plik

wyborcza – realizowana jest przez cały czas, ze szczególnym nasileniem w czasie
wyborów i kampanii wyborczej. Można wyróżnić dwa jej składniki: selekcję
kandydatów na wybieralne stanowiska oraz formułowanie programu wyborczego.



Selekcja kandydatów jest niezwykle ważnym elementem wyborczej funkcji partii;
przez nią formułuje się elita polityczna państwa.



Program wyborczy po przeprowadzeniu wyborów przekształca się z propozycji
politycznych partii w wyraz opinii społecznej.

rządzenia – może być rozumiana dwojako.

Po pierwsze jako sprawowanie władzy po

wygranych wyborach. Po drugie możemy tę funkcję pojmować jako próbę wpływu
opozycji na władze państwowe.

kształtowania opinii i postaw politycznych – kształtuje opinię społeczną, propagując
programy partyjne, promując postawy obywatelskie.

Typologia partii politycznych

Klasyfikacji wszystkich partii politycznych dokonuje się przeważnie na dwóch

płaszczyznach – ze względu na cechy organizacyjne i sposób funkcjonowania oraz ze
względów ideologiczno-programowych.

Podział partii politycznych ze względu na

Strukturę i charakter działania

struktura organizacyjna



komitetowe – nie posiadają zbyt rozbudowanej struktury, pełnią rolę komitetu
wyborczego, który skupia wyspecjalizowanych działaczy i szczególnie uaktywnia
się w czasie wyborów



rozwinięte – posiadają trwałą i rozbudowana strukturę organizacyjną

liczba członków



kadrowe – zrzeszają niewielką liczbę osób (aktywistów), które zwykle muszą
spełniać określone kryteria



masowe – skupiają dużą liczbę członków, gromadzą zarówno działaczy, jak
i zwolenników

W. Sokół, M. Żmigrodzki, Współczesne partie i systemy partyjne. Zagadnienia teorii i praktyki politycznej,

Lublin 2008, s. 14 i 15.

P. Leszczyński, T. Snarski, Wiedza o społeczeństwie. Vademecum maturalne 2009, Gdynia 2009, s. 105.

– 4 –

podział władzy w strukturach



scentralizowane – wszystkie ważne decyzje są podejmowane przez organy
centralne



zdecentralizowane

–

struktury

lokalne

mają

zakres

samodzielności

w podejmowaniu decyzji

Program

konserwatywne – głoszą przywiązanie do tradycji, ich przedstawiciele są
zwolennikami gospodarki rynkowej i silnego państwa zarówno wewnątrz, jak i na
zewnątrz, np. PiS

chrześcijańskie – odwołują się do społecznej nauki kościoła, działania opierają
o zasady wynikające z doktryny chrześcijańskiej, np. ZChN

liberalne - odwołują się do różnych odmian doktryny liberalnej, wolności jednostki,
wolnej gospodarki rynkowej, np. UW

socjalistyczne, socjaldemokratyczne – podstawowe idee programowe to
równouprawnienie wszystkich grup społecznych, rozdziała państwa i Kościoła,
rozbudowana socjalna funkcja państwa, np. SLD

komunistyczne – w programach odwołują się do idei eurokomunizmu i ideologii
nowej lewicy

wiejskie (chłopskie) – w programach nawiązują do agraryzmu, postulują wspieranie

obszarów wiejskich i chłopów w konflikcie miasto-wieś, np. PSL

etniczne, regionalne – postulują emancypację grup etnicznych oraz mniejszości
regionalnych

skrajnie prawicowe – głoszą hasła nacjopnalizmu, rządów silnej ręki, rasizmu,
wykazują wrogość wobec „obcych”

ekologiczne – głoszą sprzeciw wobec wykorzystywania energii jądrowej, opowiadają

się za ochroną środowiska, rozbrojeniem, obroną pokoju, np. Zieloni 2004

System partyjny – pojęcie i typologia

System partyjny to wszystkie partie działające w danym kraju oraz całokształt

zachodzących między nimi relacji i powiązań

W skład systemu partyjnego wchodzą także

normy – regulujące stosunki pomiędzy poszczególnymi partiami, relacje
wewnątrzpartyjne oraz stosunki pomiędzy partiami a strukturami państwowymi;
normy te mogą mieć charakter uregulowań prawnych lub zwyczajów.

relacje – pomiędzy partiami, jak i wewnątrz nich; opisują one stosunki pomiędzy

ugrupowaniami rywalizującymi ze sobą w celu przejęcia władzy, lub też współpracują
w celu jej sprawowania.

P. Leszczyński, T. Snarski, op. cit., s. 106.

http://pl.wikipedia.org/wiki/System_partyjny

– 5 –

funkcje – zadania, jakie system partyjny musi wypełnić w danym systemie

politycznym; funkcje systemu partyjnego można podzielić na dwie grupy: polityczne
i kulturalne.



polityczne to m.in. spełnianie roli jedynego forum legalnej walki o władzę,
mobilizowanie społeczeństwa do działalności politycznej, selekcja liderów
politycznych, przeprowadzanie wyborów



kulturowe to przede wszystkim kształtowanie kultury politycznej polityków i ich
wyborców

Ze względu na liczbę partii mających realne szanse zdobycia i utrzymania władzy

państwowej

jednopartyjny – opiera się na zakazie działania innych partii, oprócz rządzącej
(występował w państwach faszystowskich i komunistycznych);

dwupartyjny – tylko dwie partie spośród wielu legalnie działających, mają realne
szanse zdobycia władzy (Wielka Brytania i Stany Zjednoczone);

wielopartyjny – trzy lub więcej partii ma możliwość wygrania wyborów i utworzenia
rządów. Cechą tego systemu jest brak partii mającej stałą przewagę, co może
skutkować niestabilnością rządu. Dlatego partie, chcąc się ustrzec przed taką sytuacją,
zawierają koalicje przed albo po ogłoszeniu wyników wyborów;



partii dominującej – istnieje wiele partii, ale tylko jedna jest na tyle silna by rządzić
samodzielnie,



blokowy – istnieje wiele liczących się partii, które przed wyborami tworzą dwa
rywalizujące ze sobą bloki, a po wyborach zwycięski blok tworzy rząd (np. Francja),



rozbicia wielopartyjnego – żadna z partii nie jest na tyle silna, by rządzić
samodzielnie, dlatego istnieje konieczność stworzenia taktycznych koalicji, aby
uzyskać

niezbędną

efektywnego

sprawowania

władzy

większość

w parlamencie.

Charakterystyka polskiego systemu partyjnego

W Polsce występuje system rozbicia wielopartyjnego, jednak bez partii dominującej.

Nowelizacja  Konstytucji  PRL  uchwalona  29  grudnia  1989  wprowadziła  w  Polsce  pluralizm
polityczny.  Zerwała  także  z  konstytucyjną  hegemonią  PZPR  w  polskim  systemie  partyjnym.
W latach  90.  ukształtował  się  system  wielopartyjny,  charakteryzujący  się,  zwłaszcza
w początkowym okresie transformacji znacznym rozdrobnieniem.

Obecna Konstytucja gwarantuje wolność tworzenia i działania partii politycznych

stosujących metody demokratyczne. Nakazuje też jawność ich finansowania. Zakazane jest
natomiast funkcjonowanie partii i organizacji odwołujących się do totalitarnych praktyk

http://portalwiedzy.onet.pl/83712,,,,system_partyjny,haslo.html

P. Leszczyński, T. Snarski, op. cit., s. 106.

– 6 –

nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także nawołujących do nienawiści lub przemocy, bądź
zakładających utajnienie swoich struktur lub członkostwa. Zasady dotyczące działania partii
określone są w Ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych

Zasady prawa wyborczego w państwie demokratycznym

Do uniwersalnych norm regulujących proces powołania organów przedstawicielskich

należy zaliczyć następujące zasady

powszechności – to prawo uczestniczenia w wyborach (czynne i bierne prawo
wyborcze), które przysługuje każdemu obywatelowi posiadającemu zdolność do
wykonywania czynności prawnych;

równości – każdy głos jest równy głosowi innego wyborcy pod względem liczby, jak
i siły głosu;

bezpośredniości – wyborca oddaje głos bezpośrednio na kandydata lub na określona
listę kandydatów i nie istnieje ogniowo pośrednie, np. kolegium elektorów;

tajności – zachowanie anonimowości oddanego głosu.

Podmioty polityki społecznej

Podmioty polityki społecznej to osoby prawne zajmujące się prowadzeniem polityki

społecznej. Są to podmioty odpowiedzialne za likwidowanie różnic społecznych, za
wyrównywanie szans życiowych ludzi potrzebujących jak i za poprawę ich położenia
materialnego

Podmioty polityki społecznej wyróżnia się pod względem:



obszaru działania (globalne, regionalne, krajowe, lokalne)

globalne – są to organizacje międzynarodowe, które w swoim zasięgu działania mają

określone kwestie socjalne występujące w skali globalnej. Organizacje te to np. ONZ
i jej agendy oraz programy wyspecjalizowane (MOP – Międzynarodowa Organizacja
Pracy, Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy)

regionalne – obejmujące swoim działaniem obszar kontynentu. Ma to miejsce np.

w przypadku Rady Europy i Unii Europejskiej, realizujące program polityki społecznej
w obrębie kilkunastu lub kilkudziesięciu państw członkowskich lub w danym
regionie

krajowe – są to osoby prawne działające w skali danego kraju. Te z kolei można

podzielić na: organizacje publiczne i pozarządowe

pl.wikipedia.org/wiki/Ustrój_polityczny_Polski

A. Kunicka-Goldfinger, M. Podbielkowski, W. Kunicki-Goldfinger, Repetytorium poziom podstawowy

i rozszerzony: wiedza o społeczeństwie, Warszawa – Bielsko-Biała 2010, s. 121-123.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Podmioty_polityki_spo%C5%82ecznej

– 7 –

lokalne – działające na obszarze określonego terytorium – wsi, gminy, powiatu.

Przykładem tego typu podmiotu jest samorząd terytorialny



charakteru podmiotów krajowych (organizacje publiczne, organizacje pozarządowe)

podmioty państwowe mają za zadanie porządkowanie życia społecznego, tworzenie

osłon socjalnych na poziomie ekonomicznych możliwości budżetu. Ich zadaniem jest
także wyrównywanie szans życiowych zgodnie z zasadą konstytucyjnej
sprawiedliwości

podmioty pozapaństwowe mają na celu wszechstronne uzupełnianie działań

państwa na rzecz grup najsłabszych ekonomicznie, np. Caritas, Monar, Polska Akcja
Humanitarna



rodzajów działania (ustawodawcze, wykonawcze, kontrolne, sądownicze, inspirujące)

ustawodawcze podmioty polityki społecznej decydujące o kształcie ustawodawstwa

socjalnego w której skład wchodzą Sejm i Senat

wykonawcze: Minister Pracy i Polityki Społecznej, Minister Zdrowia, Minister

Edukacji Narodowej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

kontrolne: Państwowa Inspekcja Pracy, NIK, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik

Praw Dziecka

sądownicze: sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, sądy rodzinno- opiekuńcze

Funkcje rodziny

Rodzina – podstawowa komórka społeczna, składająca się z rodziców, dzieci

i krewnych. Cechuje ją więź formalna określająca wzajemne obowiązki rodziców i dzieci,
więź małżeńska, a także wspólnota materialna i mieszkaniowa oraz zespół pełnionych przez
nią funkcji

Podstawowe funkcje rodziny



prokreacyjna – wydawanie na świat potomstwa; pozwala na biologiczne przetrwanie
społeczeństwa oraz zaspokaja emocjonalno-rodzicielskie potrzeby współmałżonków



socjalizacyjna – polega na przygotowaniu dzieci do samodzielnego życia i pełnienia ról
społecznych; jest to szeroko rozumiane wychowanie dzieci, najlepiej dokonuje się przy
współudziale obojga rodziców. W proces ten zaangażowane są także inne osoby, np.
dziadkowie.



ekonomiczna – pozwala na zaspokajanie materialnych potrzeb rodziny; w skład każdej
rodziny wchodzą osoby, które zdobywają środki na jej utrzymanie; dzięki ich
aktywności rodzina może funkcjonować jako pewna całość; członkowie rodziny tworzą
wspólnie gospodarstwo domowe



opiekuńczo-zabezpieczająca – polega na zapewnieniu środków niezbędnych do życia
oraz sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnymi, chorymi lub starszymi członkami

http://portalwiedzy.onet.pl/33575,,,,rodzina,haslo.html

http://www.wos.org.pl/sciaga/spoleczenstwo/funkcje-rodziny.html

– 8 –

rodziny, którzy ze względu ma wiek i stan zdrowie nie mogą same zaspokoić własnych
potrzeb



rekreacyjna – zaspokajanie potrzeby odpoczynku i rozrywki (wspólne wyjście do kina,
na mecz; oglądanie telewizji)



seksualna – rodzina jest społecznie akceptowaną formą współżycia płciowego



stratyfikacyjna  –  polega  na  nadawaniu  przez  rodzinę  pozycji  społecznej  swoim
członkom  –  dzieci  dziedziczą  po  swoich  rodzicach  pozycję  społeczną  (widać  to
szczególnie  w  kastowych  społeczeństwach  –  np.  Indie.  Na  gruncie  Polskim  dobrym
przykładem  są  np.  „kasty  adwokackie”  –  kancelarię  dziedziczy  się  z  dziada  pradziada
i ciężko ludziom spoza tego wąskiego kręgu wybić się na rynku)



kulturowa – przekazywanie dzieciom dziedzictwa kulturowego przez zapoznawanie ich
z dziełami sztuki, literatury, zabytkami itp.

Rola państwa w gospodarce rynkowej

Najbardziej typowe przejawy roli państwa w gospodarce to



legislacyjna,  czyli  tworzenie  prawa  obowiązującego  podmioty  gospodarcze  oraz
regulującego  obowiązujące  między  nimi  zasady  współdziałania  i  konkurencji.
Przejawem  roli  legislacyjnej  jest  również  stworzenie  sprawnych  instytucji
zapewniających przestrzeganie prawa (sądy, policja, administracja);



regulacyjna,  czyli  wpływ  na  otoczenie  ekonomiczne,  w  którym  działają  podmioty
gospodarcze.  Rolę  tę  państwo  wypełnia  poprzez  prowadzoną  przez  siebie  politykę
gospodarczą: pieniężną, fiskalną, oraz strukturalną;



dostarczyciela  dóbr  publicznych  -  dobra  publiczne  to  takie,  które  państwo  może
dostarczyć  skuteczniej  niż  sektor  prywatny,  a  które  służą  zaspokojeniu  potrzeb
społeczeństwa;



redystrybucyjna, czyli zmiana struktury dochodów, skierowana w stronę ochrony grup
słabszych ekonomicznie w celu zwalczania ubóstwa. Role tę państwo wypełnia poprzez
politykę  podatkową,  politykę  transferów  pieniężnych  kierowanych  do  gospodarstw
domowych  oraz  politykę  świadczeń  dostarczanych  gospodarstwom  domowym
nieodpłatnie, lub poniżej cen rynkowych (jest to więc redystrybucja dochodów, będąca
elementem systemu państwa opiekuńczego);



właścicielska, czyli państwowa własność części przedsiębiorstw funkcjonujących na
rynku (przedsiębiorstw państwowych).

www.nbportal.pl/pl/commonPages/EconomicsEntryDetails?entryId=24&pageId=608

– 9 –

Protekcjonizm w handlu międzynarodowym

(definicja, motywy, instrumenty)

Protekcjonizm handlowy – polityka gospodarcza, mającą na celu utrudnienie

producentom z innych krajów dostępu do rynku krajowego, np. poprzez wprowadzenie ceł,
kwot, koncesji, zakazów lub innych przeszkód dla swobodnego handlu. Celem takiej polityki
jest zazwyczaj wspieranie własnych producentów, poprzez stworzenie im preferencyjnych
warunków sprzedaży na krajowym rynku

Źródłem tak pojmowanej koncepcji zagranicznej polityki gospodarczej było

przekonanie,  że  zasady  wolnego  handlu  i  wolnej  gry  sił  rynkowych  zagrażają  niektórym
słabiej  rozwiniętym  krajom  —  produkowane  przez  nie  dobra  są  droższe  na  własnych
krajowych rynkach niż importowane.

Narzędzia protekcjonizmu: w zakresie zmniejszania importu cła, ograniczenia ilościowe

(kwoty), dewizowe, bariery pozataryfowe, zakazy przywozu; w zakresie popierania eksportu
— subsydia, premie wywozowe, ulgi podatkowe, bonifikaty za usługi transportowe,
promocja

10.

Współczesne systemy komunikowania masowego

Komunikacja masowa oparta jest na technicznych środkach masowego przekazu

(telewizja, Internet, radio, prasa). Komunikacja pozwalająca na jednoczesne dotarcie
z informacjami do dużej liczby osób na całym świecie

Media mają silny społeczny

i kulturowy wpływ na społeczeństwo. Jest to uzależnione od ich możliwości dotarcia do
szerokiej publiczności.

Środki komunikowania masowego zwane są inaczej środkami masowego przekazu, jak

również mass mediami.

Mass media to instytucje oraz urządzenia techniczne służące do

szerokiego i szybkiego przekazywania informacji wielkim, zróżnicowanym i anonimowym
grupom ludzi. Wśród nich wyróżnia się media tradycyjne: książkę, prasę, radio, telewizję,
film; media alternatywne: bezpośrednią telewizję satelitarną i kablową, magnetowidy, płyty
kompaktowe, teletekst, wideotekst, komputery multimedialne.

http://www.nbportal.pl/pl/commonPages/EconomicsEntryDetails?entryId=142&pageId=608

http://biznes.pwn.pl/index.php?module=haslo&id=3962848

http://portalwiedzy.onet.pl/86780,,,,komunikacja_masowa,haslo.html

– 10 –

11.

Rola prasy w kształtowaniu opinii publicznej

Opinia publiczna – ogół poglądów, ocen i sądów wyrażanych przez członków

społeczeństwa lub znaczniejsze grupy, dotyczących funkcjonowania państwa i jego
podstawowych instytucji

Prasa obok funkcji komunikowania społecznego, pełni również rolę dialogu

społecznego.  Dialog  zwiększa  skłonność  ludzi  do  ulegania  kierowanych  do  nich  próśb  czy
apeli.  Przeciętny  czytelnik  nie  angażuje  się  w  proces  refleksji  nad  przedstawionymi  mu
wydarzeniami.  Gdyż  nie  posiada  odpowiednio  wszechstronnej  wiedzy  na  temat  danego
wydarzenia.  Dlatego  w  większości  przypadków  czytelnik  przyjmuje  podane  informacje  za
prawdę.  Sytuacja  ta  jest  bardzo  korzystna,  jeżeli  podane  informacje  są  prawdziwe,  wtedy
właśnie dochodzi do budowania formy dialogu pomiędzy nadawcą, a odbiorcą.

Negatywną cechą dialogu społecznego jest sytuacja gdy czytelnik zostaje poddany

manipulacji lub w świadomy sposób okłamywany. Dzieje się tak w momencie, gdy prasa
opiera swoje informacje na wątpliwych przesłankach.

Główną siłą prasy jest wpływanie na świadomość ludzi, tym samym na ich poglądy,

postawę,  a  w  konsekwencji  również  na  zachowanie  ludzkie.  Jednak  prasa  powinna  też
zmuszać  do  refleksji  i  myślenia,  nad  wydarzeniami,  zachowaniami, opiniami  czy postawami
społecznymi.  W  społeczeństwie  obywatelskim  powinno  też  występować  nieposłuszeństwo
wobec  narzuconego  toku  myślenia,  czytelnik  powinien  wyzwalać  refleksję,  skłaniającą  do
przemyśleń.  Gdyż  prasa  rozpowszechniając  określone  poglądy,  stała  się  ważnym
środowiskiem kształtowania nastrojów społecznych. W ten sposób może formować emocję
pozytywne, negatywne lub zrównoważone

12.

Główne podmioty stosunków międzynarodowych

Podstawowy podział uczestników stosunków międzynarodowych przebiega na linii:

państwa i uczestnicy pozapaństwowi. W ramach drugiej grupy wyróżnia się: narody,
organizacje międzynarodowe, uczestników transnarodowych (przedsiębiorstwa, fundacje,
kościoły), uczestników subpaństwowych (np. partie polityczne, organizacje społeczne, osoby
fizyczne)

Państwa należą do najważniejszych uczestników i podmiotów międzynarodowych

stosunków  politycznych.  Podstawą  ich  funkcjonowania  są  systemy  polityczne,  w  obrębie
których funkcjonują oraz normy prawa międzynarodowego. Państwa mają zasadniczy wpływ
na  dynamikę  i  rozwój  stosunków  międzynarodowych.  Kreują  one,  regulują  i  determinują
całość  stosunków  w systemach  międzynarodowych.  Mają  niezmienne  prawo  do

http://portalwiedzy.onet.pl/88843,,,,opinia_publiczna,haslo.html

http://ficu.salon24.pl/178124,rola-prasy-w-ksztaltowaniu-opinii-publicznej

W. Malendowski, Cz. Mojsiewicz, Stosunki międzynarodowe, Wrocław 2004, s. 39-42.

– 11 –

suwerennego działania na arenie międzynarodowej, realizując różnorodne formy swej
aktywności międzynarodowej.

Biorąc pod uwagę zakres skutecznej zdolności do działań międzynarodowych,

wszystkie państwa można podzielić na następujące grupy:

a) mocarstwa uniwersalne – zdolne do działań w skali globalnej we wszystkich

dziedzinach stosunków zewnętrznych, np. USA;

b) mocarstwa sektorowe – zdolne do działań w skali globalnej w jednej dziedzinie, np.

gospodarczej – Japonia;

c) mocarstwa regionalne – zdolne do skutecznego oddziaływania w regionie, np.

Francja;

d) państwa zdolne do efektywnego działania w skali lokalnej, np. Polska.

Narody

należą

jednych

najważniejszych

uczestników

stosunków

międzynarodowych. Przez pojęcie naród rozumiemy wielką grupę społeczną związaną
wspólnotą losów historycznych, kulturą, językiem, terytorium. Wyrazem tej wspólnoty jest
świadomość narodowa, poczucie własnej odrębności w stosunku do innych narodów.

Narody mogą stać się uczestnikami SM tylko pod warunkiem dysponowania swą

organizacją lub reprezentacją.

W porównaniu z państwami mają ograniczony zakres zdolności do działań

międzynarodowych. Mogą one:



nawiązywać i utrzymywać stosunki z innymi uczestnikami, ale ich ranga jest niższa od
stosunków międzypaństwowych,



zawierać traktaty międzynarodowe,



wchodzić w skład różnych związków państw, ale nie na zasadach pełnego członkostwa,



mają zdolność uczestnictwa w pracach organizacji międzynarodowych.

13.

Cele polskiej polityki zagranicznej

Nadrzędnym celem polskiej polityki zagranicznej jest zagwarantowanie

bezpieczeństwa, suwerenności i niezależności państwa oraz zapewnienie maksymalnie
sprzyjających warunków międzynarodowych (zewnętrznych) dla rozwoju wewnętrznego
we wszystkich dziedzinach

Od wczesnych lat 90. wykształciły się podstawowe cele geopolityczne Polski na

najbliższe dziesięciolecia, pozostawały one niezmienne mimo zmian politycznych
w parlamencie i rządzie. Były to



członkostwo w NATO oraz Unii Europejskiej,



współtworzenie stabilnego systemu bezpieczeństwa europejskiego opartego na
współdziałaniu NATO, UZE, OBWE oraz ONZ,



utrzymywanie dobrosąsiedzkich stosunków z państwami regionu,

Ibidem, s. 194.

portalwiedzy.onet.pl/88869,,,,polityka_zagraniczna_rp,haslo.html

– 12 –



działanie na rzecz współpracy regionalnej,



zrównoważona polityka wobec Zachodu i Wschodu,



popieranie procesów rozbrojeniowych,



ochrona tożsamości narodowej i dziedzictwa kulturowego,



rozwinięte kontakty z Polonią.

14.

Organy polityki zagranicznej państwa

Państwa, jako osoby prawne, mogą działać, nabywać prawa i zaciągać zobowiązania na

arenie  międzynarodowej  tylko  za  pośrednictwem  osób  fizycznych.  Osoby  te  to  organy
państwa  upoważnione  do  działania  w  imieniu  państwa  przez  konstytucję  lub  inne  ustawy.
Organy państwa uczestniczące w SM dzielą się na organy wewnętrzne i zewnętrzne (służba
zagraniczna).  Do  wewnętrznych  zaliczamy:  głowę  państwa,  parlament,  rząd,  szefa  rządu,
msz.  Do  zewnętrznych  (zagranicznych)  organów  państwa  należą:  przedstawicielstwa
dyplomatyczne,  misje  przy  organizacjach  międzynarodowych,  misje  wojskowe,  urzędy
kulturalne.

Organy wewnętrzne państwa uczestniczące w stosunkach międzynarodowych

Naczelnym organem państwa jest głowa państwa. W świetle prawa

międzynarodowego głowa państwa, bez względu na kompetencje konstytucyjne, posiada
prawo wszechstronnego reprezentowania państwa, wysyła przedstawicieli dyplomatycznych,
przyjmuje dyplomatów innych państw, zawiera umowy międzynarodowe, ratyfikuje umowy,
wypowiada wojnę. W Polsce funkcję głowy państwa pełni prezydent, który na mocy
konstytucji jest najwyższym przedstawicielem RP w SM.

Kompetencje parlamentu w polityce zagranicznej są mniejsze niż w polityce

wewnętrznej, niemniej pozostają istotne. Ich zakres zależy od systemu politycznego danego
państwa.  W  większości  państw  do  kompetencji  parlamentu  należy  ratyfikacja  umów
międzynarodowych,  wybór,  zatwierdzenie  lub  odwołanie  składu  osobowego  rządu,
uchwalanie  budżetu.  W  parlamentach  powołuje  się  też  komisje  spraw  zagranicznych
wywierające istotny wpływ na kierunki zewnętrznego działania państwa.

Naczelnym wykonawczym organem państwa jest rząd. Prezes Rady Ministrów

(premier, kanclerz) jest szefem rządu. Dzięki bezpośredniemu udziałowi w spotkaniach na
szczycie, konferencjach, kontaktach z szefami innych państw ma on znaczny wpływ na
kształtowanie stosunków z innymi krajami.

Na czele resortu spraw zagranicznych stoi minister spraw zagranicznych. Jest on

członkiem rządu realizującym politykę zagraniczną państwa. Do zadań jego i resortu należy:
udział w konferencjach międzynarodowych, reprezentowanie państwa w organizacjach
międzynarodowych, prowadzenie rokowań z innymi państwami, towarzyszenie głowie
państwa i premierowi w oficjalnych wizytach zagranicznych.

W. Malendowski, Cz. Mojsiewicz, op. cit., s. 56-58.

– 13 –

Organy zewnętrzne państwa uczestniczące w stosunkach międzynarodowych

a) Stałe misje dyplomatyczne (ambasady) mają za zadanie reprezentować państwo,

chronić jego interesy oraz interesy obywateli, prowadzić rokowania, rozwijać przyjazne
stosunki między państwami, a także zbierać informacje.

b) Misje specjalne to delegacje wysyłane za granicę w celu załatwienia jakichś spraw.
c) Przedstawicielstwa przy organizacjach międzynarodowych mają za zadanie

utrzymywać stały kontakt z sekretariatem organizacji, reprezentować stanowisko
państwa i chronić jego interesy.

d) Urzędy konsularne to urzędy działające na terytorium innych państw. Ich zadaniem

jest nie tyle reprezentowanie państwa i ochrona jego interesów, ile ochrona interesów
swoich obywateli.

15.

Proces stanowienia prawa w Unii Europejskiej

W procesie stanowienia prawa UE uczestniczą trzy główne instytucje:

Parlament Europejski, który reprezentuje obywateli UE i jest przez nich bezpośrednio
wybierany,

Rada Unii Europejskiej, która reprezentuje rządy państw członkowskich. Pracom Rady
przewodniczą kolejno poszczególne kraje UE w ramach tzw. prezydencji,

Komisja Europejska, która reprezentuje interesy całej Unii.

Te trzy instytucje wspólnie kształtują politykę i stanowią prawo obowiązujące w całej

UE. Z reguły to Komisja proponuje nowe akty prawne, a Parlament i Rada je przyjmują.
Komisja i państwa członkowskie odpowiadają potem za ich wdrażanie, zaś sama Komisja
czuwa nad ich właściwym stosowaniem i wprowadzaniem w życie

Zwykła procedura ustawodawcza – podstawowa procedura stanowienia aktów

o charakterze ustawodawczym. Składa się z trzech etapów, tzw. czytań. Po przedstawieniu
przez inicjatora (przeważnie przez Komisję) projektu aktu ustawodawczego w Parlamencie jej
przebieg wygląda następująco

pierwsze czytanie
(1)  Komisja przedstawia wniosek ustawodawczy równocześnie (2) Parlamentowi i (3)
Radzie.  Parlament przyjmuje  (4)  swoje  stanowisko  i  przedkłada  je  Radzie.  Jeżeli  Rada
zatwierdzi  wynik  pierwszego  czytania  w  Parlamencie,  (5)    akt  ustawodawczy  zostaje
przyjęty.

P. Leszczyński, T. Snarski, op. cit., s. 193.

http://europa.eu/about-eu/institutions-bodies/index_pl.htm

http://pl.wikipedia.org/wiki/Zwyk%C5%82a_procedura_ustawodawcza

http://www.europarl.europa.eu/aboutparliament/pl/0080a6d3d8/Ordinary-legislative-procedure.html

– 14 –

drugie czytanie
Jeżeli (1) Rada nie zatwierdzi stanowiska z pierwszego czytania, przygotowuje własne
(2) stanowisko. (3) Parlament ma na reakcję 3 miesiące. Może zatwierdzić stanowisko
Rady lub nie podjąć żadnej decyzji – wówczas (4) tekst ustawodawczy zostaje przyjęty
w formie stanowiska Rady lub – Parlament może złożyć poprawki do stanowiska Rady.
W takim przypadku:



albo (5) Rada w ciągu 3 miesięcy zatwierdza poprawki Parlamentu – wówczas
(6) tekst ustawodawczy zostaje przyjęty



albo Rada odrzuca te poprawki – wówczas zwołany zostaje komitet pojednawczy
(27 posłów do PE i 27 członków Rady) w celu wypracowania zbliżenia stanowisk



alternatywnie Parlament może odrzucić stanowisko Rady bezwzględną większością
głosów – w takim przypadku akt ustawodawczy nie zostaje przyjęty

trzecie czytanie
Po osiągnięciu porozumienia (1) komitet pojednawczy przyjmuje (2) „wspólny projekt”,
opierając  się  na  stanowisku  Rady  i  poprawkach  przedstawionych  przez  PE  w  drugim
czytaniu.  Jeżeli  Rada  i  (3)  Parlament  zatwierdzą  „wspólny  projekt”  w  całości,  (4)  akt
zostaje  przyjęty.  Jeżeli  komitetowi  pojednawczemu  nie  uda  się  wypracować
„wspólnego projektu” albo jeżeli Parlament lub Rada go nie zatwierdzi, (5) akt zostaje
uznany za odrzucony.

System prawny UE obejmuje:



źródła prawa pierwotnego m.in. traktaty założycielskie i akcesyjne



źródła prawa wtórnego – akty organów UE

Wyróżnia się pięć kategorii aktów prawnych organów UE: rozporządzenia, dyrektywy,
decyzje, zalecenia i opinie.

– 15 –

16.

Główne organy Unii Europejskiej – charakterystyka

System instytucjonalny Unii Europejskiej opiera się na siedmiu głównych

instytucjach:  Parlamencie  Europejskim,  Radzie  Europejskiej,  Radzie  Unii  Europejskiej,
Komisji  Europejskiej,  Trybunale  Sprawiedliwości  UE,  Trybunale  Obrachunkowym
i Europejskim  Banku  Centralnym  oraz  organach  pomocniczych:  Komitecie  Regionów
i Komitecie Ekonomiczno-Społecznym.

Instytucje te realizują zadania wyznaczone przez Unię, kierują procesem integracji

europejskiej, uchwalają prawo wspólnotowe, stawiają nowe cele zmierzające ku pełnemu
zjednoczeniu Europy

Instytucje Unii Europejskiej:

Parlament  Europejski  –  instytucja  Unii  Europejskiej  będąca  odpowiednikiem
jednoizbowego  parlamentu,  której  członkowie  są  wybierani  przez  obywateli  państw
należących  do  UE  na  5-letnią  kadencję.  Oficjalną  siedzibą  Parlamentu  jest  Strasburg.

Parlament jest przede wszystkim organem prawodawczym, który wspólnie z Radą
stanowi akty prawne w toku różnych procedur legislacyjnych.

Parlament Europejski

skład



754 deputowanych wybieranych na 5-letnią kadencję



deputowani nie zasiadają w grupach narodowych, lecz zrzeszają się w grupach
międzynarodowych o charakterze politycznym



obecnie w PE działa siedem frakcji i grupa posłów niezrzeszonych

funkcje

prawodawcze



konsultuje inicjatywy ustawodawcze przygotowane przez Komisję



uczestniczy w dwukrotnym czytaniu projektów akt prawnych



posiada prawo ograniczonego weta wobec zgłaszanych propozycji

budżetowe



uczestniczy w procedurze przyjęcia budżetu



uchwala i udziela absolutorium z wykonania budżetu

zatwierdzające



aprobuje lub odrzuca kandydata Rady UE na stanowisko Przewodniczącego KE



zatwierdza lub odrzuca członków Komisji



zatwierdza przyjęcie nowych członków UE



wyraża zgodę na zawieranie nowych umów międzynarodowych

kontrolne



posiada prawo zgłaszania wotum nieufności wobec Komisji



ma prawo do wystąpienia z interpelacją do Komisji oraz innych instytucji
europejskich zgodnie z zasadą, że każdy obywatel ma prawo do wystosowania
zapytań wobec nich



monitoruje wykonanie budżetu i udziela absolutorium z jego wykonania
instytucjom Komisji



może wystąpić do Trybunału Sprawiedliwości ze skarga na nieprzestrzeganie
prawa w działalności innych instytucji unijnych

http://polskawue.gov.pl/Instytucje,UE,21.html

– 16 –



posiada prawo do powołania komisji śledczej



rozpatruje petycje, które ma prawo złożyć każdy obywatel UE

kreacyjna



mianuje Rzecznika Praw Obywatelskich

Rada Unii Europejskiej – główny organ decyzyjny Unii Europejskiej, posiada siedzibę
w Brukseli.

Składa się z przedstawicieli na szczeblu ministerialnym wszystkich państw

członkowskich, reprezentujących interesy tych państw. Rada Unii Europejskiej
koordynuje ogólną politykę gospodarczą, rozpatruje i uchwala wszelkiego rodzaju akty
prawne wewnątrzunijne, sprawuje kontrolę nad budżetem UE, podpisuje umowy
międzynarodowe, a także zatwierdza traktaty akcesyjne.

Większość swych kompetencji

decyzyjnych  realizuje  na  podstawie  współdziałania  z  Komisją  Europejską  oraz
Parlamentem  Europejskim.  W  samej  Radzie  sposób  podejmowania  decyzji  następuje
na  trzy  sposoby:  w  drodze  jednomyślności,  poprzez  większość  zwykłą  i  większość
kwalifikowaną.  W  celu  przeprowadzania  tej  ostatniej  procedury  wprowadzono  tzw.
ważenie  głosów  –  ich  ilość  przypadająca  na  poszczególne  państwo  jest  uzależniona,
generalnie, od ilości ludności.

Rada Unii Europejskiej

skład



przedstawiciele państw członkowskich na szczeblu ministerialnym; zależnie
od omawianych problemów Rada spotyka się w różnych składach
resortowych

funkcje



główny organ prawodawczy UE



podstawowa struktura decyzyjna UE

zadania



przygotowywanie i uchwalanie aktów prawnych wraz z Parlamentem
Europejskim i Komisją Europejską



udział w procedurze uchwalania budżetu razem z PE



odpowiedzialność za realizację Unii Gospodarczej i Walutowej



wyrażanie zgodny na zawieranie umów międzynarodowych



wyrażanie zgody na rozpoczęcie negocjacji między UE a państwami trzecimi
bądź innymi organizacjami międzynarodowymi



zawieranie umów wiążących zarówno dla wszystkich państw członkowskich,
jak i instytucji UE



uchwalanie aktów prawnych

Rada  Europejska  –  instytucja  Unii  Europejskiej  mająca  za  zadanie  wyznaczanie
ogólnych  kierunków  rozwoju  Unii  i  jej  priorytetów  politycznych.  Składa  się  z  głów
państw  lub  szefów  rządów  państw  członkowskich  oraz  jej  przewodniczącego
i przewodniczącego  Komisji  Europejskiej.

Rada Europejska - zwoływana przez

przewodniczącego - zbiera się dwa razy w ciągu półrocza. Decyzje podejmowane są
zwykle w drodze konsensusu.

– 17 –

Komisja  Europejska  –  organ  wykonawczy  Unii  Europejskiej  będący  instytucją
odpowiedzialną  za  bieżącą  politykę  Unii,  nadzorujący  prace  wszystkich  jej  agencji
i zarządzającą  jej  funduszami.  Komisja  posiada  wyłączną  inicjatywę  legislacyjną
w zakresie  prawa  unijnego  oraz  jest  uprawniona  do  wydawania  rozporządzeń
wykonawczych.  Jej  główną  siedzibą  jest  Bruksela.

Funkcjonowanie komisji jest

wzorowane na rządzie gabinetowym, a 27 komisarzy odpowiada randze ministra
w rządach poszczególnych państw. Na każde państwo członkowskie Unii Europejskiej
przypada jeden komisarz.

Komisja Europejska

skład



27 komisarzy (w tym Przewodniczący), po jednym z każdego państwa
członkowskiego



Kadencja komisarzy trwa 5 lat

funkcje



wykonawcze



inicjacyjne



zarządzające



mediacyjne



koncylitacyjne



reprezentacyjne

uprawnienia



administruje środkami własnymi UE



posiada prawo do inicjatywy ustawodawczej



nadzoruje wykonywanie postanowień traktatowych i prawa wtórnego
przez instytucje unijne i państwa członkowskie oraz przedsiębiorstwa



przygotowuje projekt budżetu



odpowiada za zachowanie zasady wolnej konkurencji w gospodarce Unii



kieruje procesem integracji Unii



Przewodniczący reprezentuje Komisję w kontaktach zewnętrznych

podejmowanie

decyzji



decyzje podejmowane są zwykłą większością głosów



posiedzenia komisji są niejawne

odpowiedzialność



ponosi odpowiedzialność zbiorową przed PE oraz prawną przed
Trybunałem Sprawiedliwości UE



rządy państw mogą odwołać własnego komisarza

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – organ Unii Europejskiej pełniący funkcję
sądu  międzynarodowego,  konstytucyjnego,  administracyjnego.  Siedzibą  Trybunału
jest  Luksemburg.  Składa  się  z  trzech  organów  sądowniczych:  Trybunału
Sprawiedliwości,  Sądu  (Sądu  Pierwszej  Instancji)  i  Sądów  wyspecjalizowanych.  Jako
sąd  międzynarodowy  rozstrzyga  wszelkie  spory  pojawiające  się  przy  realizacji
traktatów unijnych i dotyczą naruszenia prawa europejskiego. Jako sąd konstytucyjny
kontroluje  legalność  aktów  prawnych  przyjmowanych  przez  Parlament  Europejski
i Radę  Unii  Europejskiej  oraz  dokonuje  m.in.  interpretacji  traktatów,  wykładni  prawa
europejskiego.  Spory  między  Wspólnotami  a  funkcjonariuszami  Unii  Europejskiej
rozstrzyga  w  ramach  funkcji  sądu  administracyjnego.  Trybunał  Sprawiedliwości  jest
także  instancją  odwoławczą  od  decyzji  Komisji.  Pełni  również  rolę  instytucji

– 18 –

odwoławczej od wyroków Sądu Pierwszej Instancji. Jego wyroki są niepodważalne
i wiążące dla sądów państw członkowskich.

Europejski Trybunał Obrachunkowy – prowadzi kontrolę wszystkich wpływów
i wydatków instytucji unijnych, bada prawidłowość przychodów i rozchodów budżetu
UE. Niezależność TO od innych instytucji zapewnia bezstronność kontroli. Obecnie
w jego skład wchodzi 27 członków powoływanych na 6-letnią kadencję przez Radę UE.

Europejski  Bank  Centralny  –  bank  centralny Unii  Europejskiej,  a  także  bank  emisyjny
w odniesieniu  do  waluty  euro,  przyjętej  przez  17  krajów  Unii.  Siedzibą  EBC  jest
Frankfurt  nad  Menem.

Zadaniem EBC jest określanie i realizacja polityki monetarnej

Unii, prowadzenie polityki kursowej stabilizującej wspólną walutę europejską,
przechowywanie i zarządzanie rezerwami walutowymi państw członkowskich UE,
doradztwo w sprawach nadzoru bankowego, a także kontrolowanie emisji euro.

17.

Etapy rozwoju kampanii politycznych

Kampania wyborcza to ogół działań rywalizujących partii politycznych lub

indywidualnych kandydatów, prowadzonych w celu pozyskania głosów wyborców,
organizowane w okresie poprzedzającym wybory parlamentarne, samorządowe lub
prezydenckie

Historia rozwoju kampanii wyborczej

Premodernizacyjna – głównym produktem jest program partii i to polityk jest

nośnikiem tego programu. Działania wyborcze są zdecentralizowane, istotną rolę odgrywają
działania  lokalne.  Za  przebieg  kampanii  wyborczej  odpowiadają  działacze  partii
i wolontariusze.  Decyzje  strategiczne  podejmowane  są  przez  liderów  partyjnych,  którzy
kierują się własną intuicją i doświadczeniem politycznym. Dominującą rolę odgrywa reklama
wizualna:  prasa,  ulotki,  plakaty,  broszury.  Dominują  bezpośrednie  formy  marketingu
politycznego:  meetingi,  festyny,  spotkania  terenowe,  spotkania  wyborcze,  ważny  był
bezpośredni kontakt „dood-to-door”.

Modernizacyjna – lata 70. i 80. to okres kampanii, w których działania były już

skoordynowane  i  dobrze  przygotowane  technicznie  i  organizacyjnie.  Na  szeroką  skalę
wykorzystywano  środki  masowego  przekazu,  przy  czym  strategicznym  środkiem  była
telewizja.  Działania  stały  się  bardzo  kapitałochłonne.  To  również  okres  powstawania
profesjonalnych  sztabów  wyborczych  i  agencji  zajmujących  się  marketingiem  politycznym.

Źródłem informacji do podejmowania decyzji już nie jest intuicja i doświadczenie polityczne,
lecz zaczynają być wprowadzane badania opinii publicznej.

portalwiedzy.onet.pl/83186,,,,kampania_wyborcza,haslo.html

http://pl.wikipedia.org/wiki/Kampania_wyborcza

– 19 –

Postmodernizacyjna – początek lat 90. zaowocował rozwojem technologii

telekomunikacyjnych, które zostały zaadaptowane na potrzeby prowadzenia kampanii
wyborczych. Popularne stały się telefoniczne badania rynku służące segmentacji wyborców,
a kampanie przybrały charakter permanentnych. Równocześnie nastąpiła decentralizacja
działań, skupienie się na pojedynczym obywatelu (indywidualizacja kampanii).

18.

Mechanizmy socjotechniki

Socjotechnika – ogół metod, środków i działań praktycznych zmierzających do

wywołania pożądanych przemian w postawach lub zachowaniach społecznych

M. Foucault wyodrębnia trzy formy przymusu, które ukształtowały się historycznie:

1) Kara kaźni – mechanizm intensyfikacji lęku

Wywoływanie  strachu,  poczucia  zagrożenia,  czy  lęku  możemy  znaleźć  w  każdym  systemie
politycznym,  tyle  że  w  systemie  totalitarnym  czy  autorytarnym  mechanizm  ten  jest  bardzo
widoczny.  W  systemie  demokratycznym  mechanizmy  intensyfikacji  lęku  tez  się  pojawiają,
tyle  że  są  głębiej  ukryte  w  przekazach  socjalizacyjnych  i  socjotechnicznych.  Przez  wiele
wieków formą przymusu, która odwoływała się do mechanizmu intensyfikacji lęku była kara
kaźni, którą cechowało zalegalizowane okrucieństwo oraz jej publiczny wymiar. Docelowym
adresatem  kary  kaźni  nie  był  skazaniec,  ale  otoczenie  społeczne.  Działa  tutaj  jedna  z
podstawowych  zasad  socjotechnicznych,  która  mówi,  ze  system  sterowany  utrzymujący  w
stanie  pobudzenia  lękowego  jest  bardziej  podatny  na  wpływ.  Mechanizm  ten  jest  dziś
zapisany w prewencyjnym działaniu prawa. Nie nieuchronność kary, ale jej surowość ma być
elementem odstraszającym.

2) Pozbawienie wolności – mechanizm sytuacji deprywacyjnej

Deprywacja jest to uniemożliwienie zaspokajania potrzeb. Mechanizm zaspokajania potrzeb
polega  na  tym,  ze  system  sterujący  odbiera  systemowi  sterowanemu  możliwość
zaspokajania  pewnych  ważnych  potrzeb  a  następnie  wskazuje  mu  przyjęcie  jakich  postaw
i zachowań spowoduje odzyskanie tych możliwości. Z tym mechanizmem jest związana kara
pozbawienia  wolności,  która  pozbawia  zaspokajania  elementarnych  potrzeb.  Jeśli  tych
wolności  jest  wiele  to  można  je  reglamentować.  System  sterujący  wysyła  sygnały,  że  jeśli
będziesz posłuszny to będą  ci  przywracane  poszczególne  wolności,  pod warunkiem  jednak,
że podporządkujesz się systemowi sterowania,

3) Dyscyplinowanie – mechanizm programowania czyli uwarunkowywania

Opiera  się  na  kontroli  programującej,  która  ma  wyprzedzać  możliwość  złamania  normy.
Związana  jest  z  przymusem  symbolicznym  –  jeśli  w  procesie  socjalizacji  uda  się  osiągnąć
głębokie  zinternalizowanie  podstawowych  wartości  i  zasad  systemu  będzie  można

http://portalwiedzy.onet.pl/47197,,,,socjotechnika,haslo.html

– 20 –

wyeliminować niezgodne z nim postawy. Aby dyscyplinowanie było możliwe musiały zostać
spełnione trzy warunki:

- powszechny obowiązek szkolny (instytucjonalna kontrola nad rozwojem jednostki),

którego celem jest zaakceptowanie podstawowych wartości systemu;

- rozwój środków masowego przekazu, które pozwalają wywierać wpływ społeczny na

wielką skalę. Media stają na straży norm, kolportują informacje o tym co je
przekracza, określają co jest z nią zgodne a co nie;

- całe społeczeństwo musi zostać przeniknięte przez instytucje, które gwarantują

sprawność, nieuchronność i wszechstronność mechanizmów programowania.

19.

„Zimna wojna” w stosunkach międzynarodowych

po II wojnie światowej

Zimna wojna – stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej i politycznej pomiędzy

Związkiem  Radzieckim  i  autokratycznymi  państwami  socjalistycznymi  uzależnionymi  od
ZSRR  a  demokratycznymi  państwami  kapitalistycznymi  pod  przywództwem  Stanów
Zjednoczonych.  Zimnej  wojnie  towarzyszył  intensywny  wyścig  zbrojeń  spowodowany
permanentnym  stanem  wzajemnej  nieufności  oraz  ideologicznymi  założeniami  komunizmu
dążącego  do  rozszerzania  zasięgu  światowej  rewolucji  proletariackiej  z  jednej  strony,
z drugiej zaś, dążeniami krajów zachodnich do powstrzymywania rozszerzania się wpływów
ZSRR na świecie, przez promocję demokracji.

Zimna wojna umownie trwała od roku 1946 – rozpadu koalicji antyhitlerowskiej

i ustanowienia w Europie Środkowej wyłącznej strefy wpływów ZSRR – do rozpadu systemu
państw satelitarnych ZSRR (Jesień Ludów) w 1989 i rozpadu samego ZSRR w drugiej połowie
1991 roku. Rozpad bloku sowieckiego wyeliminował układ dwubiegunowy w polityce
międzynarodowej i zakończył epokę zimnej wojny.

W całym tym okresie konfrontacja między dwoma supermocarstwami toczyła się na

wielu

płaszczyznach:

wojskowej,

ideologicznej,

psychologicznej,

gospodarczej.

Najistotniejszym elementem był technologiczny wyścig zbrojeń

Ze strony Zachodu rozpoczęcie zimnej wojny przypieczętowało, oprócz dążenia do

jednoczenia stref okupacyjnych w Niemczech, ogłoszenie doktryny Trumana. Prezydent USA
Harry  Truman  godził  się  na  faktyczny,  doraźny  podział  świata  na  strefy  wpływów  -
amerykańską  i  zachodnioeuropejską  -  kapitalistyczną,  oraz  sowiecką  -  komunistyczną.
Doktryna  Trumana,  zwana  tez  doktryną  powstrzymywania,  polegała  na  konsekwentnym
uniemożliwianiu  ekspansji  komunizmu  i  Związku  Radzieckiego.  Narzędziami  dla  osiągnięcia
tego  celu  były:  sojusze  wojskowe  (przede  wszystkim  NATO  powstałe  w  1949  roku),
utrzymywanie  baz  amerykańskich  na  obrzeżach  strefy  wpływów  sowieckich,  udzielanie
pomocy  państwom zagrożonym zmianą  ustroju na  komunistyczny  (Grecja,  Turcja,  Ameryka

http://pl.wikipedia.org/wiki/Zimna_wojna

– 21 –

Południowa), dążenie do zachowania monopolu atomowego, odbudowa Europy poprzez
Plan Marshalla i zapewnienie jej rozwoju gospodarczego, interwencje zbrojne w przypadku
bezpośredniego zagrożenia rozszerzeniem strefy wpływów komunistycznych (wojna w Korei,
wojna w Wietnamie).

Kształtowanie się sojuszy wojskowych i politycznych zimnej wojny

Na Zachodzie spoiwem dla zbliżenia pomiędzy państwami była amerykańska pomoc

gospodarcza  dla  odbudowy  Europy  znana  jako  Plan  Marshalla  realizowany  od  1947  roku.
W 1948  roku  zawarty  został  Traktat  Brukselski  ustanawiający  UZE  –  Unię
Zachodnioeuropejską, pierwszy militarny sojusz w obrębie kapitalistycznych państw Europy
Zachodniej.  W  1949  roku  zawarty  został  Pakt  Północnoatlantycki,  także  z  udziałem  Stanów
Zjednoczonych  i  Kanady.  Rok  później,  w  1950  roku,  powstała  Organizacja  Paktu
Północnoatlantyckiego  -  NATO.  Pakt  Północnoatlantycki  stanowił  ukoronowanie  sojuszy
wojskowych  czasu  zimnej  wojny  w  Europie  Zachodniej. Defensywny,  ustanawiał  w  artykule
5 zasadę  wspólnej  obrony  w  przypadku  agresji  na  którąkolwiek  ze  stron  Paktu.  Podobne
sojusze  wojskowe  były  ustanawiane  przez  Stany  Zjednoczone  wokół  sowieckiej  strefy
wpływów. W 1951 roku zawarty został ANZUS (Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku) łączący USA,
Australię  i  Nowa  Zelandię;  w  1954  roku  w  Bangkoku  powstało  SEATO  -  sojusz  Stanów
Zjednoczonych,  Australii,  Nowej  Zelandii,  Francji,  Wielkiej  Brytanii,  Pakistanu,  Tajlandii
i Filipin;  w  1955  został  zawarty  Traktat  Bagdadzki  i  jego  organizacja  CENTO  -  Organizacja
Paktu Centralnego, sojuszu USA, Turcji, Iranu i Pakistanu, sojusz, który przetrwał do rewolucji
w  Iranie  1979  roku.  Pod  względem  gospodarczym  Zachód  Europy  znalazł  spoiwo  pod
postacią  Europejskiej  Wspólnoty  Węgla  i  Stali,  a  następnie  Europejskiej  Wspólnoty
Gospodarczej.  Zacieśnianie  więzów  handlowych  i  ekonomicznych  było  ważnym  czynnikiem
utrwalającym stan zimnej wojny.

Po stronie Wschodu odpowiedzią na zawieranie przez Stany Zjednoczone szeregu

paktów  wojskowych  było  powstanie  w  1955  roku  Układu  Warszawskiego,  sojuszu
wojskowego  o  deklarowanym  obronnym  charakterze,  w  rzeczywistości  mającego  być
narzędziem  zbrojnym  dla  ekspansji  komunizmu  i  przede  wszystkim  -  sowieckiej  strefy
wpływów.  W  1949  roku  powstało  RWPG  -  Rada  Wzajemnej  Pomocy  Gospodarczej.
Instytucja  współpracy  gospodarczej  z  siedzibą  w  Moskwie  miała  za  zadanie  prowadzenie
centralnej  polityki  gospodarczej  państw  bloku  wschodniego.  Tak,  jak  EWG  dla  Zachodu,
RWPG  i  jej  działalność  były  swoistym  spoiwem  dla  trwania  zimniej  wojny  poprzez
wytworzenie więzi ekonomicznych w ramach jednego bloku.

Pierwsze konflikty zimnej wojny - kryzys berliński i wojna w Korei

Kryzys berliński lat 1948 i 1949 świadczył o załamaniu postanowień układu

poczdamskiego  z  1945  roku,  przewidującego  podział  Niemiec  na  strefy.  Po  przewrocie
komunistycznym  w  Czechosłowacji  w  1948  roku  alianci  zachodni  zaczęli  konsekwentnie
dążyć  do  jednoczenia  stref  okupacyjnych  przeciwko  dążeniom  ZSRR.  Doprowadziło  to  do
blokady  Zachodniego  Berlina.  Miasto,  także  podzielone  na  strefy,  poza  częścią  sowiecką
pozostało  odcięte  od  zaopatrzenia.  Stany  Zjednoczone,  Wielka  Brytania  i  Francja  urządziły

– 22 –

most powietrzny dla ominięcia sowieckiej blokady. Kryzys berliński zakończył się tworzeniem
dwóch  państw  niemieckich  -  Republiki  Federalnej  Niemiec  po  stronie  zachodniej
i Niemieckiej  Republiki  Demokratycznej  po  stronie  wschodniej  oraz  Berlina  Zachodniego
o specjalnym statusie. Skutkiem kryzysu berlińskiego było też "zapadnięcie żelaznej kurtyny",
symbolizowanej  w  późniejszych  latach  poprzez  mur  berliński.  Był  to  widzialny  znak
dokonanego podziału świata.

Kolejnym kryzysem ery zimnej wojny była wojna w Korei w latach 1950 - 1953. Wojna

w Korei ukazała trend zimnej wojny, który polegał na unikaniu bezpośredniego starcia przez
głównych  aktorów  konfliktu  (Stany  Zjednoczone  i  Związek  Radziecki)  prowadzących  wyścig
zbrojeń z jednoczesnym prowadzeniem wojen peryferyjnych. Korea była podzielona wzdłuż
38  równoleżnika  od  1945  roku  i  wycofaniu  okupanta  japońskiego.  Gdy  w  1950  roku
amerykański  sekretarz  stanu  Dean  Acheson  nie  wymienił  Korei  Południowej  w  liście
obszarów chronionych przez USA, Korea Północna pod wodzą Kim Ir Sena dokonała agresji
na południe, za zgodą Józefa Stalina. Wojna w Korei wywołała spór na arenie ONZ, w której
w  Radzie  Bezpieczeństwa  zamiast  komunistycznych  Chin  zasiadał  przedstawiciel  Tajwanu.
Przy  bojkocie  ZSRR  Rada  Bezpieczeństwa  ONZ  potępiła  agresję  północnokoreańską.  Wojna
w Korei  spowodowała  interwencję  amerykańskich  wojsk  pod  wodzą  generała  Douglasa
MacArthura,  dążącego  do  otwartego  konfliktu  także  z  Chinami  Ludowymi,  otwarcie
wspierającymi Koreę Północną. Śmierć Józefa Stalina i groźba eskalacji konfliktu  zakończyły
działania zbrojne - powrócono do podziału państwa wzdłuż 38 równoleżnika. Wojna w Korei
była  jednym  z  najbardziej  niebezpiecznych  wydarzeń  zimnej  wojny,  gdyż,  w  przypadku
włączenie Chin i ZSRR, stanowiła groźbę przeistoczenia się w wojnę światową.

Dalsze konflikty zimnej wojny

Po śmierci Józefa Stalina zakończyła się zasadnicza cześć zimnej wojny, jednakże,

pomimo chwilowego odprężenia, jej skutki były odczuwalne na całym świecie pod postacią
narastającego  konfliktu  w  Indochinach, dawnej kolonii  francuskiej,  konfliktu  o  Kanał  Sueski
1956  i  narastającego  napięcia  w  Kongo  -  najbogatszej  w  surowce  części  Afryki.  Powstanie
w Budapeszcie  (1956)  stało  w  sprzeczności  z  po  stalinowskim  odprężeniem.  Drugi  kryzys
berliński  (budowa  muru berlińskiego,  1962),  kryzys  w  Zatoce  Świń  (1961)  i  kryzys  kubański
(1962) świadczyły o ponownym wzroście napięcia.

Kryzys w Zatoce Świń z 1961 i kryzys kubański z roku następnego roku ponownie

postawiły obydwa bloki na krawędzi wojny nuklearnej a świat na krawędzi wojny światowej.
W  1959  roku  autorytarne  rządy  Fulgencio  Batisty  na  Kubie  zostały  zastąpione  przez
komunistyczną  dyktaturę  Fidela  Castro.  Po  zawarciu  sojuszu  pomiędzy  Kubą  a  ZSRR,  Stany
Zjednoczone,  zgodnie  z  nową  doktryną  wojskową  opracowaną  przez  Roberta  McNamarę,
usiłowały obalić nowe rządy na Kubie zbrojnie rękami agentów CIA. Ich lądowanie z Zatoce
Świń zakończyło się porażką i kompromitacją USA. Po tym wydarzeniu Kuba otworzyła swoje
terytorium dla sowieckiej broni masowego rażenia zdolnej osiągnąć terytorium USA. Kryzys
Kubański, jaki wybuchł pomiędzy 14 a 28 października 1962 roku, został zażegnany wymianą
not  dyplomatycznych  pomiędzy  Johnem  Fitzgeraldem  Kennedym,  prezydentem  USA,
a I Sekretarzem  Partii  Komunistycznej  ZSRR  Nikitą  Chruszczowem.  Na  skutek  kryzysu  ZSRR

– 23 –

wycofał swe rakiety z Kuby, a USA z Turcji, choć to posunięcie planowane było już wcześniej.
Kryzys Kubański, wydarzenie stawiające świat nad przepaścią wojny, został rozwiązany
pokojowo i przyniósł względne zwycięstwo Stanom Zjednoczonym.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych konflikty zimnej wojny coraz częściej

przybierały  charakter  peryferyjny.  Najbardziej  charakterystycznym  przejawem  tej  tendencji
była  wojna  w  Wietnamie,  toczona  z  niepowodzeniem  przez  Stany  Zjednoczone  i  grupę
państw  sojuszniczych  do  1975  roku.  Wojna  zakończyła  się  klęską  Zachodu  i  opanowaniem
całego  Wietnamu  przez  komunistyczną  północ,  wspieraną  przez  Chiny  i  Związek  Radziecki.
Obydwa  bloki  -  w  ramach  konfliktów  peryferyjnych,  udzielały  też  wsparcia  dla  przewrotów
politycznych w państwach trzeciego świata.

Bardzo ważnym wydarzeniem dla zimnej wojny była interwencja Układu

Warszawskiego  w  Czechosłowacji  w  roku  1968  roku  i  doktryna  nowego  szefa
Komunistycznej  Partii  ZSRR  Leonida  Breżniewa  o  ograniczonej  suwerenności  państw  bloku
wschodniego.  Wedle  doktryny  Breżniewa,  interes  komunizmu  przeważał  nad  zasadą
suwerenności  państw  i  blok  komunistyczny  miał  prawo  interweniować  zbrojnie  dla
zachowania pożądanego ustroju.

Ograniczenia zbrojeń, nowy wyścig zbrojeń i zakończenie zimnej wojny

Wydarzenia te miały jednak miejsce w kontekście pierwszych negocjacji dotyczących

ograniczenia  zbrojeń,  tak  konwencjonalnych,  jak  i  atomowych.  Przyczyniały  się  do  tego
zmiany  w  Europie  Zachodniej  -  wystąpienie  Francji  ze  struktur  zbrojnych  NATO  i  nowa
polityka  wschodnia  Republiki  Federalnej  Niemiec  za  czasów  kanclerza  Willy'ego  Brandta.
Zmiany w nastawieniu społeczeństw zachodu przyniósł też rok 1968 i postępujące przemiany
społeczne.  Znakiem  tego  czasu  był  dokument  końcowy  Konferencji  Bezpieczeństwa
i Współpracy  w  Europie  podpisany  w  Helsinkach,  wprowadzający  "od  Władywostoku  po
Vancouver"  wymiar  praw  człowieka.  Umożliwiło  to  powstawanie  jawnej  opozycji
w państwach komunistycznych, w tym Solidarności w Polsce.

Ograniczenia w zbrojeniach i ograniczenia polityczne zostały przełamane na przełomie

lat  siedemdziesiątych  i  osiemdziesiątych.  Agresja  ZSRR  na  Afganistan  spowodowała  zmianę
polityki USA. Pomiędzy 1981 a 1986 rokiem amerykański prezydent Ronald Reagan prowadził
politykę  nowego  wyścigu  zbrojeń,  już  w  warunkach  ograniczeń  narzuconych  przez  układy
o kontroli  zbrojeń  i  budowie  wzajemnego  zaufania.  Nowy  wyścig  zbrojeń  wykazał
niezdolność  Związku  Radzieckiego  do  sprostania  temu  wyzwaniu  i  coraz  bardziej
zaawansowanym  technologicznym  wymogom.  Objawem  tej  bezsilności  była  polityka
jawności (głasnost) i przemian (pierestrojki) w Związku Radzieckim za Michaiła Gorbaczowa.

Załamanie się bloku komunistycznego na przełomie 1989 i 1990 roku świadczyło

o skuteczności  amerykańskiej  polityki  globalnej  lat  osiemdziesiątych.  W  sierpniu  1990  roku
nowy  amerykański  prezydent  George  Bush  (senior)  ogłosił  zakończenie  zimnej  wojny.
W 1991  roku  Związek  Radziecki  przestał  istnieć.  Świat  wszedł  w  nową  erę  stosunków
międzynarodowych

http://edukacja.gazeta.pl/edukacja/1,124765,6917430,Zimna_wojna.html

– 24 –

20.

Kierunki i zadania polityki gospodarczej w RP

Priorytetem polskiej polityki gospodarczej powinno być jak najszybsze zmniejszenie

dystansu, dzielącego nas od państw wysoko rozwiniętych.

Zapewnienie jakości i stabilności finansów publicznych
- zmniejszenie zadłużenia
- opracowanie nowej reguły wydatkowej dla pod-sektora samorządowego, a tym samym

ograniczenie ich deficytu do określonego poziomu ich dochodów

- podniesienie rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę
- podniesienie tylko tych podatków, które nie szkodzą wzrostowi gospodarczemu oraz

poziomowi zatrudnienia

- priorytetowe wydatki na edukację, badania i rozwój, innowacje oraz inwestycje

w struktury sieciowe

Rozwiązanie problemu nierówności makroekonomicznej
- ograniczenie wzrostu płac oraz reformy na rynku pracy
- konsolidacja budżetów

Optymalizacja pomocy na rzecz badań, rozwoju innowacji, wzmocnienie trójkąta wiedzy i
uwolnienie potencjału gospodarki cyfrowej
-  uruchamianie szybkiego Internetu
-  rozwijanie usług e-administracji, podpisu elektronicznego, płatności elektronicznych
-  zwiększenie  liczby  absolwentów  kierunków  matematycznych,  inżynierskich  i  nauk

ścisłych

-  zapewnienie obywatelom szerokiego wachlarza umiejętności
-  zwiększenie możliwości łączenia środków publicznych i prywatnych na badania
-  usprawnienie systemu zamówień publicznych
-  zwiększenie współpracy między instytucjami badawczymi, transfer informacji
-  gwarantowanie skutecznej i niedrogiej ochrony praw własności intelektualnej

Bardziej efektywne korzystanie z zasobów i ograniczanie emisji gazów cieplarnianych
-  uniezależnienie wzrostu gospodarczego od wykorzystywania zasobów
-  wykorzystanie systemu podatkowego do wspierania działań proekologicznych,
-  promocja oszczędnego zużywania energii
-  wspierania wykorzystywania energii odnawialnej
-  promowanie odzysku surowców wtórnych
-  zmniejszenie emisji CO2
-  przechodzenie na model gospodarki niskoemisyjnej

Poprawa  otoczenia  biznesu  i  środowiska  konsumenckiego  oraz  modernizacja  bazy
przemysłowej
-  zapewnienie otwartości i konkurencyjności rynkom towarów i usług
-  modernizacja administracji publicznej, ograniczenie biurokracji
-  dbanie o stabilne i zintegrowane rynki usług finansowych

– 25 –

- wspieranie umiędzynarodowianie małych i średnich firm
- poprawa warunków egzekwowania praw własności intelektualnej

Infrastruktura dla wzrostu zrównoważonego
- inwestycje infrastrukturalne zwieszające efektywność wydobywania i wykorzystania

zasobów surowców

-  rozwój infrastruktury transportowej
-  rozwój i modernizacja infrastruktury energetycznej
-  rozwój i modernizacja infrastruktury telekomunikacyjnej i teleinformatycznej

21.

Stosunki międzynarodowe po zakończeniu „zimnej wojny”

Zimna wojna, która przez kilkadziesiąt lat była główną treścią stosunków

międzynarodowych,  zakończyła  się  wraz  z  załamaniem  się  systemu  dwubiegunowego.
Poprzedził  je  kryzys  i destrukcja  światowego  komunizmu,  wywołujące  reakcję  łańcuchową,
w wyniku  której  nastąpił  rozpad  struktur  systemu  realnego  socjalizmu.  Przestało
funkcjonować  jedno  z dwóch  ogniw  systemu  dwubiegunowego.  Zakończenie  zimnej  wojny
zamykało  jednocześnie  pewien  etap  w  historii  stosunków  międzynarodowych  związanych
z porządkiem jałtańsko-poczdamskim.

Zimna wojna nigdy nie została formalnie wypowiedziana ani zakończona, dlatego nie

zwołano  konferencji  pokojowej  i  nie  zawarto  traktatu  pokojowego,  ustalającego  nowy
porządek  międzynarodowy.  Nie  wypracowano  również  całościowej  wizji  takiego  ładu.
Najważniejsze  cząstkowe  propozycje  to:  Nowa  Pentarchia,  Pax  Consortis,  Bigemonia,  Pax
Nipponica i system Unipolarny. W każdym z nich przewija się rola wielkiego mocarstwa.

Budowa ładu międzynarodowego jest rozłożonym w czasie, wielofazowym procesem:

od inicjacji w postaci postulatów i koncepcji, przez budowę struktur organizacyjnych,
funkcjonujących na ogólnie przyjętych zasadach.

Jednak perspektywa chaosu i żywiołowości,

która  zarysowała  się  wraz  z  upadkiem  komunizmu,  uzmysłowiła  społeczeństwu  potrzebę
ustanowienia  nowego  ładu.  Należy  do  nich  pomysł  Nowej  Pentarchii.  Zakłada  on,  że
najdoskonalszy system, to taki, nad którego stabilizacją czuwa 5 ośrodków siły. Są one zdolne
utrzymać  równowagę  polityczną  i  militarną,  nie  dopuszczając  do  wyeliminowania  ze  sceny
politycznej  innych  państw,  traktowanych  jako  sprzymierzeńców.  Taką  Nową  Pentarchię
mogłyby stworzyć St. Zjednoczone, Japonia, Chiny, Unia Europejska i Rosja

W. Malendowski, Cz. Mojsiewicz, op. cit., s. 545-547.

– 26 –

22.

Determinanty kształtowania postaw politycznych

Postawa polityczna – względnie trwały stosunek jednostek lub grup społecznych do

podmiotów polityki i ich działań, systemu politycznego i jego składników, elit politycznych,
idei i wartości politycznych oraz decyzji politycznych

Powstaje pod wpływem procesu socjalizacji jednostki, kształtowana przez środowisko życia
danej jednostki - rodzinę, szkołę, religię.

23.

Koncepcje geopolityki

Geopolityka – nauka o strukturze terytorialnej państwa. Bada wpływ czynników

geograficznych na zjawiska i procesy społeczno-polityczne.

a) Teoria „potęgi kontynentalnej” (Sir H.J. Mackinder) – teoria ta jest oparta na

założeniu, że istnieje przewaga kontynentu nad morzem, a państwa kontrolujące lądy
są silniejsze od państw kontrolujących morza.
Zgodnie  z  koncepcją  kontynenty:  Europa,  Azja  i  Afryka  tworzą  World  Island  (wyspę
świata),  którą  otacza  wewnętrzna  i  zewnętrzna  strefa  brzegowa,  tzw.  wewnętrzny
i zewnętrzny  półksiężyc,  które  obejmują  Japonię,  Wielką  Brytanię,  obie  Ameryki,
Australię oraz Afryką Południową. Jądrem tej wyspy świata jest tzw. HEARTLAND (serce
lądu), obejmujący Rosję, Zachodnią część Chin, Mongolię, Afganistan i Iran. Heartland
tworzył  największą  naturalną  fortecę,  predysponowaną  do  panowania  nad  światem,
zgodnie z tezami Mackindera, że:

kto rządzi Europą Wschodnią, rządzi Heartlandem;
kto rządzi Heartlandem, rządzi wyspą świata;
kto rządzi wyspą świata, rządzi światem.

b) Teoria „mocarstwa morskiego”

– A. T.

Mahan, amerykański admirał, stworzył

koncepcję przewagi potęgi morskiej nad lądową. Twierdził on, że morze jest przede
wszystkim środkiem transportu, zatem potęga morska jest ważniejsza od potęgi
lądowej.

Mahan wyróżnił tutaj sześć ważnych czynników, które dzielą się na:

- terytorialne: dostęp do mórz otwartych; ukształtowanie wybrzeża; długość

wybrzeża;

- społeczne: liczebność narodu państwa; charakter narodowy, zdolności,

umiejętności kupieckie; determinacja rządu, czyli kwestia ustroju politycznego
danego kraju

c) Teoria „potęgi półwyspowej” (Nicholas J. Spykeman) – kluczem do światowej

hegemonii nie jest opanowanie heartlandu lecz pasa półwyspowego i wyspowego
otaczającego Euroazję czyli obrzeża (rimland).

Kto panuje nad obrzeżami kontynentu (rimlandem) panuje nad Euroazją

http://pl.wikipedia.org/wiki/Postawa_polityczna

– 27 –

Kto panuje nad Euroazją, panuje nad losami świata

d) Teoria „potęgi powietrznej” (Alexander de Seversky) – dominacja znaczenia sił

lotniczych sprawia, że szczególnego znaczenia nabiera sąsiedztwo dwóch potęg USA
i ZRRR poprzez Ocean Arktyczny. Ocean ten jest strefą nakładania się zasięgu wpływów
tych dwóch mocarstw.

e) Geopolityka regionalna i wielobiegunowa (S.B. Cohen) – Świat nie jest geopolityczną

jednością  lecz  składa  się  z  odrębnych  regionów  o  zróżnicowanym  charakterze,
tworzących  jednak  racjonalny  system.  Świat  można  podzielić  na  regiony  o  dwojakim
charakterze  –  geostrategiczne  i  geopolityczne.

Dwa obszary geostrategiczne

odpowiadają dwóm mocarstwom świata bipolarnego (ZSRR-USA), samodzielne regiony
geopolityczne znajdują się poza tym układem, przy czym wokół Indii tworzy się trzeci
region geostrategiczny. Powolny rozpad systemu dwubiegunowego sprzyja
powstawaniu stref bramowych mających charakter łączników (Europa Środkowo-
Wsch. i Karaiby).

24.

Kryzys demograficzny – zagrożenie dla rozwoju

państw Unii Europejskiej w XXI wieku

W Europie mamy do czynienia z procesem starzenia się społeczeństwa. Z problemem

tym walczą również państwa będące konkurentami w stosunku do UE. Światowy kryzys
gospodarczy oraz negatywne trendy demograficzne w Europie postawiły pod znakiem
zapytania ambitne plany Unii Europejskiej zawarte w Strategii Lizbońskiej, zgodnie z którymi
UE miała stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką na świecie.

Kryzys gospodarczy, z którym walczą obecnie nie tylko państwa europejskie ale

również różne państwa świata, sprawia, że wyzwania wynikające z procesu starzenia się
społeczeństw okazują się coraz bardziej naglące. Zmieniający się profil demograficzny Europy
wydaje się być kluczowym problemem obok takich kwestii jak zmiany klimatyczne czy proces
globalizacji.

Obecnie niskiemu poziomowi urodzeń towarzyszy niski poziom śmiertelności.

Głównym efektem tej przemiany jest coraz wyższy udział osób starszych w strukturze
społeczeństwa.

Należy zaznaczyć, iż obok skutków gospodarczych obecnych trendów demograficznych

wystąpi  również  szereg  skutków  finansowych.  Starzenie  się  ludności  doprowadzi  do
nacisków  na  wzrost  wydatków  publicznych  głównie  w  zakresie  emerytur,  ochrony  zdrowia
i usług  świadczonych  osobom  starszym.  Negatywne  trendy  demograficzne  doprowadzą  do
znacznego  wzrostu  publicznych  wydatków  na  emerytury.  Ponadto  wzrosną  również
publiczne wydatki na opiekę zdrowotną w UE.

– 28 –

Powyższe tak negatywne trendy demograficzne są przede wszystkim wynikiem

istotnych postępów w dziedzinie gospodarczej, społecznej i medycznej. Wynikają one
z czterech współdziałających tendencji

średnia ilość dzieci przypadających na kobietę jest niska i wynosi 1,5 dziecka, znacznie
poniżej wskaźnika odnowy pokoleń wynoszącego 2,1 koniecznego do stabilizacji liczby
ludności przy braku imigracji

spadek płodności w ubiegłych dziesięcioleciach nastąpił po powojennej eksplozji
urodzeń, która spowodowała obecny wzrost liczby ludności w grupie wiekowej 45-65
lat. Wzrost udziału osób starszych spowodowany jest stopniowym osiąganiem wieku
emerytalnego przez pokolenie wyżu demograficznego

przewiduje się iż oczekiwana długość życia może powiększyć się o co najmniej 5 lat do
2050 r. Ten prognozowany wzrost będzie miał największy wpływ na osoby
w najbardziej podeszłym wieku. Tym samym, Europejczycy w wieku 65 lat w 2050 r.
mogą spodziewać się, że przeżyją od czterech do pięciu lat dłużej niż osoby, które mają
obecnie 65 lat. Doprowadzi to do istotnego wzrostu liczby osób w wieku 80-90 lat

Europa  już  przyjmuje  znaczny  napływ  imigrantów  pochodzących  z  państw  trzecich.
Według  prognoz  Eurostat  przewiduje,  że  do  2050  r.  około  40  milionów  osób
wyemigruje  do  Unii  Europejskiej.  Ponieważ  wiele  z  tych  osób  jest  w  wieku
produkcyjnym, napływ imigrantów może przyczynić się do obniżenia średniego wieku
ludności.

25.

Jesień narodów w 1989 roku i rozpad ZSRR

Jesień Narodów – wydarzenia w Europie Środkowo-Wschodniej od 1989. Wydarzenia

jesieni 1989 zamknęły kilkuletni proces rozpadu porządku jałtańskiego w Europie Środkowej,
zaś  ogół  przemian  do  1991  spowodował  przede  wszystkim  odsunięcie  partii
komunistycznych  od  władzy  w  krajach  znajdujących  się  w  sowieckiej  strefie  wpływów.
Rozpoczęcie  tych  przemian  sięgało  początku  lat  80.  –  narodzin  “Solidarności”  w  Polsce,
nasilaniu  się  ruchów  opozycyjnych,  pierwszych  prób  reform  w  krajach  socjalistycznych,
w tym  pieriestrojki  i  głasnosti  w  ZSRR.  Stany  Zjednoczone  i  państwa  Paktu  Atlantyckiego
żywo  zareagowały  na  wprowadzenie  w  Polsce  stanu  wojennego.  1982  państwa  NATO
wystąpiły z potępieniem akcji wojskowej przeciwko społeczeństwu polskiemu i wprowadziły
sankcje  gospodarcze  wobec  PRL.  W  latach  80.  narastał  kryzys  polityczny  i  gospodarczy
w krajach  bloku  radzieckiego  co  powodowało  natężenie  ruchów  opozycyjnych  i  umacniało
protest społeczny.

Rozmowy “Okrągłego Stołu” w Polsce i sukces opozycji w wyborach z 1989 stały się

sygnałem do podobnych przemian w pozostałych krajach i demontażu całego systemu.

Węgry dokonały zmian w konstytucji, przeprowadziły referendum i w listopadzie 1989

uzgodniły termin wolnych wyborów. Także w listopadzie runął berliński mur, symbolizujący

http://znze.wsiz.rzeszow.pl/z11/4_Joanna_Swietoniowska_Starzenie.pdf

– 29 –

podział Europy i Niemiec, a NRD rozpoczęła proces reformowania systemu. Czechosłowacja
rozpoczęła “aksamitną rewolucję”, w Bułgarii odsunięto od władzy T. Żiwkowa. Proces zmian
zakończył się powstaniem grudniowym w Rumunii przeciwko N. Ceausescu.

Jesień Narodów spowodowała likwidację Układu Warszawskiego i RWPG, zakończenie

konfliktu Wschód-Zachód

Rozpad Związku Radzieckiego – proces trwający w latach 1988-1991, podczas którego

wszystkie republiki związkowe uzyskały autonomię w obrębie państwa radzieckiego,
a następnie oderwały się od ZSRR i stały się niepodległymi państwami. W ten sposób Związek
Radziecki zniknął z mapy świata, a za datę jego upadku oficjalnie uważa się 26 grudnia 1991
roku.

U podłoża tego procesu, formalnie rozpoczętego w 1988 roku, stał potężny kryzys

gospodarczy państwa oraz paraliż jego struktur, na który nałożyła się niekorzystna sytuacja
geopolityczna  oraz  tendencje  odśrodkowe  wewnątrz  związku.  Tendencje  owe  wynikały
z jednej  strony  z  aspiracji  niepodległościowych  niektórych  narodów  ZSRR,  a  z  drugiej
z przekonania,  iż  tylko  uwolnienie  się  od  prowadzonego  przez  Moskwę  centralnego
sterowania pozwoli wyprowadzić republikę z kryzysu.

Proces irredenty zapoczątkowała Estonia, która w 1988 ogłosiła suwerenność. W jej

ślad do 1990 poszły wszystkie pozostałe republiki związkowe. Następnie niektóre republiki
zaczęły – mimo sprzeciwu władz radzieckich – ogłaszać niepodległość i występować ze
związku. Próby ich ponownego podporządkowania przez Moskwę nie przyniosły skutku

W poszczególnych republikach i na terenie całego ZSRR powstawały nowe partie

polityczne, uchwalano różne deklaracje i postulaty, mnożyły się wystąpienia ze Związku.
Władze centralne były słabe.

Punktem zwrotnym w procesie rozpadu ZSRR było dokonanie 19 sierpnia 1991 przez

grupę  "konserwatywnych"  komunistów  nieudanego  zamachu  stanu.  Pucz  miał  na  celu
powstrzymanie procesu likwidowania ZSRR oraz obronę jedności i całości państwa. W stolicy
na czele sił zwalczających pucz stanął prezydent Rosji Borys Jelcyn. W ciągu trzech dni rebelia
została  stłumiona,  a  spiskowcy  aresztowani.  Pucz  spowodował  skutki  odwrotne  do
zamierzonych.  Do  sierpnia  1991  r.  różne  republiki  zgłaszały  deklaracje  niepodległości,  ale
z wyjątkiem państw nadbałtyckich i zakaukaskich miały one charakter ograniczony. Chodziło
w nich o uzyskanie samodzielności w łonie tak czy inaczej pojętego wspólnego państwa. Pucz
sierpniowy spowodował masowe dążenia do wystąpienia ze Związku

25 grudnia 1991 do dymisji podał się całkowicie już pozbawiony władzy prezydent ZSRR

– Michaił Gorbaczow, i następnego dnia (26 grudnia) akt ten ostatecznie kończy istnienie
prawie 70-letniego państwa.

http://portalwiedzy.onet.pl/88496,,,,jesien_narodow,haslo.html

http://pl.wikipedia.org/wiki/Rozpad_Zwi%C4%85zku_Radzieckiego

A. Czubiński, Europa XX wieku, Poznań 2008, s. 391 i 392.

– 30 –

26.

Geneza i główne etapy integracji europejskiej

(w ramach WE/UE)

Szczególnie szybki rozwój idei integracyjnej w Europie nastąpił w II poł. XX wieku, po

zakończeniu II wojny światowej. Pojawiło się silne dążenie do utworzenia wspólnoty
europejskiej, która pozwoliłaby odbudować Europę po katastrofalnych wydarzeniach drugiej
wojny światowej i zapobiec wojnie w przyszłości

Pierwszym etapem było utworzenie trzech Wspólnot Europejskich: Europejskiej

Wspólnoty  Węgla  i  Stali  (1951),  Europejskiej  Wspólnoty Gospodarczej  (1957)  i  Europejskiej
Wspólnoty  Energii  Atomowej  (1957).  Państwami  założycielskimi  trzech  Wspólnot
Europejskich  były:  Francja,  Włochy,  Republika  Federalna  Niemiec,  Belgia,  Holandia
i Luksemburg.  Instytucjonalnego  ujednolicenia  organów  Wspólnot  dokonano  na  mocy
umowy z 1965 (tzw. traktat fuzyjny) w sprawie ustanowienia wspólnych organów dla trzech
Wspólnot  Europejskich.  W  rezultacie  EWWiS,  EWG  i  Euratom  miały  cztery  wspólne
instytucje: Radę, Komisję Europejską, Parlament Europejski i Trybunał Sprawiedliwości.

Drugi etap integracji zainaugurowany został na początku lat 70. decyzją

o poszerzeniu  Wspólnot  o  Danię,  Irlandię  i  Wlk.  Brytanię  (1972),  koordynacją  wspólnej
polityki  zagranicznej,  powołaniem  Rady  Europejskiej  (1974)  oraz  urzeczywistnieniem  unii
celnej.  Zakończył  się  on  decyzją  o  wyborach  bezpośrednich  do  Parlamentu  Europejskiego,
które odbyły się w 1979.

Trzeci etap miał za zadanie przełamanie kryzysu integracji. Objął on lata 80. Jednym

z jego osiągnięć było przyjęcie Jednolitego Aktu Europejskiego (1985). W tym też okresie
przyjęto nowe państwa członkowskie: Grecję, Portugalię i Hiszpanię.

Czwarty etap zaowocował przyjęciem traktatu o Unii Europejskiej (Mastricht 1992)

oraz poszerzeniem UE o nowe państwa: Austrię, Finlandię i Szwecję. Od stycznia 1995 r. Unia
liczyła 15 państw członkowskich. W 1999 wszedł w życie traktat amsterdamski. W 2002 r.
euro staje się jedynym środkiem płatniczym w 12 krajach UE. W 2004 do UE przystąpiło 10
nowych państw, w tym Polska, a w 2007 dwa kolejne – Rumunia i Bułgaria

27.

Chiny, Brazylia, Indie – nowe potęgi na globalnej mapie świata

Chiny, Brazylia i Indie są wpływowymi graczami na arenie międzynarodowej, z łączną

populacją  wynoszącą  niemal  3  miliardy  ludzi.  Przypada  na  nie  1/4  globalnego  produktu
narodowego  brutto.  Posiadają  dużą  część  światowych  zapasów  kluczowych  bogactw
naturalnych. Na chwilą obecną kraje te są potęgami, ze względu na siłę militarną i ambicje
polityczne. Kraje te w zasadzie nie zostały dotknięte kryzysem gospodarczym. Ponadto łączy
je  szybki  rozwój.  Niebawem  organizować  będą  najważniejsze  wydarzenia  sportowe

http://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Unii_Europejskiej

J. Bryła, Z. Czachór, W. Malendowski, C. Mojsiewicz, Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków

politycznych, Wrocław 2007, s. 120.

– 31 –

i kulturalne.  Chiny  mają  już  na  swoim  koncie  olimpiadę  i  Expo  2010.  Brazylia  będzie
gospodarzem  Mistrzostw  Świata  w  piłce  nożnej  w  2014  i  organizatorem  letnich  Igrzysk
Olimpijskich  w  2016,  Indie  pragnął  zorganizować  Olimpiadę  w  2020  roku.  Te  wydarzenia
dodadzą krajom prestiżu.

Brazylia i Indie to mocarstwa regionalne, natomiast Chiny praktycznie już pełnią rolę

mocarstwa światowego.

Chiny są najstarszym państwem świata. Należą obecnie do najszybciej rozwijających się

gospodarek.  Rozwijają  się  w  tempie  10%  PKB  rocznie.  Są  też  największym  obszarem
inwestycji  zagranicznych  na  skalę  globalną.  Pekin  coraz  bardziej  rozbudowuje  arsenał
wojskowy,  nie  rezygnuje  z  przemysłu  kosmicznego  i  technologii  satelitarnych.  Bez  udziału
Chin  nie  można  rozwiązać  problemu  irańskiego  i  przede  wszystkim  koreańskiego.  Chiny
w przyszłości  mogą  zostać  prawdziwym  hegemonem.  Według  analityków  banku  Goldman
Sachs do 2040 roku Chiny będą największą gospodarką świata (na 3. miejscu  – Indie, na 4.
Brazylia).

Brazylia, zwłaszcza po przejęciu władzy przez prezydenta Da Silvę, stała się

prawdziwym mocarstwem. Kraj ten jest potęgą rolniczą (produkuje 150 mln ton żywności),
posiada duże zasoby ropy naftowej i stara się zostać stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa,
posiadając w dodatku na to spore szanse. Poziom życia ciągle się polepsza, ponad 24
milionów Brazylijczyków wyszło już z ubóstwa. Rezerwy walutowe kraju, które traktowane są
jako bufor, mający chronić gospodarkę przed skutkami światowego kryzysu, osiągnęły
poziom ponad 350 mld dolarów. Znaczenie tego kraju na świecie jest coraz większe.

Indie rozwijają się w tempie 8% PKB rocznie, i stają się poważnym graczem militarnym

na arenie międzynarodowej. Są w stanie prowadzić wojnę na dwa fronty (chodzi tu przede
wszystkim o przygotowanie się do obrony przeciwko Pakistanowi i Chinom). W dodatku
Bombaj to już praktycznie centrum światowych usług i technologii IT

28.

Gmina, powiat, województwo jako jednostki

samorządu terytorialnego

Od 1 stycznia 1999 r. obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu

terytorialnego:

samorząd gminny

Gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce.

Wyróżniamy trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Gmina realizuje
zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ stanowiący i kontrolny) oraz wójta,
burmistrza lub prezydenta miasta (organ wykonawczy).

Organami gminy są rada gminy oraz wójt, burmistrz lub prezydent. Rada gminy

wyłaniana jest w wyborach powszechnych przez mieszkańców gminy na 4 lata. Jej

http://www.konserwatyzm.pl/artykul/2312/brics---5-poteg

– 32 –

liczebność  uzależniona  jest  od  liczby  mieszkańców  i  wynosi  od  15  do  45  radnych.
Posiada  kompetencje  stanowiące  (uchwałodawcze)  i  kontrolne.  Działa  na  zasadzie
domniemania kompetencji. Do spraw o których decyduje wyłącznie rada gminy należy
m.in.  uchwalanie  statutu  i  budżetu  gminy  oraz  podejmowanie  uchwał  w  sprawie
udzielenia wójtowi absolutorium z wykonania budżetu, wybór i odwoływania skarbnika
i

sekretarza

gminy,

uchwalanie

miejscowych

planów

zagospodarowania

przestrzennego.  Rada  gminy  kontroluje  działalność  wójta,  gminnych  jednostek
organizacyjnych  oraz  jednostek  pomocniczych  gminy  Rada  gminy  może  w  obrębie
gminy tworzyć mniejsze jednostki administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy):
sołectwa,  dzielnice,  osiedla.  Rada  gminy  ze  swojego  grona  może  powoływać  stałe
i doraźne  komisje  do  określonych  zadań.  Akty  prawa  miejscowego  ustanawia  rada
gminy  w  formie  uchwały.  Ze  swego  grona  wybiera  przewodniczącego  i  1-3
wiceprzewodniczących.  Zadaniem  przewodniczącego  jest  wyłącznie  organizowanie
pracy  rady  oraz  prowadzenie  obrad  rady.  Przewodniczący  może  wyznaczyć  do
wykonywania swoich zadań wiceprzewodniczącego.

Organem wykonawczym gminy jest wójt.

Burmistrz jest organem wykonawczym

w gminie, w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej
gminy. W miastach powyżej 100.000 mieszkańców organem wykonawczym jest
prezydent miasta.

Do zadań wójta należy w szczególności: przygotowywanie projektów

uchwał  rady  gminy,  określanie  sposobu  wykonywania  uchwał,  gospodarowanie
mieniem  komunalnym, wykonywanie  budżetu,  zatrudnianie  i  zwalnianie kierowników
gminnych  jednostek  organizacyjnych.

Wójt kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz

reprezentuje ją na zewnątrz.

Wykonuje zadania przy pomocy urzędu gminy.

samorząd powiatowy

Powiat jako jednostka samorządu jest pojmowany jako lokalna wspólnota

samorządowa oraz odpowiednie terytorium. W powiecie realizowane są zadania
publiczne o charakterze ponadgminnym, uzupełniające w stosunku do zadań gminy
z zakresu:



infrastruktury społecznej: edukacja ponadgimnazjalna, promocja i ochrona
zdrowia (prowadzenie szpitali, pomoc społeczna)



infrastruktury technicznej: transport zbiorowy i drogi publiczne



ochrony środowiska i zagospodarowania przestrzennego



problemów lokalnych, np. bezrobocia, pomocy osobom niepełnosprawnym,
ochrony praw konsumenckich.

Organami powiatu są rada powiatu i zarząd powiatu. Rada powiatu jest

organem o kompetencjach stanowiących i kontrolnych, a jej kadencja trwa 4 lata.

Liczebność uzależniona jest od liczby mieszkańców i wynosi od 15 do 29 radnych. Jako
organ stanowiący rada powiatu może podejmować decyzje w sprawach takich, jak np.
stanowienie aktów prawa miejscowego, wybór i odwoływanie zarządu, powoływanie
i odwoływanie sekretarza i skarbnika powiatu, uchwalanie budżetu powiatu oraz

– 33 –

udzielenie absolutorium zarządowi powiatu z jego wykonania. W ramach kompetencji
kontrolnych rada powiatu kontroluje działalność zarządu powiatu oraz powiatowych
jednostek organizacyjnych.

Na czele rady powiatu stoi przewodniczący wybierany

spośród jej członków. Do zadań przewodniczącego należy organizowanie prac rady,
zwoływanie sesji i prowadzenie obrad rady.

Zarząd powiatu jest organem wykonawczym powiatu. W skład zarządu powiatu

wchodzą starosta jako jego przewodniczący, wicestarosta i pozostali członkowie.

Najważniejsze zadania zarządu powiatu to: wykonywanie budżetu powiatu,
przygotowywanie projektów uchwał rady powiatu, gospodarowanie mieniem powiatu,
wykonywanie uchwał rady powiatu, zatrudnianie i zwalnianie kierowników jednostek
organizacyjnych powiatu.

samorząd województwa

Województwo stanowi największą jednostkę podziału terytorialnego państwa

i zarazem wspólnotę mieszkańców, w ramach obowiązującej aktualnie trójszczeblowej
struktury.  Samorząd  wojewódzki  został  powołany  w  celu  wykonywania  zadań
o charakterze  wojewódzkim,  o  ile  nie  są  one  zastrzeżone  dla  organów  administracji
rządowej.  Zakres  działania  samorządu  województwa  nie  narusza  samodzielności
powiatu  i gminy,  a  organy  samorządu  województwa  nie  stanowią  wobec  powiatu
i gminy  organów  nadzoru  lub  kontroli  oraz  nie  są  organami  wyższego  stopnia
w postępowaniu administracyjnym.

Organami samorządu województwa są: sejmik województwa oraz zarząd

województwa.

Sejmik województwa to stanowiący i kontrolny organ samorządu

działający na szczeblu województwa. W jego skład wchodzą radni wybierani na 4-letnią
kadencję. Jako organ stanowiący sejmik działa w formie uchwał, przyjmując m.in. akty
prawa  miejscowego,  a  także  ustalając  strategię  rozwoju  województwa,  budżet
województwa,  itp.  Natomiast  jako  organ  kontrolny  dokonuje  kontroli  zarządu
i jednostek  organizacyjnych  województwa,  kontroli  wykonania  budżetu  itp.  Pracami
sejmiku kieruje przewodniczący wybierany spośród radnych.

Zarząd województwa jest kolegialnym organem wykonawczym sejmiku

województwa.

W skład zarządu województwa, liczącego 5 osób, wchodzi marszałek

województwa  jako  jego  przewodniczący,  wicemarszałek  i  pozostali  członkowie.  Do
zadań  zarządu  należy:  wykonywanie  uchwał  sejmiku,    gospodarowanie  mieniem
województwa,  przygotowanie  projektu  i  wykonywanie  budżetu  województwa,
kierowanie wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych.

– 34 –

29.

Marketing polityczny a marketing ekonomiczny

– podobieństwa i różnice

Marketing polityczny można zdefiniować ogólnie jako metody, techniki, strategie

i instrumenty jakimi polityk czy partia polityczna starają się pozyskać nasze poparcie. Takie
działania prowadzone są właściwie przez cały czas, choć niewątpliwie intensyfikują się
szczególnie w okresach kampanii wyborczych.

Marketing ekonomiczny to ogół zintegrowanych działań przedsiębiorstwa,

polegających na poznaniu, a następnie zaspokojeniu potrzeb odbiorców na jakiś towar lub
usługę, stworzeniu popytu i utrzymywaniu go na określonym poziomie za pomocą różnych
mechanizmów rynkowych, np. reklamy, promocji, właściwej polityki cenowej

Marketing polityczny, jak i ekonomiczny oddziaływuje na wielkie grupy ludzi. Dzieje się

tak dlatego, że zarówno obywatele, jak i konsumenci spełniają te same role – decydentów.
W każdym przypadku wybór implikuje satysfakcje lub jej brak. Celem każdego działania jest
osiągnięcie zamierzonego efektu.

Marketing ekonomiczny różni się od politycznego przede wszystkim odbiorcą:

w marketingu  ekonomicznym  jest  nim  szeroko  rozumiany  konsument,  w  marketingu
politycznym  –  wyborcy  i  obywatele.  Celem  marketingu  ekonomicznego  jest  zwiększenie
popytu na produkty, czyli maksymalizacja sprzedaży, a marketingu politycznego zwiększenie
poparcia  dla  polityka,  partii  politycznej  czy  projektu  politycznego.  Działania  marketingowe
skierowane są w marketingu ekonomicznym do konsumentów, a w marketingu politycznym
do  obywateli  jak  i  do  mass  mediów.  Środki  masowego  przekazu  są  w  marketingu
ekonomicznym  nośnikiem  reklam  i  informacji  prasowych,  a  w  marketingu  politycznym
wzmacniają i przetwarzają otrzymane informacje.

Różnice pomiędzy marketingiem politycznym i gospodarczym

Czas:  Uprawnieni  do  głosowania  wyborcy  wybierają  kandydata  lub  partię  polityczną
zawsze  w  tym  samym  czasie  –  w  dniu,  w  którym  zostało  zaplanowane  głosowanie.
Natomiast  konsumenci  mają  możliwość  dokonania  zakupów  produktów  w  różnym
czasie,  w  zależności  od  ich  potrzeb  i  możliwości.  Bardzo  rzadko  występuję  sytuacja,
w której  zdecydowana  większość  konsumentów  chce  natychmiast  nabyć  określony
produkt.

Cena:  Podczas  gdy  konsument  kupujący  towar  zawsze  zna  jego  cenę  –  wartość
wyrażoną  w  pieniądzach  –  to  wyborca  nigdy  nie  płaci  za  możliwość  podjęcia  decyzji
wyborczej.  Decyzje  wyborcze  mogą  być  wynikiem  analizy  przewidywania  ich
konsekwencji,  które  można  rozpatrywać  w  terminach  strat  i  zysków  w  długiej
perspektywie  czasowej  między  okresami  wyborczymi.  W  tym  aspekcie  istnieje  duże
prawdopodobieństwo

między

tak

zwanym

zachowaniem

pozakupowym

z zachowaniem powyborczym. W oby przypadkach konsument może poczuć żal

http://portalwiedzy.onet.pl/116429,,,,marketing,haslo.html

http://zadane.pl/wypracowanie/Marketing_polityczny_a_gospodarczy-6463

– 35 –

z powodu  podjętej  takiej,  a  nie  innej  decyzji:  nabyty  produkt  lub  wybrany  kandydat
może nie spełniać oczekiwań konsumenta lub wyborcy. Oczywiście po podjęciu decyzji
może  on  także  czuć  satysfakcje.  Jednak  wydaję  się,  że  takiego  stanu  zdecydowanie
częściej doświadczają konsumenci niż wyborcy. Ponadto byłoby to swoistym kuriozum,
gdyby  przed  pójściem  do  urny  wyborca  otrzymywał  informację  o  wielkości  zapłaty
koniecznej  do  uiszczenia,  aby  dokonać  wyboru  polityka  czy  partii.  Określenia  takiej
zapłaty jest zaś oczywiste w wypadku produktów konsumenckich.

Indywidualne  preferencje:  Wyborca  zdaje  sobie  sprawę,  że  o  wyborze  decyduje
większość  głosujących  i  musi  zaakceptować  ostateczny  wynik  głosowania,  nawet  jeśli
jest  on  niezgodny  z  jego  preferencjami.  Znaczenie  ma  rozkład  poparcia  w  całym
społeczeństwie.  Decyduje  tu  wybór  społeczny,  a  nie  wybór  jednostki.  Stanowi  to
bardzo  wyraźną  różnicę w  odniesieniu  do  wyrobów  konsumenckich,  w  których  wynik
podjęcia  decyzji  o  nabyciu  towaru  jest  zupełnie  niezależny  od  tego,  jak  do  danego
towaru ustosunkują się inni konsumenci.

Dominacja  na  rynku:  W  wyborach  politycznych  zwycięzca  bierze  wszystko.  Z  taka
sytuacją  mamy  do  czynienia  przy  wyborach  większościowych,  na  przykład  w  Polsce
w wyborach  prezydenckich,  w  wyborach  na  burmistrzów  oraz  w  jednomandatowych
okręgach  w  wyborach  senatorskich.  Najbliższym  odpowiednikiem  marketingu
gospodarczego w takiej sytuacji jest zdobycie pozycji monopolisty na rynku.

Znajomość towaru: Partia polityczna czy kandydat jest złożonym produktem. Którego
wyborca  w  zasadzie  nie  może  „rozpakować”  i  nie  wie,  co  jest  wewnątrz.  Chociaż  do
marketingu  gospodarczego  należą  także  produkty  i  usługi,  których  konsument  nie
może podczas kupowania otworzyć i sprawdzić, jednak liczba takich niemożliwych do
„rozpakowania”  pakietów  znajdujących  się  na  rynku  wyborczym  jest  zdecydowanie
większa.  Ponadto  konsument  może  zmienić  zdanie  i  wymienić  prawie  natychmiast
produkty czy usługi na inne, jeśli te, które już nabył, mu się nie podobają, chociaż taka
zmiana  może  pociągnąć  za  sobą  duże  koszty.  Natomiast  wyborcy  ze  zmianą  decyzji
muszą czekać do następnych wyborów, czyli przynajmniej kilka lat.

Nowe i międzynarodowe „marki”: Wprowadzenie nowej marki w formie nowej partii
politycznej jest stosunkowo trudne i zawsze odległe w czasie. Wiele partii politycznych
ma relatywnie krótki żywot (PJN, Samoobrona, LPR). W polityce w zasadzie nie istnieją
ponadnarodowe  marki-partie,  chociaż  obserwuje  się  powstawanie  większych
ugrupowań  politycznych,  jak  to  na  przykład  ma  miejsce  w  Parlamencie  Europejskim.
Z kolei  w  marketingu  gospodarczym  funkcjonuje  wiele  marek,  które  uzyskały  status
międzynarodowy.

Popularność  „marek”:  W  marketingu  gospodarczym  marki  wiodące  są  zawsze
najbardziej popularne. W marketingu politycznym obserwuje się dość częste zjawisko,
że  jeśli  dana  partia  wygra  wybory,  jej  poparcie,  wyrażone  w  sondażach  opinii
publicznej,  gwałtownie  zaczyna  maleć.  Taka  sytuacja  jest  niewątpliwie  związana
z faktem, że partia rządząca podejmuje decyzje często źle odbierane przez różne grupy
społeczne.

– 36 –

30.

Typy wizerunku politycznego

Typy wizerunku politycznego

a) Ekspert chłodny analityk, którego celem jest racjonalne rozwiązywanie problemów,

często akcentuje się bezpartyjność, czy nawet apolityczność, rzeczowość, kompetencje,
szeroka wiedza, skuteczność, rzetelność, np. L. Balcerowicz, M. Belka.

b) Heros charyzma, zdecydowanie, pasja w działaniu, autorytarne metody działania,

działania konfliktowe, poczucie misji, np. L. Wałęsa,

c) Ojciec protekcjonalnie traktuje społeczeństwo, roztaczając opiekuńcze wizje, np.

A. Kwaśniewski, L. Kaczyński.

d) Amant

przyciągać

atrakcyjną

powierzchownością

dynamizmem

charakterystycznym dla młodych ludzi, świeżość, romantyzm, np. G. Napieralski

e) Zwykły człowiek działania koncyliacyjne, umiar, podkreśla swoje społeczne korzenie

i brak dystansu na linii polityk-wyborca, np. W. Frasyniuk,

Inne typy:

a) Szarak – człowiek niczym się niewyróżniający i niepodkreślający swej wyjątkowości.

Szarak to np. poseł, o którym nikt nie słyszał, nie bierze czynnego udziału w kreowaniu
polityki ugrupowania;

b) Ekscentryk – skupia na sobie uwagę mediów i opinii publicznej dzięki

niekonwencjonalnym zachowaniom, przemyślanej polityce prowokacji, ma poruszyć
wyborców, przysparzając swemu ugrupowaniu nowych zwolenników, np. J. Korwin-
Mikke

c) Idol – podobny do herosa, tylko, że idol pojawia się wczasach stabilizacji i stagnacji;

jest kompetentny, rzeczowy, ale ma tez wizje polityki i stara się ja realizować za
pomocą dostępnych mu środków, jest wyalienowany ze społeczeństwa, nieco odległy,
niedostępny, stosuje autokratyczne metody uprawiania polityki, charyzmatyczny, np.
A. Lepper, Z. Gilowska, A Kwaśniewski

d) Błazen – zbyt daleko posunięta swoboda i brak odpowiedzialności, polityk taki trafia

się w życiu partyjnym na ogół rzadko, obecnie partie uciekają zazwyczaj od
umieszczania właśnie polityka-błazna w szaragach swych elit partyjnych, błazen może
w nieodpowiedzialny sposób nadszarpnąć wizerunek swojego ugrupowania, np.
J. Palikot, A. Lepper

e) Luzak – stoi w centrum politycznej rywalizacji, jednak podchodzi do rzeczywistości

w sposób  zdystansowany,  nieco  ironiczny,  przyjęcie  takiej  postawy  pozwala  na
wygłaszanie  złośliwych  uwag,  żartowanie,  komentowanie  dokonań  innych  polityków
z dystansem  i  w  nieco  przewrotny  sposób,  jednak  uwagi  te  powinny  mieścić  się
w granicach  politycznej  poprawności,  jest  odpowiedzialny  Np.,  Z.  Gilowska,  L.  Miller,

http://www.edukateria.pl/praca/typy-wizerunkow-politycznych/

– 37 –

w ich wizerunku powaga jest podszyta często ironią, jednak w sytuacjach z założenia
poważnych potrafią oni przybrać odpowiedni ton.

31.

Polityczna reklama negatywna – pojęcie i rodzaje

Reklama negatywna to rodzaj reklamy politycznej, która nie jest produkowana po to,

aby ukazać zalety swojego kandydata, ale po to aby ośmieszyć i zaatakować konkurenta
politycznego. Głównym celem reklamy negatywnej jest zniechęcenie potencjalnych
wyborców i doprowadzenie do oddania głosu na jego konkurenta.
Podstawowe typy reklamy negatywnej

a) Reklama negatywna sensu stricte – jej celem jest ukazanie konkurenta w jak

najgorszym świetle i zbudowanie mu jak najgorszego wizerunku. W zależności od tego,
co jest celem krytyki, wyróżnić można reklamy negatywne problemowe i wizerunkowe.



Reklamy problemowe ukierunkowane są na krytykę poglądów, dokonań czy
programu politycznego przeciwnika.



Reklamy wizerunkowe przedmiotem krytyki są osobowość innego polityka, jego
światopogląd, a nawet – rodzina.

b) Reklama atakująca – jest to silny, bardzo sugestywny atak na przeciwnika

politycznego, w którym wykorzystuje się takie metody jak plotka, insynuacje, czasem
wręcz kłamstwa.

c) Reklama porównawcza – porównuje ona dwóch kandydatów, zestawiając ich

bezpośrednio lub pośrednio, aby ukazać że konkurent jest zdecydowanie gorszy.
Porównuje ona programy wyborcze, cechy kandydatów, kompetencje, dokonania.

d) Reklama implikująca – posługuje się ona insynuacjami, po to aby ostrzej i dobitniej

ukazać sylwetkę sponsora reklamy. Reklama te pozwala na zbudowanie silnej
identyfikacji między kandydatem, a wyborcami.

32.

Sondaże wyborcze – funkcje i rodzaje

Sondaż – badanie opinii publicznej, rodzaj badań statystycznych mający na celu

określenie preferencji danej grupy ludności.

Sondaż nie daje pełnego obrazu, a jedynie

przybliżony wynik.

Powinien uwzględniać różne grupy społeczne, wiekowe i zawodowe

Wyróżnia się trzy funkcje sondażu:

a) poznawcza – dostarczanie społeczeństwu informacji na różne tematy np. poparcia

przedwyborczego dla partii politycznych i ich liderów. Dzięki nim politycy jak
i obywatele tworzą obraz samych siebie. Ponadto politycy dowiadują się jakie są

http://blokreklamowy.blogspot.com/2012/03/reklama-negatywna-i-jej-typy-w-polityce.html

http://ogospodarce.pl/2010/10/negatywna-reklama-polityczna/

http://pl.wikipedia.org/wiki/Sonda%C5%BC

– 38 –

poglądy społeczeństwa na różne sprawy ze sfery publicznej i politycznej. Dzięki temu
mogą określić stanowiska programowe, wprowadzać do nich odpowiednie korekty

b) perswazyjna – sondaże mogą wpływać na opinie publiczną. To że dany polityk

zdobywa  poparcie  czy  też  je  traci  może  być  dla  wyborcy  wskaźnikiem  kogo  poprzeć.
Perswazyjność  sondaży  jest  możliwa  tylko  dzięki opublikowaniu  wyników  w  mediach,
które je rozpowszechniają. Funkcja perswazyjna wzrasta dzięki temu na ogół że media
nie  podają  tylko  suchych  danych  z  badań  opinii  społecznej  ale  opatrują  je
komentarzami ekspertów, którzy te same wyniki mogą interpretować zmiennie

c) polityczna – pozwala politykom pozycjonować swoją pozycję polityczną oraz badać

efektywność głoszonych poglądów. Zaletą tych badań dla sztabu wyborczego jest to że
są  to  badania  przeprowadzane  na  bardzo  szerokiej  próbie,  nie  muszą  płacić  za  te
badania,  ich  wadą  jest  ogólnikowość  pytań.  Politycy  mają  możliwość  podejmowania
decyzji  z  uwzględnieniem  „konsultacji  ze  społeczeństwem”.  Mają  też  istotną  wartość
prognostyczną

Rodzaje sondaży:

a) Ogólnodostępne – realizowane przez instytucje specjalnie do tego powołane.

Informacje  uzyskiwane  są  przeważnie  bardzo  ogólne.  Dotyczą  rozkładów  poparcia
społecznego  dla  poszczególnych  kandydatów  w  danym  czasie  oraz  czasem  ocenę
ugrupowań politycznych i ich liderów. Są istotnym źródłem informacji wyborczych, lecz
z  punktu  widzenia  sztabów  wyborczych  informacje  o  zbyt  małej  precyzji  czyli  mało
użyteczne.

b) Medialne – zlecane profesjonalnym firmom przez różnego rodzaju środki masowego

przekazu. Prowadzone są najczęściej po to, aby uzyskać najświeższe wiadomości.
Koncentrują się najczęściej na rezultatach „gonitwy” wyborczej, czyli kto prowadzi na
starcie, półmetku i finiszu. Wykonywane są w celu przyciągnięcia odbiorcy, a czasem
motywem jest chęć wpłynięcia na zachowania wyborcze.

c) Prywatne – badania zlecane bezpośrednio przez sztaby wyborcze, w celu uzyskania

informacji marketingowych niezbędnych do prowadzenia działań promocyjnych. Dzielą
się na:



sondaże  bazowe  –  realizowane  na  samym  początku  kampanii,  tuz  przed  lub
bezpośrednio  po  przystąpieniu  do  walki  wyborczej.  Z  reguły  bardzo  obszerne,
zawierają  wiele  drobiazgowych  pytań  dotyczących  opinii  o  kandydacie,
problematyki  wyborczej  oraz  podstawowych  charakterystyk  wyborców.  Badania
takie  dostarczają  informacji,  które  w  trakcie  kampanii  będą  stanowić  punkt
odniesienia do określenia jej postępów lub potknięć



sondaże ponawiane – koncentrują się na kilku szczegółowych problemach. Wyniki
wykorzystywane są przez sztaby do prowadzenie lub weryfikowania danej strategii
np. do testowania reakcji wyborców na opracowane wersje materiałów
promocyjnych czy przekazów kandydatów. W badaniach podaje się ocenie np.
slogany wyborcze. Prowadzone w pierwszych i końcowych fazach kampanii.

– 39 –



sondaże tropiące – przeprowadzane są stale i w miarę regularnie, krótkie, składają
się  zazwyczaj  z  kilku  pytań,  celem  jest  ocena  skuteczności  przyjętych  strategii
marketingowych  oraz  zestawienie  opinii  naszego  kandydata  z  opinią  na  temat
przeciwnika.  Ich  cechy  to:  powtarzalność  pomiaru,  identyczność  narzędzia
pomiarowego,  taki  sam  sposób  doboru  próby  i  przeprowadzania  badań  oraz
porównywalny odstęp czasu pomiędzy poszczególnymi badaniami

33.

„Europa dwóch prędkości”, „Europa twardego jądra”,

„Europa Ojczyzn” – koncepcje rozwoju UE

Europa dwóch prędkości – wizja rozwoju UE oznaczająca jej podział na dwie kategorie

członków, na  kraje dążące do ściślejszej integracji w gronie państw strefy euro oraz grupę
krajów spoza niej. Zgodnie z tą wizją na czoło UE miałaby się wysunąć strefa euro. Pozostałe
kraje  członkowskie  miałyby  do  niej  dołączyć  z  czasem.  Ta  europejska  dychotomia
odzwierciedla  w  pierwszym  rzędzie  stan  gospodarek  Starego  Kontynentu.  Jedne  pogrążają
się w recesji (Grecja, Portugalia, Hiszpania), a innym udaje się utrzymać stałe tempo wzrostu.

Europa twardego jądra – potoczne określenie koncepcji wzmocnienia i zacieśnienia

współpracy  i  integracji  w  Unii  Europejskiej  przez  grupę  państw  tzw.  starej  unii.  Najczęściej
wymienianymi  krajami  mającymi  uczestniczyć  w  tworzeniu  tzw.  "twardego  jądra"  były
Francja,  Niemcy,  Włochy,  Holandia,  Belgia  i  Luksemburg.  Państwa  te  miałby  wytyczać
kierunek rozwoju oraz stanowić siłę napędową UE.

Europa Ojczyzn – wizja funkcjonowania Europy, którą przedstawił francuski prezydent

Charles de Gaulle.

Postulował rozwój współpracy państw europejskich przy zachowaniu

suwerenności każdego z nich. Opowiadał się przede wszystkim za integracją gospodarczą,
pozwalającą odzyskać Europie dawne znaczenie, natomiast w dziedzinie polityki
poszczególne państwa nadal miały zachować swe nieuszczuplone kompetencje.

34.

Totalitaryzm czy autorytaryzm? Spór o charakter

systemu politycznego PRL

Można wyróżnić pewne cechy wspólne dla wszystkich okresów w dziejach PRL i na tej

podstawie udzielić odpowiedzi na pytanie, czy było to państwo totalitarne, czy autorytarne.
Najlepiej posłużyć się analizą różnic między tymi systemami

Totalitaryzm jest rewolucyjny, niesie idee nowego ładu. Autorytaryzm to ideologia
restauracji starego porządku, sanacji porządku zastanego, no i anty rewolucji. Czyli bez
wątpienia tu PRL jawi się jako totalitarny.

http://www.historycy.org/index.php?showtopic=35408

– 40 –

Rola propagandy: w totalitaryzmie wszelkie media są ściśle podporządkowane,
a propaganda jest wszechogarniająca. Autorytaryzm przykłada mniejszą wagę do
propagandy, dopuszcza też pewne elementy wolności przekazu. Znowu + dla totalizmu.

Totalitaryzm jest masowy, wymaga od ludzi aktywności i entuzjazmu. Autorytaryzm
wymaga od masy tylko biernego posłuszeństwa. PRL we wszystkich odsłonach zaganiał
na pochody, wiece, masówki i czyn społeczny. Znowu + dla totalizmu.

Gospodarka: każdy totalizm wprzęga gospodarkę w ideologię i centralnie nią steruje.
W autorytaryzmie skala ingerencji jest daleko mniejsza, choć w 90% przypadków
dominuje etatyzm. Znowu wychodzi, że i w tej dziedzinie PRL odpowiada totalitarnym
"standardom".

Totalitaryzm  stara  się  zlikwidować  wolność.  Autorytaryzm  nie  likwiduje  wolności,  ale
przedefiniowuje  ją  i  podporządkowuje  racji  stanu.  W  PRL  owszem,  istniały  enklawy
wolności,  ale  takowe  istnieją  w  każdym  totalizmie.  Jednakże  w  PRL  żadna  społeczna
aktywność  na  szerszą  skalę  nie  mogła  się  odbywać  bez  kontroli  i  reglamentacji  ze
strony  państwa.  Nie  było  prywatnych  mediów,  stowarzyszeń  nie  sterowanych  przez
partię. Znowu wszystko wskazuje na to, że i tu PRL był totalitarny.

Terror w państwie totalitarnym jest wszechogarniający. W państwie autorytarnym zaś
dokładnie wiadomo, w kogo uderzy i stosuje się go zgodnie z macchiavellistyczną
zasadą "kiedy trzeba". Tutaj PRL po roku 1956 już totalitarny nie jest.

35.

Kryzys i upadek systemu komunistycznego w Polsce 1980-1989

31 sierpnia 1980 r. podpisano tzw. Porozumienia Sierpniowe. Ich najważniejszym

postulatem była zgoda na tworzenie niezależnych związków zawodowych. Pierwszy raz po
1945 r. kierownictwo KC PZPR zgodziło się na daleko idące ustępstwa polityczne bez użycia
siły. 10 listopada 1980 r. po 3 miesiącach intensywnej pracy działaczy opozycyjnych i oporu
władz komunistycznych, które czyniły wszystko co możliwe by nie dopuścić do tego faktu,
Sąd Najwyższy w Warszawie zarejestrował statut NSZZ "Solidarność".

2 października 1981 r. Zjazd "Solidarności" wybrał Lecha Wałęsę na

przewodniczącego NSZZ "Solidarność". Oprócz wyboru władz, przyjęty został program, który
określał "Solidarność" jako "wielki ruch społeczny", który odwoływać się miał do wartości
chrześcijańskich, narodowych, robotniczych, demokratycznych tradycji świata pracy oraz
określał go jako ideowo pluralistyczny związek zawodowy.

Program Związku obok kwestii socjalnych, zaprezentował plan budowy

"Rzeczpospolitej samorządnej", która miała być oparta na pluralizmie politycznym oraz
respektowaniu podstawowych wolności obywatelskich. Podstawą zorganizowanego
społeczeństwa miał być samorząd pracowniczy oraz wybrany w demokratycznych wyborach
samorząd terytorialny. Założenia gospodarcze zakładały radykalną reformę gospodarki.

13 grudnia 1981 r. gen. Wojciech Jaruzelski w transmitowanym przemówieniu

radiowo - telewizyjnych, poinformował o uchwaleniu przez Radę Państwa dekretu

– 41 –

o wprowadzeniu na obszarze całego kraju stanu wojennego i przejęcia władzy przez nowo
ukonstytuowaną Wojskową Radę Ocalenia Narodowego (WRON). Dekret o wprowadzeniu
stanu  wojennego  zawieszał  działalność  NSZZ  "Solidarność"  oraz  wszystkich  działających
w kraju  związków  zawodowych.  Ponadto  sankcjonował  on,  pozbawienie  społeczeństwa
większości  praw  obywatelskich.  W  rezultacie  zakazano  strajków,  akcji  protestacyjnych,
zgromadzeń,  rozpowszechniania  wydawnictw.  Do  3  stycznia  1982  r.  przerwano  zajęcia  w
szkołach  i  na  wyższych  uczelniach.  Władze  wprowadziły  godzinę  policyjną  od  22  do  6  rano
oraz cenzurę prewencyjną. W zakładach pracy nad produkcją i dyscypliną pracowników mieli
czuwać

specjalni

komisarze

wojskowi,

których

wyposażono w

nadzwyczajne

pełnomocnictwa. Ponadto po ulicach miast krążyły uzbrojone patrole wojskowe i pojazdy
opancerzone.

Jednocześnie dokonano internowania większości działaczy NSZZ "Solidarność" co

uniemożliwiło  skoordynowany  opór  w  skali  ogólnopolskiej.  Mimo  grozy  sytuacji  w  wielu
zakładach  pracy,  prawie  wszystkich  kopalniach,  hutach,  stoczniach,  rozpoczęto  akcję
strajkowe.  W  odpowiedzi,  władze  komunistyczne  przy  użyciu  czołgów,  wojska,
zmilitaryzowanych  jednostek  milicji  obywatelskiej  (ZOMO)  przystąpiły  do  brutalnych  akcji
pacyfikacji tych zakładów.

31 grudnia 1982 r. komunistyczne władze PRL podjęły decyzję o oficjalnym

zawieszeniu stanu wojennego. Decyzja ta była podyktowana utrzymaniem dotychczasowej
polityki wobec społeczeństwa. Ponadto liczono na przełamanie na arenie międzynarodowej
bojkotu PRL. W efekcie większość działaczy opozycji demokratycznej odzyskała wolność.
Jednak część z nich miejsce internowania zamieniła na cele w aresztach karnych. Ostatecznie
stan wojenny został zniesiony 22 lipca 1983 r. Decyzja ta została poprzedzona szeregiem
regulacji prawnych, które zmierzały do utrwalenia przepisów wyjątkowych.

W kwietniu i sierpniu 1988 nastąpiła kolejna fala strajków. W tej sytuacji zostały

podjęte zakulisowe negocjacje przedstawiciela władz, gen. Czesława Kiszczaka z oficjalnie
osobą prywatną, a faktycznie przywódcą opozycji Lechem Wałęsą.

Opracowano postulowaną

koncepcję dialogu przedstawicieli opozycji, władz oraz Kościoła katolickiego – negocjacje
Okrągłego Stołu, którego obrady, trwające od lutego do kwietnia 1989 zakończyły się
podpisaniem porozumienia.

Zawarte porozumienie "okrągłego stołu", którego obrady zakończyły się 5 kwietnia

1989  r.  przewidywały  szereg  istotnych  ustępstw  politycznych  strony  rządowej.  W  ich
wyniku podjęto szereg postanowień. Do najważniejszych należało utworzenie Senatu z liczbą
100  senatorów;  kwotowe  wybory  do  Sejmu  –  65%  miejsc  zagwarantowanych  dla  ekipy
rządzącej; utworzenie urzędu Prezydenta PRL, wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe
na  6-letnią  kadencję;  zmiana  prawa  o stowarzyszeniach,  która  umożliwiłaby  rejestrację
Solidarności.

4 czerwca 1989 r. odbyła się pierwsza tura wyborów kontraktowych do Sejmu

i całkowicie  wolnych  do  Senatu.  Jej  wyniki  wykazały  olbrzymie  zwycięstwo  obozu
solidarnościowego.  Klęska  strony  rządowej,  zmusiła  ją  do  tak  skonstruowanej  zmiany
ordynacji  wyborczej  by  kandydaci  partyjni  mogli  w  drugiej  turze  wyborów  (18  czerwca),

– 42 –

wejść w skład parlamentu. Pomimo sprzeciwu opinii publicznej, 19 lipca 1989 r. gen.
W. Jaruzelski został wybrany na prezydenta.

Kolejnym kryzysem był tzw. kryzys rządowy, który wiązał się z problemem wyłonienia

składu  Rady  Ministrów.  Zaproponowany  i  wybrany  na  premiera  Czesław  Kiszczak  nie  był
w stanie  sformować  nowego  gabinetu  i  podał  się  do  dymisji.  Dopiero  pod  naciskiem
społeczeństwa,  prezydent  Jaruzelski  zgodził  się  na  kandydaturę  Tadeusza  Mazowieckiego,
który 24 sierpnia 1989 r. został desygnowany na prezesa Rady Ministrów.

Pierwszy po 1945 r. nie komunistyczny rząd T. Mazowieckiego obdarzony został dużym

kredytem zaufania społecznego. Dzięki temu mógł przystąpić do wcielania w życie reform
w kierunku demokratyzacji życia społeczno-politycznego oraz stabilizacji pogrążonej
w kompletnym kryzysie gospodarki

Jako datę kończącą okres Polski Ludowej można przyjąć 29 grudnia 1989, dzień

uchwalenia ustawy o zmianie Konstytucji PRL, w której m.in. zmieniono nazwę państwa na
Rzeczpospolitą Polską (weszła w życie 31 grudnia 1989), bądź datę 4 czerwca 1989 – datę
pierwszych, częściowo wolnych wyborów

36.

Kryteria konwergencji z Maastricht. Perspektywy

wstąpienia Polski do strefy euro

Kryteria konwergencji to zbiór wymogów, które muszą spełnić kraje członkowskie

Unii  Europejskiej  po  to,  by  wprowadzić  u  siebie  wspólną  walutę  euro.  Ponieważ
sformułowano  je  w  Traktacie  z  Maastricht  (podpisanym  w  1992  r.),  często  nazywa  się  je
„kryteriami  z  Maastricht”.  Traktat  sprecyzował  cztery  kryteria  uczestnictwa  kraju  w  unii
ekonomicznej i walutowej

wysoki stopień stabilności cen

– stopa inflacji w danym kraju nie powinna być wyższa

o więcej niż 1,5 punktu procentowego od średniej z trzech krajów UE o najniższej
inflacji;

stabilność finansów publicznych – oznacza nie większy od 3% PKB deficyt sektora
publicznego, oraz nie większy od 60% PKB poziom długu publicznego;

stabilność kursu walutowego, co oznacza przestrzeganie co najmniej przez dwa lata
przedziału wahań kursowych dozwolonych przez Mechanizm Kursów Walutowych
(obecne dozwolone wahania kursu wynoszą +/-15%);

stabilność stóp procentowych – długookresowa stopa procentowa nie może
przekraczać więcej niż o 2 punkty procentowe średniego poziomu stóp procentowych
z trzech krajów o najniższej inflacji;

prawo – warunkiem przyjęcia wspólnej waluty jest też konwergencja prawna
polegająca na zgodności ustawodawstwa krajowego z unijnym.

http://edukacja.gazeta.pl/edukacja/1,124764,6713521,Polska_w_latach_80_.html

pl.wikipedia.org/wiki/Polska_Rzeczpospolita_Ludowa

http://www.nbportal.pl/pl/commonPages/EconomicsEntryDetails?entryId=172&pageId=608

– 43 –

Obecna sytuacja Polski w odniesieniu do kryteriów konwergencji przedstawia się

następująco

Kryterium/Wskaźnik

Opis

Inflacja

W czerwcu 2012 r. Polska nie wypełniała kryterium stabilności

cen. 4,0% – o 1 pkt. proc. wyższa od wartości referencyjnej

równej 3%

Sytuacja fiskalna

Kryterium fiskalne pozostaje niewypełnione ze względu na

nałożoną na Polskę procedurę nadmiernego deficytu > 3% PKB.

W 2011 deficyt wyniósł 5,1% PKB, a dług publiczny 56,3% PKB

Kurs walutowy

Kryterium kursu walutowego nie jest wypełnione ze względu na

fakt, że Polska nie uczestniczy w mechanizmie ERM II.

Stopa procentowa

W czerwcu 2012 r. Polska nie wypełniała kryterium stóp

procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa za

ostatnie 12 miesięcy wyniosła 5,6% i była o 1,7 pkt. proc. wyższa

od wartości referencyjnej, która wyniosła 3,9%.

37.

Istota, cele i zadania polityki gospodarczej państwa

Polityka gospodarcza jest to zestaw działań państwa wpływających na sytuację

gospodarczą i rozwój kraju. Może mieć dwa najważniejsze cele, w zależności od horyzontu
czasowego, którego dotyczy

•

w długim horyzoncie czasowym, podstawowym celem polityki gospodarczej jest
osiągnięcie jak najwyższego poziomu rozwoju gospodarczego, czyli osiągnięcie
wysokiego tempa długookresowego wzrostu gospodarczego;

•

w  krótkim  i  średnim  horyzoncie  czasowym,  najważniejszym  celem  jest  eliminacja
nadmiernych  wahań  tempa  rozwoju  gospodarczego,  wywołanych  np.  niestabilnością
gospodarczą  lub  innymi  wstrząsami  wynikającymi  z  gwałtownych  wahań  popytu  lub
podaży.

Według kryterium charakteru cele polityki gospodarczej to



generalne – zapewnienie suwerenności, sprawiedliwości, postępu społecznego,
ochrona praw człowieka



ekonomiczne – wzrost gospodarczy, dążenie do dobrobytu, rozwój przedsiębiorczości,
restrukturyzacja gospodarki – przez jej dostosowanie do aktualnych potrzeb,
zapewnienie równowagi wewnętrznej (budżetowej) i zewnętrznej (wymiany
z zagranicą)

http://www.mf.gov.pl/_files_/euro/analizy/monitor/monitor_2012_08.pdf

http://www.nbportal.pl/pl/commonPages/EconomicsEntryDetails?entryId=125&pageId=608

T. Włudyka, Polityka gospodarcza, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa 2007, s. 19 i 20.

– 44 –



społeczne – sprawiedliwy podział dochodów, pełne zatrudnienie, wyrównywanie szans
w dostępie do rezultatów działalności gospodarczej i społecznej, zapobieganie
wykluczeniu społecznemu, reintegracja osób wykluczonych, zapewnienie ochrony
zdrowia i bezpieczeństwa na wypadek innych ryzyk socjalnych



ekologiczne – ochrona istniejących zasobów środowiska oraz rekultywacja obszarów
zniszczonych



ustrojowe – wzmacnianie i ochrona szeroko zumianego ustroju społeczno-
gospodarczego, zapewnienie bezpieczeństwa, wzmacnianie potencjału obronnego

Kierunki oddziaływania polityki gospodarczej państwa zależą od rodzaju gospodarki.

W gospodarce  mieszanej  (rynkowej)  polityka  gospodarcza  dba  o  zapewnienie  stałego
dopływu środków, które są niezbędne do wykonywania przez państwo funkcji wewnętrznych
i  zewnętrznych.  Państwo  musi  wspierać  rozwój  gospodarki  narodowej  gdyż  siła  państwa
zależy  właśnie  od  potencjału  gospodarki  narodowej.  W  niektórych  krajach  polityka
gospodarcza wspiera funkcjonowanie i rozwój sektorów gospodarki, które nie cieszą się zbyt
dużym zainteresowaniem ze strony prywatnych przedsiębiorstw (kolej, poczta, szkoły). Stara
się  też  zapewnić  bezpieczeństwo  działalności  gospodarczej  obywateli  chroniąc  ich  przed
konkurencją  zagraniczną.  Co  więcej  polityka  gospodarcza  chroni  konkurencję  przed
organizacjami  monopolistycznymi.  Próbuje  też  usuwać  zagrożenia  rozwoju  gospodarczego.
W  tym  celu  przeciwdziała  czynnikom,  które  wywołują  kryzysy  i  stara  się  pobudzać
koniunkturę.  Podejmuje  problemy  ochrony  środowiska  naturalnego  i  ładu  przestrzennego
w zagospodarowaniu  kraju.  Utrzymuje  także  ład społeczny,  chroni  warstwy niższe,  reguluje
warunki pracy, płace itd.

38.

Bezrobocie w Polsce: przyczyny i metody zwalczania

Bezrobocie jest zjawiskiem społecznym polegającym na tym, że pewna część ludzi

zdolnych do pracy i poszukujących jej nie znajduje zatrudnienia.

Jego miarą jest stopa

bezrobocia, będąca relacją liczby zarejestrowanych bezrobotnych do zasobu siły roboczej lub
do liczby ludności w wieku produkcyjnym

. Stopa bezrobocia w końcu czerwca 2012 r.

wyniosła 12,4% – liczba bezrobotnych wyniosła 1 964,4 tys. osób

Istnieje wiele przyczyn, dla których osoby chcące pracować i zdolne do pracy nie

znajdują zajęcia

Relatywnie wysokie dla pracodawców koszty pracy, niepokrywające korzyści
ekonomicznych płynących z zatrudnienia pracownika. Receptą jest obniżenie części

http://pl.wikipedia.org/wiki/Polityka_gospodarcza

http://portalwiedzy.onet.pl/66561,,,,bezrobocie,haslo.html

www.mpips.gov.pl/download/gfx/mpips/pl/defaultopisy/7377/1/1/BEZROBOCIE_REJESTROWANE_W_

POLSCE_czerwiec_2012.pdf

http://pl.wikipedia.org/wiki/Bezrobocie

– 45 –

tych kosztów, np. poprzez obniżenie podatków, czy płacy minimalnej. Jest to jednak
przedmiotem kontrowersji natury politycznej.

Niedopasowanie popytu i podaży na określony rodzaj pracy – bezrobocie
strukturalne. Np. w gospodarce może być za dużo rolników w stosunku do faktycznych
potrzeb rynku, a jednocześnie za mało chirurgów czy informatyków. Bezrobocie takie
najczęściej dotyka sektory gospodarki o niskiej wartości dodanej, dużej konkurencji
i wrażliwe na cykle koniunkturalne.

Sztywne  i  opresyjne  dla  pracodawcy  prawo  pracy.  Pracodawcy  mimo  iż  potrzebują
w danej  chwili  pracowników,  mogą  obawiać  się  zatrudniania  ze  względu  na
potencjalne  późniejsze  problemy  ze  swobodnym  zwalnianiem  czy  zapewnieniem
określonych warunków pracy, którym nie są w stanie podołać.

Niedopasowanie terytorialne miejsc zapotrzebowania na pracę i zasobów siły
roboczej. Znalezienie pracy wymaga wtedy zmiany miejsca zamieszkania.

Prawna reglamentacja pracy – konieczność uzyskiwania państwowych bądź
korporacyjnych pozwoleń oraz licencji na pracę. Efektem jest m.in. redukcja liczby
pracowników mogących wykonywać dany zawód, a co za tym idzie wzrost bezrobocia
i spadek konkurencyjności w branży.

Między zakończeniem pracy w poprzednim miejscu pracy, a jej podjęciem w nowym
mija pewien czas. Ten typ bezrobocia określa się mianem bezrobocia frykcyjnego i jest
ono zazwyczaj niskie a także nie ma istotnego wpływu na gospodarkę.

Brak  doświadczenia  zawodowego  wśród  absolwentów.  Dla  pracodawcy  adaptacja
nowozatrudnionego  do  stanowiska  pracy  zwykle  jest  inwestycją,  której  np.
w warunkach  wysokiego  bezrobocia  nie  ma  sensu  podejmować.  Korzystniej  jest
zatrudnić pracownika doświadczonego.

– 46 –

Instrumenty aktywizacji zawodowej



staże



szkolenia zawodowe



organizowanie robot publicznych



przygotowanie zawodowe dorosłych



finansowanie badań lekarskich lub psychologicznych



zwrot kosztów przejazdu



zwrot kosztów zakwaterowania



studia podyplomowe



jednorazowe przyznanie środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej



wolontariat

39.

Zasady finansowania partii politycznych w Polsce

Finansowanie partii politycznych w Polsce realizowane jest z trzech głównych źródeł:



dochody uzyskiwane przez partię z wykorzystaniem własnego majątku



dochody od osób fizycznych w postaci składek członkowskich, darowizn, spadków oraz
zapisów



finansowanie z budżetu państwa

http://pl.wikipedia.org/wiki/Bezrobocie

– 47 –

Należy zaznaczyć, iż ustawodawca nie przyznał partiom możliwości prowadzenia

działalności gospodarczej oraz pozyskiwania środków ze zbiórek publicznych. Partii
politycznej mogą być przekazywane środki finansowe jedynie przez obywateli polskich
mających stałe miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Łączna suma wpłat

od osoby fizycznej na rzecz partii politycznej w jednym roku nie może przekroczyć
15-krotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia.

Zgromadzony majątek partyjny może być wykorzystywany jedynie do działalności

w celach statutowych oraz na cele charytatywne. Istnieją również ograniczone możliwości
czerpania wymiernych korzyści z operacji majątkowych, jakie partia może osiągnąć w drodze:



oprocentowania środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i lokatach,



obrotu obligacjami Skarbu Państwa i bonami skarbowymi Skarbu Państwa,



zbycia należących do niej składników majątkowych,



prowadzenia  przez  partię  polityczną  działalności  własnej  polegającej  na  sprzedaży
tekstu  statutu  lub  programu  partii,  a  także  przedmiotów  symbolizujących  partię
i wydawnictw  popularyzujących  cele  i  działalność  partii  politycznej  oraz  na
wykonywaniu  odpłatnie  drobnych  usług  na  rzecz  osób  trzecich  z  wykorzystaniem
posiadanego sprzętu biurowego.

Prawo przewiduje również subwencję z budżetu państwa na działalność statutową.

Mogą  ją  otrzymać  partie,  które  w  wyborach  do  Sejmu,  samodzielnie  tworząc  komitet
wyborczy,  uzyskały  w  skali  kraju  co  najmniej  3%  ważnie  oddanych  głosów.  Subwencja  ta
przysługuje  również  koalicjom  partii,  które  uzyskały  poparcie  w  skali  kraju  co  najmniej  6%.
Subwencja  jest  wypłacana  przez  okres  kadencji  Sejmu,  a  jej  wysokość  ustalana  jest
proporcjonalnie do liczby oddanych głosów poparcia.

40.

Techniki wywierania wpływu społecznego

Wpływ społeczny to proces, w wyniku którego dochodzi do zmiany zachowania,

opinii lub uczuć człowieka wskutek tego, co robią, myślą lub czują inni ludzie

Techniki manipulacji społecznych:

„Stopa w drzwiach” – wzrost skłonności do ulegania większej prośbie wskutek
uprzedniego spełnienia innej, mniejszej prośby

„Drzwi zatrzaśnięte przed nosem” – podobna do techniki "stopy w drzwiach" jednak
najpierw wysuwana jest prośba bardzo trudna do spełnienia, następnie wysuwa się
prośbę łatwiejszą.

Technika „niskiej piłki” – polega na przedstawieniu początkowo niezwykle korzystnej
oferty. Gdy "ofiara" ją chwyta, okazuje się, że oferta posiada dodatkowe elementy i nie
jest wcale taka atrakcyjna, jak wydawało się na początku. Ostatecznie oferta jest

http://psychologia-ogolna.wyklady.org/wyklad/911_wplyw-spoleczny_strona-1.html

– 48 –

o wiele

bardziej kosztowna, na tyle, że gdyby "ofiara" wiedziała o niej na początku, nie

zdecydowałaby się.

Technika „a to nie wszystko” – polega na zaopatrzeniu propozycji w jakąś dodatkową
atrakcję, która czyni propozycję bardziej kuszącą.

Technika  „uwikłania  w  dialog”  –  ludzie  częściej  ulegają  prośbie,  jeżeli  jej
sformułowanie poprzedzone jest nawiązaniem niezobowiązującego dialogu, ponieważ
aktywizuje  to  automatycznie  skrypt  „rozmowa  ze  znajomym",  co  prowadzi  do
reagowania nawet na nieznajomą proszącą osobę w taki sposób, jakby była ona kimś
znanym,  komu  należą  się  pewne  względy.  Jednak  nie  każdy  dialog  nasila  uległość.
automatyczna  reakcja  na  osobę  podejmującą  dialog  jako  kogoś  sympatycznego
i zasługującego  na  ustępstwa  pojawi  się  tylko  wtedy,  gdy  kwestia  poruszana
w rozmowie  jest  mało  ważna.  Kiedy  natomiast  jest  ważna,  przetwarzanie  informacji
nabiera  charakteru  kontrolowanego  i  konieczny  staje  się  jeszcze  jeden  warunek  -  by
mianowicie  osoba  zgłaszająca  prośbę  ujawniała  podczas  dialogu  poglądy  zbieżne
z opiniami swego rozmówcy.