodliwych dla
zdrowia we włóknach lnianych.

Zawartość wybranych pierwiastków w róŜnych rodzajach włókien lnianych, przed i

po  procesach  bielenia  oraz  barwienia,  oznaczono  metodą  optycznej  spektrometrii  emisyjnej
z  plazmą  sprzęŜoną  indukcyjnie  (ICP  –OES)  stosując  spektrometr  IRIS  AP  (Thermo  Jarrell
Ash).  Kalibrację  spektrometru  wykonano  wykorzystując  wielopierwiastkowy  wzorzec  klasy
ICP  –  MS,  Merck  VI.  Badane  próbki  zmineralizowano,  dodając  6  mL  stęŜonego  kwasu
azotowego,  w  mikrofalowym  systemie  roztwarzania  MLS  1200  (MILESTONE).  Poprawność
uzyskanych  wyników  sprawdzono  analizując  certyfikowany  materiał  odniesienia  IAEA-V-10,
Trace Elements in Hay (Powder), (IAEA, Wiedeń).

Wyniki badań wykazały spadek stęŜenia niektórych pierwiastków po procesach

prania i bielenia. Zaobserwowano wpływ procesu barwienia i rodzaju zastosowanego barwnika
na zawartość analizowanych pierwiastków w badanych próbkach włókien lnianych.

Praca finansowana z grantu KBN nr 3 TO9B 048 29

L i t e r a t u r a

1. M. Chyrosz, E. Zembrowicz-Sułkowska, Materiałoznawstwo odzie

owe, WSiP

(1999)

2. K. Turek, Pracownia materiałoznawstwa odzie

owego, WSiP (1998)

PRACOWANIE PROCEDUR ANALITYCZNYCH OZNACZANIA

Cd,

Pb,

Zn,

Co,

W DOLOMITACH TECHNIKAMI

ICP

OES

ICP - MS

I VOLTAMPEROMETRII STRIPINGOWEJ

K.Stec

, A.Bobrowski

Instytut Szkła Ceramiki Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych, Oddział
Materiałów Ogniotrwałych 44-100 Gliwice ul. Toszecka 9,
e-mail: stec@imo.gliwice.pl

AGH, Wydział InŜynierii Materiałowej i Ceramiki, Katedra Technologii
Materiałów Budowlanych, 30-059 Kraków, al. Mickiewicza 30,
e-mail: gcbobrow@cyf-kr.edu.pl

Współcześnie analityka dysponuje aparaturą badawczą o wysokiej czułości niezbędną do

oznaczania śladowych zawartości pierwiastków. Do podstawowych technik stosowanych w analizie
ś

ladowej naleŜą metody spektrometrii emisyjnej ze wzbudzeniem plazmowym (ICP) i detekcją optyczną

(ICP-  OES)  lub  ze  spektrometrem  masowym  jako  detektorem  (ICP  MS)  oraz  metody  woltamperometrii
stripingowej  (SV).  Wymienione  metody  spektrometryczne  umoŜliwiają  szybkie,  równoczesne  oznaczanie
zawartości  kilkudziesięciu  pierwiastków  w  roztworze  na  poziomie  od  0,01  do  100

-1

z duŜą

dokładnością i dobrą precyzją, a takŜe zapewniają szeroki zakres liniowości i są odporne na interferencje
pochodzące od pierwiastków matrycowych.

Celem pracy był dobór warunków i optymalizacja procedur równoczesnego oznaczania

ladowych zawartości Cu, Cd, Pb, Zn, Co, Ni w dolomitach wymienionymi nowoczesnymi metodami

spektralnymi i elektrochemicznymi. Badania te zostały poprzedzone doborem sposobów roztwarzania
próbek dolomitów z zastosowaniem nowoczesnych systemów mikrofalowych.

Przeprowadzone badania pozwoliły na wyznaczeniem charakterystyki metrologicznej kaŜdej z

zastosowanych metod obejmującej zakres liniowości, granice wykrywalności, czułość, precyzję i rodzaj
interferencji.

Najbardziej efektywnym sposobem przeprowadzenia próbek dolomitów do roztworu okazał się

rozkład,  za  pomocą  kwasów,  w  urządzeniu  mikrofalowym  ze  skoncentrowaną  energią.  Procedura  ta
pozwala  na  całkowite  roztworzenie  analizowanych  próbek.  Skład  mieszaniny  roztwarzającej  zaleŜy  od
stosowanej  techniki  analitycznej.  W  oznaczeniach  metodami  plazmowymi  ICP-OES  i  ICP-MS
roztwarzanie

przeprowadza

się

stęŜonym

kwasie

azotowym.

Natomiast

oznaczeń

woltamperometrycznych bardziej odpowiednim jest rozkład w kwasie solnym.

W oznaczeniach metodą ICP-OES stosowano rozpylacz krzyŜowy a kalibrację metody

wykonano przy pomocy wielopierwiastkowych roztworów wzorcowych zawierających równieŜ
pierwiastki matrycowe, wapń i magnez. Metoda ICP-MS umoŜliwia oznaczanie większości pierwiastków
ś

ladowych w dolomitach z wyjątkiem Ni, po znacznym rozcieńczeniu analitu. W celu uzyskania

dokładnych wyników pomiarów zaleca się zastosowanie metody wzorca wewnętrznego.
Ponadto,  metoda  woltamperometrii  stripingowej  pozwala  na  równoczesne,  czułe  i  dokładne  oznaczenie
zawartości Zn, Cd, Pb i Cu po ich wstępnym zatęŜeniu elektrolitycznym na wiszącej elektrodzie rtęciowej
oraz  Ni  i  Co  po  wstępnym,  adsorpcyjnym  nagromadzeniu  ich  dimetyloglioksymowych  kompleksów  na
powierzchni  elektrody.  Metoda  ta  cechuje  się  duŜą  czułością  i  nie  wymaga  stosowania  kosztownej
aparatury. Równoczesne oznaczanie Cu, Cd, Pb, Zn przeprowadzono techniką anodowej woltamperometrii
stripingowej  w  buforze  octanowym,  natomiast  w  badaniach  zawartości  Ni  i  Co  wykorzystano  technikę
adsorpcyjnej woltamperometrii stripingowej.

Poprawność opracowanych procedur analitycznych i dokładność uzyskanych wyników

oszacowano na podstawie ich porównania z atestowanymi zawartościami badanych pierwiastków w
materiale odniesienia, dolomicie DWA-1 i wykazano, Ŝe cechuje je dobra dokładność i precyzja.

PEKTROMETRIA MAS W IDENTYFIKACJI I ANALIZIE

PRODUKTÓW CHEMII UśYTKOWEJ

E.Kleszczewska

WyŜsza Szkoła Kosmetologii i Ochrony Zdrowia, ul. Krakowska 9, 15-876 Białystok

Spektrometria mas jest metodą badania substancji przy pomocy widma mas

atomów i cząsteczek wchodzących w jej skład.

W pracy omówiono jonizację strumieniem elektronów (Electron Ionization -

EI), jonizację chemiczną (Chemical Ilonization -CI) oraz analizator kwadrupolowy i

pułapkę jonową. Podano teŜ przykłady analiz wybranych produktów chemii

uŜytkowej. EI jest najbardziej popularną metodą jonizacji w spektrometrii mass (MS);

tzw. „miękka" jonizacja. Często jon molekularny ma małą intensywność. Bogate

biblioteki widm masowych dają moŜliwość prostej i szybkiej identyfikacji analitów.

Metodę charakteryzuje szeroki zakres zastosowań oraz wysoka czułość, liniowość i

powtarzalność odpowiedzi. CI to druga pod względem popularności metoda jonizacji

w chromatografii gazowej. Komora do CI niewiele róŜni się konstrukcją od komory

do EI, skutkiem czego wielu producentów wytwarza komory z moŜliwością

przełączenia trybu jonizacji EI-CI. Obecnie metoda Cl jest komplementarna do EI.

SPEKTY METODYCZE I WYZNACZNIE PARAMETRÓW

WALIDACYJNYCH WIELOPIERWIASTKOWEJ ANALIZY MIODÓW

METODĄ

ICP-MS

K.Parthun, M.Chudzińska, D.Barałkiewicz

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Pracownia Analizy

Spektroskopowej Pierwiastków, ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Miód pszczeli jest naturalnym produktem spoŜywczym, posiadającym

znaczną  wartość  odŜywczą  i  profilaktyczno-leczniczą.  O  wartości  odŜywczej  miodu
decydują przede wszystkim zawarte w nim składniki, a zwłaszcza duŜa ilość cukrów
prostych  (ok.70  %)  oraz  białka,  substancje  mineralne  i  występujące  w  niewielkich
ilościach witaminy, enzymy i hormony. Sole mineralne obecne w miodach wpływają
na  ich  własności  zdrowotne  i  mogą  w  znacznym  stopniu  przyczyniać  się  do
uzupełniania niedoborów niektórych pierwiastków w diecie człowieka [1].

Walidacja metody analitycznej jest procesem, za pomocą którego ustala się,

poprzez  badania  laboratoryjne,  Ŝe  przeprowadzona  charakterystyka  metody  jest
zgodna  z  wymaganiami  zamierzonych  zastosowań  analitycznych.  Przeprowadzoną
walidację  opisuje  się  parametrami  walidacyjnymi,  których  ilość  zaleŜy  od  wielu
czynników,  m.in.  charakteru  badań  analitycznych  czy  czasochłonności  i  kosztów
poniesionych podczas przeprowadzania tego procesu [2].

Celem badań była charakterystyka parametrów walidacyjnych oznaczenia 15

pierwiastków (Al, B,  Ba, Ca, Cd, Cr, Cu, Fe,  K, Mg, Mn, Na, Ni, Pb, Zn) w miodach
pochodzących  z  róŜnych  regionów  Polski    metodą  spektrometrii  mas  z  plazmą
indukcyjnie  sprzęŜoną.  Do  badań  zastosowano  aparat    firmy  Agilent  7500ce. Próbki
mineralizowano w mieszaninie 9 mL 65% HNO

i 1 mL H

w kuchni mikrofalowej

(Multiwave  3000,  firmy  Anton  Paar).  W    badaniach  jako  certyfikowany  materiał
odniesienia  wykorzystano  mąkę  kukurydzianą  (INCT-CF-3,  Instytut  Badań
Jądrowych,  Warszawa).  Walidowano  następujące  parametry:  powtarzalność,
precyzję,  dokładność,  granicę  wykrywalności  i  granicę  odtwarzalności,  liniowość
oraz zakres pomiarowy.

L i t e r a t u r a

1. U.

wietlikowska, Surowce spo

ywcze, Wyd. SGGW, Warszawa (1995)

2. J. Namie

nik, Ocena i kontrola jako

ci wyników pomiarów analitycznych, WNT,

Warszawa (2007)

ZNACZANIE ŚLADOWYCH ILOŚCI PLATYNY W MATERIAŁACH

ŚRODOWISKOWYCH TECHNIKĄ

ICP-MS

A.Tyburska

, M.Balcerzak

, D.Lech

, K.Jankowski

Politechnika Warszawska, Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny,
ul. Noakowskiego 3, 00-664 Warszawa

Państwowy Instytut Geologiczny, Centralne Laboratorium Chemiczne,
ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa

Wprowadzenie katalizatorów samochodowych (1975 w USA, 1986 w

Europie)  i  stwierdzenie  emisji  śladowych  ilości  platyny,  stanowiącej  jeden  z
aktywnych  składników  katalizatorów,  do  środowiska  naturalnego  w  trakcie
eksploatacji  pojazdów  dało  impuls  do  badań  szerokiej  gamy  materiałów
ś

rodowiskowych (np. pyłów atmosferycznych, przydroŜnych osadów, gleb, roślin,

wód) na zawartość ultra-śladowych ilości pierwiastka. Problem oznaczania platyny, a
takŜe  palladu  i  rodu  równieŜ  stosowanych  w  katalizatorach  samochodowych,  w
róŜnych  próbkach  środowiskowych  stanowił  w  ostatnich  dekadach  tematykę  duŜej
liczby  prac  analitycznych.  Trudności  z  oznaczaniem  metali,  spowodowane  m.in.
ograniczoną  czułością  i  selektywnością  dostępnych  technik  instrumentalnych,
stanowią źródło niepewności otrzymywanych wyników.

Technika ICP-MS z racji najlepszych granic detekcji i znaczącej

selektywności  jest  predysponowana  do  stosowania  w  oznaczeniach  śladowych  ilości
pierwiastków  w  złoŜonych  matrycach.  Znaczącym  ograniczeniem  moŜliwości
aplikacyjnych techniki są interferencje izobaryczne i poliatomowe, które szczególnie
w  przypadku  złoŜonych  próbek  środowiskowych,  uniemoŜliwiają  jej  bezpośrednie
zastosowanie  do  oznaczania  analitów.  W  przypadku  oznaczania  platyny  techniką
ICP-MS  pierwiastkiem  przeszkadzającym  jest  hafn,  który  tworzy  w  warunkach
plazmy  „tlenek”  HfO

, którego sygnały m/z pokrywają się z sygnałami najbardziej

rozpowszechnionych izotopów platyny (

194

Pt/

178

Hf/

194

HfO) i (

195

Pt/

179

Hf/

195

HfO).

Pomimo stosowanych róŜnych metod usuwania wpływu hafnu na oznaczanie platyny,
zarówno instrumentalnych jak i chemicznych, znalezienie uniwersalnego rozwiązania
w  przypadku  badań  materiałów  środowiskowych  ciągle  nie  jest  proste.  Źródłem
trudności  są  fluktuacje przeszkadzającego  wpływu hafnu zaleŜne od jego zawartości
w  badanej  próbce,  zastosowanej  procedury  przygotowania  próbki,  rodzaju
spektrometru mas jak i samych warunków prowadzenia pomiaru.

W pracy zaproponowano wstępne oddzielanie hafnu od platyny w

roztworach  chlorkowych  techniką  chromatografii  jonowymiennej  z  wykorzystaniem
kompleksu  hafnu  z  moryną.  Moryna  w  stosowanych  warunkach  nie  tworzy
kompleksów  z  platyną,  co  umoŜliwia  ilościowe  rozdzielenie  obydwu  metali  na
Ŝ

ywicy jonowymiennej. Badania etapu rozdzielania prowadzono dla róŜnych stęŜeń

obydwu metali z wykorzystaniem techniki spektrofotometrii UV-Vis, indukcyjnie
sprzęŜonej plazmy z optyczną detekcją i ze spektrometrią mas. Opracowaną metodę
zastosowano do oznaczania śladów platyny w wodzie środowiskowej.

ADANIA STABILNOŚCI CHEMICZNEGO SKŁADU WYBRANYCH

WÓD MINERALNYCH TECHNIKĄ

ICP-MS

J.Kacprzak

, D.Lech

, M.Balcerzak

Politechnika Warszawska, Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny,

ul. Noakowskiego 3, 00-664 Warszawa

Państwowy Instytut Geologiczny, Centralne Laboratorium Chemiczne,

ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia (Dz.U.04.276.2738) za

naturalną wodę mineralną moŜna uwaŜać „wodę podziemną wydobywaną jednym lub
kilkoma  otworami  naturalnymi  lub  wierconymi,  pierwotnie  czystą  pod  względem
chemicznym  i  mikrobiologicznym,  charakteryzującą  się  stabilnym  składem
mineralnym  (…).  Dopuszczalne  odchylenia  od  deklarowanych  przez  producenta  na
etykiecie zawartości charakterystycznych składników mogą wynosić nie więcej niŜ ±
20%”. W rozporządzeniu tym nie jest jednak sprecyzowane jakie mogą być wahania
stęŜeń pierwiastków nie deklarowanych na etykiecie.

W niniejszej pracy przeprowadzono badania sprawdzające stabilność

chemicznego  składu  pięciu  dostępnych  na  rynku  wód  mineralnych:  Muszynianka,
Muszynianka  Plus,  Staropolanka  2000,  Staropolanka  oraz  Jan.  Analizowano  sześć
róŜnych  partii  kaŜdej  wody  (kaŜda  opatrzona  inną  datą  produkcji).  Oznaczano  11
pierwiastków  mogących  niekorzystnie  oddziaływać  na  zdrowie  konsumentów.
Maksymalne  dopuszczalne  stęŜenia  dziesięciu  z  nich:  antymonu  (5  ppb),  arsenu  (10
ppb), baru (1000 ppb), kadmu (3 ppb), chromu (50 ppb), miedzi (1000 ppb), manganu
(500  ppb),  ołowiu  (10  ppb),  niklu  (20  ppb)  i  selenu  (10  ppb)  określone  są  w  w/w
rozporządzeniu.  W  pracy  oznaczano  takŜe  wanad.  Maksymalne  stęŜenie  wanadu  nie
jest  określone  w  Rozporządzeniu  Ministra  Zdrowia  jednak  nadmiar  wanadu  w
organizmie

moŜe

powodować

uszkodzenia

systemu

nerwowego,

układu

oddechowego i trawiennego.

Badania sprawdzające stabilność chemicznego składu analizowanych wód

mineralnych prowadzono z wykorzystaniem techniki ICP-MS (spektrometr Elan DRC
II z dynamiczną komorą reakcyjną, Perkin Elmer). Pomiary prowadzono wobec
standardu wewnętrznego (Rh, Re). Otrzymane wyniki poddano analizie statystycznej
ANOVA.

ASTOSOWANIE

ICP

DO OCENY

WYKORZYSTANIA ZBIORNIKA ANTONINEK

W SAMOOCZYSZCZANIU WÓD RZEKI CYBINY

K.Woźniak

, H.Gramowska

, A.Hanć

, R.Gołdyn

, D.Barałkiewicz

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Pracownia Analizy

Spektroskopowej Pierwiastków, Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Biologii, Zakład Hydrobiologii,

ul. Umultowska 89, 61-614 Poznań

Zbiornik Antoninek jest wstępnym, nizinnym zbiornikiem zaporowym, utworzonym

w  celu  zintensyfikowania  procesów  samooczyszczania  się  wód  Cybiny  przed  jej  ujściem  do
Zbiornika  Maltańskiego.  Jest  on  porośnięty  w  82%  roślinnością  szuwarowo-oczeretową
(helofitami)  co  wyraźnie  odróŜnia  go  od  trzech  niŜej  połoŜonych  zbiorników:  Młyńskiego,
Browarnego i Olszaka.

Celem przeprowadzonych badań było oszacowanie zanieczyszczenia pierwiastkami

wody  i  osadów  dennych  stawu  Antoninek  oraz  określenie  korelacji  między  stęŜeniem
poszczególnych  pierwiastków  a  porą  roku  i  miejscem  ich  pobierania.  Wyniki  porównano  z
wynikami  wcześniej przeprowadzonych podobnych badań w Jeziorze Swarzędzkim i  Jeziorze
Maltańskim. Oznaczono zawartości 20 pierwiastków  występujących w  wodach zbiornika (Ca,
K, Na, Li, Mg, Mn, Cu, B, Al., As, Ba, Cr, Ni, Pb, Sb, Sn, Sr, Zn, Cd, Co) i 18 pierwiastków w
osadach dennych (Ca, K, Na, Mg, Mn, Cu, Al., As, Ba, Cr, Ni, Pb, Sb, Sn, Sr, Zn, Cd, Co). Do
ich  oznaczenia  zastosowano  technikę  płomieniowej  spektrometrii  absorpcji  atomowej  FAAS
(ang.  Flame  Atomic  Absorption  Spektrometry)  i  technikę  spektrometrii  mas  z  indukcyjnie
wzbudzoną plazmą ICP-MS (ang. Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry). Do badań
wykorzystano odpowiednio aparat AAnalyst 200 Perkin Elmer i  aparat firmy  Agilent 7500ce
with Octople Reaction System. Metoda ICP-MS charakteryzuje się doskonałą czułością, niską
granicą  wykrywalności,  wysoką  precyzją  oznaczeń,  szerokim  zakresem  prostoliniowości
krzywych  kalibrowania.  WiąŜe  się  ona  równieŜ  ze  skróceniem  czasu  trwania  analizy,  dzięki
czemu moŜliwe jest uzyskanie obszernych  zbiorów danych w stosunkowo krótkim czasie.

W celu oszacowania źródeł zanieczyszczeń oraz stopnia naturalnego oczyszczania

wód rzeki Cybiny wypływającej z zanieczyszczonego Jeziora Swarzędzkiego i wpływającej do
zbiornika Antoninek wykorzystano metody statystyczne tj. analiza wiązkowa CA (ang. Cluster
Analysis) oraz analiza głównych składowych PCA (ang. Principle Analitycal Compounds).
Taka analiza wizualna pozwala na wyrobienie wyobraŜenia o analizowanym problemie, który
przedstawiono w ramach prezentowanej pracy.

L i t e r a t u r a

1. R. Gołdyn, Zmiany biologicznych i fizyczno-chemicznych cech jako

ci wody

rzecznej pod wpływem jej pi

trzenia we wst

pnych, nizinnych zbiornikach

zaporowych (2000)

2. R Dobrowolski., M. Kuryło, Analiza próbek stałych na zawarto

ść

pierwiastków

ladowych metod

absorpcyjnej spektrometrii atomowej, Analityka, 4 (2006)

ICP

−−−−

JAKO PRZYDATNE NARZĘDZIE DO OZNACZANIA

ŚLADOWYCH ILOŚCI PIERWIASTKÓW W PRÓBKACH WŁOSÓW

J.Retka, D.Karmasz, A.Maksymowicz

Państwowy Instytut Geologiczny, Centralne Laboratorium Chemiczne

ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa, e-mail: jacek.retka@pgi.gov.pl

dorota.karmasz@pgi.gov.pl, anna.maksymowicz@pgi.gov.pl

Od lat 80-tych XX wieku analiza pierwiastkowa włosów (APW) jest

wykorzystywana  jako  dodatkowe  narzędzie  diagnostyczne  w  ocenie  sposobu
odŜywiania  i  stanu  zdrowia  człowieka.  APW  dostarcza  informacji  o  zaburzeniach
równowagi biopierwiastków, ich niedoborach lub nadmiarach oraz o obecności metali
toksycznych.  Włos  jest  jednolitą  strukturą  chemiczną.  Jego  keratynowa  otoczka
uniemoŜliwia przedostawaniu się do środka zanieczyszczeń, jak równieŜ zabezpiecza
przed utratą mikroskładników.
Zalety analizy pierwiastkowej włosów,

−

nieinwazyjna metoda pobierania próbek,

−

moŜliwość obserwacji długookresowej kumulacji pierwiastków
(pierwiastki wbudowywane są w strukturę włosa w trakcie jego wzrostu),

−

brak wpływu krótkotrwałej zmiany stęŜeń,

−

zawartości większości pierwiastków we włosach są wyŜsze niŜ w innych
tkankach (moŜliwość oznaczania pierwiastków, których zawartość w
organizmie jest niska).

określenia

poziomu

zawartości

pierwiastków

włosach

wykorzystywane  są  róŜne  techniki  analityczne.  W  Centralnym  Laboratorium
Chemicznym  PIG  do  tego  typu  badań  stosuje  się  spektrometrię  mas  z  plazmą
indukcyjnie  sprzęŜoną  (ICP-MS).  Do  głównych  zalet  tej  techniki  moŜna  zaliczyć:
wysoką  czułość,  niskie  granice  wykrywalności  i  oznaczalności  przy  moŜliwości
jednoczesnego pomiaru wielu pierwiastków.

W pracy przedstawiono parametry mineralizacji w systemie mikrofalowym

i warunki pomiarowe zastosowane do oznaczania wybranych pierwiastków w
próbkach włosów. Do mineralizacji uŜyto mieszaninę HNO

i H

. Mineralizację

przeprowadzono  w  systemie  mikrofalowym  Multiwave  3000  (Anton  Paar).  Do
pomiarów  wykorzystano  kwadrupolowy  spektrometr  mas  Elan  DRC  II  firmy  Perkin
Elmer.

Poprawność

zastosowanej

metody

potwierdzono

poprzez

analizę

certyfikowanych materiałów odniesienia, a takŜe porównanie wyników otrzymanych
metodą ICP-MS z rezultatami uzyskanymi techniką atomowej spektrometrii
emisyjnej z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP-OES).

ORÓWNANIE TECHNIK

AAS

ICP

–

POD KĄTEM

ZAWARTOŚCI

As,

W PRÓBKACH GLEB

ORAZ ZIAREN ZBÓś I WARZYW

K.śygoń, I.KrzyŜaniak, D.Barałkiewicz

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Pracownia Analizy Spektroskopowej

Pierwiastków, ul. Grunwaldzka 6, 60–80 Poznań

Zawartość pierwiastków chemicznych w surowcach roślinnych zaleŜy od

stęŜenia tych substancji w glebie, opadzie deszczowym, stosowanych nawozach,
aerozolach [1], ale takŜe ma na to wpływ sam człowiek w swojej działalności na
ś

rodowisko. Analiza poziomu ich zawartości w próbkach Ŝywności pochodzenia

roślinnego odgrywa duŜe znaczenie w monitoringu środowiska ze względu na ich
szkodliwość wobec człowieka i zwierząt.

Nasiona i próbki gleb poddane badaniu pochodziły z południowej części

zagłębia Datong w prowincji Shanxi w Chinach. Jest to teren szczególnie naraŜony na
skaŜenia arsenem pochodzącym z wód gruntowych. Nawadnianie pól, gdzie
uprawiana jest Ŝywność, moŜe być potencjalnie powodem „wprowadzania”
szkodliwych pierwiastków do Ŝywności pochodzenia roślinnego [2].

Mineralizację ziaren zbóŜ i warzyw oraz roztwarzanie gleb przeprowadzono

stosując mineralizator mikrofalowy MARS-5 firmy CEM. Jako medium ciekłe
zastosowano kwas azotowy z wodą utlenioną.

Zawartość wymienionych metali w próbkach środowiskowych występuje

najczęściej na poziomie µ g · kg

-1

, dlatego pojawia się konieczność zastosowania

odpowiednio czułych technik analitycznych do ich oznaczania. Wykorzystano w tym
celu spektrometrię mas z jonizacją w indukcyjnie sprzęŜonej plazmie (ICP–MS;
aparat firmy Agilent 7500ce z dynamiczną komorą reakcyjną) oraz atomową
spektrometrię absorpcyjną (AAS; aparat firmy Perkin Elmer AAnalyst 200).

Celem przeprowadzonych badań było porównanie zastosowanych technik

analitycznych pod kątem zawartości arsenu, kadmu i ołowiu w ziarnach oraz glebach.

Poprawność opracowanych analiz sprawdzono oznaczając dane pierwiastki

w certyfikowanym materiale odniesienia, jakim była mąka kukurydziana (INCT – CF
– 3, Instytut Badań Jądrowych, Warszawa).

L i t e r a t u r a

1. H.Gertig, J. Przysławski, Bromatologia – zarys nauki o

ywno

ci i

ywieniu,

Wydawnictwo Lekarskie PZWL. W-wa (2006)

2. H. Das, A. Mitra, P. Sengupta i in., Environ. Intern. 30, 383 (2004)

ADANIE PORÓWNAWCZE NAD ZAWARTOŚCIĄ METALI

W MAKROFITACH NA PRZYKŁADZIE TRZCINY POSPOLITEJ

(PHRAGMITES

COMMUNIS

TRIN.,

1789)

Z RÓśNYCH

STANOWISK NA TLE ICH ZAWARTOŚCI W PODŁOśU

M.Rajkowska, A.Kwiatkowska

Akademia Rolnicza, Wydział Nauk o śywności i Rybactwa, Katedra Toksykologii

ul. PapieŜa Pawła VI 3, 71-459 Szczecin

Rośliny wodne odzwierciedlają zmiany zawartości metali w wodzie

wskazując  w  ten  sposób  ich  średnie  stęŜenia  w  sezonie  wegetacyjnym.  Makrofity
wodne  róŜnią  się  zarówno  zdolnościami  do  pobierania  metali  przez  poszczególne
tkanki,  jak  i  wielkością  ich  transportu  z  korzeni  do  pozostałych  organów.  Gatunki
wieloletnie  takie  jak  trzcina,  wykazują  wyŜszą  zawartość  metali  cięŜkich  w
porównaniu  z  jednorocznymi,  rosnącymi  w  tym  samym  środowisku.  W  badaniach
analizowano  rozmieszczenie  metali  cięŜkich  (Hg,  Pb,  Cd,  Zn,  Cu)  w  organy  trzciny
pospolitej,  zebranej  z  obszarów  przybrzeŜnych  rzek  Gunica  i  Łarpia  oraz  z  jezior
Ińsko i Wisola, połoŜonych na terenie województwa zachodniopomorskiego.

Próbki trzciny oraz gleby (z przybrzeŜnych stanowisk rzek Gunica i Łarpia) i

osadów  dennych  (ze  stanowisk  połoŜonych  na  jeziorze  Ińsko  i  Wisol)
mineralizowano  w  suszarce  mikrofalowej  MDS  2000.  Zawartość  rtęci  oznaczono
metodą  absorpcyjnej  spektrometrii  atomowej  z  zastosowaniem  techniki  zimnych  par
w  analizatorze  rtęci  Bacharach  Coleman  MAS-50.  Zawartość  kadmu  i  ołowiu
analizowano  metoda  bezpłomieniowej  absorpcyjnej  spektrometrii  atomowej  z
elektrotermiczną atomizacją w kuwecie grafitowej (GF-AAS, Perkin Elmer ZL 4110),
natomiast  pozostałe  metale  (Zn,  Cu)  metodą  optycznej  emisyjnej  spektrometrii  w
plazmie indukcyjnie sprzęŜonej (ICP-OES, Jobin Yvon IY-24). Dokładność i precyzję
dla  wybranych  metali  wyznaczono  stosując  certyfikowane  materiały  odniesienia
(INCT-MPH-2 dla trzciny, MESS-2 dla osadów).

Z przeprowadzonych badań wynika, Ŝe kłącza i korzenie trzciny

akumulowały  większe  ilości  metali  niŜ  łodygi  i  liście,  co  w  znacznym  stopniu
zaleŜało  od  zawartości  metali  w  podłoŜu.  Ze  względu  na  znaczne  zdolności  korzeni
trzciny do akumulacji  metali  oraz łatwość ich pozyskiwania przez cały rok stanowią
one odpowiedni indykator zanieczyszczenia środowiska. Zawartość metali cięŜkich w
roślinach  wodnych  moŜe  przekraczać  wielokrotnie  ich  zawartość  w  otaczającym
ś

rodowisku, co w niniejszych badaniach potwierdziły współczynniki bioakumulacji

wyliczone w odniesieniu do zawartości metali w podłoŜu.

NALIZA ILOŚCI JONÓW UWALNIANYCH PRZEZ PROTETYCZNE

STOPY DENTYSTYCZNE DO FIZJOLOGICZNEGO ROZTWORU SOLI

CI TECHNIKAMI

ICP

–

TOF

AAS

M.I.Szynkowska

, J.Sokołowski

, J.Albińska

, E.Leśniewska

, A.Pawlaczyk

M. Łukomska-Szymańska

, T. Paryjczak

Politechnika Łódzka, Instytut Chemii Ogólnej i Ekologicznej, ul. śeromskiego 116,
90-924 Łódź

Zakład Propedeutyki i Diagnostyki Stomatologicznej Katedry Stomatologii Ogólnej
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Właściwości biologiczne materiałów stosowanych w protetyce stomatologicznej

zaleŜą od ilości i jakości jonów metali bądź związków chemicznych uwalnianych z tworzyw w
ś

rodowisku jamy ustnej [1]. Metale i ich stopy z uwagi na duŜą wytrzymałość mechaniczną,

znajdują  zastosowanie  jako  materiały  konstrukcyjne  do  wyrobu  większości  protez
dentystycznych,  zespoleń  kostnych,  implantów  śródkostnych  itp.  Mimo  wysokiej  odporności
korozyjnej,  Ŝaden  z  metali  nie  wykazuje  pełnej  tolerancji  biologicznej  i  po  wprowadzeniu  do
ustroju,  w  agresywnym  biologicznym  środowisku  ulega  korozji..  Uwalniane  jony  metali
wywołują  odpowiedź  biologiczną  –  miejscowe  bądź  ogólne  efekty  toksyczne  oraz  reakcje
alergiczne. Stopień szkodliwego działania metali zaleŜy głównie od ich składu chemicznego, a
ś

ciślej od poziomu toksyczności uwalnianych produktów i jonów metali oraz odporności metali

na  korozję.  Aby  zapobiec  tym  niekorzystnym  skutkom  poszukuje  się  nowych  stopów  metali,
jak i  metod (warunków) sporządzania odlewów  metali, zapewniających im  wyŜszą odporność
korozyjną.

Celem pracy było określenie ilości jonów metali uwalnianych ze stopu CoCr –

Wirobond  C  /  Bego  (Niemcy)  w  roztworze  fizjologicznym  (0.9  %  NaCl)  po  róŜnym  czasie
przechowywania  wykorzystując  spektrometr  mas  z  analizatorem  czasu  przelotu  ICP-TOF-MS
(GBC Scientific Equipment, Australia). Przeprowadzone badania jakościowe oparte na analizie
widm  masowych  mogą  stać  się  podstawą  do  oceny  stabilności  protetycznych  stopów
dentystycznych w otaczającym ich środowisku. Zawartość metali: Cr, Co, Mo uwolnionych ze
stopu  w  roztworze  0,9  %  NaCl  oznaczono  metodą  absorpcyjnej  spektrometrii  atomowej  z
atomizacją  w  płomieniu  stosując  spektrometr  SOLAAR  M6  (Unicam)  przy  odpowiednich
długościach fali charakterystycznych dla danego pierwiastka: Cr 357,9 nm; Co 240, 7 nm; Mo
313,3nm.

Praca finansowana z grantu KBN: N N205 1806 33

L i t e r a t u r a

1. M. Łukomska-Szyma

ska, I. Szynkowska, A. Pawlaczyk, J. Sokołowski,

G. Sokołowski, Zastosowanie techniki ICP-TOF-MS do oceny ilo

ci jonów

uwalnianych z ceramiki na bazie tlenku cyrkonu w 0,9% roztworze NaCl, III
Sympozjum Eksperyment i metody poznawcze w stomatologii.

Ustro

, 5-7. X. 2007. Nowoczesny Technik Dentystyczny. Wyd. specjalne. 97-102.

CENA KORELACJI ZAWARTOŚCI PIERWIASTKÓW

ŚLADOWYCH W ROŚLINACH LECZNICZYCH I GLEBACH

Z RÓśNYCH REJONÓW POLSKI

M.Kiljan

K.Sołtyk

, A.Łozak

, Z.Fijałek

1,2)

, M.Sowińska

Narodowy Instytut Leków, Zakład Chemii Farmaceutycznej, ul. Chełmska 30/34,
00-725 Warszawa

Akademia Medyczna, Zakład Analizy Leków, ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa

Akademia Medyczna, Zakład Chemii Nieorganicznej, ul. Szewska 38,
50-139 Wrocław

Roślinne produkty lecznicze są powszechnie stosowane w medycynie jako

leki  podstawowe  lub  środki  pomocnicze.  Stanowią  one  30  %  wśród  leków  OTC.
Polska  zajmuje  drugie,  po  Niemczech,  miejsce  w  Europie  pod  względem  spoŜycia
leków pochodzenia roślinnego i przewidywany jest dalszy wzrost zapotrzebowania na
te  preparaty.  Wzrastające  zainteresowanie  ziołami  i  roślinnymi  produktami
leczniczymi  stawia  przed  nimi  wysokie  wymagania  jakościowe.  Ze  względu  na
specyfikę  tej  grupy  leków,  kontrola  musi  rozpoczynać  się  na  najwcześniejszych
etapach  produkcji,  w  czasie  zbioru  lub  uprawy  surowców  roślinnych.  Obejmuje  ona
nie tylko identyfikację i oznaczanie poszczególnych składników surowca, ale równieŜ
ocenę  zawartości  zanieczyszczeń  herbicydami,  pestycydami  i  metalami  cięŜkimi.
Ś

wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje wartości graniczne dla arsenu, kadmu

i ołowiu w surowcach roślinnych, które wynoszą odpowiednio 1,0 mg kg

-1

, 0,3 mg

-1

i 10 mg kg

-1

. Natomiast Ŝadne wytyczne nie określają wymagań dla zawartości

mikroelementów w substancjach roślinnych.

W pracy oznaczano zawartość metali cięŜkich As, Cd, Pb i mikroelementów

Mn,  Cu,  Zn,  Ni,  Cr,  Co  w  roślinach  leczniczych  pochodzących  z  róŜnych  rejonów
Polski.  Do  badań  wybrano  liście:  babki  lancetowatej,  melisy,  mięty,  brzozy  i  ziele
krwawnika,  koszyczek  rumianku,  korę  wierzby,  korę  dębu,  korzeń  mniszka,  liście  i
kwiaty  malwy.  Równolegle  oznaczano  zawartość  w/w  pierwiastków  w  glebach
pobranych z miejsca zbioru roślin i w ekstraktach glebowych. Pierwiastki oznaczano
metodami  spektrometrii  mas  z  plazmą  indukcyjnie  sprzęŜoną  (ICP-MS)  i
płomieniowej  absorpcyjnej  spektrometrii  atomowej  (F-AAS).  Próbki  do  oznaczeń
mineralizowano i roztwarzano z wykorzystaniem energii mikrofalowej.

Analizując zagadnienie korelacji zawartości pierwiastków śladowych w

przebadanych roślinach leczniczych i w glebach wykazano, Ŝe rośliny mają zdolność
do fitoakumulacji Zn, Cu, Cd. Poza przypadkami incydentalnymi rośliny nie
gromadzą wybiórczo Cr, Co, As, Pb, Mn i Ni.

ASTOSOWANIE TECHNIKI GENEROWANIA

WODORKÓW

WZBOGACANIA IN SITU W

„

PUŁAPCE ATOMÓW

”

I PŁOMIENIOWEJ ABSORPCYJNEJ SPEKTROMETRII ATOMOWEJ

W ANALIZIE SPECJACYJNEJ ANTYMONU

M.Krawczyk, H.Matusiewicz

Politechnika Poznańska, Zakład Chemii Analitycznej, ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Absorpcyjna spektrometria atomowa (AAS, ang. atomic absorption

spectrometry)  jest  jedną  z  najczęściej  stosowanych  metod  oznaczania  śladowych  i
ultraśladowych  zawartości  pierwiastków.  Oznaczenia  prowadzone  są  najczęściej  dla
próbek  występujących  w  postaci  roztworu  lub  po  przeprowadzeniu  do  roztworu
próbek stałych. Najpopularniejszym i najczęściej stosowanym źródłem atomizacji jest
płomień.  Granica  wykrywalności  i  oznaczalności  przy  zastosowaniu  atomizerów
płomieniowych  dla  wielu  pierwiastków  wynosi  ułamki  mikrogramów  w  mililitrze
roztworu.  Technika  AAS  z  atomizacją  w  płomieniu  nie  oferuje  więc  moŜliwości
oznaczeń większości pierwiastków na poziomie ng/mL czy pg/mL.

Celem przeprowadzonych badań było zwiększenie moŜliwości analitycznych

płomieniowej  absorpcyjnej  spektrometrii  atomowej  (FAAS,  ang.  flame  atomic
absorption  spectrometry)  dla  antymonu  poprzez  połączenie  dwóch  technik.
Zastosowano generowanie wodorków (HG, ang. hydride generation), jako efektywny
sposób  wprowadzania  pierwiastków  do  układu  pomiarowego  oraz  wzbogacanie  i
atomizację  in  situ  w  przystawce  aparaturowej  łączącej  nasadkę  szczelinową
z kolektorem rurkowym (IAT, ang. integrated atom trap).

Oznaczanie pierwiastków nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia ich

obecności  i ilościowej  oceny  ich  całkowitej  zawartości  w  analizowanej  próbce,  ale
coraz  częściej  waŜne  jest  określenie  postaci,  w  jakiej  dane  pierwiastki  występują.
Podczas  analizy  specjacyjnej  antymonu  wykorzystano  zaleŜność  efektywności
generowania  lotnych  wodorków  od  stopnia  utlenienia  pierwiastka.  W  środowisku
słabego  kwasu  organicznego  oznaczano  antymon  występujący  na  III  stopniu
utlenienia.  W  celu  oznaczenia  całkowitej  zawartości  antymonu  w  próbce
przeprowadzono  wstępną  redukcję  form  występujących  na  wyŜszym  stopniu
utlenienia.  Zawartość  antymonu  na  V  stopniu  utlenienia  obliczono  z  róŜnicy
zawartości całkowitej i zawartości pierwiastka na III stopniu utlenienia.

Poprawność opracowanej metody analitycznej sprawdzono oznaczając

antymon w certyfikowanych materiałach odniesienia: NIST SRM 2704 (Buffalo River
Sediment), NIST SRM 2710 (Montana Soil), NBS SRM 1633a (Coal Fly Ash), NBS
SRM 1575 (Pine Needles) i NIST SRM 1643e (Trace Element in Water).
Podjęto takŜe próby oznaczania antymonu w ściekach komunalnych, wodzie rzecznej,
glebie, osadzie i popiołach lotnych. Potwierdzono przydatność opracowanej techniki
do oznaczania antymonu w próbkach rzeczywistych.

AWARTOŚĆ WYBRANYCH PIERWIASTKÓW BIOGENNYCH

W SOKACH Z DERENIA ORAZ W INNYCH SOKACH OWOCOWYCH

M.Szałkowski

, P.Zagrodzki

1,2)

, M.Krośniak

, M.Gąstoł

, J.Błaszczyk

Instytut Fizyki Jądrowej PAN im. H. Niewodniczańskiego, ul. Radzikowskiego 152,
31-342 Kraków

Zakład Bromatologii UJ CM, ul. Medyczna 9, 30-688 Kraków

Katedra Sadownictwa i Pszczelnictwa AR, Al. 29 Listopada 54, 31-425 Kraków

Dereń jadalny jest rośliną powszechnie występującą na półkuli północnej.

Jego  korzystne  właściwości  wykorzystywane  były  od  wieków  zarówno  przez
medycynę Wschodu, ziołolecznictwo plemion indiańskich, jak i europejską medycynę
ludową. Stosowano go w leczeniu takich chorób jak: biegunka, zaburzenia przemiany
materii,  niedokrwistość,  choroby  skóry.  Obecnie  dereń  nie  jest  stosowany  do
produkcji preparatów  farmaceutycznych. Ostatnio,  w piśmiennictwie biomedycznym
pojawiły  się  doniesienia,  poparte  wynikami  badań  na  zwierzętach,  o  korzystnym
wpływie  wyciągów  z  derenia  na  tolerancję  glukozy,  zahamowanie  rozwoju
nowotworów oraz ograniczenie otyłości.

Celem pracy było: 1) oznaczanie wybranych pierwiastków biogennych (Na,

K, Ca, Cu, Fe, Mn) w sokach z derenia; 2) porównanie zawartości tych pierwiastków
w sokach z derenia i w sokach z innych owoców.

Materiał do badań stanowiły soki uzyskane z owoców derenia, jabłoni, grusz

oraz  śliw  pochodzących  z  sadów  doświadczalnych  AR  w  Garlicy  Murowanej  oraz
Arboretum w Bolestraszycach. Na, K i Ca oznaczono metodą F-AAS wykorzystując
spektrometr  PE  5100  ZL,  natomiast  Cu,  Fe  i  Mn  oznaczono  metodą  GF-AAS  za
pomocą  spektrometru  AAS-30.  W  przypadku  Na,  K,  Ca,  Fe  i  Mn  stwierdzono
znamiennie wyŜsze zawartości tych pierwiastków w sokach z derenia w porównaniu
ze zawartościami w pozostałych sokach, natomiast zawartość Cu byłą niŜsza. Średnie
zawartości pierwiastków w sokach z róŜnych klonów derenia wyniosły [

g/mL]: Na

324

56; K 1639

270; Ca 323

94; Cu 0,17

0,06; Fe 0,48

0,25; Mn 0,24

0,10.

Zawartości pierwiastków w sokach owocowych innych niŜ sok z derenia

(będą przedstawione w prezentacji) odpowiadają danym literaturowym; stęŜenia
pierwiastków w sokach z derenia, zgodnie z naszą wiedzą, nie były dotąd podawane
w polskim piśmiennictwie. Soki z derenia, odznaczające się wysokimi zawartościami
pierwiastków biogennych, mogą słuŜyć jako suplementy diety.

IERWIASTKI W śYWIENIU A ICH STĘśENIE

W SKÓRZE SZCZURÓW

M.Sztanke

, K.Pasternak

, W.Bulikowski

, K.Sztanke

, W.Lingas

Katedra i Zakład Chemii Medycznej Akademii Medycznej w Lublinie

Katedra i Zakład Rehabilitacji, Fizjoterapii i Balneoterapii Akademii Medycznej
w Lublinie

Laboratorium Badania Środowiska w Gnieźnie

Biopierwiastki pełnią wiele bardzo waŜnych funkcji w organizmie Ŝywym, a ich

homeostaza  jest  istotnym  czynnikiem  warunkującym  prawidłowe  funkcjonowanie  ustroju.  Do
zaburzenia  tej  równowagi  moŜe  dojść  m.in.  wskutek  wzajemnych  interakcji  między
pierwiastkami.  Zarówno  synergistyczne,  jak  i  antagonistyczne  działanie  róŜnych  mikro-  i
makroelementów względem siebie jest szeroko opisywane w literaturze naukowej. Materiałem,
w  którym  oznacza  się  stęŜenia  róŜnych  biopierwiastków,  aby  odzwierciedlić  ich  tkankową
zawartość  są  włosy.  Podobnie  skóra  zwierząt  wraz  z  sierścią  moŜe  być  uŜywana  do  takich
badań.  W  związku  z  tym  celem  pracy  było  określenie  zawartości  magnezu,  wapnia,  cynku  i
miedzi w skórze szczurów otrzymujących magnez i cynk.

Badania przeprowadzono na szczurach rasy Wistar. Zwierzęta podzielono na 5 grup,

kaŜda po 10 szczurów. Grupa I otrzymywała chlorek magnezu w ilości 100 mg L

-1

, grupa II –

chlorek magnezu w ilości 300 mg L

-1

, grupa III – chlorek cynku w ilości 100 mg L

-1

, grupa IV

– chlorek cynku w ilości 100 mg L

-1

, a grupa V była grupą kontrolną. Po 6 tygodniach

zwierzęta  usypiano,  a  do  dalszych  badań  pobierano  skóry.  Skóry  wraz  z  sierścią  do  czasu
oznaczeń  przetrzymywano  w  temperaturze  0-4  °C,  a  następnie  je  suszono  w  temperaturze
22 °C  przy  wilgotności  względnej  56  %  przez  24  godziny.  Po  tym  czasie  skóry  płukano  w
wodzie redestylowanej w bębnie Wackera w temperaturze 25 °C i suszono przez 24 godziny w
temperaturze  25  °C  przy  przepływie  powietrza  0,2-0,8  m/s.  Po  wysuszeniu  skóry  krojono  na
kawałki  i  spalano  w  piecu  w  temperaturze  550  °C  przez  24  godziny.  Otrzymany  biały  popiół
rozcieńczano  25  ml  2M  HCl  i  oznaczano  w  nim  stęŜenie  magnezu,  wapnia,  cynku  i  miedzi
metodą atomowej absorpcyjnej spektrometrii (AAS) stosując spektrofotometr AAS-3. StęŜenie
magnezu i wapnia oznaczano w obecności buforu korygującego chlorku strontu przy długości
fali 285,2 nm dla Mg i 422,7 nm dla Ca i szerokości szczeliny 0,2 mm dla Mg i 0,5 mm dla Ca.
StęŜenie  cynku  i  miedzi  oznaczano  przy  długości  fali  213,9  nm  dla  Zn  i  324,8  nm  dla  Cu  i
szerokości  szczeliny  0,2  mm  dla  Zn  i  0,3  mm  dla  Cu.  Otrzymane  wyniki  poddano  analizie
statystycznej, a róŜnice przy p<0,05 uznano za istotne statystycznie.

Sześciotygodniowe podawanie magnezu i cynku spowodowało zmiany w zawartości

magnezu,  wapnia,  cynku  i  miedzi  w  skórach  szczurów.  Zaobserwowano  znaczny  wzrost
stęŜenia  magnezu i cynku w  grupach zwierząt otrzymujących te biopierwiastki  w porównaniu
do kontroli. Zmiany te były istotne statystycznie i zaleŜały od ilości podawanego pierwiastka.
Natomiast zawartości wapnia i miedzi wahało się w niewielkich granicach i nie róŜniło się od
wartości  oznaczonych  w  grupie  kontrolnej.  MoŜliwe,  Ŝe  po  dłuŜszym  czasie  podawania  tych
pierwiastków zmiany te byłyby wyraźniejsze, w związku z tym konieczne są dalsze badania w
tym kierunku.

DENTYFIKACJA CHEMICZNYCH ZAGROśEŃ W śYWNOŚCI

POCHODZĄCEJ Z SAMODZIELNEJ PRODUKCJI ROLNEJ

W ZAKRESIE ZAWARTOŚCI KADMU I OŁOWIU

A.Cis, B.Trzaskała, M.Gajewska

Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-SpoŜywczego, 02-532 Warszawa

ul. Rakowiecka 36, Oddział Chłodnictwa i Jakości śywności, al. J. Piłsudskiego 84

92-202 Łódź, Zakład Jakości śywności, , ul. Kopernika 15/17 90-503 Łódź

Ograniczenie w ostatnich latach stosowania benzyny z dodatkiem ołowiu

spowodowało,  Ŝe  głównym  źródłem  emisji  tego  pierwiastka  w środowisku  stał  się
przemysł  górniczy  i hutniczy  metali  nieŜelaznych.  Lokalnie  takŜe  spalanie  węgli  w
duŜych  zakładach  energetycznych  moŜe  znacząco  zwiększyć  opad  tego  metalu  na
powierzchnię  ziemi.  Kadm  występuje  w  ściekach  i odpadach  komunalnych  w
formach  łatwo  rozpuszczalnych.  Dostaje  się  on  do  gleb  takŜe  z nawozami
fosforowymi. ZagroŜenie skaŜenia środowiska jest, więc nadal wysokie.

Wzrost zanieczyszczenia środowiska naturalnego oraz stosowanie środków

ochrony roślin, które takŜe mogą być źródłem skaŜenia powoduje konieczność oceny
Ŝ

ywności pod kątem zagroŜeń biologicznych i chemicznych. W celu ich określenia

prowadzone  są  badania  między  innymi  pod  kątem  zawartości  pierwiastków
toksycznych  takich  jak  kadm  i ołów.  Zawartość  tych  pierwiastków  jest  ściśle
limitowana  przez  Rozporządzenie  Komisji  (WE) Nr 1881/2006  z  dnia  19  grudnia
2006 r.  ustalające  najwyŜsze  dopuszczalne  poziomy  niektórych  zanieczyszczeń  w
ś

rodkach spoŜywczych.

W prezentowanej pracy oznaczono zawartość kadmu i ołowiu w

produktach rolno-spoŜywczych takich jak świeŜe warzywa i owoce dostępne na
wolnym rynku detalicznym. Uzyskane wyniki odnoszą się do jadalnej części próbek,
które po rozdrobnieniu zostały zmineralizowane i oznaczone zgodnie z normą PN-EN
14082:2004 [1].

Uzyskane wartości stęŜenia ołowiu w przebadanych próbkach nie

przekraczały 30 % wartości dopuszczalnej. Natomiast zawartość kadmu mieści się w
zakresie 20 ÷ 100 % najwyŜszego dopuszczalnego poziomu.

L i t e r a t u r a

1 . Artykuły

ywno

ciowe, Oznaczanie pierwiastków

ladowych. Oznaczanie

zawarto

ci ołowiu, kadmu, cynku, miedzi,

elaza i chromu metod

absorpcyjnej

spektrometrii atomowej (AAS) po mineralizacji na sucho (2004)

ZBOGACANIE WYBRANYCH METALI SZLACHETNYCH

NA WĘGLACH AKTYWNYCH I ICH OZNACZANIE TECHNIKĄ

DOZOWANIA ZAWIESINY DO ATOMIZERA

ELEKTROTERMICZNEGO

M.Kuryło, R.Dobrowolski, A.Adamczyk

Uniwersytet Marii Curie–Skłodowskiej, Wydział Chemii, Zakład Chemii

Analitycznej i Analizy Instrumentalnej, pl. M. C. Skłodowskiej 3, 20-031 Lublin

Metale szlachetne naleŜą do grupy pierwiastków które występują na Ziemi w

bardzo  niskich  zawartościach,  najczęściej  poziomach  mikro–  i  ultra–  śladowych.
Pierwiastki te wykazują właściwości katalityczne, lecznicze a w większych dawkach
– szkodliwe, mutagenne dla organizmów Ŝywych. Oznaczanie metali szlachetnych w
próbkach  środowiskowych  czy  geologicznych  jest  trudnym  zadaniem  analitycznym.
Stosowane  metody  oznaczeń  mikro–  i  ultra–  śladowych  ilości  metali  szlachetnych
bardzo  często  wymagają  wydzielenia  oznaczanego  składnika  z  matrycy.  Etap  ten
często związany jest ze wstępnym wzbogaceniem oznaczanego składnika.

Jednym ze sposobów wydzielania analitu z matrycy i jego wstępnego

wzbogacania  jest  sorpcja  na  mikroporowatych  sorbentach  stałych.  Zastosowanie
węgli aktywnych do tego celu jest szczególnie uzasadnione ze względu na ich wysoką
selektywność  w  stosunku  do  jonów  metali  szlachetnych  oraz  duŜą  podatność  na
modyfikacje chemiczne, w celu uzyskania sorbentu o najlepszych właściwościach do
realizacji określonego zadania analitycznego. Dodatkową zaletą węgli aktywnych jest
moŜliwość  ich  dozowania  do  atomizera  elektrotermicznego  spektrometru  AAS  w
formie  stałej  lub  teŜ  po  sporządzeniu  zawiesiny,  czy  wprowadzenia  do  źródła
plazmowego.

W pracy przedstawiono procedurę wydzielania / wstępnego wzbogacania

metali szlachetnych  w próbkach geologicznych po ich roztworzeniu oraz oznaczania
techniką  dozowania  zawiesiny  węgla  aktywnego  do  atomizera  elektrotermicznego.
Walidację  procedury  pomiarowej  przeprowadzono  stosując  certyfikowany  materiał
odniesienia  SARM–7.  Uzyskano  dobrą  zgodność  pomiędzy  certyfikowanymi
wartościami odniesienia a uzyskanymi wynikami oznaczeń. Oszacowano niepewność
opracowanej  procedury  analitycznej.  Dodatkowo  przeprowadzono  oznaczenie
zawartości  wybranych  metali  szlachetnych  w  wybranych  próbkach  rzeczywistych
materiałów geologicznych.

ZNACZANIE ARSENU PO WSTĘPNYM ZAGĘSZCZENIU

NA WĘGLU AKTYWNYM

J.Reszko-Zygmunt, R.Dobrowolski, M.Rakowska

Uniwersytet Marii Curie–Skłodowskiej, Wydział Chemii, Zakład Chemii

Analitycznej i Analizy Instrumentalnej, pl. M. C. Skłodowskiej 3, 20-031 Lublin

Wykorzystanie arsenu w wielu gałęziach przemysłu powoduje wzrost

zanieczyszczenia  środowiska  naturalnego  tym  pierwiastkiem.  Negatywny  wpływ
arsenu  na  zdrowie  człowieka  przyczynił  się  do  wprowadzenia  najwyŜszego
dopuszczalnego stęŜenia w wodach pitnych na poziomie 10 µg/L. Akumulacja arsenu
w  wodach  i  glebie  wynika  przede  wszystkim  z  sąsiedztwa  złóŜ  geologicznych,
których  arsen  jest  powszechnym  składnikiem.  Zawartość  arsenu  w  akwenach
wodnych,  w  tym  w  morzach  i  oceanach,  wykazuje  tendencję  rosnącą.  W
konsekwencji  w  planktonie  i  roślinach  morskich  jego  zawartość  jest  stosunkowo
duŜa. Na przykład zawartość arsenu w morszczynie, który jest wykorzystywany jako
naturalne  źródło  jodu,  moŜe  wynosić  nawet  kilkanaście  mg/kg.  Podczas  oznaczania
arsenu  często  jednak  konieczne  jest  jego  wstępne  zagęszczenie  przed  wykonaniem
oznaczenia  daną  techniką  pomiarową.  W  tym  celu  wykorzystuje  się  adsorbenty
mikroporowate, Ŝywice jonowymienne czy teŜ organizmy Ŝywe.

Węgle aktywne są efektywnymi adsorbentami stosowanymi do adsorpcji

szerokiej  gamy  związków  organicznych  i  nieorganicznych  z  roztworów  oraz  z  fazy
gazowej. Dzięki duŜej  powierzchni właściwej a takŜe moŜliwości stosunkowo łatwej
modyfikacji ich powierzchni posiadają one specyficzne właściwości adsorpcyjne.

Zastosowanie odpowiedniej modyfikacji węgla aktywnego oraz dobór

optymalnych  warunków  adsorpcji  moŜe  pozwolić  na  selektywne  oddzielenie
badanego  pierwiastka  od  matrycy,  wzbogacenie  go  na  węglu  aktywnym  oraz
oznaczenie  na  niskim  poziomie  stęŜeń  przy  zastosowaniu  technik  atomowej
spektrometrii absorpcyjnej.

Celem przeprowadzonych badań było określenie optymalnych warunków

adsorpcji jonów arsenu (V) na modyfikowanym węglu aktywnym przy wykorzystaniu
atomowej  spektrometrii  absorpcyjnej  z  atomizacją  w  płomieniu  oraz  z  atomizacją  w
piecu  grafitowym.  Uzyskany  węgiel  aktywny  zastosowano  do  oznaczenia  arsenu  w
morszczynie z wykorzystaniem  etapu jego wzbogacenia i oddzielenia od matrycy.

ECHNIKA DOZOWANIA ZAWIESINY

GF-AAS

W ANALIZIE SPROSZKOWANYCH MATERIAŁÓW

ROŚLINNYCH NA ZAWARTOŚĆ MOLIBDENU

I.Pawłowska-Kapusta, R.Dobrowolski

Zakład Chemii Analitycznej i Analizy Instrumentalnej, Wydział Chemii

Uniwersytet Marii Curie–Skłodowskiej, pl. M. C. Skłodowskiej 3, 20-031 Lublin

Oznaczanie śladowych ilości molibdenu w sproszkowanym materiale

pochodzenia  roślinnego  jest  waŜnym  zagadnieniem  ze  względu  na  konieczność
kontroli  jego  zawartości  w  surowcach  wyjściowych,  jak  i  finalnych  produktach.
Klasyczna  metoda  oznaczania  molibdenu  metodą  absorpcyjnej  spektrometrii
atomowej wymaga przeprowadzenia starannej mineralizacji badanego materiału. Etap
ten  jest  bardzo  czasochłonny,  ponadto  w  etapie  tym  często  dochodzi  do
zanieczyszczenia  próbki  ze  względu  na    stosowanie  siarczku  molibdenu  jako  środka
smarującego  przy  produkcji  naczyń  wykonanych  z  polietylenu.  Podczas  oznaczania
molibdenu  techniką  GF-AAS  powaŜnym  utrudnieniem  analitycznym  jest  tworzenie
się  stabilnych  węglików.  Po  zniszczeniu  warstwy  pirolitycznej  grafitu  oznaczanie
ilościowe jest niemoŜliwe.

W pracy przedstawiono procedurę oznaczania molibdenu w materiale

roślinnym  wyŜej  wymienioną  techniką  analityczną.  Na  wstępie  przeprowadzono
badania  dotyczące  skuteczności  działania  modyfikatorów  długotrwałych  na  sygnał
analityczny molibdenu. Przeprowadzono optymalizację rodzaju i ilości modyfikatora
długotrwałego  na    sygnał  molibdenu.    Następnie  zoptymalizowano  najistotniejsze
parametry procedury analitycznej oznaczania molibdenu z zastosowaniem wybranego
modyfikatora długotrwałego. Wykonano optymalizację programów temperaturowych,
wyznaczono  współczynniki  ekstrakcji  molibdenu  z  fazy  stałej  do  róŜnych  faz
ciekłych  dla  certyfikowanych  materiałów  odniesienia.  Przeprowadzono  walidację
proponowanej procedury analitycznej.

ZNACZANIE WYBRANYCH METALI ŚLADOWYCH W GLEBACH

Z ZASTOSOWANIEM TECHNIKI DOZOWANIA ZAWIESINY

A.Adamczyk, R.Dobrowolski, M.Kuryło

Zakład Chemii Analitycznej i Analizy Instrumentalnej, Wydział Chemii

Uniwersytet Marii Curie–Skłodowskiej, pl. M. C. Skłodowskiej 3, 20-031 Lublin

Gleba jest jednym z elementów środowiska przyrodniczego, a jej

właściwości  fizyczne,  chemiczne  i  biologiczne  kształtowane  są  pod  wpływem
działania  procesu  glebotwórczego.  Naruszenie  równowagi  dynamicznej  gleby
prowadzi  do  jej  degradacji,  zmiany  pH,  właściwości  biochemicznych  oraz  składu
ilościowego  i  jakościowego.  Do  głównych  form  degradacji  gleby  zalicza  się:
zakwaszenie,  zanieczyszczenie  azotanami,  pestycydami  oraz  metalami  cięŜkimi.
Poziom zawartości pierwiastków śladowych w glebie zaleŜy głównie od jej rodzaju i
stopnia zanieczyszczenia. Główne źródło zanieczyszczenia gleb metalami to przemysł
i energetyka poprzez zanieczyszczenia atmosfery i składanie odpadów.

Absorpcyjna spektrometria atomowa z techniką dozowania zawiesiny jest

szybką techniką analityczną do oznaczania śladowych ilości pierwiastków w glebach.
Łączy w sobie pozytywne aspekty dozowania roztworów i bezpośredniej analizy ciała
stałego z uwagi na częściową ekstrakcję analitu do fazy ciekłej. Jest równieŜ o wiele
prostszą  techniką  w  porównaniu  z  klasyczną,  ze  względu  na  eliminację  etapu
roztwarzania  próbek.  Najbardziej  krytycznym  parametrem  w  tej  technice  jest
uzyskanie  stabilnej  i  jednorodnej  zawiesiny  oraz  eliminacja  silnych  interferencji
powodowanych przez matrycę.

W pracy przedstawiono procedurę oznaczania wybranych pierwiastków

ladowych w glebach wyŜej wymienioną techniką analityczną. Przeprowadzono

badania  dotyczące  wpływu  rodzaju  i  sposobu  modyfikacji  kuwety  grafitowej  na
sygnał  analityczny  oznaczanych  pierwiastków.  Zbadano  przydatność  modyfikatorów
długotrwałych  w  pomiarach  badaną  techniką  pomiarową.  Przeprowadzono
optymalizację  najistotniejszych  parametrów  wpływających  na  jakość  uzyskiwanych
wyników.

tym

celu

wykonano

optymalizację

programów

czasowo-

temperaturowych, przeprowadzono testy stabilności zawiesin w funkcji czasu oraz
oceniono stopień homogeniczności badanego materiału.

AWARTOŚĆ KADMU WE KRWI A NAWYKI śYWIENIOWE

PACJENTÓW Z TĘTNIAKAMI MÓZGU

K.Socha

, M.H.Borawska

, Z.Mariak

, J.Kochanowicz

Zakład Bromatologii Akademii Medycznej w Białymstoku,
ul. Kilińskiego 1, 15-089 Białystok

Klinika Neurochirurgii Akademii Medycznej w Białymstoku,
ul. M.C. Skłodowskiej 24A, 15-276 Białystok

Kadm naleŜy do pierwiastków toksycznych, pobierany z poŜywieniem i

wodą pitną w nadmiernych dawkach podlega kumulacji w tkankach - krwi, wątrobie,
nerkach,  mózgu  i  kościach.  W  przewlekłym  naraŜeniu  na  kadm  dochodzi  do
uszkodzenia  czynności  nerek,  demineralizacji  kości,  zaburzeń  funkcji  układu
nerwowego i hiperglikemii. NaraŜenie na kadm moŜe być przyczyną chorób sercowo
–  naczyniowych.  Przypuszcza  się,  Ŝe  kadm  moŜe  wpływać  na  powstawanie
nadciśnienia tętniczego krwi.

Celem pracy była ocena wpływu nawyków Ŝywieniowych na zawartość

kadmu  we  krwi  pacjentów  z  tętniakami  mózgu.  Badaniem  objęto  50  pacjentów  z
tętniakiem  mózgu  w  wieku  24-73  lat  (średnia  wieku  52,9  ±  11,5  lat)
hospitalizowanych  w  Klinice  Neurochirurgii  AMB.  Grupę  kontrolną  stanowiła  krew
pobrana  od  11  osób  zdrowych  w  wieku  20-58  lat,  średnia  wieku  37,1  ±  10,9  lat.  Z
badanymi  pacjentami  przeprowadzono  ankietę  dotyczącą  częstości  spoŜywania
poszczególnych  grup  produktów  spoŜywczych  wg  kwestionariusza  opracowanego
przez  Instytut  śywności  i  śywienia  i  Instytut  Kardiologii.  Zawartość  kadmu
oznaczono

metodą

atomowej

spektrometrii

absorpcyjnej

atomizacją

elektrotermiczną w kuwecie grafitowej (Z-5000, Hitachi z korekcją tła Zeemana), po
uprzednim  odbiałczeniu  próbek  krwi  1  mol/L  kwasem  azotowym  i  dodatku  1%
Tritonu  X-100  jako  środka  powierzchniowo  czynnego.  Podczas  oznaczania  kadmu
zastosowano azotan palladu (0,1 %) jako modyfikator matrycy. Kontrolę dokładności
metody oznaczania kadmu weryfikowano stosując certyfikowany materiał odniesienia
–  krew  pełna  Seronorm  404107.  Dokładność  wynosiła  2,2%,  a  współczynnik
zmienności  V–3,7%.  Granica  wykrywalności  metody  wyraŜona  jako  stęŜenie
charakterystyczne  wynosiła  0,053  µg/L.  Uzyskane  wyniki  opracowano  statystycznie
za pomocą programu komputerowego Statistica v.6.1. Do porównań między grupami
zastosowano  test  U  Manna-Whitney`a,  za  poziom  istotności  przyjęto  p  <  0,05.  Do
analizy  wpływu  nawyków Ŝywieniowych  na zawartość  kadmu  we  krwi zastosowano
test regresji wielokrotnej, krokowej postępującej.

rednia zawartość kadmu we krwi pacjentów z tętniakami mózgu wynosiła

1,252 ± 1,140 µg/L i nie róŜniła się istotnie (p = 0,342) od poziomu tego pierwiastka
we krwi osób zdrowych: 1,652 ± 1,704 µg/L. Przeprowadzona analiza metodą regresji
wielokrotnej (model R

= 0,93) wykazała, Ŝe największy wpływ na podwyŜszenie

stęŜenie  kadmu  we  krwi  miało  częste  spoŜywanie  pieczywa  słodkiego,  warzyw
surowych  i  gotowanych,  potraw  mącznych,  boczku  i  wyrobów  wędliniarskich.
Natomiast  częste  spoŜywanie  wędlin  luksusowych,  kasz,  ryŜu,  sera  Ŝółtego  oraz
herbaty istotnie obniŜało zawartość tego pierwiastka we krwi badanych pacjentów.

ASTOSOWANIE ABSORPCYJNEJ SPEKTROMETRII ATOMOWEJ

DO OZNACZANIA CHROMU

(VI)

I METODY MIARECZKOWEJ

DO OKREŚLANIA ZAWARTOŚCI CHROMU CAŁKOWITEGO

W PYLE SPAWALNICZYM

J.Matusiak

, A.Wyciślik

Instytut Spawalnictwa, ul. Bł. Czesława 16/18, 44-100 Gliwice,
e-mail: Jolanta.Matusiak@is.gliwice.pl

Politechnika Śląska, Katedra Zarządzania Procesami Technologicznymi,
ul. Krasińskiego 8, 40-019 Katowice, e-mail: Andrzej.Wycislik@polsl.pl

Do procesów technologicznych oddziaływujących zdecydowanie niekorzystnie na

rodowisko pracy naleŜą spawalnicze procesy łączenia metali, przebiegające w warunkach

wysokich temperatur i przy niedostatecznych moŜliwościach kontrolowania procesów
metalurgicznych oraz zjawisk fizyko-chemicznych. Podczas spawania wydzielane są do
ś

rodowiska pracy zanieczyszczenia pyłowe i gazowe, które zawierają liczne substancje

niebezpieczne dla zdrowia pracowników. Szczególne zagroŜenie zdrowia spawaczy towarzyszy
procesom  spawania  stali  nierdzewnych.  W  stalach  nierdzewnych  wszystkich  grup
podstawowym  składnikiem  stopowym  jest  chrom,  decydujący  o  odporności  na  korozję.
Związki  tego  pierwiastka  występujące  w  pyle  spawalniczym  zaliczane  są  do  substancji  o
udowodnionym    działaniu  rakotwórczym.  Prowadzone  są  badania,  których  celem  jest
poszukiwanie dróg zmniejszenia  tych zagroŜeń.  W badania te  wpisuje się tematyka badawcza
niniejszej  pracy,  w  ramach  której  przeprowadzono  badania  dotyczące  określenia  relacji
pomiędzy  wybranymi  grupami  stali  nierdzewnych,  parametrami  technologicznymi  spawania
łukowego,  a  wielkością  emisji  pyłu  spawalniczego,  zawartością  chromu  całkowitego  i
chromu(VI)  w  pyle  [1,2].  Metodyka  pobierania  próbek  pyłu  przy  procesach  spawania  została
opracowana zgodnie z wymaganiami normy PN EN ISO 15011-1: 2005 [3]. Zaprojektowano i
wykonano  stanowiska  doświadczalne  do  pobierania  próbek  pyłu  powstającego  przy  spawaniu
stali  metodami  MIG/MAG,  TIG  i  MMA.  Jako  kryterium  doboru  metod  analitycznych  do
wykonania  badań,  dotyczących  określenia  procentowej  zawartości  Cr

oraz Cr(VI) przyjęto:

prognozowaną  zawartość  około  6%  dla  chromu  całkowitego,  a  dla  chromu(VI)  -  od  0,1%  do
około  2%.  Oznaczanie  chromu  całkowitego  wykonano  metodą  miareczkowania  wizualnego.
Polegało  ono  na  roztworzeniu  próbki  pyłu  w  kwasach,  utlenieniu  chromu  w  środowisku
kwaśnym do chromu(VI), a następnie redukcji chromu(VI) mianowanym roztworem 6 hydratu
siarczanu(VI)amonu i Ŝelaza(II) i odmiareczkowaniu nadmiaru tego odczynnika mianowanym
roztworem  manganianu(VII)  potasu.  Chrom  (VI)  wymywano  z  próbki  pyłu  mieszaniną
alkaliczną (NaOH + Na

) i oznaczano jego zawartość poprzez pomiar absorpcji atomowej

podczas rozpylania roztworu w płomieniu tlenek diazotu – acetylen, stosując długości fali
357,8 nm.

L i t e r a t u r a

1. J. Matusiak, Wpływ warunków technologicznych spawania łukowego stali nierdzewnych na

toksyczno

ść

pyłu spawalniczego, Praca doktorska, Politechnika

ska, Gliwice (2007)

2. J. Matusiak, A. Wyci

lik, Spawanie stali nierdzewnych w aspekcie zagro

zdrowia i

bezpiecze

stwa spawaczy, Hutnik-Wiadomo

ci Hutnicze t. 74 nr 10 s. 538-545 (2007)

3. Norma PN EN ISO 15011-1: 2005, Zdrowie i bezpiecze

stwo przy spawaniu i procesach

pokrewnych – Metoda laboratoryjna pobierania próbek pyłu i gazów powstaj

cych przy

spawaniu łukowym – Cz

ęść

1: Okre

lanie wielko

ci emisji i pobieranie próbek pyłu do analizy

ALIDACJA METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI OŁOWIU

I KADMU W PASZACH

śYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO

I TKANKACH ZWIERZĘCYCH ORAZ WYBRANE ELEMENTY

KONTROLI JAKOŚCI

A.Kwiatkowska, A.Pietruszewska

Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w Szczecinie, Zakład Higieny Weterynaryjnej

ul. Ostrawicka 2, 71-337 Szczecin

W pracy przedstawiono dane uzyskane podczas walidacji metody oznaczania

zawartości pierwiastków śladowych w paszach, Ŝywności pochodzenia zwierzęcego i
tkankach zwierzęcych metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z atomizacją w
piecu grafitowym (GF-AAS) po mineralizacji suchej oraz wyniki badań
międzylaboratoryjnych.

Do pomiarów zastosowano spektrofotometr absorpcji atomowej Avanta

Ultra  Zet  firmy  GBC.  Jako  modyfikatorów  matrycy  uŜyto  roztworów  azotanu
magnezu,  azotanu  palladu  i  fosforanu  amonu.  Zastosowano  certyfikowane  materiały
odniesienia:  IAEA–V-10  Hay  (Powder),  BCR  186  Pig  Kidney,  NRCC-DORM-2
Dogfish Muscle.

W procesie walidacji oznaczano zawartość kadmu i ołowiu w paszy, rybach i

przetworach  rybnych,  przetworach  mięsnych  i  w  tkankach  zwierzęcych.  Wszystkie
wyznaczone parametry otrzymane podczas walidacji metody potwierdzają, Ŝe metoda
jest  właściwa  do  zamierzonego  stosowania  i  zatwierdzono  ją  do  stosowania  w
Pracowni Analityki Chemicznej ZHW Szczecin.

Udział

międzylaboratoryjnych

badaniach

porównawczych

organizowanych przez Państwowy Instytut Weterynaryjny(Puławy) Instytut Chemii i
Techniki Jądrowej (Warszawa) oraz FAPAS

Central Science Laboratory (Wielka

Brytania) w zakresie oznaczania zawartości pierwiastków toksycznych jest jednym ze
stosowanych elementów kontroli jakości badań. Zadowalające wyniki uzyskane w
badaniach międzylaboratoryjnych potwierdzają wiarygodność metody.

AWARTOŚĆ RTĘCI CAŁKOWITEJ W MCHACH I POROSTACH

POCHODZĄCYCH Z OKOLIC ZALEWU SULEJOWSKIEGO

E.Leśniewska, M.I.Szynkowska, J.Albińska, T.Paryjczak

Instytut Chemii Ogólnej i Ekologicznej Politechniki Łódzkiej

eromskiego 116, 90-924 Łódź

Rtęć spotykana jest w przyrodzie powszechnie, występuje jednak na ogół w

duŜym  rozproszeniu.  W  ostatnich  latach  moŜna  zauwaŜyć  wyraźny  wzrost
zainteresowania  problemem  skaŜenia  środowiska  tym  metalem  na  skutek
gospodarczej  działalności  człowieka.  Szczególnie  zachodzi  obawa  zanieczyszczenia
ś

rodowiska odpadami zawierającymi rtęć.

Wyniki wielu badań udowodniły wysoką wartość mchów w ocenie wielkości

skaŜenia  środowiska  metalami  cięŜkimi.  Te  pierwsze  organizmy  lądowe  posiadają
wiele  cech  dobrego  biowskaźnika.  Przede  wszystkim  osiągają  niewielkie  rozmiary  i
bardzo  obficie  występują  na  całym  świecie.  MoŜna  je  spotkać  na  ziemi,  skałach,
korze drzew, a takŜe w górach, a niekiedy w wodzie.

Porosty absorbują substancje mineralne głównie z powietrza i z wody deszczowej,

chociaŜ niektóre mogą pobierać takŜe z podłoŜa. Nie są w stanie jednak wydalać pobieranych
pierwiastków i prawdopodobnie z tego powodu są wraŜliwe na substancje toksyczne. Zanikanie
porostów  jest  wskaźnikiem  zanieczyszczenia  powietrza,  zwłaszcza  dwutlenkiem  siarki.
Pochłanianie  takich  toksycznych  substancji  powoduje  rozkład  chlorofilu  u  organizmu
fotosyntezującego.  Powrót  porostów  na  określony  teren  wskazuje  na  zmniejszenie
zanieczyszczenia powietrza. Z tego względu porosty są wykorzystywane jako biowskaźniki
stanu środowiska.

Celem pracy było zbadanie wpływu pór roku i topografii terenu na zawartość

rtęci całkowitej w próbkach mchów i porostów pobranych z wybranych obszarów
Zalewu Sulejowskiego. Próbki pobierano kilkakrotnie w róŜnych miesiącach i
warunkach atmosferycznych, suszono na powietrzu, w temperaturze pokojowej.

Zawartość rtęci oznaczono stosując automatyczny analizator rtęci (Mercury

SP-3D, INSTRUMENTS CORPORATION). Uzyskane wyniki porównano z danymi
literaturowymi. Poprawność metody zweryfikowano na podstawie analizy
certyfikowanego materiału odniesienia.

Praca finansowana z grantu KBN: N207 075 31/3611.

ADANIA INTERFERENCJI PODCZAS OZNACZANIA RUTENU

METODĄ ABSORPCYJNEJ SPEKTROMETRII ATOMOWEJ

Z ATOMIZACJĄ ELEKTROTERMICZNĄ

E.Krzykwa, E.Zambrzycka, B.Godlewska-śyłkiewicz

Uniwersytet w Białymstoku, Instytut Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Hurtowa 1, 15-399 Białystok

Ruten naleŜy do pierwiastków słabo rozpowszechnionych w skorupie

ziemskiej.  Jednak  ze  względu  na  właściwości  fizyczne,  duŜą  odporność  chemiczną
oraz  bardzo  dobre  właściwości  katalityczne  znalazł  zastosowanie  w  wielu
dziedzinach.  Dodatek  rutenu  do  platyny  i  palladu  nadaje  stopom  trwałość  i
wytrzymałość, a powłoki rutenowe zabezpieczają srebro przed ciemnieniem i barwią
złoto.  Związki  kompleksowe  rutenu  wykorzystywane  są  jako  katalizatory  licznych
reakcji syntezy organicznej, stosowanych równieŜ w produkcji farmaceutyków (leków
przeciwzapalnych,  antybiotyków).  W  ostatnich  latach  szczególne  znaczenie  zyskały
katalizatory  rutenowe  stosowane  w  procesie  metatezy  olefin  (katalizatory  Grubbsa,
Nolana, Hoveydy). Istnieje więc realne niebezpieczeństwo przedostawania się śladów
katalizatora  do  otrzymywanych  produktów  reakcji.  Obecnie  prowadzone  są  badania
nad wprowadzeniem związków rutenu do terapii antynowotworowej, a radioaktywny
ruten-106 stosowany jest od kilku lat w leczeniu nowotworów gałki ocznej.

W analizie chemicznej bipirydylowy kompleks rutenu [Ru(bpy)

]

wykorzystywany jest jako luminofor w chemiluminescencyjnych metodach
oznaczania. Dobrze znane są równieŜ zalety rutenu jako trwałego modyfikatora rurek
grafitowych w technice GF-AAS.

Jedną z metod oznaczania rutenu w katalizatorach, lekach, tkankach i

płynach  ustrojowych  jest  absorpcyjna  spektrometria  atomowa.  Podczas  oznaczania
rutenu  występują  jednak  liczne  interferencje  spowodowane  obecnością  w  badanych
próbkach  innych  metali  oraz  jonów  nieorganicznych.  W  pracy  zbadano
charakterystykę  oznaczania  rutenu  techniką  GF-AAS  z  wykorzystaniem  korekcji  tła
deuterowej  oraz  Zeemana.  Przedstawione  zostaną  badania  dotyczące  wpływu  jonów
metali  na  sygnały  analityczne  rutenu  oraz  moŜliwości  usuwania  interferencji.
Stwierdzono,  Ŝe  największy  wpływ  na  oznaczanie  rutenu  mają  rod,  glin,  platyna,
pallad  i  molibden.  Wykazano,  Ŝe  eliminacja  interferencji  pochodzących  od  rodu
moŜliwa jest jedynie za pomocą chemicznych metod rozdzielania.

ZNACZANIE CHROMU METODĄ ABSORPCYJNEJ

SPEKTROMETRII ATOMOWEJ Z ATOMIZACJĄ W PIECU

GRAFITOWYM

–

MOśLIWOŚCI I OGRANICZENIA

Z.Kowalewska

, A.Kojta

, B.Leśniewska

, B.Godlewska-śyłkiewicz

Ośrodek Badawczo – Rozwojowy Przemysłu Rafineryjnego S. A., ul. Chemików 5,
09-411 Płock

Uniwersytet w Białymstoku, Instytut Chemii, ul Hurtowa 1, 15-399 Białystok

Szerokie wykorzystanie chromu, między innymi w procesach chromowania oraz jako

dodatku do stali, prowadzi do jego antropogenicznej emisji i potrzeby oznaczania w
materiałach środowiskowych.

Chrom, naturalny śladowy składnik ropy naftowej, jest wymieniany jako trucizna

katalizatorów krakingu. Obecność chromu w produktach rafinerii ropy moŜe być teŜ wynikiem
korozji aparatury przemysłowej. Wzrost zawartości chromu w olejach przepracowanych moŜe
ś

wiadczyć o nieszczelności układu chłodzenia (chromian sodu stosowany jako dodatek do wód

chłodniczych) lub nadmiernym „zuŜyciu” części wykonanych ze stali chromowanej. Te
róŜnorodne przyczyny prowadzą do potrzeby oznaczania chromu w produktach naftowych.

Celem niniejszej pracy było rozpoznanie moŜliwości i ograniczeń oznaczania chromu

metodą ETAAS w próbkach wód, w materiałach środowiskowych i produktach naftowych.
Szczególnie interesujące było porównanie zachowania róŜnych organicznych i nieorganicznych
form chromu zawartych w roztworach wodnych i organicznych w obecności róŜnych matryc.

Do najwaŜniejszych problemów występujących podczas oznaczania chromu naleŜą:

-  trudności  roztwarzania  niektórych  próbek  (np.  z  powodu  powstawania  nierozpuszczalnych
połączeń podczas roztwarzania),
-  powstawanie  lotnych  połączeń  (np.  związków  chromylu,  niektórych  połączeń
kompleksowych),
- łatwość zanieczyszczenia próbek.

Ponadto podczas oznaczania chromu metodą ETAAS mogą się pojawiać problemy

związane z:
- przekorygowaniem tła z powodu emisji promieniowania przez kuwetę grafitową,
- efektami matrycowymi,
- wąskim zakresem liniowości krzywej kalibracji ograniczającym stosowanie dodatku wzorca,
- tworzeniem węglików i efektami pamięci pieca grafitowego.

W celu eliminacji wyŜej wymienionych problemów zaproponowano:

- optymalizację lub pominięcie etapu roztwarzania podczas przygotowywania próbek do
analizy,
- wykorzystanie do korekcji tła efektu Zeemana,
- optymalizację modyfikacji chemicznej,
- zastosowanie platformy typu „Omega” w celu zapewnienia izotermicznych warunków
podczas atomizacji.

Dla kilkunastu przebadanych certyfikowanych materiałów odniesienia (oleje

przepracowane, olej próŜniowy, wody, ścieki, rośliny, osad ściekowy, gleba) uzyskano
prawidłowe wyniki oznaczeń chromu.

YKORZYSTANIE TECHNIKI

ED-XRF

DO OZNACZANIA

WYBRANYCH

PIERWIASTKÓW

W TYM PIERWIASTKÓW

ŚLADOWYCH

WE FRAKCJI

2,5

PYŁU ZAWIESZONEGO

S.Szopa, W.Rogula-Kozłowska

Instytut Podstaw InŜynierii Środowiska PAN, ul. Marii Skłodowskiej-Curie 34

41-819 Zabrze

Zainteresowanie pyłem zawieszonym w powietrzu atmosferycznym powodowane jest

przede wszystkim jego wpływem na zdrowie ludzi. Jest on wszechobecnym zanieczyszczeniem
powietrza i wpływa na zdrowie całej ludzkiej populacji. Badane są, jako związane z pyłem
zawieszonym: śmiertelność, zachorowalność, hospitalizacja związana z chorobami serca i płuc.

NajwaŜniejszym czynnikiem związanym z pyłem, wpływającym juŜ bezpośrednio na

organizm  człowieka  i  jego  funkcje,  jest  jego  skład.  Skład  pyłu  w  środowisku,  zwłaszcza
miejsko-przemysłowym,  jest  trudny  do  określenia,  poniewaŜ  uzaleŜniony  jest  od  rodzaju  i
wielkości  wpływu  szeregu  formujących  go  źródeł:  emitorów  przemysłowych,  zanieczyszczeń
motoryzacyjnych,  materii  organicznej  [1].  Zwłaszcza  pył  bardzo  drobny  ze  względu  na  duŜą
powierzchnię  właściwą,  sięgającą  kilka  m

/g, gromadzi znaczne ilości związków, w tym

pierwiastków śladowych.

Na złoŜoność procesu specjacji chemicznej pyłu i inne aspekty związane z

właściwościami  tzw.  pyłu  drobnego  (fine),  a  takŜe  grubego  (coarse)  zwrócili  uwagę  m.  in.
amerykańscy  specjaliści  agencji  US  EPA  (United  States  Environmental  Protection  Agency),
którzy  od  1970  roku  tworzą  regulacje  prawne  związane  z  problematyką  pyłową
(ujednoliceniem  pomiarów  stęŜeń  –  metodyk,  aparatury,  metod  analizy),  a  takŜe  normami  i
standardami z zakresu badań pyłów [2].

Dzięki pracy US EPA powstał dokument regulujący metody przygotowania prób pyłu

do  badania  metodą  fluorescencji  rentgenowskiej  oraz  sposób  prowadzenia  analizy  [3].
Znamiennym  faktem  jest  wyznaczenie  przez  US  EPA  metody  fluorescencji  rentgenowskiej
jako referencyjnej do pomiarów koncentracji pierwiastków śladowych w pyle atmosferycznym.

Jeden z producentów nowoczesnych spektrometrów rentgenowskich, firma

PANalytical,  opracował  własną  metodę  oznaczania  zawartości  metali  w  pyłach,  w  oparciu  o
IO-3.3. Celem pracy było sprawdzenie tej metody przez wyznaczenie jej precyzji i dokładności.
Kalibracja  przyrządu  (Spektrometr  Fluorescencji  Rentgenowskiej  z  Dyspersją  Energii
EPSILON  5)  przebiegała  przy  uŜyciu  38  jedno-  i  dwupierwiastkowych  wzorców  filtrów
powietrznych firmy Micromatter Co. Dokładność i precyzję metody wyznaczono przez analizę
wyników otrzymanych z pomiaru certyfikowanego materiału odniesienia NIST 2783.

L i t e r a t u r a

1. C. Boni, E. Caruso, E. Ceteda, G. Lombardo, G.M. Braga Marcazzan i P.Redaelli:

J. Aerosol. Sci., 7, 1271 (1988)

2. M. Jabło

ska, K.

wiklak, W. Rogula, Atomowe emisyjne metody spektroskopowe:

Rentgenowska analiza fluorescencyjna z dyspersj

energii EDXRF. Cz. II

Przygotowanie prób

rodowiskowych. Laboratorium, Przegl

d Ogólnopolski, 10.

(2007)

3. Compendium of Methods for the Determination of Inorganic Compounds In Ambient

Air. Compendium Method IO-3.3. Determination of metals in ambient particulate
matter using X-Ray Fluorescence (XRF) Spectroscopy, U.S. EPA, Cincinnati, June
(1999)

AWARTOŚĆ RTĘCI W PRODUKTACH POCHODZENIA

MORSKIEGO OZNACZONA METODĄ

CV-AAS

I.Gałązka-Czarnecka, M.Wojtczak, Z.Tamborski

Politechnika Łódzka, Wydział Biotechnologii i Nauk o śywności, Instytut

Chemicznej Technologii śywności, ul. Stefanowskiego 4/10, 90 – 924 Łódź

Głównym czynnikiem naraŜenia na rtęć w przypadku populacji generalnej

jest  spoŜywanie  zawartej  w  produktach  pochodzenia  morskiego  metylortęci.  Jest  to
najbardziej  toksyczny  związek  rtęci,  absorbowany  przez  człowieka  z  Ŝywności  w
około  95%.  Zawartość  rtęci  w  wyŜszych  przedstawicielach  łańcucha  pokarmowego
takich  jak  ryby  moŜe  wielokrotnie  przewyŜszać  poziom  metalu  w  środowisku
morskim  i  osadach  dennych.  Często  skaŜenia  gromadzone  przez  organizmy  morskie
nie  wywołują  Ŝadnych  oczywistych  konsekwencji,  zanieczyszczone  ryby  i
bezkręgowce  wyglądem,  smakiem  czy  zapachem  nie  róŜnią  się  od  zdrowych,  mogą
jednak szkodzić zdrowiu osoby spoŜywającej dany produkt.

Celem badań było oznaczanie zawartości rtęci w wybranych rybach i

bezkręgowcach pochodzenia morskiego. Materiał badany stanowiły części jadalne ryb
pod postacią filetów (halibut, łosoś flądra) lub tuszek (śledź, rekin) oraz bezkręgowce
(krewetki, małŜe, ostrygi, ośmiornica), zakupione w losowo wybranych
hipermarketach Łodzi w grudniu 2007 roku. Zawartość rtęci w badanym materiale
oznaczono przy uŜyciu metody CV-AAS, wykorzystując przystawkę do generowania
wodorków (HG-AAS) firmy Unicam.

Oznaczona zawartość rtęci w badanych rybach wynosi od 0,014 do

0,217mg/kg,  w  przypadku  bezkręgowców  od  0,008  do  0,255mg/kg.  NajwyŜszą
zawartością  rtęci  charakteryzowała  się  ośmiornica,  a  w  przypadku  ryb  rekin.
Stwierdzono  jednak,  Ŝe  zawartość  rtęci  w  rybach  i  bezkręgowcach  utrzymuje  się  w
dopuszczalnych  granicach  zalecanych  przez  UE,  natomiast  poziom  tego  metalu  w
rekinie i ośmiornicy przekroczył bezpieczne (bardziej restrykcyjne) poziomy zalecane
przez  WHO.  Według    FAO/WHO  dopuszczalna  tygodniowa  dawka  pobrania  rtęci
wynosi 0,005mg/kg masy ciała (w tym metylortęci nie więcej niŜ 0,0033mg/kg masy
ciała).  Biorąc  pod  uwagę  średnie  spoŜycie  ryb,  bezkręgowców  oraz  ich  przetworów
wynosi ono  w Polsce około 230 g tygodniowo. Obliczono na podstawie  uzyskanych
wyników,  Ŝe  w  stosunku  do  zaleceń  FAO/WHO  tygodniowe  pobranie  (PTWI)  rtęci
waha się od 1 do 20 %.

OBIERANIE I BADANIE PRÓBEK PYŁU Z TARCZY SPRZĘGŁA

SAMOCHODU W ASPEKCIE ANALIZY PYŁU EKSPLOATACYJNEGO

R.Wieszała

, A.Wyciślik

Politechnika Śląska, Katedra Eksploatacji Pojazdów Samochodowych,

Politechnika Śląska, Katedra Zarządzania Procesami Technologicznymi,
ul. Krasińskiego 8, 40-019 Katowice, e-mail: Robert.Wieszala@polsl.pl

Jednym z bardziej istotnych zagroŜeń wywoływanych przez eksploatację pojazdów,

związanych  z  zanieczyszczeniem  powietrza  jest  emisja  pyłów.  Skład  chemiczny  pyłu
powstającego podczas eksploatacji pojazdu z uwagi na róŜnorodność czynników jest zmienny i
trudny  do  jednoznacznego  określenia  zarówno  pod  względem  jakościowym  jak  i  ilościowym.
Głównymi  źródłami  powodującymi  powstawanie  pyłów  w  procesie  eksploatacji  pojazdów  są
poszczególne  miejsca  pojazdu:  układy  hamulcowe,  opony  i  tarcze  sprzęgła.    W  referacie
ograniczono  się  jedynie  do  badań  obejmujących  określenie  zawartości  pierwiastków
metalicznych,  stosując  metodę  mikroskopii  skaningowej  z  analizatorem  chemicznym.
Zasadniczą  kwestią  w  tym  zakresie  było  wyodrębnienie  z  całości  pyłu  drogowego  cząstek
pochodzących  z  eksploatacji  pojazdów.  Badania  takie  przeprowadzono  i  pobrano  pył  z  97
zestawów  sprzęgieł.  Biorąc  pod  uwagę  wyniki  badań  granulometrycznych,  stwierdzono,  Ŝe
prawie  90  %  cząstek  pyłu  mieści  się  w  przedziale  do  56  µm,  a  zatem  pyły  będące  wynikiem
eksploatacji pojazdów stanowią frakcje  nie przekraczające  56 µm.  Takie kryterium przyjęto
do analizy uzyskanych próbek pyłów pobranych z odcinków dróg miejskich i autostradowych.
We  wszystkich  badanych  odcinkach  drogowych,  największe  zawartości  pierwiastków
metalicznych, takich jak ołów, cynk, miedź, tytan, stront i bar  stwierdzono w pyle drogowym o
wielkości  cząstek  do  56  µm.  Pył  powstający  w  wyniku  pracy  tarczy  sprzęgła  w  warunkach
laboratoryjnych pobierano za pomocą specjalnie przystosowanego odkurzacza samochodowego
W miejsce filtrów została załoŜona bibuła filtracyjna, która umoŜliwiała zatrzymanie cząstek o
wielkości  ziarna  do  4  µm.  Cząstki  pyłu  eksploatacyjnego  były  pobierane  w  trakcie  badania  z
uŜyciem  testera  T-01M  typu  trzpień-tarcza.  Badania  te  prowadzono  w  okresie  6  miesięcy.
Elementami testowymi w urządzeniu T – 01M typu trzpień – tarcza elementami testowymi były
próbki  w  postaci  trzpienia  oraz  przeciwpróbki  w  postaci  tarczy  zamocowane  w  specjalnych
uchwytach.  Urządzenie  badawcze  T  –  01M  składa  się  z  dwóch  podstawowych  zespołów,  tj.
maszyny badawczej i systemu pomiarowego. Do podstawy, został przymocowany  wlot rury  z
odkurzacza. W momencie rozpoczynania badania odkurzacz był włączany i wyłączany dopiero
po zakończeniu cyklu badawczego kaŜdej próbki. KaŜdorazowo, zebrany pył był umieszczany
w  pojemniku  polietylenowym,  zakładana  była  nowa  bibuła  filtracyjna  a  elementy  odkurzacza
były płukane w myjce ultradźwiękowej. Obserwacji próbek dokonano przy uŜyciu mikroskopu
skaningowego  (SEM):  S4200  (HITACHI)  przy  następujących  warunkach  eksperymentalnych:
energia elektronów wiązki pierwotnej 15 keV, katoda zimna z emisją polową, natęŜenie prądu
absorpcji  1  *  10

-10

A. Do wykonania mikrofotografii pyłów wykorzystano sygnał elektronów

wtórnych (SEM). Zastosowano powiększenia od 50x do 8000x. Do analiz składu chemicznego
pyłów  wykorzystano  współpracujący  z  mikroskopem  spektrometr  promieniowania
rentgenowskiego  z  dyspersją  energii  (EDS):  VOYAGER  (NORAN,  detektor  Si  –  Li,  cienkie
okienko polimerowe. Czas pomiaru dla analiz składu chemicznego wynosił 100 s. Identyfikacji
pierwiastków  dokonano  przez  porównanie  pozycji  linii  spektralnych  (na  skali  energii)  na
wykresach z tablicowymi połoŜeniami linii poszczególnych pierwiastków.

PŁYW SUPLEMENTACJI KOMPLEKSAMI WANADU

NA ZAWARTOŚĆ CYNKU W TRZUSTCE

ŚLEDZIONIE I NERCE

W GRUPIE SZCZURÓW Z MODELEM CUKRZYCY TYPU

J.Kowalska

, M.Krośniak

, R.Gryboś

, W.M.Kwiatek

Instytut Fizyki Jądrowej PAN, Kraków

Zakład Bromatologii UJ CM, Kraków

Wydział Chemii UJ, Kraków

Cukrzyca typu 1 jest chorobą spowodowaną przez autoimmunologiczne

zniszczenie  komórek  ß  trzustki  wydzielających  insulinę.  Doświadczalnie  moŜna  ją
wywołać  przez  podanie  streptozotocyny  szczurom.  W  latach  80-tych  XX  wieku
zaobserwowano  korzystny  wpływ  wanadu  na  przebieg  poziomu  glukozy  w  tym
modelu  cukrzycy.  Od  tego  czasu  poszukuje  się  takich  związków  wanadu,  które
mogłyby  wspomagać  leczenie  tej  choroby  w  dawkach  nie  powodujących  skutków
ubocznych.  Cynk  jest  bardzo  waŜnym  pierwiastkiem  uczestniczącym  w  procesie
wytwarzania  insuliny.  Ciekawym  jest  więc  jak  rozkłada  się  zawartość  tego
pierwiastka w organach szczurów po podaniu związków wanadu.

Zwierzęta były podzielone na 8 grup: kontrolna, diabetyczna, diabetyczna z

insuliną  oraz  5  grup  diabetycznych  z  insuliną  wraz  z  jednym  z  pięciu  testowanych
związków  wanadu.  Oznaczeń  składu  pierwiastkowego  dokonano  metoda  PIXE
(Proton  Induced  X-ray  Emission)  w  trzech  zliofilizowanych  narządach  (trzustka,
ś

ledziona i nerka) szczurów diabetycznych po podaniu 5 róŜnych organicznych

kompleksów wanadu.

NajwyŜsza

zawartości

cynku

spośród

wymienionych

narządów

zaobserwowano w nerkach (71,3 – 3443,1 ppm) mniejsze w trzustkach (17,6 –110,7
ppm)  a  najniŜsze  w  śledzionach  (20,7  –  105,9  ppm).  Zaobserwowano  równieŜ,  Ŝe
poziom  cynku  w  danym  narządzie  był  zaleŜny  od  tego  jaka  to  była  grupa  zwierząt.
Szczury  z  grupy  diabetycznej  bez  insuliny  miały  najmniejsze  stęŜenie  cynku  w
trzustce (x=17,6 ppm) a najwyŜsze zaobserwowano w grupie szczurów cukrzycowych
z  insuliną  i  związkiem  wanadu  Na[VO(O

)

(bpy)]*8H

O (x=. 110,7 ppm). W

przypadku nerek najniŜszą zawartość cynku zaobserwowano w grupie szczurów
diabetycznych z insuliną wraz ze związkiem [VO(SO

)(bpy)]*H

O (x=71,3 ppm) zaś

najwyŜsze w grupie szczurów diabetycznych z insuliną (x=343,1 ppm). W śledzionie
najniŜsze stęŜenie cynku zaobserwowano w grupie szczurów diabetycznych (x=20,7
ppm) zaś najwyŜsze w grupie szczurów cukrzycowych z insuliną i związkiem wanadu
Na[VO(O

)

(bpy)]*8 H

O (x=105,9 ppm). Iniekcja insuliny powodowała wzrost

zawartości cynku w trzustce, nerce i śledzionie w stosunku do grupy diabetycznej co
jest zrozumiałe poniewaŜ insulina jest stabilizowana cynkiem.

ALIDACJA I OSZACOWANIE NIEPEWNOŚCI OZNACZANIA

FITOCHELATYN W ROŚLINACH METODĄ WYSOKOSPRAWNEJ

CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ

.Wejkuć

, P. Sobczak

, K.Sęk

, A.Piechalak

B.Tomaszewska

, D. Barałkiewicz

Wydział Chemii UAM, Pracownia Analizy Spektroskopowej Pierwiastków,
ul. Grunwaldzka 6, 60- 780 Poznań

Wydział Biologii UAM, Zakład Biochemii, Umultowska 89, 61- 614 Poznań

Wzrost zanieczyszczeń środowiska związkami metali cięŜkich spowodował,

e konieczne było podjęcie działań mających na celu opracowanie metod

oczyszczania. Jedną z takich metod jest fitoremediacja, wykorzystująca rośliny do
usuwania i detoksykacji zanieczyszczeń. Jednym z mechanizmów detoksyfikacji
metali cięŜkich w roślinach jest synteza fitochelatyn ((γ-Glu-Cys)

-Gly) – bogatych w

reszty tiolowe polipeptydów, wiąŜących jony metali cięŜkich w nietoksyczne
kompleksy.

W próbkach korzeni grochu oznaczano związki tiolowe. W tym celu materiał

badawczy hodowano na poŜywce Hoaglanda z dodatkiem miedzi, cynku, kadmu i
ołowiu w róŜnych kombinacjach oraz grupę kontrolną.

Oznaczenia wykonano stosując technikę wysokosprawnej chromatografii

cieczowej HPLC-UV-VIS (Waters 616 LC System) z derywatyzacją za kolumną z
odczynnikiem

Ellmana

(DTNB

–

kwas

5,5’-ditiobis(2-nitrobenzoesowy)).

Zastosowano  kolumnę  z  odwróconym  układem  faz  i  przepływ  gradientowy.
Stosowanymi  eluentami  były:  70  %  roztwór  acetonitrylu  (ACN)  w  0,1  %  roztworze
TFA  oraz  0,1  %  roztwór  kwasu  trifluorooctowego  (TFA)  w  wodzie.  Za  kolumną
podawany  był  odczynnik  derywatyzujący  DTNB,  który  reagował  ze  związkami
zawierającymi  grupy  tiolowe  tworząc  kompleks  absorbujący  przy  długości  fali  410
nm.

Celem pracy była walidacja oznaczania fitochelatyn metodą HPLC-UV-VIS.

W tym celu wyznaczono: precyzję, powtarzalność, precyzję pośrednią, odtwarzalność
oraz granicę wykrywalności. Ponadto opracowano diagram Ishikawy dla metody oraz
oszacowano jej niepewność i wykazano spójność pomiarową wyników.

Praca finansowana przez projekt badawczy MNiSzW, Grant Nr 1 T09D 05730

L i t e r a t u r a

1. A. Kabata- Pendias, H. Pendias, Biogeochemia pierwiastków

ladowych, PWN,

Warszawa (1999)

2. Praca zbiorowa pod redakcj

P. Konieczki i J. Namie

nika, Ocena i kontrola jako

wyników pomiarów analitycznych; WNT, Warszawa 2007

ZNACZANIE ALKILOFENOLI I KRÓTKOŁAŃCUCHOWYCH

OKSYETYLENOWANYCH ALKILOFENOLI W ŚRODOWISKU

A.Zgoła-Grześkowiak

Politechnika Poznańska, Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej

ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Oksyetylenowane alkilofenole naleŜą do niejonowych surfaktantów

znajdujących  szerokie  zastosowanie.  Ulegają  one  biodegradacji,  w  czasie  której
powstają alkilofenole oraz mono- i dioksyetylenowane alkilofenole [1]. Metabolity te
są  bardziej  toksyczne  od  pierwotnych  surfaktantów.  Ponadto  zakłócają  one
równowagę  hormonalną  prowadząc  do  feminizacji  lub  obojnactwa  organizmów
wodnych.  Ich  zdolność  do  bioakumulacji  prowadzić  moŜe  równieŜ  do  negatywnego
wpływu na organizm ludzki [2].

Obecnie obowiązująca dyrektywa unijna (2003/53/EC) ogranicza uŜycie

oksyetylenowanych  nonylofenoli  i  nonylofenolu.  Stosowanie  oksyetylenowanych
oktylofenoli  i  oktylofenolu  nie  jest  w  Ŝaden  sposób  limitowane,  pomimo  Ŝe  ich
metabolity  charakteryzują  się  taką  samą  lub  nawet  większą  szkodliwością.  Zatem,  z
uwagi  na  toksyczność  obu  tych  grup  związków,  konieczne  jest  monitorowanie  w
ś

rodowisku zarówno nonylo- jak i oktylofenoli.

Celem badań było opracowanie metody analitycznej umoŜliwiającej

oznaczanie alkilofenoli i krótkołańcuchowych oksyetylenowanych alkilofenoli z
uŜyciem

techniki

wysokosprawnej

chromatografii

cieczowej

detekcją

fluorescencyjną.  Opracowano  metodę  HPLC  pozwalającą  na  rozdzielenie  analitów  i
ich  oznaczenie  ilościowe.  Wykonano  eksperymenty  mające  na  celu  opracowanie
metody wydzielania alkilofenoli i ich oksyetylatów z próbek stałych.

Badania  były  finansowane  z  grantu  Ministerstwa  Nauki  i  Szkolnictwa  WyŜszego
numer N N204 3773 33.

L i t e r a t u r a

1. G.-G. Ying, B. Williams, R. Kookana, Environ. Int., 28, 215 (2002)

2. C. Desbrow, E.J. Routledge, G.C. Brighty, J.P. Sumpter, M. Waldock, Environ.

Sci. Technol., 32 (1998) 1549

ZNACZANIE JONÓW śELAZA

MIEDZI

NIKLU

CYNKU

I MANGANUW MATERIALE BIOLOGICZNYM KOBIET

Z OBJAWAMI ENDOMETRIOZY

E.Blicharska, R.Kocjan

Uniwersytet Medyczny, Katedra Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Staszica 6, 20-081 Lublin

Choroba kobieca zwana endometriozą moŜe być przyczyną niepłodności u

kobiet w młodym wieku, dlatego szybkie zdiagnozowanie mogłoby zapobiec
dalszemu jej rozwojowi. Aktualnie istnieje kilka teorii, dotyczących powstawania tej
choroby, ale Ŝadna z nich nie została jednoznacznie potwierdzona. NaleŜy stwierdzić,
Ŝ

e nie ma dotychczas nieinwazyjnej, jednoznacznej metody diagnostycznej uŜywanej

przy rozpoznaniu tej choroby, a jedynym sposobem jest laparoskopia oraz wykonanie
biopsji z wycinka zmienionej tkanki.

W pracy podjęto próbę określenia korelacji pomiędzy zawartością jonów

niektórych metali cięŜkich w osoczu i w płynie otrzewnowym chorych kobiet a
intensywnością tego schorzenia.

Materiałem badanym było osocze i płyn otrzewnowy od 21 kobiet z

endometriozą, leczonych w Klinice Ginekologii SPSK-4 w Lublinie oraz od 15 kobiet
zdrowych,  które  stanowiły  grupę  kontrolną.  Badane  próbki  mineralizowano  w
systemie  mikrofalowym,  a  następnie  oznaczano  w  nich  jony  Ŝelaza,  miedzi(II),
cynku(II),  niklu(II)  i  manganu(II)  metodą  chromatografii  jonowej  z  detekcją
spektrofotometryczną po derywatyzacji pokolumnowej.

W trakcie badań stwierdzono, Ŝe istnieją istotne zaleŜności między

zawartością  jonów  badanych  metali  w  osoczu  i  w  płynie  otrzewnowym  chorych
kobiet,  a  stanem  endometriozy.  Szczególnie  zawartość  Ŝelaza  w  osoczu  kobiet  z
endometriozą  była  większa  niŜ  u  pacjentek  kontrolnych,  co  jest  spowodowane
rozpadem krwinek w ogniskach endometrialnych.

Podjęte badania mogą być pomocne przy opracowaniu nowego aparatu

pomiarowego,  którym  kobiety  same  mogłyby  sprawdzać  aktualny  stan  zdrowia.
PoniewaŜ  wraz  z  rozwojem  choroby,  zmienia  się  poziom  metali  w  osoczu  i  płynie
otrzewnowym,  byłby  to  bezinwazyjny  sposób  określenia  zmian,  jakie  zachodzą  w
błonie śluzowej macicy.

Pobranie krwi jest dla pacjentek bardziej komfortowym zabiegiem, niŜ

badanie ginekologiczne, dlatego częściej mogłyby one kontrolować swój stan
zdrowia, a im wcześniej zostanie wykryta jednostka chorobowa, tym łatwiejsze jest
jej leczenie.

PŁYW WYBRANYCH DIURETYKÓW NA ELEKTROFORETYCZNE

OZNACZANIE ALBUMINY LUDZKIEJ

B.Marczewska

, A.Persona

, T.Gęca

, K.Marczewski

, E.KuŜmicz

Wydział Chemii UMCS, pl M.Curie Skłodowskiej 3, 20-031 Lublin

WSZiA w Zamościu, ul. Akademicka 4, 22-400 Zamość

Oznaczanie zawartości białek osocza w płynach fizjologicznych w tym

albuminy odgrywa bardzo waŜną rolę w diagnostyce lekarskiej. Tradycyjnie do
oznaczeń stosuje się metodę biuretową, metodę Lowrego, róŜne techniki
spektrofotometryczne,

fluorymetryczne,

elektrochemiczne,

immunochemiczne,

elektroforetyczne lub chromatograficzne [1] Określenie stęŜenia albuminy w moczu
słuŜy do określania prawidłowości w funkcjonowaniu nerek.

Celem pracy było określenie czy obecność substancji aktywnych

biologicznie w moczu, w postaci często stosowanych leków w nadciśnieniu tętniczym
takich jak: furosemid, chlortalidon, amilorid wydzielanych przez organizm z moczem
w formie niezmienionej moŜe mieć wpływ na określenie stęŜenia albuminy ludzkiej.

Badania przeprowadzono stosując roztwory modelowe zawierające albuminę

ludzką o stęŜeniu 5mg L

-1

(stęŜenie albuminy dla osób zdrowych) oraz 50 mg L

-1

(albuminuria). Pomiary prowadzono w fosforanowym roztworze buforowym o pH 6,5
(wartość fizjologiczna moczu) przy stęŜeniach leków typowych dla dawek
terapeutycznych [2]. Pomiary wykonywano techniką Ŝelowej elektroforezy sylabowej
w kamerze typu Kucharczyk.

Otrzymane wyniki wskazują na pozorne zwiększenie stęŜenia albuminy w

obecności  stosowanych  leków  w  obu  roztworach  modelowych.  Szczególnie  jest  to
widoczne  przy  niŜszym  stęŜeniu  albuminy,  gdzie  zawyŜenie  wyników  przez
wszystkie badane preparaty farmaceutyczne jest kilkukrotne (5, 6-krotne), a uzyskana
wartość  stęŜenia  albuminy  mogłaby  sugerować  zagroŜenie  albuminurią.  To  z  kolei
moŜe stanowić źródło błędu diagnostycznego, gdyby przy stawianiu diagnozy oparto
się wyłącznie na tym badaniu. Pozorne zwiększenie stęŜenia albuminy moŜe wynikać
z tworzenia kompleksu lek-albumina oddziaływującego na konformację białka Takie
oddziaływania było zauwaŜone dla neutralnych ligandów [3].

L i t e r a t u r a

1. W. Sun,J. Han,K. Jiao, L. Lu, Bioelectrohem. 68, 60 (2006)

2. M. R. Riecola, J. H. Juppanen , J. Chromatogr. A 735,151 (1996)

3. T. P. Peters, All abort albumin , Academic Press , San Diego (1996)

NALIZA SPECJACYJNA SELENU W PIWIE

J.Zembrzuska, H.Matusiewicz

Politechnika Poznańska, Zakład Chemii Analitycznej, ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Selen choć jest pierwiastkiem występującym na poziomie śladowym, to

jednak  z  fizjologicznego  i  biologicznego  punktu  widzenia  jest  dla  organizmu
człowieka niezwykle istotny.  Do tej pory   nie określono jednoznacznie,  które z jego
form chemicznych najkorzystniej wpływają na ludzki organizm, jednak uwaŜa się, Ŝe
organiczne  związki  selenu  w  postaci  selenoaminokwasów  są  najlepiej  przyswajane
[1,2]  i  najmniej  dla  niego  toksyczne  [3].  Liczne  badania  kliniczne  sugerują,  Ŝe
przyjmowanie selenu w dawkach do 200 mg znacznie obniŜa ryzyko zachorowalności
na niektóre nowotwory złośliwe.

Głównym źródłem selenu dla ludzi jest pokarm, dlatego teŜ prowadzi się

badania  nad  zawartością  tego  pierwiastka  w  Ŝywności.  Wiadomo  takŜe,  Ŝe
toksyczność  i  biodostępność  selenu  zaleŜą  od  jego  formy  chemicznej  i  dlatego  teŜ
oznaczenie całkowitej zawartości pierwiastka jest niewystarczające do określenia jego
potencjalnej korzyści lub szkodliwości wynikającej z jego obecności w diecie. Z tego
właśnie  powodu  konieczne  jest  poznanie  jego  form  chemicznych  w produktach
Ŝ

ywnościowych.

Popularna dieta, uwaŜana za bogatą w selen to przede wszystkim droŜdŜe i

czosnek [4]. DroŜdŜe są jednym z substratów koniecznym w procesie warzenia piwa.

Prezentowana praca przedstawia analizę specjacyjną organicznych związków

selenu (selenometioniny i selenocystyny) w wybranych gatunkach piwa, wykonaną
techniką izotachoforezy (ITP).

Do badań wykorzystano układ elektrolitów umoŜliwiający oznaczenie

selenoaminokwasów  w  formie  anionów.  Analizy  wykonano  z  wykorzystaniem
aparatu  do  ITP  (Villa  Labeco,  Słowacja).  Zaletą  zastosowania  metod
elektromigracyjnych  jest  krótki  czas  analizy,  niskie  koszty  eksploatacji  oraz
moŜliwość oznaczania kilku anionów w jednym cyklu pomiarowym.

L i t e r a t u r a

1. J. Zhenga, Y. Shibata, N. Furuta, Talanta, 59, 27 (2003)

2. K Wróbel, K. Wróbel, S. S. Kannamkumarath, J. A. Casuro, I.A. Wysocka,
E. Bulska, J.

tek, M. Wierzbicka, Food Chem., 86, 617 (2004)

3. A. Chatterjee, Y. Shibata, M. Motita, Microchem. J., 69, 179 (2001)

4. L. Lina, M. Shumin, C. Yaqi; M. Shifen; J. Guibin, W. Meijuan,
J. Chromatogr. A, 1118, 134 (2006)

ETERMINATION OF BASIC ANIONS IN DRINKING AND SURFACE

WATER BY

ITP-CZE

TECHNIQUE

M.Koval

VILLA LABECO, Chrapciakova 1, 052 01 Spisska Nova Ves

Slovakia, e-mail: villa@spisnet.sk

ITP (isotachophoresis) and CZE (capillary zone electrophoresis) are two of

the electrophoretic separation techniques. The analysis of the small ions and the
organic acids are an optimal field of application. The combination of these methods
enables to separate in one run Cl, NO

, SO

, NO

, BrO

, F , PO

, even other ionic

substances.    The  analysis  is  performed  in  2  column  instrument.  In  the  first  column
macrocomponents  as  chloride,  nitrate  and  sulphate  are  determined  and
microcomponents  are  concentrated  into  very  narrow  zones  (  ITP  serves  here  as  a
preconcentration step prior to CZE step). Than the  zones of the macrocomponets are
removed  from  the  separation  path  and  microcomponents  as  nitrite,  bromate,  fluorite
and phosphates are separated by CZE and evaluated.

The time of the analysis is ca. 15 min. Detection limits in drinking and

surface water are  for chlorite 3 ppm, nitrate and sulphate less than 1 ppm, bromate 2
ppb,  nitrite  5  ppb,  fluorite  1  ppb,  phosphate  5  ppb.  No  sample    pretreatment  is
necessary.  Reproducibility  of  the  results  will  be  presented.  Extremely  low  cost
analysis can be achieved in the  manually operated as  well as  in  the fully automatic
instrument.  Input  investment  as  well  as  running  costs  are  much  lower  than  in  IC
method even if manualy operated instrument is used.

Method can be adopted also for the analysis of the rain water where detection

limit for nitrate and sulphate is decreased ca 100 times. ITP method is possible to use
also for determination of Na, K, Ca, Mg in drinking and surface water.
Both methods are used as standardized method in Slovakia.

ZNACZANIE ZANIECZYSZCZEŃ TROLAMINY METODĄ

GC-FID

I.Rykowska, D.Kwaśniewska, W.Wasiak

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Trietanoloamina popularnie zwana trolaminą jest składnikiem wielu leków,

między innymi Lamidermu i Ketoprofenu. Leki te występują często pod postacią
maści o właściwościach kojących i łagodzących.

trolamina

Ze względu na swoją strukturę i technologię otrzymywania trolamina moŜe

być zanieczyszczona związkami zawierającymi azot, przy czym do najbardziej
niebezpiecznych naleŜy zaliczyć nitrozoaminy, które mają właściwości mutagenne i
kancerogenne.

celów

farmaceutycznych

konieczne

jest

oznaczanie

N-

nitrozodietanoloaminy w trolaminie. Charakteryzuje się ona wysoką lotnością i
niskimi stęŜeniami w badanych próbkach.

N-nitrozodietanoloamina

Według Farmakopei Europejskiej stęŜenie N-nitrozodietanoloaminy nie

moŜe przekroczyć 25 ppb.

Przedstawione zostaną wyniki oznaczeń N-nitrozodietanoloaminy w

trolaminie. Zaproponowany przez nas system detekcji GC-FID moŜe być zamiennie
stosowany z zalecanym przez Farmakopeę układem GC-MS.

OWE MAKROCYKLICZNE FAZY STACJONARNE DLA

P.Bielecki, W.Wasiak

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Kompleksacyjna chromatografia gazowa (CGC), wykorzystująca jako fazy

stacjonarne  kompleksy  metali  przejściowych  stale  poszukuje  nowych  rozwiązań,
mogących  poszerzyć  zakres  jej  stosowalności  na  polu  analizy  związków
organicznych.  Szczególnie  potrzebne  stają  się  strategie  syntezy  nowych  wypełnień,
posiadających  potencjalnie  lepsze  właściwości  i  mogących  przyczynić  się  do
zwiększenia wydajności rozdziałów chromatograficznych.

Spośród wielu grup związków, struktury makrocykliczne wyróŜniają się

szczególnie  dobrymi  zdolnościami  kompleksującymi  w  stosunku  do  praktycznie
wszystkich  metali  układu  okresowego.  Kompleksy  przez  nie  tworzone  często
przewyŜszają  trwałością  wiele  chelatów.  Biorąc  pod  uwagę  te  dane  oraz  szeroko
zbadane  właściwości  makrocykli  jako  faz  stacjonarnych  w  HPLC,  postanowiono
podjąć  próbę  przeniesienia  struktur  supramolekularnych  na  grunt  CGC.  Pierwszy
makrocykl,  który  wzięto  pod  uwagę  to  amina  cykliczna  -  cyklam  (1,4,8,11-
tetraazocyklotetradekan).  Doskonałe  zdolności  kompleksujące  cyklamu  w  stosunku
do  metali  przejściowych,  łatwość  w  modyfikacji  za  pośrednictwem  atomów  azotu
oraz  stabilność  termiczna  w  warunkach  pracy  kolumny  chromatograficznej,  zmusiły
do  dokładniejszego  przyjrzenia  się  wartości  praktycznej  kompleksów  tego  związku
makrocyklicznego w CGC.

Praca badawcza składa się z 3 etapów. Pierwszego, obejmującego syntezę

wypełnień  zawierających  chemicznie  związany  z  krzemionką  cyklam  oraz  jego
kompleksy z metalem przejściowym. Drugiego – przygotowania kolumny pakowanej
zawierającej  modyfikowane  wypełnienie  oraz  trzeciego,  polegającego  na  zbadaniu
oddziaływań  na  podstawie  parametrów  retencji,  pomiędzy  fazą  stacjonarną  a
związkami  organicznymi  mogącymi  oddziaływać  z  orbitalami  elektronowymi
skompleksowanego  przez  cyklam  atomu  metalu  przejściowego.  Nowe  wypełnienie
tego

typu

pozwoli

uzyskać

potencjalnie

dobre

rozdziały

związków

elektronodonorowych, takich jak węglowodory nienasycone, aromatyczne, cząsteczki
zawierające grupy karbonylowe czy teŜ heteroatomy jak siarka, tlen i azot.
Na podstawie uzyskanych wyników obrany zostanie kierunek dalszych badań. Będzie
to  modyfikacja  cyklamu  podstawnikami  wpływającymi  na  siłę  i  rodzaj  oddziaływań
kompleksu  z  cząsteczkami  analitu  lub  zamiana  cyklamu  na  inny  makrocykl  o
zbliŜonych właściwościach.

TRZYMYWANIE I TESTOWANIE NOWYCH WYPEŁNIEŃ

DLA KAPILARNEJ CHROMATOGRAFII GAZOWEJ

K.Matuszczak, R.Wawrzyniak

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Wydział Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Chromatografia gazowa (GC) jest jedną z najczęściej stosowanych metod do

szybkiej analizy mieszanin związków chemicznych oraz oceny czystości tych
związków.

NajwaŜniejszą częścią tzw. „sercem” chromatografu jest kolumna, poniewaŜ

w  niej  zachodzi  proces  rozdzielania.  W  związku  z  tym  wybór  kolumny  i  jej
wypełnienia  ma  decydujący  wpływ  na  wynik  analizy  chromatograficznej.  Wśród
kolumn  kapilarnych  pokrytych  porowatą  warstwą  adsorpcyjną  (PLOT)  najczęściej
stosuje  się:  adsorbenty  węglowe,  sita  molekularne,  polimery  porowate  oraz  Ŝele
krzemionkowe. Jednak obecnie duŜo większe znaczenie niŜ czysty Ŝel krzemionkowy
mają wypełnienia otrzymane przez modyfikacje jego powierzchni.

Preparatyka nowego wypełnienia polegała na otrzymaniu adsorbentu

zawierającego  grupy  ketoiminowe  związane  z  powierzchnią  krzemionki.  Otrzymano
je  w  wyniku  reakcji  amino  silanu  (związanego  z  powierzchnią  krzemionki)  z  3-
izobutylopentanodionem. Proces prowadzono w temperaturze wrzenia zastosowanego
rozpuszczalnika-ksylenu. Do tak przygotowanego adsorbentu wiązano poprzez grupy
funkcyjne  wybrane chlorki  metali przejściowych. Otrzymano  w ten sposób kolumny
róŜniące się właściwościami elektronowo-donorowo- akceptorowymi (EDA).

W badaniach wykorzystano kolumny o średnicy 0.32 mm i długości 30 m.

Warstwę adsorpcyjną na ściankach kolumny kapilarnej wykonano dwuetapowo.
Pierwszy

etap

polegał

pokryciu

cianek

kolumny

warstwą

filmu

polimetylowodorosiloksanowego za pomocą metody statycznej. Otrzymany film
posłuŜył do immobilizowania warstwy absorbentu, którą nanoszono metodą
dynamiczną [1].

Testowanie wypełnień kolumn kapilarnych ma na celu określenie typu

oddziaływań  adsorbent-adsorbat.  Polega  ono  na  wyznaczeniu  parametrów
retencyjnych  dla  wybranych    grup  związków:  węglowodorów  alifatycznych,
cyklicznych,  aromatycznych,  ich  halogenopochodnych  oraz  ketonów,  eterów  i
tioeterów.  Przeprowadzono  równieŜ  charakterystykę  fizyko-chemiczną  otrzymanych
adsorbentów, wyznaczając powierzchnię właściwą jak i stopień pokrycia krzemionki
silanem.  Dodatkowo  określono  stabilność  termiczną  otrzymanego  wypełnienia  oraz
ilość związanego metalu.

L i t e r a t u r a

1. R.Wawrzyniak, W. Wasiak, J. Sep. Sci. 1219, 26 (2003)

YPEŁNIENIA O WŁAŚCIWOŚCIACH KOMPLEKSUJĄCYCH

W ANALIZIE FENOLI

E.Mazur, I.Rykowska

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Ekstrakcja do fazy stałej–SPE (solid phase-extraction) jest powszechnie

stosowaną  techniką  izolacji  i  wzbogacania  analizowanych  związków.  Wiele  z  nich
(np.  zanieczyszczenia  organiczne)  występuje  w  środowisku  w  śladowych  ilościach,
które  trudno  oznaczyć  za  pomocą  dostępnych  przyrządów  pomiarowych.
Koniecznością  staje  się  zatęŜenie  analitów  i  oczyszczania  próbki  z  interferentów
obecnych  w  niej  przed  dalszą  analizą.  Podstawą  procesu  jest  selektywna  adsorpcja
analitów z fazy ciekłej lub gazowej na odpowiednio dobranym sorbencie.

Głównym materiałem sorpcyjnym stosowanym w SPE jest krzemionka,

której powierzchnię poddaje się róŜnego rodzaju modyfikacjom chemicznym,
polegającym na wiązaniu związków organicznych z aktywnymi grupami krzemionki.
Dzięki zdolności do oddziaływań z analitem decydują one o skuteczności procesu
izolacji z matrycy, a więc o odzysku i odtwarzalności.

Zaprezentowana praca poświęcona jest przetestowaniu uŜyteczności

wypełnienia  krzemionkowego,  zmodyfikowanego  grupami  ketoiminowymi  ze
związanym  metalem  przejściowym,  w  analizie  polarnych  zanieczyszczeń  takich  jak
fenol. PoniŜej pokazano schematycznie strukturę powierzchni badanej krzemionki.

OEt

(CH

)

SiO

gdzie:

Przedstawione zostaną wyniki badań dotyczące moŜliwości zatęŜania fenolu

na krzemionce zmodyfikowanej ketoiminami ze związaną miedzią. Analizę
zatęŜonego fenolu wykonano na chromatografie gazowym z detektorem FID.

R= -CH2- CH = CH2

REPARATYKA WŁÓKIEN

SPME

POKRYTYCH KRZEMIONKĄ

MODYFIKOWANĄ GRUPAMI KETOIMINOWYMI

K.Olejniczak, M.Palacz, W.Wasiak

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Chemii, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Grunwaldzka 6, 60 – 780 Poznań

Mikroekstrakcja do fazy stałej jest metodą wydzielania substancji z próbek

ciekłych i gazowych polegającą na podziale substancji pomiędzy matrycę, a fazę
stacjonarną umieszczoną na cienkim włóknie szklanym lub kwarcowym. Jest to
metoda coraz szerzej stosowana w analizie chemicznej, poniewaŜ jest metodą szybką,
prostą, skuteczną, nie wymagającą uŜycia rozpuszczalników i łatwą do automatyzacji.

W sprzedaŜy dostępnych jest kilka typów stacjonarnych faz, pokrywających

włókno do SPME, o róŜnej grubości i polarności. Prezentowana praca jest
poświęcona preparatyce włókien SPME pokrytych krzemionką modyfikowaną
grupami ketoiminowymi.

Krzemionka uznawana jest za podstawowy materiał stosowany w filtracji,

ekstrakcji,  a  takŜe  chromatografii.  Powierzchnię  krzemionki,  dzięki  obecności  w
strukturze  grup  hydroksylowych,  moŜna  poddawać  róŜnorodnym  modyfikacjom.
Jedną  z  nich  jest  odbywający  się  dwuetapowo  proces  wiązania  na  powierzchni
krzemionki  silanów  zawierających  w  swojej  cząsteczce  z  jednej  strony  grupy
alkoksylowe, a z drugiej strony grupy zdolne do oddziaływań np. koordynacyjnych z
kationami metali przejściowych.

Przedstawiono metodę nanoszenia krzemionki na oczyszczone szklane

włókno światłowodowe w celu zastosowania go jako włókna w technice solid –
phase microextraction.

PŁYW WYBRANYCH ŚRODKÓW POWIERZCHNIOWO

CZYNNYCH NA OZNACZANIE DIMETOATU METODĄ

WOLTAMPEROMETRYCZNĄ

M.K.Pawlak, E.Gomulska

Politechnika Poznańska, Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej

ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Dimetoat (ditiofosforan 0,0-dimetylo-S-metylo karbamoilometylu) jest

pestycydem  fosforoorganicznym  z  grupy  insektycydów  i  akarycydów.  Związki
aktywne pestycydów są na ogół trudno rozpuszczalne w wodzie. Dodatek związków
powierzchniowo  czynnych  ułatwia  rozprowadzenie  ich  w  środowisku.  Z  kolei
obecność  związków  pow.  czynnych  w  analizowanej  próbie  moŜe  mieć  wpływ  na
wyniki analizy.

W pracy badano właśnie ten wpływ na oznaczanie Dimetoatu wcześniej

opracowaną  metodą  katodowej  woltamperometrii  w  technice  róŜnicowej  pulsowej
[1].  Stosowano  następujące  związki  pow.  czynne:  anionowy  dodecylosiarczan  sodu
(DSNa),  kationowy  bromek    heksadecylotrimetyloamoniowy  (BrHDTMA)  i
niejonowy Triton X-100. Wpływ tych związków badano w zakresie stęŜeń: 1x10

-7

1x10

-2

%. Jako elektrolit podstawowy stosowano bufor Brittona-Robinsona o stęŜeniu

0,04 mol/L i pH ok.12. Pomiary wykonywano dla stęŜenia Dimetoatu równego 2
µ

mol/L, potencjał zatęŜania wynosił: -0,250 V, czas zatęŜania: 30 s.

W przypadku wszystkich trzech badanych związków powierzchniowo

czynnych obserwowano wzrost prądu piku Dimetoatu, około dwukrotny w obecnosci
DSNa i BrHDTMA, nieco mniejszy natomiast w obecności Tritonu X-100. Przy
optymalnym stęŜeniu poszczególnych związków pow. czynnych, równym 5x10

-5

wykonano kalibracje dla Dimetoatu w zakresie stęŜeń od 5 do 50x10

-7

mol/L.

Przeprowadzono równieŜ statystyczną ocenę wyników analizy dla 7 próbek (tab.1).

Tabela 1. Statystyczna ocena wyników

Związek

Dimetoat

+ DSNa

Dimetoat

+TritonX-100

Dimetoat

+Br HDTMA

Względne odchylenie
standardowe S

0,057

0,111

0,157

0,047

Granica wykrywalności
mol/L

3,5x10

-7

6,8x10

-7

9,6x10

-7

2,8x10

-7

L i t e r a t u r a

1. M. K. Pawlak, Annals of the Polish Chemical Society, vol.II, 246 (2005)

IOTESTY W OZNACZANIU WANADU W ŚRODOWISKU

PRZYRODNICZYM

I.Baranowska, P.Markowski, B.Nowak

Politechnika Śląska, Katedra Chemii Analitycznej i Ogólnej

ul. ks. M. Strzody 7, 44-100 Gliwice, e-mail: irena.baranowska@polsl.pl

Jednym z waŜniejszych zastosowań biotestów jest badanie wpływu metali

cięŜkich na środowisko naturalne. Metale cięŜkie emitowane do atmosfery wraz z
opadami atmosferycznymi lub poprzez wody powierzchniowe dostają się do roślin i
gleby, w tym do mchów, które moŜna wykorzystać do monitorowania zanieczyszczeń
w formie biotestów.

Zawartość wanadu w próbkach środowiskowych jest bardzo mała i mieści

się w zakresie od kilku do kilkuset µg/g, dlatego potrzebne są metody pozwalające na
oznaczanie wanadu na tak niskim poziomie. Opracowano nową procedurę analityczną
do oznaczenia wanadu (V) w formie kompleksu z pirokatechiną w próbkach mchów
pochodzących z róŜnych części Polski metodą woltamperometrii pulsowo-róŜnicowej
(DPV).

Oznaczanie wanadu metodami elektrochemicznymi w materiale roślinnym

nie  jest  opisane  w  literaturze  światowej.  Licznie  opisane  są  metody  przygotowania
próbek  do  oznaczania  technikami  AAS,  OES,  AFS.  Metodami  elektrochemicznymi
wanad był oznaczany jedynie w wodach powierzchniowych.

Pomiary woltamperometryczne prowadzono metodą dodatku wzorca

stosując polarograf Eco-Trybo. W pomiarach stosowano jako elektrodę wskaźnikową
– HMDE (wiszącą kroplową elektrodę rtęciową), jako elektrodę odniesienia elektrodę
chloro-srebrową.  Wyznaczano  parametry  układu  woltamperometrycznego,  tj.  rodzaj
elektrolitu podstawowego, szybkości skanowania potencjałem, czas akumulacji, oraz
opracowywano  i  zoptymalizowano  metodę  przygotowania  próbek  (mineralizacja
mikrofalowa) mchów.

Zawartości wanadu (V) w badanych próbkach mchów mieściły się w

przedziale od 36.2 do 75.5 µg/g danego mchu.
Uzyskane wyniki w niniejszych badaniach są porównywalne do wyników
uzyskiwanych przez innych autorów podczas oznaczania wanadu w mchach innymi
metodami (AAS, OES).

ODA W ELEKTROTERAPII

K.Pasternak

, M.Sztanke

, K.Sztanke

, W.Bulikowski

, W.Lingas

Katedra i Zakład Chemii Medycznej, Akademia Medyczna w Lublinie

Katedra Rehabilitacji, Fizykoterapii i Balneoterapii Akademii Medycznej
w Lublinie

Laboratorium Badania Środowiska w Gnieźnie

W zabiegach fizjoterapeutycznych, zwłaszcza przy jonoforezie oraz

zabiegach  z  prądami  o  niskiej  i  średniej  częstotliwości  do  podkładów  uŜywana  jest
woda  wodociągowa.  MoŜliwe  jest  przy  tym  wprowadzenie  do  organizmu  jonów
konkurencyjnych  lub  pasoŜytniczych  znajdujących  się  w  wodzie,  na  uŜywanych
podkładach lub na skórze pacjenta, co moŜe być przyczyną pojawienia się odczynów
alergicznych.  Szczególnie  alergizującymi  mogą  być  nikiel,  chrom  i  kobalt.  Celem
naszej  pracy  było  określenie  stęŜeń  jonów  szkodliwych  w  wodzie  wodociągowej
stosowanej w zabiegach fizykoterapii i moŜliwości ich eliminacji.

Badania

przeprowadzono

dwutorowo

stosując

oznaczenia

stęŜeń

pierwiastków w wodzie uŜywanej do podkładów metodami spektrofotometrycznymi
oraz określając konduktometrycznie jej przewodność elektryczną.

W przeprowadzonych badaniach wody wodociągowej stwierdzono

występowanie  kationów  metali  cięŜkich  w  niskich  stęŜeniach  oraz  niklu  w  zakresie
wartości  granicznych,  które  mogą  wnikać  podczas  zabiegów  do  organizmu  przy
stosowaniu zabiegów elektroterapii. Kationy te prawdopodobnie  wnikają równolegle
z  kationem  leczniczym.  Wykazano  równieŜ,  Ŝe  obniŜenie  stęŜenia  pierwiastków  w
roztworze  powoduje  spadek  przewodnictwa  elektrycznego,  co  pośrednio  przemawia
za poprawą jakości roztworu. Badanie konduktometryczne moŜe być stosowane jako
standardowe do oceny wody uŜywanej w fizjoterapii. W elektroterapii konieczne jest
stosowanie  wyłącznie  wody  oczyszczonej  „Aqua  purificata”,  co  pozwoli  na
uniknięcie alergii związanej szczególnie z działaniem niklu.

ZNACZANIE MANGANU W EKSTRAKTACH GLEBOWYCH

METODĄ WOLTAMPEROMETRII RÓśNICOWEJ PULSOWEJ

J.Opydo, I.Kaczmarek

Politechnika Poznańska, Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej

ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Mangan naleŜy do tych pierwiastków, których zawartość jest monitorowana

w glebach przeznaczonych pod uprawy rolne. Dzieje się tak dlatego, gdyŜ zarówno
jego nadmiar jak i niedobór są szkodliwe dla roślin [1,2]. Nadmiar manganu prowadzi
do zakłóceń gospodarki jonowej w roślinach, powodując np. zablokowanie pobierania
potasu, natomiast niedobór manganu objawia się występowaniem nekroz na liściach i
szarych plam na nasionach. Dlatego istnieje zapotrzebowanie na szybkie i dokładne
metody, pozwalające na oznaczanie manganu w próbkach środowiskowych.

W pracy przeanalizowano warunki oznaczania manganu(II) w ekstraktach

glebowych, metodą woltamperometrii katodowej, w technice róŜnicowej pulsowej, z
uŜyciem wiszącej rtęciowej elektrody kroplowej. Mangan z gleb ekstrahowano
mieszaniną HCl+HNO

(3:1). Elektrolitem podstawowym był 0,1 mol/L bufor

amonowy, pH 8–9. Elektrolizę zatęŜającą przeprowadzano  przy potencjale –1,7 V, w
czasie  30  s,  po  czym  rejestrowano  katodowe  krzywe  woltamperometryczne  w
zakresie  potencjałów  –1,15 ÷ –1,7 V.  W  tych  warunkach  krzywa  kalibracji  ma
przebieg prostoliniowy w zakresie 1x10

-6

– 4x10

-5

mol/L Mn(II).

Opracowaną metodykę wykorzystano do analizy stopnia zanieczyszczenia

manganem gleb pochodzących z okolic Huty Stali Zawiercie i Huty Miedzi Głogów.

L i t e r a t u r a

1. A. Kabata-Pendias, H. Pendias, Biogeochemia pierwiastków

ladowych, PWN,

Warszawa (1999)

2. Agrochemiczne badania gleb Wielkopolski w latach 2000-2004, WIO

- OSChR,

Biblioteka Monitoringu

rodowiska, Pozna

(2005)

ZNACZANIE TALU W WODACH

OSADACH DENNYCH

I GLEBACH NAPŁYWOWYCH Z OBSZARU EKSPLOATACJI RUD

CYNOWO

–

OŁOWIOWYCH

M.Jakubowska

, A.Pasieczna

, W.Zembrzuski

, Z.Łukaszewski

Politechnika Poznańska, Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej,

ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie

Tal jest pierwiastkiem silnie toksycznym; z uwagi na to U.S. Environmental

Protection Agency zaliczyła go do grupy pierwiastków, których zawartość w
ś

rodowisku powinna być kontrolowana. Jego toksyczność w stosunku do ludzi,

zwierząt, roślin oraz mikroorganizmów jest porównywalna z toksycznością rtęci,
kadmu i ołowiu.

Występowanie talu w środowisku wynika zarówno z biogeochemicznego

obiegu pierwiastka, jak i ze źródeł antropogenicznych. Wskutek naturalnych i
antropogenicznych procesów następuje ciągłe przemieszczanie talu z pierwotnego
ź

ródła do innych elementów środowiska a tym samym jego rozproszenie.

Obecność talu w środowisku, w głównej mierze związana jest eksploatacją rud cynku
i ołowiu, którym to tal towarzyszy.

Podstawowym celem badań było prześledzenie moŜliwości przenikania talu,

między  badanymi  elementami  środowiska,  czyli  wodami,  osadami  i  glebami,  na
terenie  współczesnego  wydobycia  rud  cynkowo-ołowiowych.  Badaniami  objęto
obszar,  na  którym  znajduje  się  czynna  kopalnia  rud  siarczkowych  Pb-Zn
„Trzebionka”,  obok  czynnego  osadnika  odpadów  poflotacyjnych.  Próbki  pobrane
zostały z dwóch strumieni Wodna i Luszówka, prowadzących wody z kopalni.

Tal, w próbkach po całkowitym rozkładzie oznaczano techniką stripingowej

woltamperometrii impulsowej róŜnicowej w układzie przepływowym.

Zawartość talu w próbkach wody, osadu i gleb pobranych w punkcie

„Wodna”,  połoŜonym  bliŜej  kopalni  i  osadnika  odpadów  poflotacyjnych  są  wyŜsze,
niŜ dla próbek pobranych w punkcie „Luszówka”. Otrzymane wyniki wskazują, iŜ tal
kumuluje  się  głównie  w  osadach  dennych,  gdzie  jest  jego  największa  zawartość.  W
glebach napływowych zawartość talu jest zróŜnicowana w zaleŜności od głębokości.

Badania prowadzone w ramach projektu badawczego  N305 070 31/2769

RAKCJONOWANIE ARSENU W BIOŁUGOWANYCH ODPADACH

RUD ARSENOWYCH

J.Pałdyna

, B.Krasnodębska-Ostręga, Ł.Jedynak, J.Kowalska, J.Golimowski

Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii ul. Pasteura 1 02-097 Warszawa

e-mail:

jpiekarska@chem.uw.edu.pl

Próbki do badań pobrano z hałd odpadów po przeróbce rud arsenowych

(Złoty Stok). Składnikami rud były głównie lelingit (FeAs

) i arsenopiryt (FeAsS).

Towarzyszą  im  siarczki  wielu  innych  metali.  Odcieki  z  hałd  mogą  zanieczyszczać
wody  powierzchniowe  i  gruntowe  na  tym  terenie.  Proces  bioługowania  (metoda
odzyskiwania  pierwiastków)  moŜe  zmniejszyć  ryzyko  skaŜenia  tego  środowiska.
Procesy  prowadzono  w  róŜnych  układach  bakteryjnych.  Do  reaktora  wprowadzano
materiał  mineralny  i  poŜywkę  mineralną  zaszczepioną  bakteriami.  Pojedyncze
bioługowania prowadzono bakteriami autotroficznymi: Acidithiobacillus ferrooxidans
i  Acidithiobacillus  thiooxidans  oraz  bakteriami  heterotroficznymi:  Pseudomonas
fluorescens, Bacillus cereus i Bacillus thuringiensis. Prowadzono takŜe bioługowanie
w  układzie  sekwencyjnym:  bakteriami  heterotroficznymi  a  następnie  bakteriami
autotroficznymi.

Stosując sześcioetapową ekstrakcję sekwencyjną (woda, 0,43 mol/L

HAc,

0,04 mol/L NH

OH·HCl w 25% HAc, 0,2 mol/L bufor szczawianowy, 30% H

stęŜ. HNO

) porównano wymywalność arsenu z poszczególnych faz w próbkach

materiału surowego i materiału bioługowanego. Ekstrakcje ciecz-ciało stałe
prowadzono z uŜyciem wytrząsarki horyzontalnej. Pierwsze cztery etapy prowadzono
w temperaturze pokojowej. Ekstrakcję 30% H

w temperaturze 90 ºC, natomiast

wymywanie stęŜonym HNO

prowadzono w ciągu 1,5 godziny w temperaturze 200

ºC w suszarce mikrofalowym. Zawartości As w ekstraktach i mineralizatach
oznaczano techniką ICP-MS.

Na podstawie otrzymanych wyników stwierdzono, Ŝe zawartość As w

próbkach  odpadów  po  procesie  bioługowania  bakteriami  autotroficznymi  jest
mniejsza  niŜ  w  materiale  surowym,  zaś  w  próbkach  po  działaniu  bakteriami
heterotroficznymi  zawartość  arsenu  w  nie  ulega  zmianie.  Ilość  As  wymywanego
wodą  (mobilność)  jest  znacznie  większa  w  próbkach  po  procesie  bioługowania  w
układzie sekwencyjnym w porównaniu z próbkami surowymi. Bakterie przekształciły
niemobilne związki arsenu w związki łatwiej dostępne.

Odpady po odzysku cennych składników metodą bioługowania stanowią

wiec zagroŜenie dla wód gruntowych i powinny być składowane na specjalnie
zabezpieczonych składowiskach.

KSTRAKCJA SEKWENCYJNA CYNKU W GLEBIE METODĄ

BCR

K.Nowak-Winiarska, U.Sienkiewicz-Cholewa

Państwowy Instytut Badawczy, Instytut Uprawy NawoŜenia i Gleboznawstwa

Zakład Herbologii i Technik Uprawy Roli, ul. Orzechowa 61, 50-540 Wrocław

Pierwiastki śladowe występują w glebie na róŜnych stopniach utlenienia i w

róŜnej  postaci,  które  mogą  mieć  odmienne  właściwości  chemiczne.  W  roztworze
glebowym metale cięŜkie mogą być obecne w postaci wolnych jonów, soli, bądź teŜ
w  postaci  organicznych  i  mineralnych  kompleksów.  W  fazie  stałej  gleby  mogą
występować  w  postaci  form  wymiennych,  specyficznie  zaadsorbowanych  i
połączonych  z  substancją  organiczną,  okludowanych  na  materiałach  amorficznych
bądź związane z pierwotnymi lub wtórnymi minerałami ilastymi.

Oznaczenie całkowitej zawartości jakiegoś pierwiastka wskazuje jedynie na

stopień zanieczyszczenia środowiska, natomiast nie informuje o biodostępności metal
i  wynikającego  z  tego  zagroŜenia  dla  roślin,  zwierząt  i  człowieka.  Ustalenie  form
dostępnych dla organizmów Ŝywych umoŜliwiają badania specjacyjne, które polegają
na działaniu na tę samą próbkę gleby kolejno róŜnymi roztworami. Kolejne ekstrakty
oddzielane  są  od  fazy  stałej  w  drodze  wirowania,  a  pozostałość  poddaje  się
następnemu  etapowi  ekstrakcji.  Frakcje  wydzielane  są  przy  uŜyciu  coraz  to
silniejszych odczynników.

Materiał glebowy zanieczyszczono symulacyjnie cynkiem w postaci ZnSO

7 H

O w ilości 150, 300, 450, 900 mg Zn

-1

s.m. gleby. W celu określenia form

cynku, wykonano sekwencyjną ekstrakcję chemiczną tego metalu w glebie metodą
BCR

(Community Bureau of Reference), której procedura została opracowana w

ramach  Standards,  Measurements  and  Testing  Programme  Komisji  Europejskiej.
Otrzymano  frakcje:  łatwo  rozpuszczalną  w  środowisku  kwaśnym  (frakcja  1-  kwas
octowy),  podatną  na  redukcję  (frakcja  2-  chlorowodorek  hydroksyloaminy),  podatną
na utlenianie (frakcja 3- nadtlenek wodoru/ octan amonu) oraz pozostałość (frakcja 4
-

6M HCl +14M HNO

). Dla sprawdzenia poprawności ekstrakcji sekwencyjnej

cynku, określono takŜe całkowite zawartości tego metalu w warunkach
odpowiadających

pozostałość

metody BCR.

Wyniki wykazały, Ŝe wzrastające zanieczyszczenie gleby cynkiem wpływało

przede  wszystkim  na  zwiększanie  udziału  pierwszej  frakcji.  Ta  część  metalu
występuje  w  roztworze  glebowym  jonów  wymiennych  oraz  węglanów  i  jest  łatwo
dostępna  dla  roślin.  Stanowiła  ona  69,1-89,1%  sumy  wszystkich  czterech  frakcji.
Kolejne frakcje stanowiły 6,2- 13,6%, 2,6-10,2% i 1,5-9%.

ZNACZANIE STOPNIA PODZIAŁU CHLORKÓW

ALKOKSYMETYLO

-2-

METYLO

-5-

HYDROKSYPIRYDYNIOWYCH

POMIĘDZY FAZY OBECNE PODCZAS BIODEGRADACJI

OLEJU NAPĘDOWEGO

Ł.Chrzanowski

, Monika Stasiewicz

, M.Owsianiak

, A.Szulc

A.Piotrowska-Cyplik

B.Wyrwas

, Z.Czarnecki

Politechnika Poznańska, Instytut Technologii i InŜynierii Chemicznej, pl. M. Skłodowskiej-
Curie 2, 60-965 Poznań

Technical University of Denmark, Department of Environmental Engineering,
2800 Kongens Lyngby, Denmark

Akademia Rolnicza im. A. , Instytut Technologii śywności Pochodzenia Roślinnego,
ul.Wojska Polskiego 31, 60-624 Poznań

Politechnika Poznańska, Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej,
ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznań

W biotechnologii środowiskowej wykorzystuje się dodatek związków powierzchniowo

czynnych celem zwiększenia rozpuszczalności hydrofobowych zanieczyszczeń. Powoduje to większą
ich biodostępność dla mikroorganizmów, a w konsekwencji wzrost biodegradacji. Zwiększenie
stopnia usunięcia ropopochodnych odbywa się

więc kosztem wprowadzenia do środowiska

związków powierzchniowo czynnych. Jednak tylko nieliczne prace zajmują się zagadnieniem
dystrybucji surfaktantów pomiędzy obecnymi w układzie fazami.

Ciekawą grupą kationowych związków powierzchniowo czynnych są chlorki 1-

alkoksymetylo-2-metylo-5-hydroksypirydyniowe. Ze względu na ładunek na atomie azotu, posiadają
szereg  unikalnych  właściwości.  Powszechnie  uwaŜa  się,  Ŝe  czwartorzędowe  sole  amoniowe
wykazują  silne  właściwości  antybakteryjne.  Ostatnio  szczególnie  zainteresowano  się  solami
pirydynowymi  w  aspekcie  cieczy  jonowych  stosowanych  jako  rozpuszczalniki  w  zielonej  chemii.
Wszelkie  zastosowania  przemysłowe  mogą  doprowadzić  do  skaŜenia  środowiska  naturalnego  tego
typu  związkami.  W  aspekcie  środowiskowym,  interesujący  wydaje  się  wpływ  tych  związków  na
przebieg  naturalnych  procesów  biodegradacyjnych.  W  pracy  podjęto  zagadnienie  podziału  szeregu
chlorków  (o  narastającej  długości  łańcucha  węglowodorowego)  1-alkoksymetylo-2-metylo-5-
hydroksypirydyniowych  pomiędzy  komórkami  mikroorganizmów,  olejem  napędowym  a  medium
mineralnym.  Poza  surfaktantem,  jest  to  typowy  układ  występujący  podczas  bioremediacji
ropopochodnych  w  środowisku.  Opierając  się  na  wynikach  biodegradacji  ropopochodnych
uzyskanych  w  naszym  zespole  badawczym,  wybrano  konsorcjum  środowiskowe,  w  skład  którego
wchodziły  następujące  bakterie:  Achromobacter  denitrificans,  Pseudomonas  putida,  Pseudomonas
aeruginosa, Pseudomonas alkaligenes o duŜym powinowactwie do substancji ropopochodnych.

Przeprowadzono badania, których celem było określenie zmian właściwości

powierzchniowych komórek na drodze adsorpcji wprowadzonych związków powierzchniowo
czynnych. Wykorzystano takŜe metodę DBAS (Disulphine Blue Active Substances), aby wyznaczyć
ilości surfaktantów kationowych w fazie wodnej (medium mineralne), a takŜe emulgujące
węglowodory.

Biodegradacja oleju napędowego dla mieszaniny bakterii bez dodatku surfaktantu

wynosiła  około  70  %  w  ciągu  7  dni.  Dodatek  surfaktantu  nie  powodował  zmian  biodegradacji  w
przypadku  zastosowania  związków  z  krótkim  podstawnikiem  (R3-R8).  Wprowadzenie  związków z
dłuŜszymi  podstawnikami  R>8  powodowało  obniŜenie  biodegradacji,  która  dla  związku  z
podstawnikiem R18 wyniosła 50 %. Uzyskano interesujące wyniki, które są przeciwstawne wynikom
przeprowadzonych  testów  toksyczności.  Według  tych  testów  związki  z  krótkim  łańcuchem
podstawnika  są  toksyczne.  Potwierdzają  to  takŜe  obliczone  wartości  Log  P.  Za  pomocą  metody
DBAS  udowodniono,  Ŝe  wybrane  surfaktanty  w  duŜym  stopniu  wpływają  na  właściwości
powierzchniowe  komórek,  a  przez  to  na  wydajność  procesów  biodegradacji  i  redukcję
zanieczyszczeń.

ADANIA ROŚLIN ZASIEDLAJĄCYCH TERENY POKRYTE

OSADAMI NANIESIONYMI PRZEZ TSUNAMI

L.Kozak

, A.Jankowiak, M.Kokociński, P.Niedzielski

Zakład Analizy Wody i Gruntów, Wydział Chemii Uniwersytetu

im. Adama Mickiewicza, ul. Drzymały 24, 60-613 Poznań

e-mail:

lkozak@amu.edu.pl

Pochodzący z języka japońskiego termin tsunami oznacza „falę portową”

(tsu-port, nami-fala). Tsunami powstaje

w wyniku podmorskich trzęsień ziemi,

osuwisk  i  wybuchów  wulkanów.  Fala  ta  na  otwartym  oceanie  jest  niemal
niezauwaŜalna,  poniewaŜ  jest  bardzo  długa  (100  i  więcej  kilometrów  długości),
niezbyt wysoka (do kilku metrów wysokości) i porusza się z ogromną prędkością. W
momencie  dotarcia  do  wybrzeŜa  tsunami  wytraca  prędkość  i  ulega  nagłemu
spiętrzeniu na  wysokość od kilku do kilkudziesięciu  metrów, aby  następnie  wedrzeć
się w głąb lądu na odległość nawet do kilkunastu kilometrów. Fala tsunami niesie ze
sobą  ogromne  masy  słonej  wody,  która  powoduje  długotrwałe  zasolenie  wód
powierzchniowych  i  podziemnych,  oraz  gruntów  pozbawiając  okoliczną  ludność
zasobów wody pitnej.

Oprócz wody tsunami zostawia na lądzie ogromne ilości osadów, które mogą

być  źródłem  zanieczyszczeń  (soli,  metali  cięŜkich,  metaloidów).  Podczas  pory
deszczowej  zanieczyszczenia  te  mogą  ulec  wypłukaniu  do  środowiska,  stwarzając
zagroŜenie  dla  organizmów  roślinnych  i  zwierzęcych.  Dlatego  wskazane  jest
oszacowanie  rozmiaru  dostępności  zanieczyszczeń  zawartych  w  osadach  dla
rosnących na nich roślin.

Celem pracy jest przedstawienie wyników analiz chemicznych roślin

zasiedlających  tereny  pokryte  przez  osady  naniesione  przez  tsunami,  które  dotknęło
26  grudnia  2004  roku  południowo-zachodnie  wybrzeŜa  Tajlandii.  Próbki  roślin  i
osadów pobierane były na początku 2007 roku w dwa lata po katastrofie. Dodatkowo
pobrane zostały próbki roślin i podłoŜa spoza obszaru dotkniętego tsunami. Próbki te
stanowiły pewnego rodzaju materiał odniesienia. Zarówno pobieraniem próbek, jak i
późniejszymi  analizami  geochemicznymi    zajmował  się  zespół  naukowy  złoŜony  z
geologów, biologów i chemików  Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

RZYDATNOŚĆ

mol

HCl L

-1

DO OZNACZANIA CYNKU

PRZYSWAJALNEGO W GLEBACH ZANIECZYSZCZONYCH

U.Sienkiewicz-Cholewa, K.Nowak-Winiarska

Instytut Uprawy NawoŜenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy

Zakład Herbologii i Technik Uprawy Roli, ul. Orzechowa 61, 50-540 Wrocław

W ocenie rozpuszczalności, toksyczności, bądź biologicznej przyswajalności

metali  stosuje  się  ekstrakcję  prostą,  której  celem  jest  oznaczenie  form  metali
rozpuszczalnych  w  roztworach  odzwierciedlających  ich  rzeczywistą  przyswajalność
dla  roślin.  W  Polsce  zgodnie  z  zaleceniami  IUNG-PIB  do  ekstrakcji  form
przyswajalnych  metali  uŜywa  się  powszechnie  mocnego  kwasu  1  mol  HCl

-1

Przeprowadzone dotychczas badania sugerują, Ŝe ekstrahenty do oznaczania form
potencjalnie dostępnych dla roślin powinny być jednak róŜne dla gleb
zanieczyszczonych i naturalnych.

W badaniach porównano przydatność róŜnych ekstrahentów do oznaczaniu

ilości cynku przyswajalnego w glebach zanieczyszczonych.. UŜyto gleby płowej
(piasek gliniasty), o odczynie kwaśnym (

pH 5,3) i

średniej zasobności w Zn.

Glebę

zanieczyszczono cynkiem

w postaci

ZnSO

7 H

O w ilości 150, 300, 450, 900 i 1350

mg Zn

-1

s.m. gleby. W materiale glebowym ilość cynku uznawaną za przyswajalną

dla roślin oznaczono w

1 mol HCl

-1

0,01 mol

CaCl

-1

Całkowitą zawartość

metalu oznaczono w mieszaninie stęŜonych kwasów HCl i HNO

w stosunku 3:1

W wyniku ekstrakcji kwaśnej w 1 mol HCl

-1

ilości cynku uwolnione z gleb

zanieczyszczonych dawką 150 i 300

mg Zn kg

-1

stanowiły 67-76% stwierdzonej

całkowitej zawartości składnika. W miarę zwiększania poziomu zanieczyszczenia do
1350 mg Zn·kg

-1

roztwór ten ekstrahował coraz większe ilości metalu do 98% formy

całkowitej. Są to ilości znacznie zawyŜone, zwaŜywszy na fakt, Ŝe w glebie naturalnej
udział formy przyswajalnej wynosi 30% formy całkowitej. Słabszy ekstrahent

0,01

mol

CaCl

-1

uwalniał z gleby znacznie mniejsze ilości Zn przyswajalnego dla

roślin. Udział formy przyswajalnej Zn w całkowitej zawartości składnika zwiększał
się równieŜ wraz ze wzrostem zanieczyszczenia i stanowił 38-74%. Przy najwyŜszych
stęŜeniach cynku w glebie (450-1350

mg Zn·kg

-1

)

1 mol HCl

-1

ekstahował takie

ilości metalu, jak stęŜone kwasy. O poprawności wykonania analiz świadczą
porównywalne zawartości cynku przyswajanego oznaczonego metodą BCR
(Community Bureau of Reference).

RAN

234

238

NA TERENACH UPRZEMYSŁOWIONYCH POLSKI

PÓŁNOCNEJ

(

WIŚLINKA

)

A.Boryło, W.Nowicki, G.Romanowski

Wydział Chemii, Uniwersytet Gdański, Katedra Chemii Analitycznej

ul. Sobieskiego 18/19, 80-952 Gdańsk

Celem pracy było oznaczenie aktywności

234

U i

238

U w próbkach wody

pobranych  wzdłuŜ  Martwej  Wisły  Na  obszar  dorzecza  rzeki  radionuklidy  uranu
dostają się głównie z opadu atmosferycznego oraz w wyniku stosowania w rolnictwie
nawozów  sztucznych  (głównie  fosforowych).  Spore  ilości  polonu  i  uranu  (a  takŜe
radu i toru) usuwane są do lokalnych odpływów Wisły wraz z wodami kopalnianymi.
Zlewisko Wisły obejmuje 2/3 obszaru Polski, a  istotnym elementem krajobrazu delty
Wisły  jest  najwyŜsza  na  śuławach  góra  –  składowisko  fosfogipsów  nad  Martwą
Wisłą w Wiślince. Ponad 30 lat temu w gminie Pruszcz Gdański zaczęła powstawać
hałda fosfogipsów. Fosforyty – podstawowy surowiec do produkcji – przywoŜone są
do  Gdańska  z  Afryki  Północnej,  głównie  z  Maroka.  Fosfogipsy  do  dzisiaj
transportowane  są  z  GZNF  barkami  do  Wiślinki  i  tam  wyładowywane  za  pomocą
taśmociągu.  Wysypisko  sięga  40  m  nad  poziom  morza,  waŜy  kilkanaście  milionów
ton. Razem ze strefą ochronną szerokości 300 m hałda zajmuje 85 hektarów.

Aktywności izotopów uranu

234

U i

238

U zostały zmierzone za pomocą

spektrometru Ralpha. Przeprowadzone badania wykazały, Ŝe izotopy uranu

234

U i

238

w analizowanych próbkach wody nie znajdują się w stanie równowagi
promieniotwórczej. Największe wartości stęŜeń uranu odnotowano w miejscach
połoŜonych najbliŜej hałdy w porównaniu z miejscami od niej oddalonymi. Wartości
stosunku aktywności

234

238

U mieszczą się w przedziale od 1,07 do 1,55.

Prezentowane badania naukowe wsparte zostały finansowo przez Ministerstwo Nauki
i Szkolnictwa WyŜszego w ramach grantów: DS-8210-4-0086-7, DS-8210-4-0086-8.

CENA STOPNIA ZANIECZYSZCZENIA WÓD

POWIERZCHNIOWYCHOKOLICY ELEKTROWNI BEŁCHATÓW

W ASPEKCIE PROEKOLOGICZNEJ DZIAŁALNOŚCI ZAKŁADU

A.Drzewińska, K.Karasińska

Wojskowa Akademia Techniczna, Instytut Chemii

ul. S. Kaliskiego 2, 00-908 Warszawa

Ostatnie dziesięciolecie to czas szczególnej wraŜliwości społeczeństwa na

potrzeby  ochrony  środowiska  naturalnego.  RównieŜ  zakłady  przemysłowe,  dzięki
coraz  większej  świadomości  pracowników  i  osób  zarządzających  przemysłem
przyłączyły  się  do  intensywnych  działań  na  rzecz  zminimalizowania  negatywnego
wpływu  na  środowisko  naturalne.  Elektrownia  Bełchatów  jest  jednym  z
przedsiębiorstw w duŜym stopniu zaangaŜowanym w ten proces.

Praca dotyczy interesującego zagadnienia związanego z oznaczaniem

wybranych analitów (SO

, NO

, Cl

, NO

, Hg, Cr, Pb, Cd) w próbkach wód

powierzchniowych pobranych z miejsc połoŜonych w okolicy Elektrowni Bełchatów.
Celem pracy była ocena skaŜenia badanych wód w/w analitami w aspekcie
proekologicznej działalności Zakładu.

Wytypowano 5 miejsc z których pobierano próbki wód do badań, dwa w

dalszej  odległości  od  elektrowni:  woda  płynąca  z  rzeki  Warty  (odległość  26  km),
woda płynąca z rzeki Krasówki (odległość 15,5 km) oraz trzy miejsca połoŜone bliŜej
elektrowni:  zbiornik  stojący  „Biały  Ług”  do  którego  dopływa  woda  z  Warty,
Krasówki,  Słoku  i  z  Rogowca  (odległość  1  km),  woda  płynąca  z  odwodnienia
wgłębnego  odkrywki  Kopalni  Węgla  Brunatnego  Bełchatów  (odległość  2  km),
sztuczny zbiornik retencyjny „Słok” na rzece Widawce (odległość (7 km) - odległości
podano w linii prostej od elektrowni.

Uzyskane wyniki badań pozwoliły na sformułowanie następujących

wniosków:

W badanych wodach powierzchniowych nie stwierdzono przekroczeń

dopuszczalnych stęŜeń metali cięŜkich moŜna więc wnioskować, Ŝe
składowiska odpadów stałych (popiołów) w elektrowni są prawidłowo
zabezpieczone.

Zarówno elektrofiltry jak i instalacje odsiarczania zamontowane na kanałach

spalin pracują z wymaganą efektywnością, gdyŜ nie stwierdzono przekroczeń
zawartości SO

i metali cięŜkich w wodach okolicy Elektrowni Bełchatów.

Na podstawie uzyskanych wyników analiz i znajomości wybranych

parametrów badane wody moŜna zakwalifikować do wód I klasy czystości
pod względem zawartości (SO

, NO

, Cl

, NO

, Cr, Pb, Cd i do II – IV

klasy czystości pod względem zawartości Hg. MoŜna więc stwierdzić, Ŝe
Elektrownia Bełchatów pomimo swej róŜnorodnej działalności nie powoduje
zanieczyszczeń wód.

Pomimo, Ŝe badania ograniczyły się do kilku analitów moŜna wnioskować, Ŝe stan
jakości badanych wód jest dobry. Przemawia za tym otwarcie kąpieliska na zbiorniku
retencyjnym Słok.

ORBENT CHELATUJĄCY Z DITIZONEM

WŁAŚCIWOŚCI

ANALITYCZNE

MOśLIWOŚCI ZASTOSOWANIA

J.Chwastowska, W.Skwara, J.Dudek, M.Sadowiska-Bratek

M.Dąbrowska, L.Pszonicki

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Dorodna 16, 03-195 Warszawa

Ditizon (difenylokarbazyd) jest typowym grupowym odczynnikiem

chelatotwórczym  reagującym  z  wieloma  pierwiastkami,  głównie  przejściowymi  d-
elektronowymi. Dlatego sorbent łączący zalety ekstrakcji do fazy stałej jako metody
wydzielania  z  uniwersalnością  ditizonu  rokował  duŜą  uŜyteczność  w  analizie
materiałów  o  złoŜonym  składzie,  jak  np.  materiały  środowiskowe,  szczególnie  w
połączeniu  z  absorpcyjną  spektrometrią  atomową  jako  metodą  końcowego
oznaczania.

Metodą statyczną wyznaczono zaleŜność % sorpcji od kwasowości

roztworu  dla  następujących  pierwiastków: Pt(II),  Pd(II),  Au(III),  Ag(I),  Hg(II),
Se(IV),  Te(IV),  Cu(II),  Bi(III),  Cd(II),  Pb(II),  Ni(II),  Co(II),  Fe(II),  Fe(III),  Tl(I),
Tl(III), In(III), Sb(III), Mn(II).

Na podstawie otrzymanych krzywych sorpcji wyznaczono optymalne

warunki wydzielania poszczególnych pierwiastków oraz określono moŜliwości
grupowego wydzielania pierwiastków.

Przeprowadzono równieŜ badanie procesu desorpcji stosując jako eluent

roztwory kwasów oraz rozpuszczalniki organiczne.

W naszym laboratorium sorbent ditizonowy został zastosowany w

metodach oznaczania Pt i Pd w glebach, pyle ulicznym i trawach [1]; Pb, Cd, Cu, i Bi
w wodach mineralnych [2]; w analizie specjacjacyjnej Se w wodach mineralnych [3]
oraz w metodzie oznaczania Pb, Cd i Cu w materiałach środowiskowych i produktach
Ŝ

ywnościowych [4].

L i t e r a t u r a

1. J. Chwastowska, W. Skwara, E. Sterli

ska, L. Pszonicki, Talanta, 64, 224 (2004)

2. J. Chwastowska, W. Skwara, E. Sterli

ska, J. Dudek, L. Pszonicki,

Chem. Anal., 52, 781 (2007)

3. J. Chwastowska, W. Skwara, J. Dudek, E. Sterli

ska, L. Pszonicki

Chem. Anal., 52, 253 (2007)

4. J. Chwastowska, W. Skwara, E. Sterli

ska, J. Dudek, M. D

browska,

L. Pszonicki, Chem. Anal. (Warsaw), (w druku)

ADANIA BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE OZNACZANIA ZAWARTOŚCI

PIERWIASTKÓW SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA W śYWNOŚCI

ORGANIZOWANE PRZEZ NARODOWY INSTYTUT ZDROWIA

PUBLICZNEGO

–

AŃSTWOWY

AKŁAD

IGIENY

–

WYNIKI

BADAŃ

2007

K.Starska, M.Wojciechowska-Mazurek, E.Brulińska-Ostrowska, U.Biernat

M.Plewa, K.Karłowski

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego–Państwowy Zakład Higieny, Zakład

Badania śywności i Przedmiotów UŜytku, ul. Chocimska 24, 00-791 Warszawa

Udział w badaniach biegłości stanowi podstawowy element programu

zapewnienia jakości wyników analiz w laboratoriach badawczych i jest obiektywnym
dowodem kompetencji laboratorium w zakresie wykonywanych analiz.

Laboratorium Zakładu Badania śywności i Przedmiotów UŜytku zgodnie z

Rozporządzeniem  Ministra  Zdrowia  z  dnia  26.04.2004  r.,  pełni  rolę  krajowego
laboratorium  referencyjnego  w  zakresie  badania  zawartości  pierwiastków
szkodliwych  dla  zdrowia  w  Ŝywności.  Zgodnie    z  Rozporządzeniem  (WE)  Nr
882/2004  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  z  dnia  29  kwietnia  2004  r.  jednym  z
obowiązków  laboratorium  referencyjnego  jest  organizacja  międzylaboratoryjnych
badań porównawczych dla laboratoriów sprawujących urzędową kontrolę Ŝywności.

Zakład Badania śywności i Przedmiotów UŜytku Narodowego Instytutu

Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, systematycznie od 1991 roku,
organizuje dla laboratoriów Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych badania biegłości w
zakresie oznaczania zawartości Pb, Cd, Cu, Zn, Hg, As i Sn w Ŝywności. Badania są
równieŜ dostępne dla wszystkich zainteresowanych laboratoriów, wykonujących
oznaczenia zawartości pierwiastków w Ŝywności.

Zasady organizacji badań i oceny wyników oparte są na „Międzynarodowym

zharmonizowanym protokole dla badań biegłości laboratoriów analitycznych” [1, 2].

Materiał kontrolny przekazywany uczestnikom przygotowany jest w

laboratorium Zakładu z uwzględnieniem stęŜeń metali i rodzaju matrycy
odpowiadających próbkom rutynowo oznaczanym przez laboratoria urzędowej
kontroli Ŝywności oraz sprawdzony pod względem jednorodności i trwałości.

W badaniach biegłości zorganizowanych w 2007 r. materiał kontrolny

stanowiła próbka mleka zagęszczonego, w której uczestnicy oznaczali zawartość Pb,
Cd, Zn, Cu, As, Hg, i Sn.
Spośród 36 laboratoriów biorących udział w badaniach zadowalające wyniki uzyskało
w zaleŜności od oznaczanego pierwiastka, od 74 do 100 % laboratoriów.

L i t e r a t u r a

1. The International Harmonized Protocol for the Proficiency Testing of (Chemical)

Analytical Laboratories

2. Przewodnik ISO/IEC 43 : 1997. Badanie biegło

ci poprzez porównanie

dzylaboratoryjne.

ADANIE BIEGŁOŚCI

ROŚLINY

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI

As,

Cd,

Cr,

Cu,

Hg,

Pb,

W GRZYBACH

SUSZONYCH

–

PIECZARKA SZLACHETNA

H.Polkowska-Motrenko, J.Dudek, E.Chajduk

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Zakład Chemii Analitycznej

ul. Dorodna 16, 03-195 Warszawa

W pracy przedstawiono sposób przeprowadzenia i wyniki badania biegłości:

ROŚLINY 7. Badanie zostało zorganizowane w roku 2007 przez Instytut Chemii i
Techniki

Jądrowej

przy

współpracy

Sekcją

Chemiczną

POLLAB-

CHEM/EURACHEM-PL  Klubu  Polskich  Laboratoriów  Badawczych  POLLAB  oraz
Stowarzyszeniem REFMAT i dotyczyło oznaczania zawartości całkowitej As, Cd, Cr,
Cu, Hg, Pb, Se i Zn w grzybach suszonych (pieczarka szlachetna). Badanie spełniało
wymagania  Przewodnika  ISO/IEC  43-1:1997  [1]  oraz  międzynarodowego
zharmonizowanego  protokołu  IUPAC  z  2006  r.  [2].  Materiał  do  badań  stanowiły
grzyby hodowlane. Zostały one wysuszone i zmielone zgodnie z procedurą stosowaną
przez  producentów  koncentratów  spoŜywczych.  Frakcję  materiału  o  średnicy  ziarna
poniŜej  1  mm  poddano  ujednorodnieniu,  a  następnie  rozdozowano  po  20  g  do
pojemników  z  poli(tereftalanu  etylenu)  i  poddano  sterylizacji  przez  napromienienie
wiązką

elektronów

akceleratorze

jądrowym.

Przeprowadzone

badanie

homogeniczności  wykazało,  Ŝe  materiał  był  homogeniczny  dla  próbek  o  masie  co
najmniej 500 mg. Wartości przypisane (referencyjne) i ich niepewności wyznaczono
na  podstawie  przeprowadzonego  niezaleŜnie  porównania  międzylaboratoryjnego,  w
którym  wzięło  udział  5  laboratoriów  referencyjnych  [3]  Próbki  do  badań  wraz  z
odpowiednimi  formularzami  informacyjnymi  zostały  wysłane  do  29  laboratoriów
uczestniczących  w  badaniu  biegłości.  Wyniki  uzyskane  przez  laboratoria  zostały
poddane  obróbce  statystycznej,  a  otrzymane  wartości  wskaźnika  z  (zeta)  stanowiły
podstawę do oceny kompetencji laboratoriów.

L i t e r a t u r a

1. Przewodnik ISO/IEC 43-1 Badanie biegło

ci poprzez porównania

dzylaboratoryjne. Cz

ęść

1 Projektowanie i realizacja programów badania

biegło

ci, PKN, Warszawa (2004)

2. M. Thompson, S.L.R. Ellison and R.Wood, The International Harmonized Protocol

for the Proficiency Testing of Analytical Chemistry Laboratories (IUPAC Technical
Report), Pure Appl. Chem., 78 No 1, 145 – 196 (2006)

3. ISO 13528:2005 Statistical methods for use in proficiency testing by
interlaboratory comparisons.

PRACOWANIE I WALIDACJA METODY OZNACZANIA RTĘCI

WE KRWI METODĄ

CV-AAS

A.Gazewski, M.Trzcinka-Ochocka, R.Brodzka

Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8

91-348 Łódź, e-mail:

gazewski@imp.lodz.pl

StęŜenie rtęci we krwi jest biomarkerem bieŜącej ekspozycji środowiskowej

na metylortęć pochodzącą głównie ze spoŜycia ryb.
Rtęć całkowitą we krwi oznaczano przy uŜyciu bezpłomieniowej absorpcyjnej
spektrometrii atomowej z generowaniem atomów rtęci techniką „zimnych par”, po
wcześniejszej mineralizacji próbek krwi przy uŜyciu roztworu nadmanganianu potasu
(KMnO

) i stęŜonego kwasu siarkowego (H

W pracy wykorzystano analizator par rtęci MERCURY / RA-3 model 3110

PL  japońskiej  firmy  Nippon  Corporation  (TESTCHEM  PSZÓW).  Określono
parametry  walidacyjne  metody:  liniowość,  zakres  roboczy,  precyzję  oznaczeń,
wykrywalność  i  oznaczalność.  Wiarygodność  uzyskiwanych  wyników  opracowanej
metody  sprawdzano  oznaczeniami  rtęci  w  referencyjnych  materiałach  odniesienia
Seronorm

(SERO AS) i ClinCheck®-Control Whole Blood (RECIPE).

Uzyskane granice wykrywalności (0,08µg/g) i oznaczalności (0,16µg/g) dla

rtęci całkowitej we krwi zapewniają moŜliwość wykorzystania opracowanych metod
w biologicznym monitoringu naraŜenia środowiskowego na metylortęć (MeHg).

Określono poziomy stęŜeń rtęci w próbkach krwi wybranej losowo grupy

osób, mieszkańców Miasteczka Śląskiego (n=20). Otrzymane wyniki stęŜeń rtęci
całkowitej we krwi mieszczą się w zakresie stęŜeń 0,11 - 9,39µg/l, ze średnią 1,64 ±
1,95µg/l (n=20), świadcząc o braku naraŜenia środowiskowego na metylortęć wśród
badanych osób.

Otrzymane wyniki stęŜeń rtęci całkowitej we krwi pozostają w zgodzie z

danymi cytowanymi w aktualnym piśmiennictwie, dla osób z ograniczoną
konsumpcją ryb pochodzenia morskiego.

EWNĘTRZNA KONTROLA JAKOŚCI ANALIZ

W LABORATORIUM ANALITYCZNYM

M.Trzcinka-Ochocka, R.Brodzka, A.Gazewski

Instytut Medycyny Pracy im prof. dra med. Jerzego Nofera, ul Św. Teresy 8

91-348 Łódź, e-mail:ochocka@imp.lodz.pl

Zgodnie normą PN-EN ISO/IEC 17 025 laboratorium powinno kontrolować

jakość wyników badań, poprzez regularne korzystanie z materiałów odniesienia oraz
udział w programach porównań międzylaboratoryjnych lub programach badania
biegłości.

Wewnętrzna kontrola jakości badań polega na stosowaniu materiałów

odniesienia  (standard  references  material  -  SRM)  o  certyfikowanej  (bądź
niecertyfikowanej)  zawartości  oznaczanej  substancji  lub  pierwiastka.  Stosowanie
wewnętrznej  kontroli  analiz  ma  istotne  znaczenie  w  sprawdzianie  dokładności
wyników,  zwłaszcza,  gdy  analiza  dotyczy  oznaczania  czynnika  chemicznego
występującego  w  śladowych  ilościach  w  materiale  biologicznym.  Analiza  próbek
materiału odniesienia pozwala na określenie stopnia zgodności uzyskanych wyników
z deklarowaną w certyfikacie zawartością oznaczanego czynnika oraz moŜe stanowić
potwierdzenie, Ŝe  uzyskiwane  wyniki dla próbek badanych, oznaczone równolegle z
próbkami materiału referencyjnego, są wiarygodne.

Uzyskane wyniki dla próbek materiału odniesienia powinny być zapisywane

w kartach kontrolnych wyników (Karta Shewharta lub Karta Westgarda) i
porównywane przy ponownym ich uŜyciu w celu potwierdzenia, ze nie nastąpiły

adne zmiany w jakości wykonywania analiz.

BieŜącą ocenę uzyskanych wyników wewnętrznej kontroli jakości prowadzi

się  w  oparciu  o  kryteria  Wheelera  pozwalające  stwierdzić  czy  wyniki  kontrolnych
pomiarów  są  akceptowane  czy  teŜ  znajdują  się  poza  zakresem  przyjętym  za
dopuszczalny.
Stosowanie  materiałów  odniesienia  stanowi  podstawowe  narzędzie  wewnętrznego
sterowania  jakością  badań  będąc  niezawodnym  sposobem  zapewnienia  jakości
wykonywanych analiz.

OSMETYKI JAKO OBIEKT ANALITYCZNY

M.Mojski

Politechnika Warszawska, Katedra Chemii Analitycznej

ul. Noakowskiego 3, 00-664 Warszawa

Kosmetyki pod względem wymagań jakościowych są porównywalne z

farmaceutykami  i  produktami  spoŜywczymi  ze  względu  na  bezpośrednie  kontakt  z
człowiekiem  i  zagroŜenia  zdrowotne  w  przypadku  niewłaściwego  składu.  Świadomość  tego
stanu  skłoniła  wiele  krajów  juŜ  dość  dawno  do  wprowadzania  aktów  prawnych,  o  róŜnych
stopniach  szczegółowości.  Stosowne  dokumenty  regulują  zasady  dopuszczenia  do
uŜytkowania, podają listy dopuszczanych/zakazanych składników produktów kosmetycznych, a
takŜe oficjalne procedury kontroli analitycznej.

Obecnie kraje europejskie, a w tym i Polska, jako obowiązującą przyjęły Dyrektywę

UE 76/768/EEC z późniejszymi uzupełnieniami i dostosowały do tego aktu swoje regulacje. W
Polsce taką regulację prawną stanowi Ustawa o Kosmetykach z 2001 roku.
Dyrektywa  UE  i  Ustawa  o  Kosmetykach  stanowią  podstawę  w  podejmowaniu  produkcji,
kontroli  analitycznej  i  dystrybucji  kosmetyków  w  Polsce.  Dla  analityki  kosmetyków
dokumenty te są punktem wyjścia gdyŜ określają zakresy badań i spodziewane poziomy stęŜeń
oznaczanych składników, a w pewnym stopniu dostarczają procedury analityczne.

Oficjalne metody analityczne publikowane przez Komisje UE, a takŜe metody

Farmakopei  Europejskiej,  obejmują  mniej  niŜ  30%  związków,  które  mogą  występować  w
produktach  kosmetycznych.  Prawodawstwo  UE  umoŜliwia,  w  przypadku  braku  metod
oficjalnych, stosowanie innych metod z preferowaniem polecanych przez FDA lub AOAC. Nie
ma ograniczeń, co do metod analitycznych stosownych w kontroli procesów produkcyjnych.

Produkty kosmetyczne są zbiorem materiałów o zróŜnicowanych stanach skupienia -

poczynając od stanu gazowego (aerozoli), poprzez roztwory rzeczywiste, emulsje, Ŝele po stan
stały. Z zasady są to kompozycje wieloskładnikowe ze złoŜoną matrycą i zawartościami
oznaczanych składników czynnych od dziesiątych części procenta do kilkunastu procent. Tylko
w przypadku moŜliwych zanieczyszczeń substancjami toksycznymi przeprowadzane są
oznaczenia na poziomie śladowym.

ZłoŜone matryce organiczne, rzadziej nieorganiczne lub nieorganiczno-organiczne,

powodują  konieczność  wstępnego  przygotowania  analitu  przez  mineralizację/roztworzenie  w
odpowiednim  rozpuszczalniku,  a  w  przypadku  matryc  nieorganicznych  stosowane  są
rozkładania próbek w agresywnym środowisku pod wysokim ciśnieniem. Ten wstępny etap jest
łączony  z  wydzielaniem  oznaczanych  związków.  Najczęściej  stosuje  się  ekstrakcję  do  fazy
stałej  (SPE),  ekstrakcję  ciecz-ciecz  i  rzadziej  destylację.  Wydzielanie  bywa  łączone  z
derywatyzacją,  czyli  reakcją  przetwarzania  oznaczanych  składników  w  postacie  dogodniejsze
w oznaczaniu np. charakteryzujące się fluorescencją.

Stosunkowo wysoki poziom stęŜeń analitów w analizach kosmetyków ułatwia dobór

metody oznaczania i stwarza moŜliwość uzyskiwania wyników z dobrą precyzją. Oznaczenia
chromatograficzne (HPLC, GC, TLC) są stosowane w ponad 60% próbek, a drugą techniką jest
spektrofotometria w zakresie VIS i w bliskim UV.

W analizach produktów kosmetycznych, jak i w całej analityce, powaŜnym

problemem jest ograniczona dostępność certyfikowanych materiałów odniesienia. Laboratoria
analityczne stosują rozwiązania zastępcze, które są uzasadnione zwłaszcza przy nowych
produktach. Obowiązkiem laboratoriów jest walidacja stosowanych metod analitycznych.

Szybki rozwój branŜy kosmetycznej, zwłaszcza wprowadzanie nowych produktów,

stwarza konieczność wprowadzania nowych oficjalnych metod analitycznych. Z drugiej strony
rozwój chemii analitycznej wymusza weryfikacje istniejących rozwiązań.

ECHNIKI ANALITYCZNE W PRZEMYŚLE PERFUMERYJNYM

OD METOD IZOLACJI

OKREŚLENIA STRUKTURY I SKŁADU

CHEMICZNEGO PO POMIAR PERCEPCJI ZAPACHU

I.Nowak

Wydział Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

ul. Grunwaldzka 6, 60-780 Poznań

Wszechstronne badania w naukach przyrodniczych w połączeniu z rozwojem

nanotechnologii,  elektroniki  oraz  technik  informatycznych  wywarły  głęboki  wpływ
na  nauki  interdyscyplinarne,  w  tym  na  chemię  analityczną.  Stosowanie  produktów
kosmetycznych  stało  się  współcześnie  waŜną  częścią  naszych  przyzwyczajeń  i  z
trudnością  moŜemy  sobie  wyobrazić  Ŝycie  bez  nich.  Identyfikacja  oraz  oznaczanie
składników  kosmetyków,  a  w  szczególności  środków  zapachowych,  jest  ogromnie
waŜne  przy  kontroli  ich  produkcji.  Metody  analityczne  umoŜliwiają  między  innymi
stwierdzenie,  czy  produkt  końcowy  odpowiada  charakterystyce  załączonej  do
oryginalnego składu, co jest wyjątkowo istotne przy produkcji prowadzonej w sposób
periodyczny.  Warto  takŜe  w  tym  miejscu  nadmienić,  Ŝe  jakość  wyrobów
perfumeryjnych  zmienia  się  takŜe  w  trakcie  przechowywania  i  uŜytkowania  w
wyniku rozkładu części związków i powstawaniu nowych.

Wykład

poświęcony

będzie

technikom

analitycznym

stosowanym

współcześnie  w  analizie  wyrobów  gotowych  oraz  wybranych  surowców
perfumeryjnych.  Szczególny  nacisk  będzie  połoŜony  na  aspekty  związane  ze
stosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Metoda ta, ze względu na
zdolność  rozdzielania  i  czułość  oznaczania,  umoŜliwia  śledzenie  w  czasie  zmian
zawartości  wielu  składników  jednocześnie,  co  jest  szczególnie  waŜne  w  przypadku
analizy tak znacznej liczby składników jakie występują w perfumach. Przegląd metod
analitycznych  zawierać  będzie  takŜe  techniki  komplementarne  do  chromatografii,  w
szczególności  spektroskopię  optyczną.  Ponadto  nowoczesne  metody  uzyskiwania
olejków  eterycznych,  w  tym  ekstrakcja  za  pomocą  płynu  w  stanie  nadkrytycznym,
czy  teŜ  za  pomocą  rozpuszczalnika  wspomagana  promieniowaniem  mikrofalowym
będą  dokładnie  przedstawione  i  omówione.  Nowoczesna  technologia  pozyskiwania
trudnych  do  uchwycenia  zapachów  –  head  space  –  oraz  problem  pomiaru  percepcji
zapachu zostaną takŜe wnikliwie streszczone.

YBRANE PIERWIASTKI W KOSMETOLOGII

K.Pasternak, M.Sztanke

Akademia Medyczna w Lublinie, Katedra i Zakład Chemii Medycznej

Pierwiastki odgrywają waŜną rolę nie tylko w budowie organizmu człowieka, ale takŜe w jego

funkcjonowaniu. Stan skóry jest w duŜym stopniu odbiciem stanu zdrowia człowieka, dlatego teŜ czynniki
wpływające na prawidłowe funkcjonowanie organizmu mają równieŜ wpływ na fizjologię skóry.
Biopierwiastki, oprócz funkcji strukturalnych, pełnią funkcje regulacyjne, metaboliczne, przekaźnikowe i
inne. Magnez i krzem są pierwiastkami waŜnymi dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Magnez, nazywany pierwiastkiem Ŝycia, zaliczany jest do makropierwiastków. Jest on szeroko

rozpowszechniony w przyrodzie, a jego zawartość w organizmie człowieka to ok. 25 g. Prawidłowe
stęŜenie magnezu w surowicy krwi wynosi 0,75-1,25 mmol/L, natomiast w erytrocytach 1,8-2,8 mmol/L.
Spełnia on w organizmie człowieka wiele funkcji o podstawowym znaczeniu. Jest aktywatorem około 300
enzymów, przez co uczestniczy w wielu procesach metabolicznych białek, tłuszczów i węglowodanów.

Zapotrzebowanie na magnez jest zaleŜne od wieku i stanu metabolicznego organizmu. Według

WHO wynosi ono 5-6 mg/kg m.c. W ostatnich latach coraz częściej stwierdzane są niedobory magnezu u
ludzi.  Niedobór  magnezu  moŜe  być  jawny  lub  utajony.  Jawny  niedobór  magnezu  cechuje  się
występowaniem  objawów  klinicznych,  a  w  badaniach  analitycznych  w  surowicy  krwi  stwierdzana  jest
hipomagnezemia.  Utajony  niedobór  magnezu  to  stan,  kiedy  przy  prawidłowej  magnezemii  istnieją
niedobory.

Diagnostyka laboratoryjna magnezu jest utrudniona o tyle, Ŝe jest to pierwiastek głównie

wewnątrzkomórkowy.  Z  całej  ilości  magnezu  tylko  niecałe  1%  znajduje  się  w  surowicy  krwi.  Z  tego
względu  badanie  poziomu  magnezu  w  surowicy  krwi  nie  dostarcza  pełnej  informacji  o  gospodarce  tym
pierwiastkiem i nie powinno być przeceniane. Krew stanowi najczęstszy materiał, w którym oznaczane jest
stęŜenie magnezu w surowicy krwi lub erytrocytach. Magnez moŜe być oznaczany równieŜ w leukocytach
czy trombocytach, ale te oznaczenia mają większe zastosowanie naukowe aniŜeli diagnostyczne. StęŜenie
magnezu  zjonizowanego  określa  się  przy  uŜyciu  elektrody  jonoselektywnej  dla  magnezu.  StęŜenie
magnezu  całkowitego  moŜe  być  oznaczane  w  płynach  kolorymetrycznie  lub  metodą  absorpcyjnej
spektrometrii atomowej (AAS) (w płynach i tkankach).

Magnez znalazł zastosowanie w profilaktyce, w leczeniu i kosmetologii. W kosmetologii

magnez  i  jego  związki  są  stosowane  w  produkcji  kosmetyków.  W  pudrach  stosowane  są  mydła
magnezowe,  węglan  magnezu,  tlenek  magnezu  czy  uwodniony  krzemian  magnezowy.  W  produktach  do
wybielania skóry jest stosowany nadtlenek magnezu oraz fosforan magnezowo-askorbinowy. Przeciwpotne
działanie  ma  podchloryn  magnezu  oraz  octan  magnezu.  Związki  magnezu  znalazły  zastosowanie  w
produkcji emulsji i past do zębów. Magnez jest równieŜ waŜnym składnikiem kremów, soli kąpielowych i
glinek kosmetycznych.

Krzem jest jednym z najpowszechniej występujących pierwiastków w przyrodzie. W świecie

roślin  najwięcej  krzemu  jest  w  skrzypach,  poziewniku,  rdeście  ptasim,  podbiale  i  pokrzywie  w  postaci
kwasu  ortokrzemowego.  U  ludzi  krzem  występuje  głównie  w  tkance  łącznej,  gdzie  związany  jest  z
mukopolisacharydami.  MoŜna  go  nazwać  „pierwiastkiem  młodości”,  poniewaŜ  jego  najwyŜszy  poziom  i
najintensywniejszy  metabolizm  występuje  u  ludzi  młodych  i  maleje  z  wiekiem.  Ma  on  podstawowe
znaczenie  w  rozwoju  kości,  tkanki  łącznej,  włosów,  paznokci.  Jest  czynnikiem  wpływającym  na
regenerację tkanek, mobilizującym procesy Ŝyciowe komórek, wzmacniającym odporność.

W wodach leczniczych krzem występuje w wodach słabo zmineralizowanych w formie kwasu

metakrzemowego. „Kompendium Krzemowe” – krzemionka koloidalna (kwas ortokrzemowy) stosowany
na skórę przyspiesza wchłanianie tlenu. Z dotychczasowych badań najlepsze wyniki obserwowano przy
leczeniu trądzika zwykłego oraz w łysieniu plackowatym. W obserwacjach dermatologicznych wykazano,
Ŝ

e woda źródlana zawierająca krzem i magnez w ilości 22 mg/L stosowana w postaci okładów i

kompresów łagodzi odczyny alergiczno-toksyczne. Dzienne zapotrzebowanie na krzem wynosi u dorosłego
człowieka 20-30 mg. Jego prawidłowe stęŜenie w surowicy krwi waha się w granicach od 5 do 20 µM.
W  diagnostyce  krzemu  stosowane  są  metody  spektrofotometryczne.  Najbardziej  dostępną  jest  metoda  na
drodze  tworzenia  kwasu  molibdeno-krzemowego  i  jego  redukcji  do  błękitu  krzemo-molibdenowego  przy
pomocy  kwasu  L-askorbinowego.  Metoda  AAS  jest  dokładna  jednak  jej  dostępność  jest  ograniczona
aparaturowo.

Pochodne silikonowe do produkcji, których słuŜy krzem są stosowane w produkcji emulsji,

lakierów do włosów, szamponów, płynów i pianki do golenia.

YNK I MIEDŹ W FIZJOLOGII I PIELĘGNACJI SKÓRY

J.Arct

WyŜsza Szkoła Kosmetyki i Pielęgnacji Zdrowia w Warszawie

i Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej

Sole i kompleksy metali naleŜą do szeroko stosowanych składników

kosmetycznych.  Wiele  z  nich  jest  kofaktorami  enzymów  i  dzięki  temu  wpływają  na
procesy  odnowy  tkankowej.  Z  kosmetycznego  punktu  widzenia  najwaŜniejszą  role
pełnią tu związki cynku i miedzi. Związki Zn między innymi biorą udział w regulacji
metabolizmu  kwasów  tłuszczowych  i  retinoidów,  regulują  podziały  komórkowe  w
stratum corneum, wpływają na melanogenezę, produkcję sebum i mają istotny wpływ
na reakcje immunologiczne  skóry,  między innymi hamują  podraŜnienia. Związki Cu
regulują  procesy  zachodzące  w  fibroblastach  –  syntezę  białek  fibrylarnych  i
glikozoaminoglikanów  skóry  właściwej.  Mają  istotny  wpływ  na  procesy
melanogenezy. Obydwa metale odgrywają waŜną rolę w ochronie przeciwrodnikowej
Ŝ

ywych warstw skóry. Przy podaniu zewnętrznym aktywność biologiczna tych metali

w  duŜym  stopniu  zaleŜy  od  formy  podania  w  duŜym  stopniu  warunkującej
biodostępność. W przypadku cynku doskonałe rezultaty daje zastosowanie ZnO i soli
kwasu pirolidonokarboksylowego. W tym drugim przypadku uzyskuje się dodatkowo
doskonałe działanie nawilŜające. Najlepszą formą podania miedzi jest jej kompleks z
trójpeptydem glicylo-histydylo-lizynowym (GHK), stosowany zarówno w medycynie
jak  i  kosmetologii  jako  czynnik  stymulujący  odnowę  tkankową  skóry  i  procesy
angiogenezy.  Obok  bezpośredniego  działania  fizjologicznego  sole  i  kompleksy  Zn  i
Cu  mają  zastosowanie  w  kosmetyce  jako  środki  przeciwbakteryjne  i  ochronne.
Przykładem  moŜe  tu  być  antyseptyczna  aktywność  glukonianu  miedzi  lub
przeciwpromienne  działanie  mikronizowanego  tlenku  cynku.  Kontaktowe  działanie
związków  cynku  i  miedzi  moŜe  równieŜ  wywoływać  reakcje  negatywne  –
mikronizowany  ZnO  moŜe  katalizować  tworzenie  anionorodników  nadtlenkowych  i
innych  potencjalnie  szkodliwych  rodników  a  kompleksy  Cu  z  sekwestrantami
powodują  uszkodzenia  DNA  i  ułatwiają  tworzenie  rodnika  hydroksylowego.
Czynnikiem  decydującym  o  działaniu  biologicznym  związków  cynku  i  miedzi  jest
zdolność przenikania przez warstwę rogową naskórka.

Zagadnienia biodostępności tych substancji są przedmiotem badań

prowadzonych w Katedrze Chemii Analitycznej Wydziału Chemicznego PW oraz w
Zakładzie Chemii Kosmetycznej WSZKiPZ

ERTYFIKOWANE KOSMETYKI NATURALNE

M.Sikora

Politechnika Łódzka, Instytut Podstaw Chemii śywności

ul. Stefanowskiego 4/10, Łódź 90-924

Segment kosmetyków naturalnych rozwija się bardzo dynamicznie.

Zainteresowanie odbiorców tego typu wyrobami w Europie systematycznie rośnie, co

wyraźnie przekłada się na pojawiające się dane statystyczne. W ostatnim roku

zaobserwowano 20% wzrost sprzedaŜy produktów tego segmentu. Obecnie przyjmuje

się, Ŝe 25 % uŜytkowników wybiera preparaty oparte na składnikach naturalnych.

Pomimo duŜego zainteresowania wyrobami naturalnymi przez długi okres

czasu brak było jednoznacznej definicji tego typu wyrobów. Bardzo często określenie

naturalny nie miało Ŝadnego przełoŜenia na skład recepturalny preparatu.

Deklarowana na opakowaniu lub ulotce reklamowej kosmetyku nazwa naturalny, nie

zawsze oznacza to samo. Bardzo często dotyczy ona zarówno wyrobów faktycznie

opartych na surowcach naturalnych jak i takich, które zawierają je w niewielkiej,

czasami śladowej ilości. Wszystko to spowodowało konieczność wytyczenia

określonych standardów dla kosmetyków naturalnych. Na całym świecie tworzone są

organizacje podejmujące działania w kierunku certyfikacji kosmetyków naturalnych.

Do najczęściej rozpoznawalnych na półkach sklepowych logo naleŜą kosmetyki

sygnowane przez ECOCERT i BDIH. Obie wymienione instytucje funkcjonują

według nieco odmiennych zasad.

ETODY

in vivo

BADANIA KOSMETYKÓW PO ICH APLIKACJI

K.Sebastian

1,2,3,4)

, W.Małgorzata

, Ł.Ewa

, D.Sylwia

J.Słoma Kuczyńska

Katedra i Zakład Farmakologii Uniwersytetu Medycznego

im. K.Marcinkowskiego w Poznaniu

Pracowania Kosmetologii Praktycznej Uniwesytetu Medycznego

im. K.Marcinkowskiego w Poznaniu

WyŜsza Szkoła Zawodowa Pielegnacji Zdowia i Urody w Poznaniu

Podyplomowa Szkoła Medycyny Estetycznej przy PTL

Metody badania kosmetyków oparte na ich aplikacji na skórę są jednymi

z najwaŜniejszych sposobów określenia ich aktywności i bezpieczeństwa stosowania.
Najczęściej badania in vivo przeprowadza się na ochotnikach celem określenia lub
potwierdzenia

ich

aktywności

dotyczącej

właściwości

nawilŜających,

przeciwzmarszczkowych,  promieniochronnych  (określenie  wartości  współczynnika
SPF),  zmniejszających  rumień,  antyperpiracyjnych  i  innych  deklarowanych  na
opakowaniach  kosmetyków  za  pomocą  odpowiedniej  aparatury  badawczej  zgodnie
z ustalonymi zasadami pomiaru.

Z punktu widzenia klinicznego o wiele waŜniejsze jest określenie

indywidualnej tolerancji danego kosmetyku lub pewnych jego składników.

Złotym standartem w określaniu telerancji pacjenta na kosmetyk jest próba

otwarta  (open  test)  polegająca  na  próbnej  aplikacji  kosmetyku  na  okolicę  skóry
zasłoniętą,  np.  za  małŜowiną  uszną,  co  umoŜliwi  ewentualne  ukrycie  odczynu  w
przypadku jego wystąpienia. Test otwarty moŜna takŜe wykonać w okolicy skóry na
którą zazwyczaj stosuje się dany kosmetyk. Istnieją kosmetyki w przypadku których
zaleca  sie  rutynowe  wykonanie  próby  otwartej  w  okolicy  zausznej  –  są  to  farby  do
włosów czy henna. Pewną modyfikacją tej próby jest tzw. metoda ROAT (reapetead
open  application  test)  polegający  na  naskórkowym,  otwartym,  wielokrotnym
nanoszeniu  badanej  substancji.  Kosmetyk  (lub  daną  substancję)  nakłada  się  bądź
wciera raz lub dwa razy dziennie przez jeden lub dwa tygodnie na powierzchnię skóry
wielkości ok. 1 cm

w wybranym przez lekarza miejscu (skóra palców, twarzy, czoła

itp.).

W pewnych, uzasadnionych przypadkach moŜna wykonac takŜe test typu

testu płatkowego na poszczególne kosmetyki uŜywane przez diagnozowaną osobę.

DUKACJA W ZAKRESIE KOSMETOLOGII

I CHEMII KOSMETYCZNEJ

K.Pytkowska

WyŜsza Szkoła Zawodowa Kosmetyki i Pielęgnacji

ul. Podwale 13, 00-252 Warszawa

Kosmetologia jako dziedzina wiedzy ma w Polsce długą tradycję.

Nowoczesny i dobrze zorganizowany przemysł kosmetyczny istniejący w Polsce

przed II Wojną Światową, został po powojennej nacjonalizacji przekształcony w sieć

duŜych fabryk, produkujących przede wszystkim na potrzeby byłego ZSRR. Obecnie

w Polsce wszystkie sektory rynku związane z kosmetologią przeŜywają niezwykle

dynamiczny rozwój. Drugim, niewątpliwie bardzo waŜnym, czynnikiem rozwoju

szeroko pojętego kształcenia kosmetologicznego stało się przystąpienie Polski do

Unii Europejskiej. Zmiana przepisów prawnych dotyczących zarówno produkcji,

dystrybucji i bezpieczeństwa stosowania jak i przepisów związanych z

funkcjonowaniem usług kosmetycznych, spowodowała powstanie wielu nowych

miejsc pracy i wywołała zapotrzebowanie na dobrze wykształconych specjalistów

obejmujących całokształt wiedzy kosmetologicznej.

W chwili obecnej w Polsce studia w zakresie chemii kosmetycznej są

prowadzone

szeregu

ośrodkach

akademickich.

Łącznie

poziomie

specjalizacyjnych studiów II stopnia i rocznych studiów podyplomowych,

przeznaczonych równieŜ dla osób juŜ pracujących w branŜy studiuje kaŜdego roku

około 70 studentów, z których ogromna większość bez trudności zdobywa pracę w

firmach produkujących i dystrybuujących kosmetyki i surowce kosmetyczne.

Wykład prezentuje zmiany jakie w ostatnich latach zaszły w systemie

kształcenia na poziomie średnim i wyŜszym w Polsce, w tym zmiany warunkujące

moŜliwości kształcenia w zakresie kosmetologii i chemii kosmetycznej.

Lista uczestników Konwersatorium i Szkoły Naukowej

Adamczyk

Agnieszka

UMCS, Lublin

Albińska

Jadwiga

Politechnika Łódzka

Arct

Jacek

WyŜsza Szkoła Zawodowa Kosmetyki
i Pielęgnacji Zdrowia, Warszawa

Baj

Tomasz

Akademia Medyczna, Lublin

Bańdurska

Beata

GlaxoSmithKline Pharmaceuticals S.A.,
Poznań

Barałkiewicz

Danuta

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Baranowska

Irena

Politechnika Śląska, Gliwice

Biegańska

Marta

Akademia Ekonomiczna, Poznań

Bielecki

Patryk

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Bieńkowski

Piotr

Analityka, Warszawa

Biernat

Urszula

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego,
Warszawa

Blicharska

Eliza

Akademia Medyczna, Lublin

Borycka

Liliana

WITKO, Łódź

Boryło

Alicja

Uniwersytet Gdański, Gdańsk

BraŜycka-
Szymańska

Danuta

Gdynia

Brodzka

Renata

Instytut Medycyny Pracy, Łódź

Buczek

Anna

Centrum Badań i Dozoru Górnictwa
Podziemnego, Lędziny

Bureć-Drewniak

Weronika

Uniwersytet Warszawski, Warszawa

Chojnacka-
Grochala

Agnieszka

Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza,
Warszawa

Cis

Andrzej

Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-
SpoŜywczego, Łódź

Czajkowska

Anna

Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
Przemysłu Gastronomicznego i Art.
SpoŜywczych, Łódź

Kwaśniewska

Dina

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Dobrowolski

Ryszard

UMCS, Lublin

DróŜdŜ

Halina

Instytut Badawczy Leśnictwa, Raszyn

Drzewińska

Anna

Wojskowa Akademia Techniczna, Warszawa

Dubowik

Romuald

Gdańsk-Zaspa

Dudek

Jakub

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej,
Warszawa

Dybczyński

Rajmund

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej,
Warszawa

Faber

Joanna

BOSMAL, Bielsko-Biała

Fabiś

Michał

AQUANET S.A., Poznań

Falender

Alicja

DAX COSMETICS sp. z o.o., Wiązowa

Feist

Barbara

Policealna Szkoła Zawodowa, Katowice

FruŜyńska

Marta

Państwowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna, Gryfino

Gackowska

Alicja

Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy,
Bydgoszcz

Gazewski

Artur

Instytut Medycyny Pracy, Łódź

Gembal

Anna

Instytut Uprawy NawoŜenia i
Gleboznawstwa, Puławy

Gołębiewska

Wiesława

Mennica Metale Szlachetne Sp. z o.o.,
Warszawa

Górzyński

Radosław

Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji, Warszawa

Grodowski

Jarosław

INTERTECH TRADING
CORPORATION S.A., Warszawa

Grys

Anna

Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich,
Poznań

Grzesiak

Joanna

Instytut Ochrony Roślin, Poznań

Hłyń

Tadeusz

Instytut Ochrony Roślin, Poznań

Ignaczak

GraŜyna

AQUANET, Poznań

Jakubowska

Monika

Politechnika Poznańska, Poznań

Janik

Iwona

Politechnika Poznańska, Poznań

Jankowska

Alicja

Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza,
Warszawa

Jankowski

Krzysztof

Politechnika Warszawska, Warszawa

Jaroń

Irena

Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa

Jedynak

Łukasz

Uniwersytet Warszawski, Warszawa

Jóźwiak

Agnieszka

DAX COSMETICS sp. z o.o., Wiązowa

Jurek-Gajownik

Jolanta

Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Ś

rodowiska, Bydgoszcz

Kacprzak

Jolanta

Politechnika Warszawska, Warszawa

Kaczmarkowski

Rafał

LGC Standards Sp. z o.o., Łomianki

Kamińska

Maria

Politechnika Poznańska, Poznań

Kapusta

Marek

WIOŚ Kraków, Tarnów

Karczmarek

Anna

Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy,
Bydgoszcz

Kiljan

Monika

Narodowy Instytut Leków, Warszawa

Kleszczewska

Ewa

WyŜsza Szkoła Kosmetologii i Ochrony
Zdrowia, Białystok

Knapik

Eugeniusz

Politechnika Poznańska, Poznań

Kocjan

Ryszard

Akademia Medyczna Katedra Chemii,
Lublin

Kołodziejczyk

Małgorzata

Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna, Konin

Konczalska

Aleksandra

Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów
i Kanalizacji, Warszawa

Koval

Marián

VILLA LABECO, Spišská Nová Ves
Słowacja

Kowalewska

Zofia

Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu
Rafineryjnego, Płock

Kowalska

Maria

Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy,
Bydgoszcz

Kozak

Lidia

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Kozak

Maria

Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Ś

rodowiska, Lublin

Kozioł

Renata

Zakłady Azotowe, Tarnów

Krawczyk

Magdalena

Politechnika Poznańska, Poznań

Król

Anna

LOTOS Lab Sp. z o.o., Czechowice-
Dziedzice

Król

Dominika

Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich,
Poznań

Król

Ewelina

Akademia Rolnicza, Poznań

Krzykwa

ElŜbieta

Uniwersytet w Białymstoku, Białystok

Kubiak

Mariusz

MERANCO, Poznań

Kubiczek

Marta

Instytut Metalurgii śelaza, Gliwice

Kuczyński

Sebastian

Uniwersytet Medyczny, Poznań

Kunca

Sylwia

POCH S.A., Bydgoszcz

Kwiatkowska

Anna

Inspekcja Weterynaryjna, Szczecin

Kwiatkowska

Agata

Akademia Rolnicza, Szczecin

Leśniewska

Barbara

Uniwersytet w Białymstoku, Białystok

Leśniewska

Ewa

Politechnika Łódzka, Łódź

Łukaszewski

Zenon

Politechnika Poznańska, Poznań

Maciołek

Krzysztof

AQUANET S.A., Poznań

Madyniak

Renata

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego,
Warszawa

Marczewska

Barbara

UMCS, Lublin

Markowska

Barbara

Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna, Poznań

Matusiewicz

Henryk

Politechnika Poznańska, Poznań

Matuszczak

Katarzyna

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Mazur

Ewa

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Miller

Monika

General Motors Manufacturing Poland Sp. z
o.o., Gliwice

Mojski

Mirosław

Politechnika Warszawska, Warszawa

Mroczkowska

Aneta

DAX COSMETICS sp. z o.o., Wiązowa

Nejman

Teresa

Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza,
Warszawa

Niesłuchowska

Alicja

ITA-TEST S.C., Warszawa

Nowak

Izabela

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza,
Poznań

Nowak-
Winiarska

Karolina

Zakład Herbologii i Technik Uprawy Roli,
Wrocław

Nowicki

Waldemar

Uniwersytet Gdański, Gdańsk

Olejniczak

Katarzyna

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Opydo

Jadwiga

Politechnika Poznańska, Poznań

Palacz

Magdalena

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Pałdyna

Joanna

Uniwersytet Warszawski, Warszawa

Pasternak

Kazimierz

Akademia Medyczna, Lublin

Pawlaczyk

Wanda

Politechnika Poznańska, Poznań

Pawlak

Maria K.

Politechnika Poznańska, Poznań

Pepłońska

Ewa

Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji, Warszawa

Pietruszewska

Anna

Inspekcja Weterynaryjna, Szczecin

Plewa

Monika

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego,
Warszawa

Polasiak-Dolata

Beata

AQUANET S.A., Poznań

Polkowska-
Motrenko

Halina

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej,
Warszawa

Potasznik

Magdalena

GlaxoSmithKline Pharmaceuticals S.A.,
Poznań

Prosińska

Renata

DAX COSMETICS sp. z o.o., Wiązowa

Przepiórkowska

Hanna

Instytut Badawczy Leśnictwa, Raszyn

Pytkowska

Katarzyna

WyŜsza Szkoła Zawodowa Kosmetyki i
Pielęgnacji Zdrowia, Warszawa

Raciborski

Maciej

Politechnika Poznańska, Poznań

Raduńska

Dorota

Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Ś

rodowiska, Bydgoszcz

Rajkowska

Monika

Akademia Rolnicza, Szczecin

Ramsza

Andrzej

Instytut Optyki Stosowanej, Warszawa

Retka

Jacek

Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa

Reszke

Edward

ERTEC, Wrocław

Rewerenda

Marcin

LAB, Warszawa

Rybak

Katarzyna

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego,
Warszawa

Saint

Andrew

GBC Scientific Instruments Pty. Ltd.,
Victoraia Canada

Samociuk-
Woźniak

Halina

Mennica Metale Szlachetne Sp. z o.o.,
Warszawa

Sienkiewicz-
Cholewa

Urszula

Instytut Uprawy NawoŜenia i
Gleboznawstwa, Wrocław

Sikora

Magdalena

Politechnika Łódzka, Łódź

Skowron

Monika

Uniwersytet Łódzki, Łódź

Sobańska

Magdalena

ITA-TEST S.C., Warszawa

Sobieszczuk

Ewa

Uniwersytet Gdański, Gdańsk

Socha

Katarzyna

Akademia Medyczna, Białystok

Stahl

Piotr

Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i
Kanalizacji, Lublin

Stanisz

Ewa

Politechnika Poznańska, Poznań

Stankiewicz

GraŜyna

Instytut Metalurgii śelaza, Gliwice

Stec

Katarzyna

Instytut Szkła, Ceramiki, Materiałów
Ogniotrwałych i Budowlanych, Gliwice

Stępniak

Izabela

Politechnika Poznańska, Poznań

Strojnowski

Tadeusz

KENDROLAB, Warszawa

Szymanowska

Justyna

AQUANET, Poznań

Šucman

Emanuel

Veterinární a farmaceutická univerzita, Brno
Czechy

Suliburska

Joanna

Akademia Rolnicza, Poznań

Surowiec

Janusz

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego,
Warszawa

Szałkowski

Mirosław

Polska Akademia Nauk, Kraków

Szkolmowski

Mariusz

GBC POLSKA, Warszawa

Szmyd

Ewa

Instytut Metali NieŜelaznych, Gliwice

Szopa

Sebastian

Polska Akademia Nauk, Zabrze

Sztanke

Małgorzata

Akademia Medyczna, Lublin

Szynkowska

Małgorzata
Iwona

Politechnika Łódzka, Łódź

Ślachciński

Mariusz

Politechnika Poznańska, Poznań

Tamborski

Zbigniew

Politechnika Łódzka, Łódź

Trzcinka-
Ochocka

Małgorzata

Instytut Medycyny Pracy, Łódź

Tyburska

Anna

Politechnika Warszawska, Warszawa

Wachowicz

Marek

Centralne Laboratorium Kryminalistyczne,
Warszawa

Wasiak

Wiesław

Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań

Wasilewska

Mariola

COMEF, Katowice

Wejnerowska

GraŜyna

Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy,
Bydgoszcz

Węsierska

Renata

Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Ś

rodowiska, Gdańsk

Włosek

Joanna

Politechnika Poznańska, Poznań

Wroczyński

Piotr

Akademia Medyczna, Warszawa

Wyciślik

Andrzej

Politechnika Śląska, Katowice

Wydra

Roman

SIGMA-ALDRICH, Poznań

Zagrodzki

Paweł

Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zambrzycka

ElŜbieta

Uniwersytet w Białymstoku, Białystok

Zaprutko

Lucjusz

Uniwersytet im. A.Mickiewicza, Poznań

Zembrzuska

Joanna

Politechnika Poznańska, Poznań

Zembrzuski

Włodzimierz Politechnika Poznańska, Poznań

Zgoła-
Grześkowiak

Agnieszka

Politechnika Poznańska, Poznań

Zubkowska

Marta

Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Ś

rodowiska, Poznań

Zwolińska

Dorota

LGC Standards Sp. z o.o., Łomianki

Zych-
Tomkowiak

Dorota

WITKO, Łódź

śurawska

Magdalena

J.S. Hamilton Poland Ltd., Gdynia

FIRMY

PREZENTUJĄCE W CZASIE KONWERSATORIUM

LITERATURĘ FACHOWĄ, APARATURĘ,

SPRZĘT I ODCZYNNIKI

♦

ANALITYKA

♦

COMEF

♦

ERTEC

♦

GBC POLSKA

♦

INTERTECH TRADING CORPORATION S.A.

♦

KENDROLAB

♦

LAB

♦

LGC Standards

♦

MERANCO

♦

POCH S.A.

♦

SIGMA-ALDRICH

♦

TESTCHEM

♦

VILLA LABECO

♦

WITKO