DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

63

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

ze składowych nieswoistej reakcji im-
munologicznej, która ma istotne zna-
czenie dla organizmu po zadziałaniu 
bodźca, zanim uruchomione zostaną 
bardziej specyfi czne mechanizmy od-
powiedzi swoistej (1).

Białka ostrej fazy (BOF)

Do najczęściej stosowanych BOF 
w ocenie stanu zdrowia psów należą: 
białko C-reaktywne, (CRP), haptoglo-
bina (Hp) i fi brynogen (Fb).

CRP 
Należy do szybko reagujących, pozy-
tywnych białek ostrej fazy, co oznacza, 
że jego poziom rośnie szybko po za-
działaniu bodźca, osiągając maksimum 
(wielokrotnie przekraczające poziom 
wyjściowy) w ciągu ok. 24 godzin, 
a po usunięciu czynnika prozapalne-
go szybko spada. Ta dynamika spra-
wia, że szybko reagujące białka ostrej 
fazy są szczególnie przydatne w mo-
nitoringu postępów leczenia, a także 
oceny aktywności choroby w przypad-
ku patologii o charakterze nawracają-
cym czy przetrwałych zakażeń. Oce-
na dynamiki stężenia CRP jest u psów 
szczególnie istotna, gdyż zakresy refe-
rencyjne dla gatunku są bardzo szero-
kie i różnią się w zależności od stoso-
wanej metody (tab. 1, s. 64). Ustalenie 
wartości wyjściowej u danego pacjenta 
stanowi więc ważny element interpre-
tacji uzyskiwanych wyników (2).

Przydatność tego markera w dia-

gnostyce chorób z autoagresji wyni-
ka m.in. z faktu, iż zarówno krótko-, 
jak i długotrwała terapia lekami stery-
dowymi pozostaje bez wpływu na po-
ziom CRP, tak więc białko to wydaje 
się stabilnym parametrem oceny stanu 
zapalnego – niezależnie od najczęściej 

Ocena funkcji układu immunologicz-
nego psów nie jest rutynowo sto-
sowanym profi lem  diagnostycznym, 
co wiąże się m.in. z wieloczynniko-
wą etiologią chorób autoimmunolo-
gicznych i brakiem jednoznacznych 
wytycznych dotyczących interpretacji 
tego typu badań. Istnieje jednak sze-
reg oznaczeń, które mogą być przydat-
ne w diagnostyce chorób o podłożu 
immunologicznym, a wśród nich ta-
kie, które służą ogólnej ocenie statusu 
immunologicznego zwierzęcia (m.in. 
ocena poziomu białek ostrej fazy czy 
stężenia J-globulin) lub specyfi czne te-
sty, będące często kluczowym elemen-
tem jednoznacznego rozpoznania (np. 
obecność przeciwciał przeciwko re-
ceptorom acetylocholinowym u psów 
chorych na nużliwość mięśni lub prze-
ciwciał przeciwko włóknom mięśnio-
wym typu 2M w przebiegu zapalenia 
mięśni żuciowych).

Ocena ogólnego statusu 

immunologicznego 

Podstawowym narzędziem laborato-
ryjnym stosowanym w ocenie stanu 
funkcjonalnego układu immunolo-
gicznego jest badanie morfologiczne 
krwi ze szczególnym uwzględnieniem 
leukogramu. Zmiany obrazu biało-
krwinkowego są nieocenionym, lecz 
mało specyfi cznym źródłem informa-
cji w przypadku chorób autoimmuno-
logicznych. Ponadto odzwierciedlenie 
aktualnego stanu organizmu w obra-
zie leukogramu trwa nierzadko kil-
kadziesiąt godzin, dlatego w ocenie 
stanu zapalnego czy odpowiedzi na le-
czenie stosuje się dodatkowo, zwłasz-
cza w medycynie człowieka, pomiar 
poziomu szybciej reagujących białek 
ostrej fazy (BOF). Stanowią one jedną 

lek. wet. Julia Miller

*

, prof. dr hab. Anna Chełmońska-Soyta

*

, Wojciech Chański

**

, prof. dr hab. Tadeusz Stefaniak

*

*Katedra Immunologii, Patofi zjologii i Prewencji Weterynaryjnej Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
**absolwent Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu w 2012 r.

Immunological tests in the diagnosis of canine autoimmune diseases 

Badanie immunologiczne

w diagnostyce chorób z autoagresji u psów

Streszczenie

Choroby z autoagresji u psów stanowią 
spore wyzwanie diagnostyczne ze wzglę-
du na często wieloczynnikową etiologię, 
a także wprowadzanie nowych metod, 
niestosowanych dotychczas rutynowo 
w medycynie weterynaryjnej. Wiedza 
na temat możliwości stosowania testów 
diagnostyki immunologicznej i ich ograni-
czeń znacznie ułatwia postawienie trafne-
go rozpoznania przed podjęciem leczenia, 
które nierzadko opiera się na długotrwa-
łej, ogólnej terapii immunosupresyjnej.

Słowa kluczowe

badania immunologiczne, choroby au-
toimmunologiczne psów, przeciwciała 
autoreaktywne, nadwrażliwość

Abstract

The diagnosis of autoimmune diseases 
in dogs is often challenging because 
of the polyetiological origin of these 
disorders and the introduction of new, 
non-routine methods in the veterinary 
practice. The knowledge of the advan-
tages and limitations of immunological 
tests facilitates putting a right diagnosis 
and fi nding a proper treatment method, 
frequently involving a long-term immu-
nosuppressive therapy.

Key words

immunodiagnostic tests, canine auto-
immune diseases, autoantibodies, hy-
persensitivity

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

64

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

stosowanego w takich przypadkach le-
czenia. Pomiar stężenia CRP jest coraz 
szerzej stosowany w monitoringu ak-
tywności choroby i leczenia IBD (in-
fl ammatory bowel disease) i idiopatycz-
nego zapalenia stawów (2).

Haptoglobina 
Jest markerem zapalenia często sto-
sowanym w ocenie podklinicznych 
stanów zapalnych w chowie wielko-
stadnym. Wynika to między innymi 
z faktu, iż np. u zdrowych krów mlecz-
nych haptoglobina jest najczęściej nie-
wykrywalna. Poziom u psów zarówno 
w zdrowiu, jak i chorobie jest wyższy 
niż u zwierząt gospodarskich. Stwarza 
to możliwość oceny nie tylko wzrostu 
jej stężenia w stanach zapalnych, ale 
bywa także pomocne w diagnostyce 
anemii hemolitycznej – haptoglobina 
bierze bowiem udział w wiązaniu wol-
nej hemoglobiny, stąd w przypadkach 
dłużej trwającej hemolizy notuje się 
obniżanie poziomu tego białka, a na-
wet spadek do wartości niewykrywal-
nych ze względu na rosnące zużycie 
w procesie jej usuwania (3). Względny 
wzrost stężenia haptoglobiny w prze-
biegu stanu zapalnego jest znacznie 
niższy niż CRP, a jej maksymalny po-
ziom osiągany jest później (między 
3.-6. dniem po zadziałaniu bodźca za-
palnego) i opada wolniej. Tym samym 
haptoglobina jest bardziej przydatna 
w monitorowaniu przewlekłych sta-
nów zapalnych.

Oceniając zmiany jej stężenia, nale-

ży jednak pamiętać o tym, iż u psów 
notuje się wzrost stężenia haptoglo-
biny w trakcie terapii glikokortykoste-
roidami (7).

Fibrynogen 
To jedno z pierwszych stosowanych 
do oceny stanu zapalnego białek ostrej 
fazy w medycynie weterynaryjnej. 
W przeciwieństwie do pozostałych 
BOF badanie stężenia Fb jest wy-
konywane z pełnej krwi, może być 
więc rozpatrywane jako uzupełnie-
nie przesiewowego badania morfolo-
gicznego. Nierzadko notuje się pod-
wyższony poziom fi brynogenu  przy 
jednoczesnym braku jakichkolwiek 
zmian w leukogramie, co sprawia, 
że może być on jednym z elementów 
wczesnego wykrywania stanu zapal-
nego. Zmiany jego poziomu są jednak 

Ryc. 1. Rozkład elektroforetyczny białek surowicy; na podstawie: O’Connell, 2005 (5). Widoczny jest także rozdział frakcji 
beta na podfrakcje beta-1 (kolor żółty) i beta-2 (kolor niebieski)

Zakres CRP 

(mg/L)

Liczba psów

Użyty test

Piśmiennictwo

< 5

20

ELISA

Caspi i wsp., 1984

0,2-0,8

20

ELISA

Yamamoto i wsp., 1992

2,4-30,0

66

ELISA

Yamamoto i wsp., 1993

0,6-13,2

84

ELISA

Yamamoto i wsp., 1994

5,9-28,7

44

TIA

Burton i wsp., 1994

0-70

50

ELISA

Boerngen i wsp.,1998

0,8-16,4

10

ELISA

Otabe i wsp., 1998

1,5-18,9

144

ELISA

Kurbayashi i wsp., 2003

0,2-4,0

21

ELISA

Martinez-Subiela i wsp., 2004

Tab.1. Zakres poziomu CRP u psów zdrowych. Na podstawie: Kjelgaard-Hansen M., 2004 (2)
ELISA – immunoenzymatyczny test fazy stałej; TIA – test turbidymetryczny

BOF

Zakres Piśmiennictwo

Haptoglobina

0-3 g/L

Eckersall i wsp., 1999 (8)

0,3 – 1,8 g/L

Martinez-Subiela i wsp., 2004 (9)

Tab. 2. Zakres poziomu haptoglobiny u psów zdrowych

Jednostka chorobowa

Przeciwciała w surowicy

Nużliwość mięśni

Przeciwciała przeciwko receptorom dla acetylocholiny

Zapalenie mięśni żuciowych

Przeciwciała przeciwko włóknom mięśniowym typu 2M

Reumatoidalne zapalenie stawów

Czynnik reumatoidalny

Toczeń rumieniowaty układowy

Przeciwciała przeciwjądrowe

Limfocytarne zapalenie tarczycy

Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie

Choroby pęcherzowe

Przeciwciała antydesmosomalne

Tab. 3. Wybrane jednostki chorobowe, w których diagnostyce może być stosowane wykrywanie autoreaktywnych 
przeciwciał w surowicy

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

65

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

stosunkowo niewielkie, zarówno pod 
względem dynamiki, jak i względnych 
wartości, dlatego monitoring lecze-
nia – zwłaszcza w przypadku ostrych 
stanów zapalnych – opiera się czę-
ściej na białkach reagujących szybciej 
i osiągających wyższe stężenia w cza-
sie zapalenia w stosunku do pozio-
mu wyjściowego (np. CRP). Obecnie, 
dzięki możliwości oceny stężenia in-
nych BOF, poziom fi brynogenu  naj-
częściej jest stosowany w diagnosty-
ce zaburzeń krzepnięcia czy zespołu 
rozsianego wewnątrznaczyniowego 
wykrzepiania, kiedy poziom tego biał-
ka spada (3). U psów wzrost stężenia 
Fb powyżej 5 g/l świadczy o zaawan-
sowanym stanie zapalnym. U kotów 
może być wykorzystany w różnicowa-
niu granulocytozy zapalnej (wartości 
podwyższone) i w przebiegu białaczki 
granulocytarnej (brak wzrostu).

Badanie elektroforetyczne 

białek surowicy 

Zmiany stężenia białek ostrej fazy 
można także oszacować na podstawie 
analizy elektroforetycznego rozkładu 

białek. Badanie to, wciąż stosunkowo 
rzadko stosowane w medycynie wete-
rynaryjnej zwierząt towarzyszących, 
pozwala ocenić poziom poszczegól-
nych frakcji białek, w tym albumin, 

D-, E- i J-globulin (ryc. 1, s. 64). Wzrost 
stężenia frakcji D- i E-globulin najczę-
ściej związany jest z podwyższonym 
poziomem białek ostrej fazy (6). Pod-
wyższenie stężenia J-globulin o cha-
rakterze poliklonalnym może być 
związane z przewlekłym procesem za-
palnym i świadczy o pobudzeniu od-
powiedzi swoistej wobec antygenów 
obcych (np. w przypadku zakażeń bak-
teryjnych) lub antygenów własnych 
(wzrost poziomu J-globulin w prze-
biegu chorób z autoagresji) (6), a obni-
żenie może świadczyć o pierwotnych 
i wtórnych niedoborach odporności. 
Dramatyczny wzrost frakcji J-globulin 
o charakterze monoklonalnym, najczę-
ściej przy obniżeniu pozostałych frak-
cji białka surowicy, może być podsta-
wą diagnozy szpiczaka.

W celu oceny stężenia immuno-

globulin można także wykonać ich 
oznaczenie w klasach (dostępne 

są opracowane dla psów testy radial-
nej immunodyfuzji), co jest szczegól-
nie przydatne do oceny zmian bar-
dziej specyfi cznych (np. selektywny 
niedobór IgA czy IgG; ocena poziomu 
IgA w płynie mózgowo-rdzeniowym 
w przebiegu SRMA – Steroid responsi-
ve meningitis-arteritis).

Pomiar stężenia 

krążących kompleksów 

immunologicznych 

w surowicy 

Podwyższenie poziomu J-globulin 
może wiązać się także z podwyższe-
niem poziomu krążących komplek-
sów immunologicznych, a tworzące 
je przeciwciała mogą być związane za-
równo z antygenem obcym, jak i au-
toantygenem. Tym samym wzrost ich 
stężenia będzie obserwowany w prze-
wlekłych chorobach infekcyjnych i pa-
sożytniczych, ale także w procesach 
nowotworowych i niektórych schorze-
niach autoagresywnych. Niezależnie 
od przyczyny ich powstawania krążą-
ce kompleksy immunologiczne mogą 
wywoływać wielonarządowe zmiany 

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

66

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

Jednostka chorobowa

Badanie 

Zapalenie mięśni żuciowych

Badanie histopatologiczne; ocena nacieku komórkowego

Zapalenie wielomięśniowe

Badanie histopatologiczne; ocena nacieku komórkowego

Zapalenie gruczołów łojowych

Badanie histopatologiczne; ocena nacieku komórkowego 

Reumatoidalne zapalenie stawów

Badanie histopatologiczne błony maziowej; ocena nacieku komórkowego

Limfocytarne zapalenie tarczycy

Badanie histopatologiczne; ocena nacieku komórkowego

Zapalenie naczyń skórnych

Badanie histopatologiczne; badanie immunofl uorescencyjne skrawka 

w kierunku depozycji kompleksów immunologicznych

Choroby pęcherzowe (pęcherzyca liściasta, pęcherzyca zwyczajna, 

pemfi goid)

Badanie histopatologiczne; badanie immunofl uorescencyjne skrawka 

w kierunku przeciwciał autoreaktywnych

Toczeń skórny

Badanie histopatologiczne; badanie immunofl uorescencyjne skrawka 

zmienionej skóry w kierunku depozycji kompleksów immunologicznych

Toczeń rumieniowaty układowy

Badanie histopatologiczne skrawków skóry; badanie immunofl uorescencyj-

ne skrawków skóry zmienionej i niezmienionej w kierunku depozycji 

kompleksów immunologicznych

Tab. 4. Wybrane jednostki chorobowe, w diagnostyce których przydatne jest badanie histopatologiczne i/lub immunologiczne skrawka zmienionej tkanki

Fot. 1a, b. Obraz kliniczny pęcherzycy liściastej u psa i obraz badania innego pacjenta 
w kierunku przeciwciał antydesmosomalnych w surowicy. Charakterystyczny obraz siatki 
jest wynikiem znakowania fl uorescencyjnego przeciwciał związanych z białkami połączeń 
międzykomórkowych

Fot. 2a, b. Obraz kliniczny zapalenia naczyń skórnych i obraz badania tego samego pacjenta 
w kierunku depozycji kompleksów immunologicznych w wycinku skóry. Odkładanie się 
kompleksów immunologicznych widoczne jest jako silnie fl uoryzujące pasmo na granicy 
skóry właściwej i naskórka

2b

2a

1a

1b

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

67

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

patologiczne, odkładając się w naczyniach krwionośnych 
i inicjując lokalny proces zapalny. Mechanizm ten leży 
u podłoża nadwrażliwości typu III i może być przyczyną za-
palenia naczyń skórnych, kłębuszkowego zapalenia nerek, 
obrzęku stawów czy zapalenia błony naczyniowej oka. 

Ocena poziomu krążących kompleksów immunologicz-

nych jest bardzo przydatnym testem w diagnostyce chorób 
autoimmunologicznych, takich jak toczeń układowy rumie-
niowaty, w których patogenezie główną rolę odgrywa nad-
wrażliwość typu III. Może być również pomocna w ocenie 
podłoża zmian w idiopatycznym zapaleniu stawów, kłę-
buszkowym zapaleniu nerek czy zapaleniu błony naczy-
niowej oka, należy jednak pamiętać o tym, że odkładanie 
się kompleksów immunologicznych w narządach jest efek-
tem wtórnym i wystąpienie objawów niekoniecznie wiąże 
się z utrzymującym się podwyższonym poziomem krążą-
cych kompleksów w surowicy, zwłaszcza jeśli organizm nie 
ma już kontaktu z bodźcem wywołującym ich powstawanie 
(np. z antygenami drobnoustrojów).

Ocena specyfi cznych markerów autoagresji 

Przeciwciała autoreaktywne w surowicy 
Obecność charakterystycznych autoprzeciwciał jest waż-
nym elementem w diagnostyce chorób, u podłoża których 
leży reakcja autoimmunologiczna związana ze swoistą od-
powiedzią humoralną wobec konkretnych antygenów wła-
snych. Do schorzeń takich należą między innymi: nużliwość 
mięśni, której przyczyną jest blokowanie przez autoprzeciw-
ciała receptorów dla acetylocholiny na płytce motorycznej, 
limfocytarne zapalenie tarczycy związane z pojawianiem się 
przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie czy zapalenie mię-
śni żuciowych, spowodowane powstawaniem przeciwciał 
przeciwko włóknom mięśniowym typu 2M (tab. 3, s. 64). 
Obecność charakterystycznych przeciwciał antydesmoso-
malnych w surowicy obserwuje się także w przebiegu cho-
rób pęcherzowych. Czułość tego testu jest, co prawda, sto-
sunkowo niska (waha się w granicach 30-50%), ale jest dobrą 
alternatywą dla bardziej inwazyjnych metod wymagających 
pobrania bioptatu (ocena histopatologiczna, immunohisto-
chemiczna czy immunofl uorescencyjna). Lokalizacja zmian 
skórnych w przebiegu pęcherzycy sprawia, że właściciele 
często niechętnie decydują się na badanie histopatologicz-
ne. W takich przypadkach badanie surowicy na obecność 
przeciwciał antydesmosomalnych może – w przypadku wy-
niku pozytywnego – stanowić wystarczające potwierdzenie 
diagnozy. Ponadto test ten, jak wiele innych testów w kie-
runku przeciwciał, można wykonać także z surowicy mro-
żonej, co daje możliwość łatwego pobrania i zabezpiecze-
nia materiału przed podaniem leków immunosupresyjnych, 
jeśli stan pacjenta wymaga natychmiastowego wdrożenia 
terapii. Należy jednak pamiętać o tym, że badanie obec-
ności przeciwciał w surowicy nie może być – ze względu 
na jego czułość – testem wykluczającym chorobę pęcherzo-
wą w przypadku wyniku negatywnego. W takim przypadku 
należy rozszerzyć diagnostykę o badanie histopatologicz-
ne i/lub badanie obecności przeciwciał autoreaktywnych 
w wycinkach skóry metodą immunofl uorescencji.  Także 
w przypadku niedoczynności tarczycy brak obecności prze-
ciwciał przeciwko tyreoglobulinie nie wyklucza immunolo-

gicznego tła choroby, gdyż w miarę postępującego zaniku 
gruczołu zmniejsza się także wytwarzanie przeciwciał co 
skutkuje niskim odsetkiem pozytywnych wyników u star-
szych psów cierpiących na tę chorobę od dłuższego cza-
su. Spadek poziomu autoprzeciwciał związany jest także 
ze stosowaną terapią hormonalną.

Test w kierunku przeciwciał przeciwjądrowych, które 

są jednym z najważniejszych kryteriów diagnostycznych 
w toczniu układowym, jest z kolei testem mało specyfi cz-
nym, co oznacza, że dodatnie wyniki notuje się nie tylko 
w innych chorobach z autoagresji (pęcherzycy, zapaleniu 
wielomięśniowym czy niedoczynności tarczycy), ale tak-
że u psów chorych na przewlekłe infekcje i u niewielkie-
go odsetka zwierząt zdrowych (8). Diagnostyczną wartość 
testu zwiększa jednak uzyskanie informacji na temat mia-
na przeciwciał przeciwjądrowych, a nie tylko wyniku jako-
ściowego (+/-). W przypadku autoagresji (zwłaszcza tocz-
nia układowego) miano przeciwciał jest zazwyczaj wysokie 
(≥ 1:200), ponadto ocena miana przeciwciał umożliwia mo-
nitorowanie postępów leczenia. Warto pamiętać, że zaprze-
stanie terapii tocznia tylko na podstawie remisji objawów 
klinicznych, przy utrzymaniu wysokiego miana przeciwciał 
przeciwjądrowych, jest błędem skutkującym zwykle pogor-
szeniem efektywności wznawianego leczenia.

Należy jednak pamiętać także o tym, iż przeciwciała 

przeciwjądrowe nie są uniwersalnym markerem toczące-
go się procesu autoimmunologicznego, a ujemny wynik 
testu nie wyklucza immunologicznego tła choroby. Także 

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

68

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

przeciwciało przeciwko własnej, zmie-
nionej immunoglobulinie IgG (tzw. 
czynnik reumatoidalny), stwierdzane 
u psów chorych na reumatoidalne za-
palenie stawów, występuje w przebie-
gu innych chorób autoimmunologicz-
nych, w tym w ok. 10% przypadków 
tocznia układowego (9).

Przeciwciała autoreaktywne 
związane z komórkami 
Odrębną grupę testów stanowią ba-
dania w pełnej krwi, kiedy autoprze-

ciwciała nie występują w surowicy 
w stanie wolnym, lecz są związane 
z antygenami na powierzchni komó-
rek. Do tej grupy należą przeciwciała 
przeciwko antygenom trombocytów, 
neutrofi li i erytrocytów, a przykłada-
mi związanych z tym zjawiskiem cho-
rób są np.: anemia hemolityczna tła 
immunologicznego (IMHA, immune-
mediated haemolytic anemia), trombo-
cytopenia tła immunologicznego czy 
neutropenia w przebiegu tocznia ukła-
dowego. Najczęściej wykonywanym te-

stem jest test Coombsa, wykrywający 
przeciwciała związane z błoną komór-
kową erytrocytów, do badania należy 
więc przesłać nie surowicę, a krew po-
braną na antykoagulant (najczęściej 
EDTA). Mimo że bezpośrednią przy-
czyną niszczenia krwinek jest zwią-
zanie się z jego błoną przeciwciała, 
niekoniecznie mamy w takim przy-
padku do czynienia z anemią autohe-
molityczną (tzn. taką, w której powsta-
ją przeciwciała przeciwko antygenom 
własnym erytrocytów). Znacznie czę-

Tab. 5. Algorytmy diagnostyczne wybranych chorób z autoagresji u psów

DIAGNOSTYKA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

69

www.weterynaria.elamed.pl

LIPIECSIERPIEŃ • 78/2013

ściej zjawisko hemolizy tła immunolo-
gicznego jest wtórne do zmiany kon-
formacji błony komórkowej erytrocytu 
np. na skutek inwazji pasożytów we-
wnątrzkrwinkowych czy łączenia się 
z błoną komórkową leków (tzw. pole-
kowa anemia tła immunologicznego). 
W takich przypadkach krwinka czer-
wona jest niszczona przez układ im-
munologiczny w procesie nazywanym 
innocent bystander effect („efekt przy-
padkowego świadka”). 

Należy pamiętać o tym, że test 

Coombsa nie różnicuje przyczyn łą-
czenia się przeciwciał z erytrocytem, 
mimo że często wyższe miana notu-
je się w przypadkach anemii autohe-
molitycznej. Przyczyną dodatniego 
wyniku testu Coombsa może być też 
przetoczenie krwi niezgodnej gru-
powo lub pobranie przeciwciał anty-
erytrocytarnych z siarą (u psów bar-
dzo rzadkie; częściej występujące 
u kociąt ras, u których w znacznym 
odsetku populacji występuje grupa 
krwi B, np. kotów brytyjskich czy rasy 
devon rex).

Badanie wycinków 

W przypadku chorób, których główną 
osią patogenezy jest nadwrażliwość 
typu IV (związana z infi ltracją  tka-
nek przez komórki układu immuno-
logicznego), takich jak zapalenie wie-
lomięśniowe czy zapalenie gruczołów 
łojowych, najbardziej wiarygodnym 
badaniem podłoża choroby jest oce-
na nacieków komórkowych w biop-
tatach tkanek. Określenie obecności 
i rodzaju nacieku zapalnego stanowi 
nie tylko ważną informację diagno-
styczną, ale umożliwia także ocenę 
stopnia zaawansowania zmian i tym 
samym stanowi podstawę podjęcia de-
cyzji o leczeniu (np. zwłóknienie tka-
nek w zaawansowanych stadiach zapa-
lenia mięśni jest przeciwwskazaniem 
do stosowania terapii sterydowej).

Pobranie wycinka umożliwia także – 

dzięki badaniu immunofl uorescencyj-

nemu lub immunohistochemicznemu 
– stwierdzenie obecności przeciwciał 
autoreaktywnych związanych z anty-
genem tkankowym czy potwierdze-
nie depozycji kompleksów immuno-
logicznych. Metody te są najczęściej 
stosowane w diagnostyce chorób pę-
cherzowych (wykrywanie przeciwciał 
antydesmosomalnych w skórze), tocz-
nia skórnego i zapalenia naczyń skór-
nych (odkładanie się kompleksów im-
munologicznych). Także w przypadku 
tocznia układowego z objawami skór-
nymi stwierdza się obecność komplek-
sów immunologicznych w wycinkach, 
jednak w przeciwieństwie do tocz-
nia skórnego charakterystyczny ob-
raz immunofl uorescencji  (tzw.  lupus 
band) stwierdzany jest także w bada-
niu skrawków skóry nieobjętej zmia-
nami. 

Wykazanie obecności kompleksów 

antygen-przeciwciało jest także moż-
liwe w kłębuszkowym zapaleniu ne-
rek, jednak jest to rzadko stosowana 
w tym przypadku metoda potwierdze-
nia diagnozy.

Podsumowanie 

Przedstawione powyżej podziały 
mają na celu usystematyzowanie do-
stępnych informacji, w przebiegu wie-
lu chorób mamy jednak do czynienia 
z patogenezą mieszaną, tzn. wystę-
powaniu charakterystycznych auto-
przeciwciał może towarzyszyć tworze-
nie kompleksów immunologicznych 
lub destrukcja narządu przez na-
ciek zapalny (tab. 5). Bardzo istot-
ne jest także uwzględnienie faktu, 
iż część testów immunologicznych 
daje informację na temat stanu ukła-
du immunologicznego, lecz pierwot-
ną przyczyną jego aktywacji może 
być czynnik zewnętrzny (np. wysoki 
poziom kompleksów immunologicz-
nych, skutkujący kłębuszkowym za-
paleniem nerek tła immunologiczne-
go u psów chorych na leiszmaniozę 
czy boreliozę). Interpretacja wyników 

badań immunologicznych musi więc 
być ściśle związana z oceną klinicz-
ną pacjenta i wynikami innych badań 
laboratoryjnych. 

‰

Piśmiennictwo
 1. Eckersall P.D.: Recent advances and future 

prospects for the use of acute phase proteins 
as markers of disease in animals. „Revue 
MedicinaireVeterinaire”, 2000, 151, 577-
584.

 2. Kjelgaard-Hansen M.: Canine C-reactive 

protein – a study on the applicability 
of canine serum C-reactive protein, pra-
cadoktorska. The Royal Veterinary and 
Agricultural University.

 3. Ceron J.J., Eckersall, P.D., Martinez-

Subiela S.: Acute phase proteins in dogs 
and cats: current knowledge and future 
perspectives. „Vet. Clin. Path.”, 2005, 34, 
85-99.

 4. Lowrie M., Penderis J., Eckersall P.D., 

McLaughlin M., Mellor D., Anderson T.J.: 
The role of acute phase proteins in diagnosis 
and management of steroid-responsive me-
ningitis arteritis in dogs. „The Veterinary 
Journal”, 2009, 182, 125-130.

  5. O’Connell T.X., Horita T.J., Kasravi B.A.: 

Understanding and interpreting serum 
protein electrophoresis. „Fam Physician.”, 
2005 Jan 1;71(1):105-12.

 6. Monier J.C., Ritter J., Caux C., Chaban-

ne L., Fournel C., Venet C., Rigal D.: Canine 
systemic lupus erythematosus. II: Antinuclear 
antibodies. Lupus, 1992, 1, 287-293. 

 7. Day M.: Clinical Immunology of the dog 

and cat. Manson Publishing. The Veteri-
nary Press, 2008.

  8. Eckersall P.D., Duthie S., Safi  S.: An au-

tomated biochemical assayfor hapto-
globin: prevention of interference from 
albumin. „Comp. Haematol Int.”, 1999, 
5, 117-124.

  9. Martinez-Subiela S., Ginel P.J., Cero´n J.J.: 

Effects of different glucocorticoidtreatments 
on serum acute phase proteins in dogs. „Vet. 
Rec”, 2004, 154, 814-817.

lek. wet. Julia Miller

Katedra Immunologii, Patofi zjologii 

i Prewencji Weterynaryjnej

Wydział Medycyny Weterynaryjnej

Uniwersytet Przyrodniczy 

we Wrocławiu

50-375 Wrocław

ul. C.K. Norwida 31