©Kancelaria Sejmu 

 

s. 1/23

2011-08-18

USTAWA

z dnia 30 pa dziernika 2002 r.

o ubezpieczeniu spo ecznym z tytu u wypadków przy pracy

i chorób zawodowych

Rozdzia  1

Przepisy ogólne

Art. 1.

Ustawa okre la:

1) rodzaje wiadcze  z tytu u wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz

warunki nabywania prawa do tych wiadcze ;

2) zasady i tryb przyznawania wiadcze , ustalania ich wysoko ci oraz zasady

ich wyp aty;

3) zasady ró nicowania stopy procentowej sk adki na ubezpieczenie spo eczne

z tytu u wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zale no ci od za-

gro e  zawodowych i ich skutków;

4) zasady finansowania prewencji wypadkowej.

Art. 2.

U yte w ustawie okre lenia oznaczaj :

1) „fundusz wypadkowy” – fundusz wyodr bniony w ramach Funduszu Ubez-

piecze  Spo ecznych, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 13 pa -

dziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze  spo ecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr

11, poz. 74, z pó n. zm.

1)

), zwanych dalej „przepisami o systemie ubezpie-

cze  spo ecznych”;

2) „lekarz orzecznik” – lekarza orzecznika Zak adu Ubezpiecze  Spo ecznych;

2a) „komisja lekarska” – komisj  lekarsk  Zak adu Ubezpiecze  Spo ecznych;

3) „okres ubezpieczenia wypadkowego” – okres podlegania ubezpieczeniu wy-

padkowemu, a tak e okres podlegania ubezpieczeniu spo ecznemu lub za-

opatrzeniu emerytalnemu przed dniem 1 stycznia 1999 r.;

1)

 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta y og oszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 17, poz.

95, Nr 21, poz. 125, Nr 112, poz. 769, Nr 115, poz. 791, 792 i 793 i Nr 176, poz. 1243, z 2008 r. Nr

63, poz. 394, Nr 67, poz. 411, Nr 141, poz. 888, Nr 171, poz. 1056, Nr 209, poz. 1318, Nr 220, poz.

1417 i 1418, Nr 227, poz. 1505, Nr 228, poz. 1507 i Nr 237, poz. 1654 i 1656 oraz z 2009 r. Nr 6,

poz. 33, Nr 8, poz. 38, Nr 14, poz. 75, Nr 18, poz. 97, Nr 22, poz. 120, Nr 68, poz. 574, Nr 71, poz.

609, Nr 111, poz. 918, Nr 131, poz. 1075, Nr 157, poz. 1241 i Nr 161, poz. 1278.

Opracowano  na  pod-

stawie:  tj.  Dz.  U.  z

2009  r.  Nr  167,  poz.

1322,  z  2010  r.  Nr

257, poz. 1725, z 2011

r. Nr 45, poz. 235, Nr

122, poz. 696, Nr 138,

poz. 808.

©Kancelaria Sejmu 

 

s. 2/23

2011-08-18

4) „p atnik sk adek” – p atnika sk adek na ubezpieczenie wypadkowe w rozu-

mieniu przepisów o systemie ubezpiecze  spo ecznych;

5) „przeci tne wynagrodzenie” – przeci tne miesi czne wynagrodzenie w go-

spodarce narodowej w poprzednim roku, og aszane do celów emerytalnych

w Dzienniku Urz dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez

Prezesa  G ównego  Urz du  Statystycznego,  stosowane  poczynaj c  od  dru-

giego kwarta u ka dego roku przez okres jednego roku;

6)  „ustawa  o wiadczeniach  pieni nych  z  ubezpieczenia  chorobowego”  –

ustaw  z dnia 25 czerwca 1999 r. o wiadczeniach pieni nych z ubezpie-

czenia spo ecznego w razie choroby i macierzy stwa (Dz. U. z 2005 r. Nr

31, poz. 267, z pó n. zm.

2)

);

7) „ustawa o emeryturach i rentach z FUS” – ustaw  z dnia 17 grudnia 1998 r.

o  emeryturach  i  rentach  z  Funduszu  Ubezpiecze   Spo ecznych  (Dz.  U.  z

2009 r. Nr 153, poz. 1227);

8)  „rok  sk adkowy”  –  okres  obowi zywania  stopy  procentowej  sk adek  na

ubezpieczenie  wypadkowe  nale nych  za  okres  od  dnia  1  kwietnia  danego

roku do dnia 31 marca nast pnego roku;

9) „rejestr REGON” – krajowy rejestr urz dowy podmiotów gospodarki naro-

dowej;

10) „rodzaj dzia alno ci wed ug PKD” – rodzaj przewa aj cej dzia alno ci za-

kodowanej wed ug Polskiej Klasyfikacji Dzia alno ci w rejestrze REGON;

11)  „ubezpieczony”  –  osob   fizyczn   podlegaj c   ubezpieczeniu  wypadkowe-

mu, a tak e osob , która przed dniem 1 stycznia 1999 r. podlega a ubezpie-

czeniu  spo ecznemu  lub  zaopatrzeniu  emerytalnemu,  z  wy czeniem  osób

podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników;

12) „ubezpieczenie wypadkowe” – ubezpieczenie spo eczne z tytu u wypadków

przy pracy i chorób zawodowych w rozumieniu przepisów o systemie ubez-

piecze  spo ecznych;

13) „uraz” – uszkodzenie tkanek cia a lub narz dów cz owieka wskutek dzia a-

nia czynnika zewn trznego;

14) „Zak ad” – Zak ad Ubezpiecze  Spo ecznych.

Art. 3.

1.  Za  wypadek  przy  pracy  uwa a  si   nag e  zdarzenie  wywo ane  przyczyn   ze-

wn trzn  powoduj ce uraz lub mier , które nast pi o w zwi zku z prac :

1) podczas lub w zwi zku z wykonywaniem przez pracownika zwyk ych czyn-

no ci lub polece  prze o onych;

2)  podczas  lub  w  zwi zku  z  wykonywaniem  przez  pracownika  czynno ci  na

rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

2)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta y og oszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 221, poz.

1615, z 2007 r. Nr 47, poz. 318 i Nr 115, poz. 792, z 2008 r. Nr 93, poz. 582, Nr 119, poz. 771, Nr

234, poz. 1570 i Nr 237, poz. 1654 oraz z 2009 r. Nr 22, poz. 120 i Nr 97, poz. 800.

©Kancelaria Sejmu 

 

s. 3/23

2011-08-18

3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze mi -

dzy siedzib  pracodawcy a miejscem wykonywania obowi zku wynikaj ce-

go ze stosunku pracy.

2. Na równi z wypadkiem przy pracy, w zakresie uprawnienia do wiadcze  okre-

lonych w ustawie, traktuje si  wypadek, któremu pracownik uleg :

1) w czasie podró y s u bowej w okoliczno ciach innych ni  okre lone w ust.

1, chyba e wypadek spowodowany zosta  post powaniem pracownika, któ-

re nie pozostaje w zwi zku z wykonywaniem powierzonych mu zada ;

2) podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
3) przy wykonywaniu zada  zleconych przez dzia aj ce u pracodawcy organi-

zacje zwi zkowe.

3. Za wypadek przy pracy uwa a si  równie  nag e zdarzenie wywo ane przyczyn

zewn trzn  powoduj ce uraz lub mier , które nast pi o w okresie ubezpiecze-

nia wypadkowego z danego tytu u podczas:

1) uprawiania sportu w trakcie zawodów i treningów przez osob  pobieraj c

stypendium sportowe;

2) wykonywania odp atnie pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie

odbywania kary pozbawienia wolno ci lub tymczasowego aresztowania;

3) pe nienia mandatu pos a lub senatora, pobieraj cego uposa enie;

3a) (uchylony);

4)  odbywania  szkolenia,  sta u,  przygotowania  zawodowego  doros ych  lub

przygotowania zawodowego w miejscu pracy przez osob  pobieraj c  sty-

pendium w okresie odbywania tego szkolenia, sta u, przygotowania zawo-

dowego  doros ych  lub  przygotowania  zawodowego  w  miejscu  pracy  na

podstawie  skierowania  wydanego  przez  powiatowy  urz d  pracy  lub  przez

inny  podmiot  kieruj cy,  pobierania  stypendium  na  podstawie  przepisów  o

promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania stu-

diów podyplomowych;

5) wykonywania przez cz onka rolniczej spó dzielni produkcyjnej, spó dzielni

kó ek  rolniczych  oraz  przez  inn   osob   traktowan   na  równi  z  cz onkiem

spó dzielni  w  rozumieniu  przepisów  o  systemie  ubezpiecze   spo ecznych,

pracy na rzecz tych spó dzielni;

6) wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub

umowy o wiadczenie us ug, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym sto-

suje si  przepisy dotycz ce zlecenia;

<6a)  wykonywania  pracy  na  podstawie  umowy  uaktywniaj cej,  o  której

mowa w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dzie mi w wieku

do lat 3 (Dz. U. Nr 45, poz. 235);>

7)  wspó pracy  przy  wykonywaniu  pracy  na  podstawie  umowy  agencyjnej,

umowy zlecenia lub umowy o wiadczenie us ug, do której zgodnie z Ko-

deksem cywilnym stosuje si  przepisy dotycz ce zlecenia;

8) wykonywania zwyk ych czynno ci zwi zanych z prowadzeniem dzia alno ci

pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubezpiecze  spo ecznych;

Dodany  pkt  6a  w

ust. 3 w art. 3 wcho-

dzi  w ycie  z  dn.

1.10.2011 r. (Dz. U. z

2011  r.  Nr  45,  poz.

235).

©Kancelaria Sejmu 

 

s. 4/23

2011-08-18

9) wykonywania zwyk ych czynno ci zwi zanych ze wspó prac  przy prowa-

dzeniu dzia alno ci pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubez-

piecze  spo ecznych;

10)  wykonywania  przez  osob   duchown   czynno ci  religijnych  lub  czynno ci

zwi zanych z powierzonymi funkcjami duszpasterskimi lub zakonnymi;

11) odbywania s u by zast pczej;
12) nauki w Krajowej Szkole Administracji Publicznej przez s uchaczy pobiera-

j cych stypendium;

13) wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub

umowy o wiadczenie us ug, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym sto-

suje si  przepisy dotycz ce zlecenia, albo umowy o dzie o, je eli umowa ta-

ka zosta a zawarta z pracodawc , z którym osoba pozostaje w stosunku pra-

cy, lub je eli w ramach takiej umowy wykonuje ona prac  na rzecz praco-

dawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy;

14) pe nienia przez funkcjonariusza celnego obowi zków s u bowych.

4. Za miertelny wypadek przy pracy uwa a si  wypadek, w wyniku którego nast -

pi a mier  w okresie nieprzekraczaj cym 6 miesi cy od dnia wypadku.

5. Za ci ki wypadek przy pracy uwa a si  wypadek, w wyniku którego nast pi o

ci kie uszkodzenie cia a, takie jak: utrata wzroku, s uchu, mowy, zdolno ci roz-

rodczej  lub  inne uszkodzenie  cia a  albo  rozstrój  zdrowia,  naruszaj ce  podsta-

wowe funkcje organizmu, a tak e choroba nieuleczalna lub zagra aj ca yciu,

trwa a  choroba  psychiczna,  ca kowita  lub  cz ciowa  niezdolno   do  pracy  w

zawodzie albo trwa e, istotne zeszpecenie lub zniekszta cenie cia a.

6. Za zbiorowy wypadek przy pracy uwa a si  wypadek, któremu w wyniku tego

samego zdarzenia uleg y co najmniej dwie osoby.

Art. 4.

Za chorob  zawodow  uwa a si  chorob  okre lon  w art. 235

1

 Kodeksu pracy.

Art. 5.

1. Ustalenia okoliczno ci i przyczyn wypadków przy pracy, o których mowa w art.

3 ust. 3, dokonuje w karcie wypadku:

1) podmiot wyp acaj cy stypendium sportowe – w stosunku do pobieraj cych

te stypendia;

2) podmiot, na którego rzecz wykonywana jest odp atnie praca w czasie odby-

wania kary pozbawienia wolno ci lub tymczasowego aresztowania – w sto-

sunku do wykonuj cych t  prac  na podstawie skierowania do pracy;

3) Kancelaria Sejmu w stosunku do pos ów i Kancelaria Senatu w stosunku do

senatorów;

4)  pracodawca, u którego osoba pobieraj ca stypendium odbywa sta , przygo-

towanie  zawodowe  doros ych,  przygotowanie  zawodowe  w  miejscu  pracy

lub szkolenie, lub jednostka, w której osoba pobieraj ca stypendium odby-

wa szkolenie – w stosunku do osoby pobieraj cej stypendium w okresie od-

bywania tego sta u, przygotowania zawodowego doros ych, przygotowania

zawodowego w miejscu pracy lub szkolenia na podstawie skierowania wy-

©Kancelaria Sejmu 

 

s. 5/23

2011-08-18

danego przez powiatowy urz d pracy lub przez inny podmiot kieruj cy, po-

bierania stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i in-

stytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych;

5)  spó dzielnia  produkcyjna,  spó dzielnia  kó ek  rolniczych  –  w  stosunku  do

cz onków tych spó dzielni oraz innych osób traktowanych na równi z cz on-

kiem spó dzielni, w rozumieniu przepisów o systemie ubezpiecze  spo ecz-

nych, wykonuj cych prac  na rzecz tych spó dzielni;

6)  podmiot,  na  którego  rzecz  wykonywana  jest  praca  na  podstawie  umowy

agencyjnej,  umowy  zlecenia  lub  umowy  o wiadczenie  us ug,  do  której

zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje si  przepisy dotycz ce zlecenia – w

stosunku do wykonuj cych te umowy;

7) osoba wykonuj ca prac  na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia

lub umowy o wiadczenie us ug, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym

stosuje si  przepisy dotycz ce zlecenia – w stosunku do wspó pracuj cych z

t  osob ;

[8)  Zak ad  –  w  stosunku  do  prowadz cych  pozarolnicz   dzia alno   oraz

wspó pracuj cych przy prowadzeniu takiej dzia alno ci w rozumieniu prze-

pisów o systemie ubezpiecze  spo ecznych;]

<8) Zak ad – w stosunku do prowadz cych pozarolnicz  dzia alno  oraz

wspó pracuj cych  przy  prowadzeniu  takiej  dzia alno ci  w  rozumieniu

przepisów  o systemie ubezpiecze  spo ecznych,  a tak e  w  stosunku  do

wykonuj cych  prac   na  podstawie  umowy  uaktywniaj cej,  o  której

mowa w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dzie mi w wieku

do lat 3;>

9) (uchylony);

10) w a ciwa zwierzchnia instytucja diecezjalna lub zakonna – w stosunku do

duchownych;

11) pracodawca, u którego osoba odbywa s u b  zast pcz  – w stosunku do od-

bywaj cych t  s u b ;

12)  Krajowa  Szko a  Administracji  Publicznej  –  w  stosunku  do  s uchaczy  tej

szko y pobieraj cych stypendium;

13) pracodawca – w stosunku do osób wykonuj cych prac  na podstawie umo-

wy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o wiadczenie us ug, do której

zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje si  przepisy dotycz ce zlecenia albo

umowy o dzie o, je eli umowa taka zosta a zawarta z pracodawc , z którym

osoby te pozostaj  w stosunku pracy;

14) podmiot, z którym zosta a zawarta umowa agencyjna, umowa zlecenia lub

umowa o wiadczenie us ug, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym sto-

suje si  przepisy dotycz ce zlecenia, albo umowa o dzie o – w stosunku do

osób wykonuj cych umow , je eli w ramach takiej umowy praca jest wy-

konywana  na  rzecz  pracodawcy,  z  którym  osoby  te  pozostaj   w  stosunku

pracy;

15) podmiot, w którym funkcjonariusz celny pe ni s u b  – w stosunku do tych

funkcjonariuszy.

Nowe  brzmienie  pkt

8  w  ust.  1  w  art.  5

wchodzi  w ycie  z

dn.  1.10.2011  r.  (Dz.

U.  z  2011  r.  Nr  45,

poz. 235).

©Kancelaria Sejmu 

 

s. 6/23

2011-08-18

2. Ustalenie okoliczno ci i przyczyn wypadku przy pracy, jakiemu uleg  ubezpie-

czony  b d cy  pracownikiem,  a  tak e  stwierdzenie  choroby  zawodowej  u  pra-

cownika nast puje w trybie okre lonym przepisami Kodeksu pracy.

3. W sprawach zg aszania i stwierdzania chorób zawodowych do ubezpieczonych

wymienionych w art. 3 ust. 3 stosuje si  odpowiednio przepisy Kodeksu pracy.

4. Minister w a ciwy do spraw zabezpieczenia spo ecznego okre li, w drodze roz-

porz dzenia, tryb uznawania zdarzenia, o którym mowa w art. 3 ust. 3, za wypa-

dek przy pracy, kwalifikacj  prawn  zdarzenia, wzór karty wypadku i termin jej

sporz dzania, bior c pod uwag  konieczno  zapewnienia jednolito ci obowi -

zuj cych rozwi za  dotycz cych ustalania okoliczno ci i przyczyn tych wypad-

ków.

Rozdzia  2

Rodzaje wiadcze  z tytu u wypadków przy pracy i chorób zawodowych,

warunki nabywania prawa do wiadcze , zasady i tryb ich przyznawania,

ustalania ich wysoko ci oraz zasady ich wyp aty

Art. 6.

1.  Z tytu u  wypadku  przy pracy  lub choroby  zawodowej  przys uguj   nast puj ce

wiadczenia:

1) „zasi ek  chorobowy”  – dla  ubezpieczonego, którego niezdolno   do  pracy

spowodowana zosta a wypadkiem przy pracy lub chorob  zawodow ;

2) „ wiadczenie rehabilitacyjne” – dla ubezpieczonego, który po wyczerpaniu

zasi ku  chorobowego  jest  nadal  niezdolny do  pracy,  a  dalsze  leczenie  lub

rehabilitacja lecznicza rokuj  odzyskanie zdolno ci do pracy;

3) „zasi ek wyrównawczy” – dla ubezpieczonego b d cego pracownikiem, któ-

rego  wynagrodzenie  uleg o  obni eniu  wskutek  sta ego  lub  d ugotrwa ego

uszczerbku na zdrowiu;

4) „jednorazowe odszkodowanie” – dla ubezpieczonego, który dozna  sta ego

lub d ugotrwa ego uszczerbku na zdrowiu;

5) „jednorazowe odszkodowanie” – dla cz onków rodziny zmar ego ubezpie-

czonego lub rencisty;

6) „renta z tytu u niezdolno ci do pracy” – dla ubezpieczonego, który sta  si

niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;

7) „renta szkoleniowa” – dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczo-

no  celowo   przekwalifikowania  zawodowego  ze  wzgl du  na  niezdolno

do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowan  wypadkiem przy pra-

cy lub chorob  zawodow ;

8) „renta rodzinna” – dla cz onków rodziny zmar ego ubezpieczonego lub ren-

cisty uprawnionego do renty z tytu u wypadku przy pracy lub choroby za-

wodowej;

9) „dodatek do renty rodzinnej” – dla sieroty zupe nej;

10) dodatek piel gnacyjny;