33906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

1. WPROWADZENIE

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną dla jednostki modułowej

333906.M1.J1.  Stosowanie  zasad  ekonomii,  przepisów  bhp  i  przepisów
prawa  w  działalności  marketingowej  zawartej  w  modułowym  programie
nauczania dla zawodu technik organizacji reklamy. Poradnik będzie pomocny
w  stosowaniu  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony
przeciwpożarowej,

ochrony

środowiska

oraz

zasad

ekonomii

i prawa.
W poradniku zamieszczono:



wymagania wstępne, stanowiące wykaz umiejętności, jakie uczeń

powinien mieć już ukształtowane,



cele kształcenia, wykazujące umiejętności, jakie ukształtujesz
podczas pracy z poradnikiem,



materiał nauczania, czyli podstawowe wiadomości teoretyczne
niezbędne

kształtowania

wyszczególnionych umiejętności

z zakresu prawa, ekonomii i zasad bhp.

W  podrozdziałach  materiał  nauczania  treści  kształcenia  zostały
zaprezentowane w sposób ogólny. Podany zakres wiadomości powinien być
wystarczający  do  osiągnięcia  celów  kształcenia  niniejszej  jednostki
modułowej.  Wiadomości  należy  poszerzyć  o  wskazaną  literaturę.  Poradnik
został  opracowany  w  oparciu  o  pakiety  edukacyjne  opracowane  w  ramach
projektu  współfinansowanego  ze  środków  Europejskiego  Funduszu
Społecznego,  opublikowane  na  stronie  internetowej  Krajowego  Ośrodka
Wspierania  Edukacji  Zawodowej  i  Ustawicznej  takich  autorów  jak:
Małgorzata Sołtysiak, Paweł Krawczak, Wanda Bukała.

Dziękuję

cenne

wskazówki

wsparcie

wszystkim,

którzy przyczynili się do powstania pakietu edukacyjnego. Przy tworzeniu
okładki

wykorzystano

wizerunek

uczniów

Zespołu

Szkół

Ponadgimnazjalnych im. Józefa Nojego w Czarnkowie: Jagody Kunz,
Kariny Kucik, Damiana Scheidinga i Cezarego Lachowicza.

Barbara Trybuchowska

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien
umieć:



korzystać z różnych źródeł informacji,



korzystać z technologii informacyjnych,



zidentyfikować stanowiska pracy biurowej,



wykonywać prace biurowe zgodnie z zasadami bhp,



obsłużyć biurowe urządzenia techniczne,



obsłużyć komputer na poziomie podstawowym,



pracować w grupie i indywidualnie.

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji ćwiczeń podanych w poradniku uczeń powinien umieć:



wyjaśnić pojęcia: ochrona przeciwpożarowa, ochrona środowiska
i ergonomia BHP(1)1,



dokonać analizy przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny
pracy, ochroną przeciwpożarową, ochroną środowiska i ergonomią
BHP(1)2,



wymienić instytucje oraz służby działające w zakresie ochrony pracy
i ochrony środowiska w Polsce BHP(2)1,



scharakteryzować zadania i uprawnienia instytucji oraz służb
działających w zakresie ochrony pracy i ochrony środowiska w Polsce
BHP((2)2,



określić kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy i Państwowej
Inspekcji Sanitarnej BHP(2)3,



porównać zadania Państwowej Inspekcji Pracy i Państwowej
Inspekcji Sanitarnej BHP(2)4,



opracować procedurę postępowania w zakresie bezpieczeństwa
i higieny pracy w pracy biurowej BHP(3)1,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej



dokonać analizy praw i obowiązków pracownika i pracodawcy
w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy BHP(3)2,



porównać obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy BHP (3)3,



rozpoznać źródła i czynniki szkodliwe w pracy biurowej BHP(4)1,



scharakteryzować wybrane sposoby zapobiegania zagrożeniom
zdrowia i życia w miejscu pracy BHP(4)2,



ustalić sposoby zapobiegania zagrożeniom związanym z pracą
biurową na podstawie otrzymanych materiałów BHP(4)3,



określić zagrożenia dla zdrowia związane z nieprawidłową pozycją
ciała podczas pracy z komputerem BHP(4)4.



dokonać analizy czynników wywołujących stres podczas pracy
z komputerem np.: nadmierne obciążenie, presja terminów,
przeciążenie informacyjne, monitorowanie wydajności BHP(4)5,



dokonać analizy czynników szkodliwych występujących w pracy
biurowej BHP(5)1,



ustalić sposoby zabezpieczania się przed czynnikami szkodliwymi
w pracy biurowej BHP(5)2,



określić czynniki zwiększające ryzyko uszkodzenia wzroku i układu
ruchu związane z pracą z komputerem BHP(5)3.



zidentyfikować czynniki szkodliwe dla organizmu człowieka
występujące w pracy biurowej BHP(6)1,



dokonać analizy przepisów prawa w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe
BHP(6)2,



zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,
przepisami

bezpieczeństwa

higieny

pracy,

ochrony

przeciwpożarowej i ochrony środowiska BHP(7)1,



dokonać analizy wszystkich zaprezentowanych zasad organizacji
stanowiska serwisowego BHP(7)2,



zaplanować stanowisko pracy w pomieszczeniach biurowych
w sposób ograniczający wpływ czynników szkodliwych BHP(7)3,



dobrać odpowiedni sprzęt biurowy do stanowiska pracy zgodnie
z

obowiązującymi

wymaganiami

ergonomii,

przepisami

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony
środowiska BHP(7)4,



stosować środki ochrony indywidualnej podczas wykonywania prac
montażowych i instalacyjnych BHP(8)1,



stosować środki ochrony zbiorowej podczas wykonywania prac
montażowych i instalacyjnych BHP(8)2,



dokonać  analizy  przepisów  i  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy
oraz  przepisów  ochrony  przeciwpożarowej  i  ochrony  środowiska
pod  kątem  wykonywania  prac  montażowych  i  instalacyjnych
BHP(9)1,



przestrzegać wszystkich zasad bezpieczeństwa i higieny pracy
oraz przepisów ochrony przeciwpożarowej podczas wykonywania
prac montażowych i instalacyjnych BHP(9)2,



przestrzegać zasad ochrony środowiska podczas wykonywania prac
montażowych i instalacyjnych BHP(9)3,



użyć gaśnicy w razie pożaru BHP(9)4,



opracować procedurę postępowania w razie zagrożenia pożarowego
zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa BHP(9)5,



opracować procedurę postępowania z odpadami zgodnie z aktualnie
obowiązującymi przepisami prawa BHP(9)6,



powiadomić system pomocy medycznej w przypadku sytuacji
stanowiącej zagrożenie zdrowia i życia przy wykonywaniu zadań
zawodowych BHP(10)1,



zidentyfikować zagrożenia życia i zdrowia w pracy biurowej
BHP(10)2,



opracować algorytm postępowania przy udzielaniu pierwszej pomocy
w stanach zagrożenia życia i zdrowia zgodnie z aktualnymi zasadami
udzielania pierwszej pomocy BHP(10)3,



wykonać czynności dotyczące udzielenia pierwszej pomocy
poszkodowanym w wypadkach przy pracy oraz w stanach zagrożenia
zdrowia i życia, przewiduje skutki podejmowanych działań
BHP(10)4,



przestrzegać zasad kultury i etyki KPS(1)1,



przewidzieć skutki podejmowanych działań KPS(3)1,



radzić sobie ze stresem KPS(5)1,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej



aktualizować wiedzę i doskonalić umiejętności zawodowe KPS(6)1,



ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania KPS(8)1,



posłużyć

się

podstawowymi

kategoriami

ekonomicznymi

PKZ(A.p)(1)1,



rozróżnić

zjawiska

mikroekonomiczne

zjawisk

makroekonomicznych PKZ(A.p)(1)2,



scharakteryzować czynniki kształtujące popyt i podaż PKZ(A.p)(1)3,



określić czynniki wpływające na elastyczność popytu i podaży
PKZ(A.p)(1)4,



wyjaśnić przyczyny podejmowania decyzji przez konsumenta
i producenta PKZ(A.p)(1)5,



określić znaczenie ceny równowagi rynkowej PKZ(A.p)(1)6,



zidentyfikować zasady

funkcjonowania rynku

finansowego

PKZ(A.p)(2)1,



porównać papiery wartościowe i zasady funkcjonowania giełdy
PKZ(A.p)(2)2,



określić

podmioty

funkcjonujące

rynku

finansowym

PKZ(A.p)(2)3,



wyjaśnić strukturę rynku finansowego PKZ(A.p)(2)4,



rozróżnić podstawowe formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstwa
PKZ(A.p)(3)1,



ustalić wady i zalety poszczególnych form PKZ(A.p)(3)2,



dobrać formę organizacyjno-prawną do rodzaju działalności
PKZ(A.p)(3)3,



rozróżnić zakres znaczeniowy pojęć: norma moralna i norma prawna
PKZ(A.p)(4)1,



rozróżnić pojęcia osoba fizyczna i osoba prawna PKZ(A.p)(4)2,



scharakteryzować formy czynności prawnych PKZ(A.p)(4)3,



określić przesłanki ważności czynności prawnej PKZ(A.p)(4)4,



uzasadnić znaczenie zasady „świętości umów” w działalności
gospodarczej PKZ(A.p)(4)5,



rozróżnić miary zgodności i zróżnicowania PKZ(A.p)(5)1,



wykorzystać dane statystyczne w bieżącej działalności PKZ(A.p)(5)2,



wnioskować na podstawie podstawowych miar statystycznych
PKZ(A.p)(5)3,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



podejmować decyzje na podstawie przeprowadzonych badań
statystycznych PKZ(A.p)(5)4,



dobrać rodzaj badania do celów decyzyjnych PKZ(A.p)(5)5,



dokonać interpretacji pojęć: jakość, wartość użytkowa, odbiór
jakościowy, norma PKZ(A.p)(7)1,



uzasadnić przydatność wiedzy o produktach reklamowych
w działalności PKZ(A.p)(7)2,



zidentyfikować przepisy prawa pracy, przepisy o ochronie danych
osobowych i prawa autorskiego PDG(2)1,



dokonać analizy przepisów prawa podatkowego PDG(2)2,



zanalizować przepisy prawa pracy, przepisy o ochronie danych
osobowych oraz przepisy prawa podatkowego i prawa autorskiego
PDG(2)3,



uzasadnić konieczność przestrzegania przepisów o ochronie danych
osobowych oraz przepisów prawa pracy, prawa podatkowego i prawa
autorskiego PDG(2)4,



określić zakres działania prawa ubezpieczeniowego PDG(2)5,



dokonać analizy przepisów o ochronie danych osobowych PDG(2)6,



porównać uproszczone formy opodatkowania PDG(2)7,



rozpoznać obowiązki podatkowe przedsiębiorców PDG(2)8,



zidentyfikować przepisy dotyczące prawa autorskiego i własności
intelektualnej A.27.2 (4)1,



dokonać analizy zasad prawa autorskiego i prawa własności

intelektualnej A.27.2 (4)2,



uzasadnić konieczność przestrzegania przepisów prawa autorskiego
i prawa własności intelektualnej A.27.2 (4)3,



określić zakres i tematykę ustawy o prawie autorskim i prawach
pokrewnych A.27.2 (4)4,



wskazać przedmiot ochrony wynikającej z praw autorskich A.27.2 (4)5.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

4. STOSOWANIE PRZEPISÓW BHP

W DZIAŁALNOŚCI MARKETINGOWEJ

4.1. Prawna ochrona pracy

Sprawny system, umożliwiający zapewnienie bezpieczeństwa

i higieny w miejscu pracy jest jednym z niezbędnych warunków wypełnienia
ustawowych  obowiązków  państwa  w  stosunku  do  jednego  obywatela.
Nieodłącznym  elementem  systemu  ochrony  pracy  jestprawo  pracy.
Najważniejszym  polskim  aktem  prawnym,  regulującym  m.in.  Kwestie
bezpieczeństwa i  higieny pracy jest  kodeks  pracy.  Instytucjami powołanymi
do  nadzorui  kontroli  przestrzegania  prawa  pracy  oraz  zasad  i  przepisów
higieny pracy i  warunków pracysą przede wszystkim: państwowa inspekcja
pracy  (PIP)  oraz  państwowa  inspekcja  sanitarna  (PIS).  W  zakresie  działań
państwowej  inspekcji  sanitarnej  znajduje  się  kontrola  higieny  pracy
i warunków środowiska pracy.
W  miejscu  pracy  należy  przestrzegać  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy
oraz  przepisów  przeciwpożarowych.  Obowiązek  przestrzegania  przepisów
bhp spoczywa tak na pracodawcy jak i na pracowniku.
Rozpoczynając  działalność  pracodawca  jest  obowiązany  zawiadomić
w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności właściwego państwowego
inspektora  sanitarnego  i  właściwego  inspektora  pracy  o  następujących
zdarzeniach:



miejscu, rodzaju, zakresie prowadzonej działalności,



zmianie  miejsca,  rodzaju  i  zakresie  prowadzonej  działalności,
zwłaszcza  zmianie  technologii  lub  profilu  produkcji,  jeżeli  zmiana
technologii  może  spowodować  zwiększenie  zagrożenia  dla  zdrowia
pracowników.

Naruszenie powyższych obowiązków stanowi wykroczenie przeciwko
prawom pracownika i zagrożone jest karą grzywny.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Podstawowe  prawa  i  obowiązki  pracownika  oraz  pracodawcy  w  zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy regulują przepisy zawarte w kodeksie pracy.

Podstawowe obowiązki pracodawcy
1.  Pracodawca  ponosi  odpowiedzialność  za  stan  bezpieczeństwa  i  higieny
pracy w zakładzie pracy.
2.  Pracodawca  jest  obowiązany  chronić  zdrowie  i  życie  pracowników
poprzez  zapewnienie  bezpiecznych  i  higienicznych  warunków  pracy  przy
odpowiednim wykorzystaniu
osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany:
a)  organizować  pracę  w  sposób  zapewniający  bezpieczne  i  higieniczne
warunki pracy,
b)  zapewnić  przestrzeganie  w  zakładzie  pracy  przepisów  oraz  zasad
bezpieczeństwa
i  higieny  pracy,  wydawać  polecenia  usunięcia  uchybień  w  tym  zakresie
oraz kontrolować wykonywanie tych poleceń,
c)  zapewniać  wykonanie  nakazów,  wystąpień,  decyzji  i  zarządzeń
wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
d) zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
3.  Pracodawca  oraz  osoba  kierująca  pracownikami  są  obowiązani  znać
w  zakresie  niezbędnym  do  wykonywania  ciążących  na  nich  obowiązków,
przepisy  o  ochronie  pracy,  w  tym  przepisy  oraz  zasady  bezpieczeństwa
i higieny pracy.
4. W razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują swe obowiązki
pracownicy  zatrudnieni  przez  różnych  pracodawców,  pracownicy  ci  mają
obowiązek:
a) współpracować ze sobą,
b)  wyznaczyć  koordynatora  sprawującego  nadzór  nad  bezpieczeństwem
i  higieną  pracy  wszystkich  pracowników  zatrudnionych  w  tym  samym
miejscu,
c)  ustalić  zasady  współdziałania  uwzględniające  sposoby  postępowania
w przypadku wystąpienia zagrożeń dla zdrowia lub życia pracowników.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Prawa i obowiązki pracownika:
1.  W  razie,  gdy  warunki  pracy  nie  odpowiadają  przepisom  bezpieczeństwa
i  higieny  pracy  i  stwarzają  bezpośrednie  zagrożenie  dla  zdrowia  lub  życia
pracownika  albo  gdy  wykonywana  przez  niego  praca  grozi  takim
niebezpieczeństwem  innym  osobom,  pracownik  ma  prawo  powstrzymać  się
od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
2. Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie spowoduje usunięcia
zagrożenia  przez  pracodawcę,  pracownik  ma  prawo  oddalić  się  z  miejsca
zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
3.  Za  czas  powstrzymania  się  od  wykonywania  pracy  lub  oddalenia  się
z  miejsca  zagrożeniaw  tych  szczególnym  przypadku  pracownik  zachowuje
prawo do wynagrodzenia.
4.  Pracownik  ma  prawo,  po  uprzednim  zawiadomieniu  przełożonego,
powstrzymać  się  od  wykonywania  pracy  wymagającej  szczególnej
sprawności psychofizycznej w przypadku, gdy jego stan psychofizyczny  nie
zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych
osób.
5.  Przestrzeganie  przepisów  i  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy
jest  podstawowym  obowiązkiem  pracownika.  W  szczególności  pracownik
jest obowiązany:
a)  znać  przepisy  i  zasady  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  brać  udział
w  szkoleniu  i  instruktażu  z  tego  zakresu  oraz  poddawać  się  wymaganym
egzaminom sprawdzającym;
b)  wykonywać  pracę  w  sposób  zgodny  z  przepisami  i  zasadami
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  oraz  stosować  się  do  wydawanych
w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych;
c) dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek
i ład w miejscu pracy;
d)  stosować  środki  ochrony  zbiorowej,  a  także  używać  przydzielonych
środków  ochrony  indywidualnej  oraz  odzieży  i  obuwia  roboczego,  zgodnie
z ich przeznaczeniem,
e) poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym
badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich;
f) niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy
wypadku  albo  zagrożeniu  życia  lub  zdrowia  ludzkiego  oraz  ostrzec

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia,
o grożącym im niebezpieczeństwie,
g) współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków
dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Obowiązki kierującego pracą w zakładzie pracy:



organizować stanowiska pracy podległych pracowników zgodnie

z przepisami i zasadami bhp,



dbać

sprawność

środków

ochrony

indywidualnej

oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,



organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniające

zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy,
chorobami

zawodowymi

innymi

chorobami

związanymi

z warunkami środowiska pracy,



dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy

i wyposażenie techniczne o sprawność środków ochrony zbiorowej
i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,



egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad

bezpieczeństwa i higieny pracy,



zapewnić wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną

nad pracownikami.

4.2. Czynniki bezpieczeństwa i higieny pracy

Bezpieczeństwo w zakresie pracy gwarantowane jest przede

wszystkim  przez  odpowiedni  stan  obiektów  budowlanych  i  pomieszczeń
pracy,  maszyn  i  innych  urządzeń  technicznych  oraz  stosowanie  materiałów
i procesów technologicznych które są bezpieczne dla zdrowia pracownika.
Środowisko  pracy  jest  swego  rodzaju  środowiskiem  nienaturalnym,
wytworzonym przez człowieka. Ryzyko zawodowe, związane z wykonywaną
pracą  wynika,  więc  z  narażenia  pracownika  na  działanie  czynników
niebezpiecznych,  szkodliwych  i  uciążliwych  występujących  na  stanowisku
pracy.  Czynnik  niebezpieczny  to  czynnik,  którego  oddziaływanie  może
prowadzić  do  urazu  lub  innego  istotnego  natychmiastowego  pogorszenia
stanu  zdrowia  człowieka  bądź  do  zejścia  śmiertelnego.  Czynnik  szkodliwy
oznacza  czynnik,  którego  oddziaływanie  może  prowadzić  do  pogorszenia

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

stanu  zdrowia  człowieka.  Czynnik  uciążliwy  nie  stanowi  wprawdzie
zagrożenia  dla  życia  lub  zdrowia  człowieka,  lecz  utrudnia  pracę
lub  przyczynia  się  w  inny  istotny  sposób  do  obniżenia  jego  zdolności
do wykonywania pracy lub innej działalności  bądź  wpływa na zmniejszenie
wydajności.  W zależności  od poziomu oddziaływania lub  innych warunków
czynnik uciążliwy może stać się szkodliwym, a szkodliwy – niebezpiecznym.
W procesie pracy człowiek oddziałuje bezpośrednio lub pośrednio na szeroko
rozumiane  przedmioty  pracy  (narzędzia,  maszyny,  oprzyrządowanie
i  wyposażenie  stanowisk  pracy,  surowce,  materiały  i  półfabrykaty  stałe
lub  płynne,  wyroby  gotowe  itp.),  które  w  strefach  swojego  naturalnego
oddziaływania  stanowią  potencjalne  źródła  niebezpiecznych  czynników
mechanicznych,  mogących  powodować  zagrożenia,  głównie  urazami.
Zagrożenie  urazami  powstaje  wówczas,  gdy  na  człowieka  oddziałuje
lub  może  oddziaływać  czynnik  niebezpieczny,  którego  źródłem  mogą  być
wymienione wyżej przedmioty pracy lub podmioty otoczenia. Oddziaływania
te  mogą  prowadzić  do  bezpośredniego  uderzenia,  przecięcia,  zmiażdżenia,
przebicia  lub  innego  urazu  ciała  człowieka.  Urazy  mechaniczne  ciała
człowieka mogą być również następstwem takich zdarzeń, jak poślizgnięcie
się na posadzce czy upadek z wysokości.
Z  punktu  widzenia  zapewnienia  bezpieczeństwa  człowieka  w  środowisku
pracy  rozpoznanie  zagrożeń  stanowi  jeden  z  najważniejszych  elementów
kształtowania  warunków  pracy.  Do  elementów  procesu  rozpoznawania
zagrożeń  można  zaliczyć:  właściwe  odczytywanie  sygnałów,  zrozumienie
przebiegu  procesów  pracy,  postrzeganie  środowiska  pracy  w  oparciu
o  kryteria  bezpieczeństwa,  postrzeganie  zawczasu  czynników  (przyczyn)
zagrożeń.  Zagrożenia  są  klasyfikowane  na  kilka  sposobów  w  zależności
od  zastosowanego  kryterium  klasyfikacji.  Obecnie  preferowany  jest  model
klasyfikacji  oparty  na  kryterium  podziału  rzeczowego.  Według  tego
kryterium rozróżnia się:



zagrożenia fizyczne,



zagrożenia chemiczne,



zagrożenia biologiczne,



zagrożenia psychospołeczne (w tym organizacyjne).

Do  grupy  najprościej  identyfikowalnych  zagrożeń  zaliczane  są  zagrożenia
fizyczne.  Ich  wczesne  rozpoznanie  uzależnione  jest  od  ogólnej  sprawności
zmysłów  człowieka  a  ich  identyfikacja  możliwa  poprzez  niezbyt

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

skomplikowany  pomiar  odpowiednimi  przyrządami  –  miernikami  (obecnie
zaopatrzonymi  w  wyświetlacze  cyfrowy).  Zagrożenia  fizyczne  to  wszystkie
obce  substancje  i  materiały,  które  mogą  spowodować  fizyczne  uszkodzenia
człowieka.
Wśród  tej  grupy  zagrożeń  szczególną  uwagę  ze  względu  na  powszechność
występowania
Możemy wymienić:



drgania,



hałas,



oświetlenie,



prąd elektryczny,



czynniki mikroklimatu,



zagrożenia mechaniczne.

Drgania  określane  są  w  fizyce  jako  zjawiska,  w  których  wielkości  fizyczne
charakterystyczne  dla  tych  zjawisk  są  zmienne  w  funkcji  czasu.  Drgania
akustyczne  (definiowane  jako  ruch  cząstek  ośrodka  sprężystego  względem
położenia  równowagi)  mogą,  zatem  rozprzestrzeniać  się  w  ośrodkach
zarówno  gazowych,  ciekłych,  jak  i  stałych.  Groźne  dla  człowieka  są
częstotliwości niskie od 0,7 do 90 hz.
Hałasem przyjęto określać wszelkie niepożądane, nieprzyjemne, dokuczliwe,
uciążliwe lub szkodliwe dźwięki oddziałujące na narząd słuchu i inne zmysły
oraz części organizmu człowieka.
Światło jest promieniowaniem widzialnym (elektromagnetycznym) zdolnym
do  wywoływania  bezpośrednio  wrażeń  wzrokowych,  z  których  wynika
widzenie.  Strumień  świetlny  jest  to  ta  część  promieniowania  optycznego
emitowanego  przez  źródło  światła,  którą  widzi  oko  ludzkie  w  jednostce
czasu.

prawidłowości

oświetlenia

decyduje

natężenie

i równomierność światła. Dla higieny wzroku istotna jest barwa światła
oraz jego rodzaj.
Najkorzystniejszym dla wzroku jest światło naturalne, słoneczne o barwie
zbliżonej

koloru

jasnożółtego.

Praca w dłuższym okresie

w  pomieszczeniu  źle  oświetlonym  prowadzi  do  trwałego  osłabienia  wzroku
lub  w  innym  przypadkach  jest  zagrożeniem  uciążliwym,  powodującym
nadmierne  obciążenia  narządu  wzroku,  a  w  następstwie  bóle  głowy,
pogorszenie samopoczucia, zmęczenie.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Praca przy monitorach jest związana z wystąpieniem, co najmniej dwóch
różnych zadań wzrokowych:



czytanie

drukowanego tekstu na dokumencie i znaków

na klawiaturze,



czytanie znaków na monitorze (znaki mogą być jasne na ciemnym tle
lub ciemne na jasnym tle).

Przepływający  prąd  elektryczny  przez  ciało  człowieka  wywołuje  w  nim
zmiany  chemiczne  i  biologiczne  groźne  dla  zdrowia  i  życia.  Powszechnie
stosowane  urządzenia  zasilane  energią  elektryczną  niosą  ze  sobą  różnego
rodzaju  zagrożenia  zarówno  dla  człowieka  jak  i  jego  środowiska
m.in.:  zagrożenia  od  elektryczności  statycznej,  porażenia  oraz  oparzenia
prądem i łukiem elektrycznym, zagrożenia pożarowe, zagrożenia wybuchem,
szkodliwe oddziaływania silnych pól elektrycznych i elektromagnetycznych.
Niebezpieczeństwo  porażenia  prądem  elektrycznym  zależy  od:  natężenia
prądu,  czasu  rażenia  (czasu  przepływu  prądu  przez  organizm)  oraz  wartości
częstotliwości. Prąd przemienny o częstotliwości od 15 do 100 hz powoduje
najgroźniejsze  dla  życia  reakcje  organizmu,  stąd  skutki  rażenia  nim
rozpatruje  się  szczególnie  wnikliwie.  Skutki  rażenia  prądem  elektrycznym
zależą od: rodzaju prądu (prąd przemiennym o małej częstotliwości 15– 100
hz,

prąd

przemiennym

dużej

częstotliwości,

krótkotrwałymi,

jednokierunkowymi  impulsami  prądowymi,  prądem  stałym),  wartości
napięcia  i  natężenia  prądu  rażeniowego  oraz  czasu  jego  przepływu,  drogi
przepływu prądu przez ciało człowieka, stanu psychofizycznego porażonego,
czasu przepływu prądu rażenia, temperatury i wilgotności skóry, powierzchni
styku  z  przewodnikiem,  siły  docisku  przewodnika  do  naskórka.  Minimalna
niebezpieczna  dla  człowieka  wartość  prądu  płynącego  przez  organizm
wynosi  30  ma  prądu  przemiennego  i  70  ma  prądu  stałego.  Działanie  prądu
elektrycznego  na  organizm  ludzki  może  być  pośrednie  lub  bezpośrednie.
Działanie pośrednie, powstające bez przepływu prądu przez ciało człowieka,
powoduje takie urazy, jak:



oparzenia ciała wskutek pożarów wywołanych zwarciem
elektrycznym lub spowodowane dotknięciem do nagrzanych
elementów,



groźne

dla

życia oparzenia ciała łukiem elektrycznym,

a także metalizacja skóry spowodowana osadzaniem się roztopionych
cząstek metalu,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



uszkodzenia wzroku wskutek dużej jaskrawości łuku elektrycznego,



uszkodzenia mechaniczne ciała w wyniku upadku z wysokości
lub upuszczenia trzymanego przedmiotu.

Zagrożenia mechaniczne to wszelkie oddziaływania na człowieka czynników
fizycznych,

które

mogą

być

przyczyną

urazów powodowanych

mechanicznym działaniem części maszyn, narzędzi, przedmiotów
obrabianych lub wyrzucanych materiałów stałych bądź płynnych. Zagrożenia
te można dość łatwo identyfikować poprzez uważną obserwację wszystkich
elementów środowiska pracy.
Praca przy stanowisku komputerowym, oprócz już wymienionych czynników
szkodliwych dla zdrowia związana jest z następującymi innymi czynnikami,
które mają wpływ na nasze zdrowie:



promieniowanie ekranów,



promieniowanie jonizujące,



pole elektromagnetyczne,



pole elektrostatyczne,



ruch powietrza,



szkodliwe gazy,



narażenie narządu wzroku.

Promieniowanie  ekranu  związane  jest  z  zachwianiem  równowagi  między
jonami  dodatnimi  a  jonami  ujemnymi  w  powietrzu,  przez  zwiększenie  się
ilości jonów ujemnych. Reakcją człowieka jest depresja, obniżenie ciśnienia
krwi,  obniżenie  sprawności  organizmu  i  ból  głowy.  Przeciwdziałamy
tym

zjawiskom

przez

stosowanie

drewnianych podłóg, boazerii

oraz przez umieszczanie w pomieszczeniu roślin.
Promieniowanie jonizujące w nowych monitorach jest filtrowane przez szkło
ołowiowe  ekranu  kineskopu.  Samo  szkło  oraz  warstwa  antystatyczna
redukuje  niemal  całkowicie  pole  elektryczne  i  ładunki  statyczne  ekranu.
Konstrukcja  odchylania  i  ekranowanie  zamyka  pole  magnetyczne  wewnątrz
obudowy.  Dzięki  temu  możemy  śmiało  spędzać  znacznie  więcej  czasu
przed ekranami monitorów, bez obawy o nasze zdrowie.
Pole  elektromagnetyczne  wytwarzane  jest  przez  płynący  prąd.
W  nowoczesnym  sprzęcie  nie  ma  ono  takiego  znaczenia  ze  względu
na  mniejszą  ilość  transformatorów  i  cewek  elektromagnetycznych.  Nadal
jednak  jest  ważnym  czynnikiem  wiążącym  się  z  pracą  monitora,  zwłaszcza

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

monitora kineskopowego. Powoduje polaryzację napięcia elektrostatycznego
pomiędzy człowiekiem a ekranem monitora. W jej rezultacie twarz operatora
przyciąga
Naładowane  cząsteczki  kurzu  w  takim  samym  stopniu,  co  naładowany
elektrycznie  ekran.  Pogarsza  się  proces  oddychania  oraz  wyrazistość
odczytywania  z  ekranu  informacji.  kurz  i  jonizacja  powietrza  może
wywoływać  podrażnienia  skóry  i  alergie.  Silne  pole  może  być  powodem
zaburzenia  procesów  bioelektrycznych.  Wszystkie  aktualnie  sprzedawane
monitory,  zwłaszcza  monitory  LCD  spełniają  bardzo  rygorystyczne
w  tym  zakresie  normy  TCO.  Najbardziej  intensywne  pole  elektrostatyczne
występuje  przez  pierwszy  kwadrans  od  włączenia  monitora.  Zaleca  się
włączanie komputera kilka minut przed rozpoczęciem pracy.
Promieniowanie  to  jest  neutralizowane  przez  działanie  wody  zawartej
w powietrzu. Przy wilgotności powietrza 50 - 60% potencjał elektrostatyczny
jest  znacznie  ograniczone.  Dlatego  ważnym  zagadnieniem  jest  wietrzenie
pomieszczeń, zwłaszcza w okresie zimowym, kiedy wilgotność może spadać
do 30%.
Ruch  powietrza  powoduje  zainstalowane  wewnątrz  komputera  urządzenia
wirujące  (wentylatory),  które  wymuszają  ruch  powietrza  przenosząc  pyłki,
alergeny oraz zjonizowane
Powietrze  wytworzone  przez  monitor.  Wzrostowi  natężenia  zjonizowanego
powietrza i pyłków w pomieszczeniu zapobiega wietrzenie pomieszczeń.
Szkodliwe  gazy  razem  z  nagrzanym  powietrzem  z  wnętrza  komputera
i  monitora  wydzielają  związki  chemiczne.  Są  to  gazy  bezwonne,  tlenki
i  furany.  Zaliczają  się  do  najgroźniejszych  trucizn  środowiska  naturalnego
oraz  mają  działanie  rakotwórcze.  Wydostają  się  z  emulsji  ognioodpornej,
którą  pokryte  są  obudowy  nowych  monitorów  i  jednostek  centralnych
i  dlatego  występują  najczęściej  w  pomieszczeniu,  do  którego  został
wstawiony  nowo  zakupiony  sprzęt.  Przeciwdziałamy  tym  zjawiskom
przez  dobre  wygrzanie  sprzętu  w  czasie  kilku  dni  w  często  wietrzonym
pomieszczeniu. Szkodliwe substancje w tym czasie ulatniają się.
Narażenie narządu wzroku występuje zazwyczaj po długotrwałej pracy.
Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłużej niż 4 godziny, może
być uciążliwa, gdyż:



intensywna praca wzrokowa może powodować dolegliwości wzroku,

bóle głowy, zmęczenie i znużenie,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



długotrwałe unieruchomienie może być przyczyną dolegliwości
pleców, barków, kręgosłupa, spłycenia oddechu, spowolnienia
krążenia, zwłaszcza w obrębie nóg,



zła organizacja pracy, szybkie tempo, presja terminów, odosobnienie
podczas pracy, złe oprogramowanie, brak wsparcia w trudnych
sytuacjach, mogą powodować stres prowadzący do zmęczenia,
znużenia, frustracji, wypalenia zawodowego.

4.3.

Ogólne

wymagania

dotyczące

bezpieczeństwa

przeciwpożarowego w zakładzie pracy.

Rozpatrując znaczenie bezpieczeństwa przeciwpożarowego należy

najpierw  zdefiniować  cały  proces  palenia,  na  który  składa  się  kilka
czynników.  Ogólnie  można  powiedzieć,  że  palenie  jest  łączeniem  się
materiału  z  tlenem  przy  wydzielaniu  ciepła  i  przeważnie  świecenia  (może
występować  palenie  bezpłomieniowe,  tzw.  tlenie  się,  np.  hałdy  węgla,  stogi
siana itp.). Aby nastąpił proces palenia, potrzebne są trzy  czynniki: materiał
palny,  tlen  (powietrze),  inicjator  zapłonu.  W  tej  sytuacji,  jeżeli  istnieje
odpowiednia  ilość  materiału  palnego,  zapewniony  jest  dopływ  powietrza
i  nastąpił  zapłon,  proces  palenia  może  trwać,  a  w  miarę  rozkładania  się
materiału  palnego  na  palne  produkty  spalania  rozszerza  się  aż  do  postaci
pożaru. Odnosi się to wyłącznie do procesu nie kontrolowanego
Grupy pożarów:
Ze  względu  na  rodzaj  paliwa  oraz  sposobu  jego  spalania  możemy  wyróżnić
pięć grup pożarów:
A  –  pożary  ciał  stałych  pochodzenia  organicznego,  przy  spalaniu
których obok innych zjawisk powstaje zjawisko żarzenia np,: drewno, papier,
węgiel, tworzywa sztuczne, tkaniny, słoma,
B –  pożary  cieczy palnych i  substancji stałych topiących się  wskutek ciepła
wytwarzającego się przy pożarze, np.: benzyna, alkohole, aceton, eter, oleje,
lakiery, tłuszcze, parafina, stearyna, pak, smoła, naftalen,
C – pożary gazów, np.: metan,
D – pożary metali, np.: magnez, sód, uran,
E – pożary instalacji i urządzeń elektrycznych, pojazdów samochodowych.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Przeciwdziałanie  powstaniu  procesu  palenia  polega  przede  wszystkim
na  realizowaniu  odpowiednich  przedsięwzięć  organizacyjno-technicznych,
działalności kontrolno-prewencyjnej oraz instruktażowo-szkoleniowej.
Środki  gaśnicze  stosuje  się  zależnie  od  rodzaju  pożaru,  tzn.  że  nie  każdy
środek
jest  przydatny  do  gaszenia  każdego  pożaru.  Gaśnice  to  urządzenia
(najczęściej  przenośne)  służące  do  gaszenia  pożarów.  Mniejsze  gaśnice
stosuje

się

samochodach,

większe

obiektach

publicznych

i  przemysłowych.  Istnieją  także  tzw.  agregaty  gaśnicze  złożone
z  jednej  lub  więcej  dużych  gaśnic,  umieszczonych  na  dwukołowym
podwoziu i zaopatrzonych we wspólną dyszę. Gaśnice mają kolor czerwony.
Jedynym  wyjątkiem  jest  gaśnica  śniegowa,  która  może  mieć  także  kolor
srebrny. Każda gaśnica posiada etykietę opisującą jej przeznaczenie i sposób
użycia.  Prawidłowo  zamontowana  gaśnica,  musi  być  umieszczona
na  specjalnym  zaczepie  do  haka  na  ścianie,  bądź  umieszczona  w  objemce
na podłodze.
Gaśnica  jest  to  zbiornik  stalowy  z  wodnym  roztworem  alkalicznym.
W zbiorniku szklanym pod pokrywą znajduje się kwas.
Wszystkie  stosowane  środki  gaśnicze  przede  wszystkim  odcinają  tlen
do  źródła ognia a niektóre z nich dodatkowo schładzają  palący się  materiał.
Do powszechnie stosowanych środków gaśniczych zaliczamy:



wodę,



pianę gaśniczą,



dwutlenek węgla,



proszki gaśnicze.

Stosując  nieodpowiedni  środek,  zamiast  ugasić  ogień,  można  go  podsycić,
spowodować większe straty, odnieść ciężkie obrażenia.
Podstawowym  środkiem  gaśniczym  jest  woda,  Woda  jest  całkowicie
niepalna, pobiera z palącego się ciała ogromne ilości ciepła, oziębiając palące
się  ciało  do  temperatury  uniemożliwiającej  dalsze  palenie  się.  w  zetknięciu
się  z  ogniem  zamienia  się  w  parę  wodną,  która  wypiera  z  ogniska  pożaru
powietrze  (tlen),  hamując  proces  palenia  się.  W  określonych  jednak
przypadkach  użycie  wody  nie  jest  wskazane,  ponieważ  zetknięcie  się  z  nią
np.  sodu,  potasu,  karbidu  powoduje  wydzielanie  się  z  nich  gazów  palnych,
a  wapna  palonego  –  wzrost  jego  temperatury,  co  również  przyczynia  się
do  rozszerzenia  pożaru.  Z  uwagi  na  swoje  właściwości  fizykochemiczne,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

woda

nie

nadaje

się

wręcz

nie

może

być

stosowana

do gaszenia niektórych palących się materiałów i urządzeń.
Nie wolno gasić wodą przede wszystkim:



materiałów wchodzących z nią w reakcje chemiczne, jak np. Karbid,
sód, potas, fosfor,



palnych produktów ropopochodnych lżejszych od wody, jak różnego
rodzaju benzyny, oleje napędowe, oleje opałowe,



instalacji elektrycznych pod napięciem, urządzeń lub maszyn, które

nie zostały wyłączone spod napięcia, z uwagi na to,  że woda będąc
dobrym  przewodnikiem  prądu  może  spowodować  porażenie
elektryczne lub dalsze zwarcia

Łatwo  dostępnym  środkiem  gaśniczym  jest  piasek,  którego  właściwości
polegają  na  odcinaniu  dostępu  powietrza  od  ogniska  pożaru,  zmniejszeniu
promieniowania ciepła oraz zapobieganiu rozpryskom. Nadaje się on głównie
do  gaszenia  niewielkich  zarzewi  ognia  i  małych  bomb  zapalających.
Nie  należy  go  stosować  do  gaszenia  płynów  łatwo  palnych
w zbiornikach, maszyn, aparatury precyzyjnej.
Powszechnie  stosowanym  środkiem  gaśniczym  jest  piana  gaśnicza.  Pianę
wytwarza  się  przez  mechaniczne  zmieszanie  wody  ze  środkiem
pianotwórczym  i  powietrzem  alb  w  wyniku  reakcji  chemicznej
przebiegającej  pomiędzy  wodnymi  roztworami  środków  zasadowych
z  kwasami.  Właściwości  gaśnicze  polegają  na  działaniu  tłumiącym
i  izolującym  palące  się  ciało  od  powietrza  oraz  działaniu  chłodzącym,
ponieważ piana zawiera dość duży procent wody.
Bardzo skutecznym środkiem gaśniczym jest dwutlenek węgla. Właściwości
gaśnicze tego środka polegają na oziębianiu palącego się ciała i odizolowaniu
go  od  powietrza.  Dwutlenek  węgla  nadaje  się  do  gaszenia  wielu  rodzajów
pożaru,  szczególnie  cieczy  palnych  (farb,  lakierów,  rozpuszczalników)
i  gazów,  ponieważ  nie  zwilża  gaszonych  materiałów.  Dwutlenek  węgla
nie  przewodzi  prądu  elektrycznego,  może  więc  być  użyty  do  gaszenia
instalacji elektrycznych pod napięciem. Nie powoduje on żadnych zniszczeń
materiału palnego.
Kolejną  grupę  środków  gaśniczych  tworzą  proszki  gaśnicze.  Są  to  drobno
zmielone  niepalne  sole  nieorganiczne.  Nadają  się  do  gaszenia  materiałów
palących  się  w  wysokiej  temperaturze,  płynów  łatwo  palnych,  substancji
gazowych  i  metali  lekkich.  Można  je  stosować  do  gaszenia  instalacji

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

elektrycznych pod napięciem (kabli, muf, tablic rozdzielczych) i pożarów
w archiwach, bibliotekach, muzeach, ponieważ nie powodują zniszczeń.
Ze względu na zawartość środka gaśniczego dzieli się gaśnice na:



gaśnice proszkowe są do gaszenia pożarów z grupy a, b, i c albo b, c

w zależności od rodzaju użytego proszku. Możliwe jest
także gaszenie urządzeń elektrycznych pod napięciem, zwykle
do 1000 v. Istnieją także gaśnice przeznaczone na wyższe napięcie,



gaśnice śniegowe,



gaśnice pianowe,



gaśnice halonowe,



gaśnice tetrowe.

Wszystkie gaśnice, po ich wyprodukowaniu, mają określony termin ważności
podany na etykiecie fabrycznej, umieszczonej na gaśnicy. Po upływie
terminu ważności gaśnica powinna być poddana przeglądowi przez instytucje
lub osoby posiadające odpowiednie uprawnienia.
Do

zabezpieczania

przeciwpożarowego

dużych

powierzchni,

na których znajdują się znaczne ilości materiałów palnych, stosuje się
agregaty gaśnicze.
Dobór wyżej wymienionych parametrów zależy od:



powierzchni chronionej,



rodzaju chronionego materiału lub przeznaczenia obiektu,



obciążenia ogniowego chronionego obiektu.

Ustalenia  te  powinny  być  przeprowadzone  przez  właściwych  specjalistów
z  zakresu  ochrony  przeciwpożarowej.  Na  pracodawcy  ciąży  obowiązek
uzyskania tych informacji i ścisłego dostosowania się do tych ustaleń.
Bardzo  ważne  jest  aby  odpowiednio  wcześnie  zapobiegać  występowaniu
pożaru  w  miejscu  pracy.  Aby  zapobiegania  powstawaniu  pożaru,  należy
przestrzegać kilku zasad i wykonywać kilka czynności.

1. Czynności zabronione:



używanie

ognia

otwartego,

palenie

tytoniu

miejscach

niedozwolonych, odpowiednio oznakowanych (palenie tytoniu tylko
w miejscach wyznaczonych – palarnie),



podgrzewanie za pomocą otwartego ognia smoły i innych materiałów

w odległości mniejszej niż 5 m od budynku,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



palenie śmieci i odpadków w miejscu umożliwiającym zapalenie się

sąsiednich obiektów lub materiałów palnych,



przechowywanie materiałów palnych w odległości mniejszej niż 0.5
m od urządzeń, których powierzchnie zewnętrzne mogą nagrzewać
się powyżej 100ºc,



użytkowanie niesprawnych urządzeń elektrycznych, ustawianie

bezpośrednio na podłożu palnym urządzeń grzewczych,



stosowanie na osłony punktów świetlnych materiałów palnych,
za wyjątkiem materiałów trudno zapalnych, jeżeli zostaną
umieszczone w odległości, co najmniej 0.05 m od żarówki,



instalowanie opraw oświetleniowych, wyłączników, przełączników,

gniazd wtykowych, bezpośrednio na podłożu palnym, jeżeli ich
konstrukcja nie zabezpiecza podłoża przed zapaleniem,



składowanie jakichkolwiek materiałów i przedmiotów na drogach
ogólnej komunikacji, służących ewakuacji,



zamykanie

wyjść

ewakuacyjnych

oraz

blokowanie

dróg

ewakuacyjnych w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe
użycie,



ograniczanie dostęp do hydrantów, podręcznego sprzętu gaśniczego,

urządzeń uruchamiających i sterujących instalacjami wpływającymi
na

stan

bezpieczeństwa

pożarowego

budynku,

wyjścia

ewakuacyjnego,



ograniczeni dostępu do wyłącznika głównego prądu i tablic

elektrycznych.

2. Używanie i przechowywanie materiałów niebezpiecznych pożarowo
w niedozwolonej ilości.



ciecze palne o temperaturze zapłonu powyżej 55 stopni,



gazy palne,



ciała stałe itd.

3. W budynku należy:



umieścić w miejscach i pomieszczeniach ogólnie dostępnych wykazy

telefonów alarmowych oraz instrukcję postępowania na wypadek
pożaru,



zgodnie z aktualnie obowiązującymi polskimi normami oznakować:

– drogi, wyjścia i kierunki ewakuacji,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

– miejsca usytuowania urządzeń alarmowych przeciwpożarowych (ręcznych
przycisków pożarowych),
– lokalizację przeciwpożarowego wyłącznika prądu elektrycznego,
– miejsca, w których znajduje się podręczny sprzęt gaśniczy oraz hydranty,



wykonywać okresowo następujące czynności:

– przeprowadzić pomiary rezystancji izolacji przewodów roboczych instalacji
elektrycznej, co najmniej raz na 5 lat,
– przeprowadzić badanie instalacji odgromowej co najmniej raz na 5 lat,
– przegląd stanu technicznego i badanie szczelności instalacji gazowej raz
w roku,
– przegląd podręcznego sprzętu gaśniczego nie rzadziej niż raz w roku,



sprawdzenie ciśnienia wyrzutnika środka gaśniczego (gaśnice

proszkowe), waga środka gaśniczego (gaśnice co2). Zgodnie
z instrukcją fabryczną, w określonym czasie przez producenta
dokonać legalizacji zbiornika gaśnicy i przeładować środek gaśniczy,



w każdym biurze powinny być odpowiednie oznaczenia

informacyjne, które pomogą pracownikom w razie akcji ratowniczej
lub ostrzegą przed niebezpieczeństwem.

Jeżeli dojdzie do pożaru należy wezwać straż pożarną informując co się pali,
gdzie się pali, czy są zagrożeni ludzie, kto zawiadamia. Dzwonimy na numer
998.
Aby

zapobiegać

pożarom

każdy

pracownik

bez

względu

na zajmowane stanowisko powinien: znać zagrożenie pożarowe budynku
i na stanowisku pracy oraz sposoby przeciwdziałania możliwości powstania
pożarów,



znać i przestrzegać przepisy przeciwpożarowe,



znać zasady postępowania w przypadku powstania pożaru,



orientować się w rozmieszczeniu podręcznego sprzętu gaśniczego

i urządzeń

Przeciwpożarowych, a także posiadać umiejętność obsługi podręcznego
sprzętu gaśniczego,



znać warunki przeprowadzenie sprawnej ewakuacji osób i mienia,



w razie powstania pożaru brać czynny udział w akcji ratowniczej-

gaśniczej i podporządkować się poleceniom kierującego akcją,



brać udział w szkoleniach przeciwpożarowych,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



niezwłocznie zgłaszać usterki mogące spowodować pożar osobom
odpowiedzialnym za bezpieczeństwo pożarowe w budynku,



przestrzegać

obowiązujące

przepisy

zawarte

instrukcji

bezpieczeństwa pożarowego.

Każdy  pracodawca  powinien  zaznajomić  pracowników  z  przepisami
przeciwpożarowymi.  Szkolenie  w  zakresie  ochrony  przeciwpożarowej  ma
na  celu  zapoznanie  pracowników  z  obowiązkami  i  zadaniami  w  zakresie
zapobiegania  powstawaniu  pożaru  oraz  zadaniami  na  wypadek  powstania
pożaru. Po szkoleniu każdy pracownik powinien znać:



zagrożenie pożarowe występujące w budynku,



przyczyny powstawania i rozprzestrzeniania się pożarów,



przepisy przeciwpożarowe,



miejsca rozmieszczenia, przeznaczenie oraz obsługę podręcznego
sprzętu gaśniczego,



zasady postępowania na wypadek pożaru i zadania poszczególnych

pracowników.

4.4. Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej

Wszędzie  tam,  gdzie  w  sposób  niekontrolowany  przekształca  się  energia
mechaniczna
lub  elektryczna  w  cieplną  lub  jest  niekontrolowany  płomień,  żar  lub  iskry,
występuje  niebezpieczeństwo  pożaru

Zagrożenie pożarowe występuje

wszędzie tam, gdzie:



jest duże nagromadzenie materiałów łatwopalnych,



stosowany jest ogień otwarty lub wysoka temperatura do celów
technologicznych,



stosowane są materiały łatwopalne do celów technologicznych,



występuje proces samonagrzewana się materiałów,



używane są narzędzia iskrzące,



istnieją możliwości wyładowania elektryczności statycznej,



wydziela się energia cieplna w wyniku tarcia elementów maszyn
i urządzeń,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej



nie zachowane są odległości materiałów i wyposażenia od elementów
oświetlenia (żarówek) i ogrzewania (piece, grzejniki itp.),



występują reakcje egzotermiczne,



nieprawidłowo są eksploatowane urządzenia elektryczne i instalacje,



pozostawione są bez nadzoru odpady łatwopalne,



w innych przypadkach braku właściwej ostrożności w postępowaniu
z ogniem.

Proces  spalania  przebiega  zgodnie  z  regułami  chemicznymi.  Ponieważ
spalanie  jest  reakcją  chemiczną,  aby  zachodziło  spalanie  musi  być
odpowiednie  stężenie  składników  w  mieszance  palnej.  Spalanie  może
zachodzić przy spełnieniu czterech warunków:



obecności paliwa,



obecności utleniacza,



obecności źródła ciepła,



obecności w płomieniu pośrednich produktów (rodników)
warunkujących ciągłość spalania.

Ochrona  przeciwpożarowa  polega  głównie  na  zapobieganiu  pożarom
i  ich  rozprzestrzenianiu  się,  zapewnieniu  sił  i  środków  do  ich  zwalczania
oraz  prowadzeniu  działań  ratowniczych.  ochrona  przeciwpożarowa  to  ogół
przedsięwzięć,  czynności  i  zabiegów  profilaktycznych  mających  na  celu
ochronę życia, zdrowia i mienia przed pożarem.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

4.5. Przyczyny wypadków w zakładzie pracy oraz zasady
udzielania pierwszej pomocy

Wypadkiem przy pracy jest zdarzenie:



nagłe,



wywołane przyczyną zewnętrzną,



powodujące uraz lub śmierć,



które nastąpiło w związku z pracą.

Wszystkie  cztery  powyżej  wymienione  elementy  muszą  wystąpić  łącznie.
Brak  któregoś  z  nich  powoduje,  iż  dany  wypadek  nie  może  być
zakwalifikowany  jako  wypadek  przy  pracy.  Nagłość  zdarzenia  ma  miejsce
wówczas, gdy występuje w ciągu jednej dniówki roboczej (obowiązującego
czasu  pracy,  godzin  nadliczbowych)  włączając  w  to  drogę  do  pracy
i z pracy.
Przyczyną  zewnętrzną  będą  wszelkie  urazy  mechaniczne,  chemiczne,
cieplne, siły przyrody oraz działanie osób trzecich.
Związek zdarzenia z pracą ma miejsce wówczas, gdy zdarzenie nastąpiło:



podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych

czynności lub poleceń przełożonych,



podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika

czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez poleceń; czynnością taką
będzie,

np.

Próba

usunięcia

awarii

przez

pracownika,

jeżeli w jej trakcie uległ wypadkowi,



w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy

w drodze pomiędzy.

Siedzibą  pracodawcy  a  miejscem  wykonywania  obowiązku  wynikającego
ze stosunku pracy. ustalając związek zdarzenia z pracą trzeba pamiętać, iż nie
musi  być  on  bezpośredni,  tzn.  nie  musi  obejmować  tylko  czynności
bezpośrednio  dotyczących  świadczenia  pracy.  Może  on  dotyczyć  również,
dojścia  pracownika  do  zakładu  pracy,  udanie  się  do  przełożonego  spożycia
posiłku  itp.  Związek  z  pracą  występuje  również  wówczas  gdy  w  czasie
godzin  pracy  pracownik  zostanie  zwolniony  przez  przełożonego  w  celu
załatwienia spraw osobistych lub wizyty u lekarza.
Z  wypadkiem  przy  pracy  został  również  zrównany  wypadek,  jakiemu  uległ
pracownik:

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej



w czasie podróży służbowej, chyba że wypadek spowodowany został
postępowaniem pracownika, które nie pozostawało w związku
z wykonywaniem powierzonych mu zadań,



podczas czynności przygotowujących do pracy w następnym dniu,



w związku z udziałem w szkoleniu w zakresie powszechnej

samoobrony,

Wypadki przy pracy dzieli się na:
1) wypadki śmiertelne – jeżeli śmierć w wyniku wypadku nastąpiła w okresie
nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia wypadku,
2) wypadki ciężkie – jeżeli w wyniku wypadku nastąpiło ciężkie uszkodzenie
ciała:



utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej,



inne uszkodzenia ciała albo rozstrój zdrowia naruszające podstawowe
funkcje organizmu,



choroba nieuleczalna zagrażająca życiu,



trwała choroba psychiczna,



trwała, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie,



trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała.

3) pozostałe wypadki (w tym zbiorowe).
Pracownik  może  również  ulec  wypadkowi  w  drodze  do  pracy  lub  z  pracy.
Wypadkiem  tym  jest  zdarzenie  nagłe,  wywołane  przyczyną  zewnętrzną,
które  wystąpiło  w  drodze  do  lub  z  miejsca  wykonywania  zatrudnienia
lub  innej  działalności  stanowiącej  tytuł  ubezpieczenia  rentowego,  a  droga
do pracy lub z pracy była najkrótsza i nie została przerwana.
W  razie  zaistnienia  w  zakładzie  wypadku  bezpośredni  przełożony
(pracownika,  który  uległ  wypadkowi)  obowiązany  jest  niezwłocznie
zabezpieczyć  miejsce  wypadku  do  czasu  ustalenia  jego  okoliczności
i  przyczyn.  W  szczególności  nie  należy  dopuszczać  do  miejsca  wypadku
osób  niepowołanych,  uruchamiać  wstrzymanych  maszyn  i  urządzeń,
dokonywać  zmiany  położenia  urządzeń  i  przedmiotów,  które  spowodowały
wypadek lub pozwalają odtworzyć jego okoliczności.
Pracodawca obowiązany jest sporządzić następującą dokumentację związaną
z wypadkiem:



protokół powypadkowy,



statystyczną kartę wypadkową,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



wpisać wypadek do rejestru wypadków,



kartę wypadku w drodze do lub z pracy.

Protokół  powypadkowy  sporządza  zespół  powypadkowy  przez  pracodawcę,
w którym stwierdza, czy dany wypadek był wypadkiem przy pracy. Protokół
powinien być sporządzony nie później niż w ciągu 14 dni od dnia uzyskania
zawiadomienia o wypadku. Jeżeli zespół przekroczy ten termin, wówczas ma
obowiązek  wskazać  w  protokole  uzasadnioną  przyczyną  opóźnienia.
Do protokołu dołącza się wszystkie dokumenty na podstawie których zespół
dokonał  ustaleń.  Członek  zespołu  może  umieścić  w  protokole  zdanie
odrębne.

treścią

protokołu zespół zapoznaje poszkodowanego

lub członków rodziny pracownika zmarłego na skutek wypadku.
Przed przystąpieniem do udzielania pierwszej pomocy ofierze
lub ofiarom wypadku należy szybko ocenić sytuację, czyli:



ustalić przyczynę wypadku oraz ilość rannych,



stwierdzić, czy osobie (osobom) poszkodowanej nadal zagraża

niebezpieczeństwo,



stwierdzić, czy ratownikowi (osobie udzielającej pierwszej pomocy)

również nie grozi niebezpieczeństwo,



ustalić, czy są inne osoby mogące w razie potrzeby pomóc

w ratowaniu ofiary wypadku,



ocenić, czy istnieje możliwość wezwania fachowej pomocy

medycznej (pogotowie) i pomocy technicznej (straż pożarna, policja,
pogotowie gazowe, pogotowie energetyczne),



ustalić, czy dostępne są środki do udzielenia tej pomocy, np. materiały

opatrunkowe, nosze.

Równolegle  z  oceną  sytuacji  i  okoliczności  wypadku  należy  ocenić  stan
zdrowia poszkodowanego (poszkodowanych).
Pierwsza  pomoc  –  to  zespół  czynności  podejmowanych  w  celu  ratowania
osoby  znajdującej  się  w  stanie  nagłego  zagrożenia  życia  lub  zdrowia,
wykonywanych  bez  użycia  wyrobów  medycznych  oraz  produktów
leczniczych  przez  osoby  nie  posiadające  uprawnień  do  podejmowania
medycznych działań ratowniczych.
System  ratownictwa  medycznego  składa  się  z  kilku  podmiotów
przygotowanych do udzielania pomocy medycznej:

• centrum powiadamiania ratunkowego,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

• szpitalne oddziały ratunkowe,
• zespoły ratownictwa medycznego.

Znajomość  postępowania  w  sytuacjach  zagrożenia  życia  i  zdrowia
i  udzielenie  w  przypadku  potrzeby  pierwszej  pomocy  pozwala
na  zwiększenie  szans  osoby  poszkodowanej  na  przeżycie  lub  uniknięcie
kalectwa.
Pierwsza  pomoc  w  stanach  zagrożenia  życia,  to  zespół  czynności
podejmowanych  dla  zapewnienia  w  pierwszej  kolejności  podstawowych
funkcji  życiowych  ustroju  poprzez  natychmiastową,  bezprzyrządową
diagnostykę stanu ogólnego i podjęcie potrzebnych działań.
Według prostego schematu oceniamy:

• przytomny – nieprzytomny (odpowiada – nie odpowiada na zadawane
pytania),
• oddycha – nie oddycha (widoczne ruchy klatki piersiowej lub ich brak),
• krążenie obecne – brak (wyczuwalne tętno – brak tętna),
• śmierć – potwierdza lekarz.

Stosownie do potrzeb poszkodowanego:

• utrzymujemy lub przywracamy drożność oddechową przez usunięcie
przeszkody,
• przywracamy wymianę gazowa poprzez sztuczne oddychanie,
• wytwarzamy sztuczne krążenie przez masaż serca,
• zapewniamy zorganizowanie transportu i przekazanie do pełnego
postępowania reanimacyjnego i leczenia szpitalnego.

Jeżeli ofiara wypadku lub nagłego zachorowania nie oddycha i /lub tętno
nie jest wyczuwalne, należy podjąć akcję reanimacyjną.
W dalszej kolejności należy ocenić, czy:



są jakieś zranienia będące powodem krwotoku,



są lub mogą być jakieś złamania wymagające unieruchomienia.

Następnie, jeżeli znajdą się inne osoby mogące włączyć się w udzielanie
pomocy poszkodowanych, należy rozdzielić poszczególne czynności
ratownicze:



zabezpieczenie miejsca wypadku,



wezwanie fachowej pomocy medycznej, i ewentualnej policji, straży

pożarnej,



dostarczenie apteczki pierwszej pomocy i/lub noszy,



przeniesienie poszkodowanego w bezpieczne miejsce.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Podstawowe  czynności  resuscytacyjne  polegają  na  utrzymaniu  drożności
dróg  oddechowych  oraz  wspomaganiu  oddychania  i  krążenia  bez  użycia
specjalistycznego  sprzętu.  Połączenie  wentylacji  własnym  powietrzem
wydechowym  (sztuczne  oddychanie)  i  uciskania  klatki  piersiowej  (pośredni
masaż serca) to tak zwana resuscytacja krążeniowo – oddechowa.
Podstawowe czynności resuscytacyjne:
1. Ocena sytuacji:
– ocena zagrożeń dla ratowanego i ratownika,
– ocena stanu osoby ratowanej.
2. Wentylacja płuc (sztuczne oddychanie):
– rozluźnij odzież wokół szyi ratowanego,
– odchyl jego głowę do tyłu,
– obserwuj ruchy klatki piersiowej.
–  jeżeli  poszkodowany  oddycha,  ale  jest  nieprzytomny,  ułóż  go  w  pozycji
bocznej ustalonej,
– jeżeli poszkodowany  nie oddycha  –  wezwij  telefonicznie fachową pomoc
lub poproś aby zrobił to ktoś trzeci,
– usuń widoczne przedmioty z jamy ustnej,
–  załóż  maseczkę  do  sztucznego  oddychania  lub  ułóż  na  ustach
poszkodowanego płócienną chusteczkę,
– palcami dłoni ułożonej na czole zaciśnij nozdrza,
– nabierz powietrza, szczelnie ułóż wargi wokół ust ratowanego, wdmuchnij
powoli  własne powietrze  wydechowe aż do wyraźnego uniesienia się klatki
piersiowej poszkodowanego,
– unieś głowę poszkodowanego i obserwuj, czy klatka piersiowa opada,
– przed każdym kolejnym wdmuchnięciem wykonaj głęboki wdech,
– po dwóch sztucznych oddechach sprawdź tętno,
– gdy krążenie jest zachowane, kontynuuj sztuczne oddychanie, kontrolując
tętno co 10 oddechów lub co 1 minutę.
3. Przywrócenie krążenia krwi (masaż serca):
– ułóż poszkodowanego na twardym podłożu,
–  oznacz  miejsce  ucisku  (u  osoby  dorosłej  –  3  palce  nad  wyrostkiem
mieczykowatym mostka,
– ułóż dłonie jedna na drugiej w miejscu ucisku,
–  rozpocznij  uciskanie  (u  osoby  dorosłej  siła  ucisku  -  4,5  -  5,5  cm  w  głąb
klatki piersiowej, u dzieci 2,5 - 3,8 cm, u noworodka 1,5 - 2 cm),

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

– uciskaj klatkę piersiową z częstotliwością 80 – 100 razy na minutę,
–  po  każdych  15  uciśnięciach  wykonaj  dwa  sztuczne  oddechy  –  stosunek
liczby uciśnięć i oddechów ma wynosić 15:2 – 15 uciśnięć, 2 oddechy.
Udzielanie pierwszej pomocy w przypadku krwotoku.
Przyczyny krwotoków:
– rany cięte spowodowane ostrymi przedmiotami lub narzędziami tnącymi,
– złamania miednicy,
– uszkodzenia narządów miąższowych (wątroba, śledziona, nerki).
Krwotok zewnętrzny:
1.  Krwawienie  tętnicze  –  krew  o  barwie  jasnoczerwonej,  wypływa  z  rany
falami.
2.  Krwawienie  żylne  –  krew  o  barwie  ciemnowiśniowej  wypływa
jednostajnym strumieniem.
3. Krwawienie z naczyń włosowatych – krew sączy się powoli, a krwawienie
nie jest groźne i łatwo je opanować.
Postępowanie w przypadku krwotoku zewnętrznego:
1. Krwawiącego trzeba koniecznie położyć.
2. Krwawiącą kończynę unieść nad poziom serca.
3.  Jeżeli  występuje  silne  krwawienie  można  ranę  wytamponować  jałową
gazą,  następnie  zamknąć  opatrunkiem  przylepcowym,  po  czym  nałożyć
opatrunek uciskowy.
Krwotok wewnętrzny
Przy  braku  doświadczenia  ocena  krwotoku  z  jam  ciała  jest  właściwie
niemożliwa. Trzeba jak najszybciej wezwać lekarza (karetkę pogotowia).
Udzielanie pierwszej pomocy w przypadku złamania.
Rodzaje złamań:
– zamknięte,
– otwarte.
Złamanie – to przerwanie ciągłości tkanki kostnej wskutek urazu. Objawy:
– ból zaraz po złamaniu (nasila się przy próbach ruchu lub ucisku),
– utrata lub ograniczenie czynności kończyny lub jej części,
– zniekształcenie, obrzęk oraz ruchy patologiczne,
– przymusowe ułożenie kończyny.
Postępowanie w przypadku złamania:
1. Wezwać pogotowie jeżeli jest to możliwe i konieczne.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

2.  Poszkodowanego  pozostawić  w  miejscu  wypadku  do  czasu
unieruchomienia złamania.
3. W razie złamania otwartego ranę przykryć jałowym opatrunkiem.
4. Unieruchamianie prowizoryczne zawsze wykonywać u chorego w pozycji
leżącej.
Przy złamaniu kończyny górnej unieruchamiać należy w pozycji siedzącej.
5. Unieruchamiać zawsze przy złamanej kości sąsiadujące stawy.
6.  Ograniczać  narastanie  obrzęku  w  miejscu  złamania  poprzez  stosowanie
worka z lodem i układanie kończyny nieco wyżej nad poziom serca.
7. Obserwować stan ogólny poszkodowanego jak również złamaną kończynę
(ból, zasinienie, temperatura, ruchy palców).
8. Pomóc wstać poszkodowanemu, gdyż najczęściej leży bezwładnie.
9. Poszkodowanego przewieźć do szpitala.
Udzielanie pierwszej pomocy w przypadku zwichnięcia
Zwichnięcie  –  to  przemieszczenie  przylegających  do  siebie  powierzchni
stawowych.  Zwichnięciu  może  towarzyszyć  uszkodzenie  torebki  stawowej
oraz sąsiadujących naczyńi nerwów. Zwichnięcia dotyczą stawów:
– ramieniowego,
– łokciowego,
– palców,
– skokowego.
Objawy zwichnięcia:
– ból przy wszelkich ruchach w stawie,
– zniekształcenie stawu, obrzęk,
– przymusowe ułożenie,
– może nastąpić uszkodzenie małych naczyń.
Postępowanie w przypadku zwichnięcia:
1. Usunąć odzież znad miejsca uszkodzenia.
2. Sprawdzić ruchomość w stawie (niemożliwe wszelkie ruchy w stawie).
3. Kończynę z urazem pozostawić w pozycji przymusowej (tzn. tak jak sobie
sam ułożył poszkodowany).
4.  Unieruchomić  zwichnięty  staw  za  pomocą  prostych  środków
pomocniczych (np. bandaż elastyczny).
5.  Przy  zranieniach  założyć  opatrunek  i  obserwować  zachowanie
podopiecznego.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

6.  Przetransportować  chorego  do  placówki  służby  zdrowia  lub  wezwać
lekarza.
Udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeń
Oparzenie  –  to  uszkodzenie  tkanek  wywołane  działaniem  wysokiej
temperatury, żrących środków chemicznych i oparzeniem energią elektryczną
lub  promieniowaniem  jonizującym.  Oparzenie  może  wywołać  zmiany
miejscowe  lub  wpływać  na  czynności  całego  organizmu  –  choroba
oparzeniowa.  O  ciężkości  oparzenia  decyduje  jego  rozległość  (jaki  procent
powierzchni ciała uległ poparzeniu). Podział oparzeń:



I stopień – na skórze piekący rumień.



II stopień – pęcherze wypełnione płynem surowiczym, tkanki
otaczające oparzoną powierzchnią są obrzęknięte.



III stopień – martwica tkanek aż do zwęglenia włącznie.

Postępowanie w przypadku oparzeń:
1. Usunąć poszkodowanego z zasięgu ognia lub innego czynnika parzącego.
2.  Przy  zapaleniu  odzieży  nakryć  poszkodowanego  kocem,  położyć  i  turlać
wyduszając w ten sposób tlen spod okrycia.
3.  Nie  zdejmować  koca,  ani  odzieży,  zapewnić  spokój,  ewentualnie  podać
tabletkę przeciwbólową.
4.  Miejsce  oparzone  schładzać  strumieniem  zimnej  wody  lub  za  pomocą
worka z lodem przez około 20 minut (ochładzanie jest celowe nawet po kilu
godzinach od oparzenia).
5.  Ranę  oparzeniową  zabezpieczyć  jałową  gazą  (oparzeń  twarzy
nie nakrywać).
6. Wezwać pogotowie (każdego oparzonego powinien obejrzeć lekarz, poza
drobnymi oparzeniami domowymi).
Udzielanie  pierwszej  pomocy  w  przypadku  porażenia  prądem
elektrycznym.
Porażenie  prądem  elektrycznym  –  zespół  objawów  patologicznych
wywołanych  przepływem  prądu  przez  tkanki,  w  wyniku  czego  dochodzi
do powstania uszkodzeń o charakterze ogólnym i miejscowym.
Objawy miejscowe: oparzenie, martwica, zwęglenie.
Objawy  ogólne:  przyspieszenie  tętna,  obniżenie  ciśnienia  krwi,  zaburzenia
w oddychaniu, drgawki, wstrząs, śmierć kliniczna.
Postępowanie w miejscu wypadku porażenia prądem elektrycznym:

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

1.  Wyłączenie  prądu  (bezzwłoczne  odłączenie  poszkodowanego  od  źródła
prądu).
2. Sprawdzenie stanu przytomności poszkodowanego.
3. Sprawdzenie podstawowych parametrów życiowych: tętna, oddechu.
4.  Ułożenie  poszkodowanego  w  pozycji  bocznej  ustalonej,  a  przy  braku
oddechu i tętna rozpoczęcie czynności resuscytacyjnych.
5.  Schładzanie  miejsca  oparzenia  zimną  wodą,  zabezpieczenie  jałową  gazą
lub innym czystym materiałem.
6. Okrycie ciała poszkodowanego.
7. Wezwanie pogotowia.
W  przypadku,  gdy  pracownik  uległ  wypadkowi,  głównym  celem  podjętego
postępowania  jest  ustalenie,  czy  wypadek  ten  jest  wypadkiem  przy  pracy
w drodze do lub z pracy i jakie były jego przyczyny.
Do podstawowych obowiązków pracodawcy w chwili wypadku należy:



podjęcie niezbędnych działań eliminujących lub ograniczających

zagrożenie,



zapewnienie

udzielenia

pierwszej

pomocy

poszkodowanemu

pracownikowi,



zabezpieczenie miejsca wypadku,



zbadanie przyczyn i okoliczności wypadku,



sporządzenie dokumentacji wypadkowej,



niezwłoczne

powiadomienie

właściwego

inspektora

pracy

i prokuratora o śmiertelnym.

4.6. Ergonomia w pracy biurowej.

Ergonomia

jest

dziedziną

teoretyczną

stosowaną,

w  której  wykorzystuje  się  wiedzęo  możliwościach  psychofizycznych
człowieka  do  projektowania  i  korygowania  wyrobów  użytkowych:  maszyn,
urządzeń, narzędzi i materialnego środowiska pracy. Celem tych działań jest
usunięcie  zagrożeń  zdrowia  i  życia  człowieka,  optymalizacja  kosztu
biologicznego  pracy,  zapewnienie  odpowiedniej  wydajności  i  wygody
oraz  satysfakcji  z  pracy.  Ergonomia  znajduje  zastosowanie  w  badaniach
technicznych i działaniach menedżerskich.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Ergonomia  to  nauka  zmierzająca  do  dostosowania  maszyn,  narzędzi,
materialnego  środowiska  i  organizacji  pracy  oraz  życia  i  przedmiotów
powszechnego użytku do możliwości i ograniczeń człowieka.
Przestronne jasne biuro, przeszklone ściany to ideał godny polecenia. Jednak
każde  biuro  może  mieć  swój  styl,  odpowiadający  zasadom  ergonomii
i  wygodzie  pracowników.  Do  organizacji  przestrzeni  firmowej  doskonale
nadają  się  meble,  biurka,  krzesła.  Jednak  wszystko  to  powinno  być
odpowiednio

ustawione

tak,

aby było funkcjonalne, wygodne

i pomocne. Sprzęty biurowe powinny wspierać sprawne wykonywanie
codziennych zadań i ich organizację.
Pracodawcy

często

korzystają

usług

projektantów

biura,

aby  w  pomieszczeniu  biurowym  pracownicy  czuli  się  odpowiednio
komfortowo.  Tendencje  rynkowe  i  błyskawiczna  ewolucja  technologiczna
wymusza  nową  organizację  biura.  Wśród  nich  konieczne  jest  dopasowanie
biurek do komputerów, tworzenie samodzielnych stanowisk komputerowych,
czyli zmniejszanie powierzchni i dostosowanie jej do multimediów.
Z  jednej  strony  miejsce  pracy  powinno  zagwarantować  swobodę  działania
z  drugiej  możliwość  uporządkowanego  przechowywania  dokumentów
w formie papierowej i elektronicznej.
Podstawowym meblem w każdym biurze jest oczywiście biurko. Nadaje mu
się  bardzo  różne  kształty:  prostokątne,  kątowe,  nieregularne  skośne
i  zaokrąglone.  Wybór  biurka  będzie  zależeć  od  potrzeb,  a  również
od możliwości przestrzennych pomieszczenia.
Urządzając  biuro,  dąży  się  przede  wszystkim  do  zapewnienia  sprzyjających
warunków  pracy  oraz  uwzględnia  się  wymagania  estetyki,  mające  wpływ
na dobre samopoczucie.
Na  wydajność  pracy  w  biurze  mają  wpływ  warunki,  na  które  składają  się
urządzenia łączności wewnętrznej i zewnętrznej, meble biurowe, jak również
odpowiednie oświetlenie, klimatyzacja zgodnie z zasadami bhp i ppoż.
Lokale  biurowe  powinny  być  przede  wszystkim  wyposażone  w  odpowiedni
sprzęt  i  funkcjonalne  meble.  Powinny  one  stwarzać  warunki  sprzyjające
racjonalnej  organizacji  pracy,  umożliwiać  odpowiednie  wykorzystanie
powierzchni biurowej, dawać możliwość przemeblowania. Ustawienie mebli
powinno  być  funkcjonalne,  umożliwiające  łatwe  przejście  od  pracy
przy  biurku  do  pisania  na  komputerze.  Zapewnia  to  zestawienie  biurka

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

i stolika pod komputer pod kątem prostym, w kształcie litery „l”, przy czym
stolik powinien być dostawiony z lewej strony.
Kolejnym  nieodzownym  elementem  wyposażenia  biura  jest  odpowiedni
fotel, który powinien być dobrze przystosowany i wyprofilowany.
Pomimo,  że  utrzymanie  pozycji  siedzącej  nie  wymaga  dużego  wysiłku
fizycznego,  długotrwałe  wykonywanie  pracy  w  niewłaściwej  pozycji  ciała
często  powoduje  dolegliwości  bólowe  i  zmiany  zwyrodnieniowe  stawów,
zwłaszcza  kręgosłupa.  Stanowisko  pracy  powinno  być  wyposażone
w  odpowiednie  siedzisko  posiadające  wszystkie  wymagane  elementy
(min.  podłokietniki,  podparcie  części  lędźwiowej  kręgosłupa  i  5  ramienną
podstawę na kółkach) oraz regulację, a także biurko zapewniające taki obszar
pracy,  aby  nie  ograniczać  ruchów  pracownika  i  gwarantować  swobodną
przestrzeń  dla  nóg.  Dodatkowo  stanowisko  powinno  być  wyposażone
w

podnóżek.

Jeśli

stanowisku

wykonywana

jest

praca

przy komputerze ważne jest ustawienie monitora na wprost użytkownika tak,
aby jego górna krawędź była poniżej poziomu oczu.
Dolegliwości związane z nieprawidłową konstrukcją krzesła:



14% – bóle głowy, problemy z koncentracją,



24% – bóle karku i barków,



57% – bóle pleców i kręgosłupa,



16% – bóle okolic pośladków,



19% – problemy i bóle ud,



29% – kolana i łydki.

Często pracodawca nie przywiązuje szczególnej wagi do zakupu sprzętów,
nie wydaje się istotnym elementem w realizacji koncepcji firmy, wzroście
obrotów czy wydajności pracy. Należy jednak zauważyć, że meble biurowe
są takim samym narzędziem pracy jak komputer czy samochód.

4.7. Selekcja i utylizacja odpadów

Odpady to pozostałości po różnych formach działalności ludzkiej –

zużyte  przedmioty  oraz  substancje,  powstające  w  związku  z  bytowaniem
człowieka  lub  jego  działalnością  gospodarczą.  Odpady  w  zależności
od  ich  pochodzenia  dzieli  się  najczęściej  na  odpady  przemysłowe

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

i  komunalno-bytowe.  odpady  przemysłowe  są  produktami  ubocznymi
powstającymi  w  wyniku  działalności  gospodarczej,  ich  ilość  oraz  struktura
zależy  od  stopnia  rozwoju  cywilizacji,  struktury  przemysłu,  technologii
i  rozwoju  gospodarki  odpadami  jako  surowcami  wtórnymi.  Odpad
komunalno-bytowe  powstają  w  wyniku  działalności  człowieka  w  środowisk
zurbanizowanym.
Poza  odpadami  przemysłowymi  i  komunalnymi  wyróżnia  się  odpady
niebezpieczne  –  są  to  odpady  stanowiące  zagrożenie  dla  życia  lub  zdrowia
ludzi  oraz  środowiska  (ze  względu  na  swe  właściwości  biologiczne,
chemiczne  czy  fizyczne).  Są  one  wytwarzane  głównie  w  procesach
technologicznych  w  przemyśle,  rolnictwie  i  przetwórstwie  rolnym,
gospodarce komunalnej, transporcie, służbie zdrowia.
Na  całym  świecie  rocznie  wyrzuca  się  miliardy  ton  śmieci.  Nie  wszystkie
odpady  są  jednak  bezużyteczne  –  niektóre  można  przetworzyć  w  celu
ponownego  wykorzystania,  inne  spalić  aby  uzyskać  energię.  Śmieci  są
użytecznym  źródłem  surowców,  jednakże  zbieranie  ich  wymaga  dużych
nakładów  finansowych  –  stworzenia  specjalistycznych  zakładów  segregacji
i przetwarzania odpadów.
Odpadki  z  domów  czy  sklepów  są  obecnie  sortowane  już  na  etapie  ich
zbierania  w  specjalnych,  oddzielnych  pojemnikach  składuje  się  zużyty
papier,  puszki,  szkło,  tworzywa  sztuczne.  Obniża  to  koszty  dalszego
odzysku,  gdyż  eliminuje  jeden  z  kosztowniejszych  procesów  przetwarzania
odpadów – segregowanie śmieci.
Wtórne  wykorzystanie  odpadów  czy  zużytych  elementów  do  wytwarzania
nowych  produktów  nosi  nazwę  recyklingu.  Możliwość  ponownego
wykorzystania wynika z tego, że niektóre wyroby są wykonane z materiałów
odnawialnych,  tzn.  Że  w  odpowiednim  procesie  technologicznym  istnieje
możliwość bądź to przywrócenia im pierwotnych, pełnych właściwości bądź
usunięcia  z  nich  szkodliwych  składników  w  celu  uzdatnienia  do  dalszego
przetwarzania.

Współczesne

technologie

umożliwiają

przerób

i  wykorzystanie  wszelkich  odpadów  przez  ich  regenerację,  odzyskiwanie
poszczególnych  składników  czy  wykorzystanie  energii  cieplnej  powstającej
podczas  spalania,  w  oparciu  o  te  kryteria  dzieli  się  też  recykling
na materiałowy, surowcowy i energetyczny.
Recykling  materiałowy  polega  na  ponownym  przetwarzaniu  odpadów
w  produkt  o  wartości  użytkowej.  Produkt  powstały  po  recyklingu

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

materiałowym  jest na ogół  wyrobem  o innym  przeznaczeniu  niż pierwotny,
zaś  wykorzystanie  następuje  w  systemie  kaskadowym,  gdzie  wymagania
stawiane wyrobom na kolejnych etapach recyklingu są coraz mniejsze.
W  recyklingu  surowcowym  przeprowadza  się  odzysk  surowców  użytych
do  produkcji  danego  produktu  (głównie  tworzyw  sztucznych),  surowce
te mogą zostać ponownie zastosowane do otrzymywania pełnowartościowych
produktów. Podstawową zaletę recyklingu surowcowego stanowi możliwość
przeróbki  tworzyw  mieszanych,  ograniczeniem  natomiast  jest  konieczność
stosowania  skomplikowanych,  a  co  za  tym  idzie  kosztownych,  instalacji
technologicznych.

Przedmiotem

recyklingu,

poza

odpadami,

mogą  być  wszelkie  wyroby  wycofane  z  eksploatacji,  urządzenia,  maszyny,
środki  transportu  czy  wyroby  wybrakowane  nie  nadające  się  do  użytku.
Jeśli  nie  jest  możliwe  wykorzystanie  odpadów  jako  surowca  wtórnego
do  wytwarzania  wyrobu  analogicznego  z  pierwotnym,  wówczas  przeznacza
się je do wytwarzania innych produktów.
Odpady  elektryczne  i  elektroniczne  (w  tym  również  komputery  i  sprzęt
komputerowy) są jednymi z najbardziej złożonych odpadów z jakimi mamy
do  czynienia.  Recykling  takich  odpadów  polega  na  usunięciu  ze  zużytego
sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
W  pierwszej  kolejności  składowe  zawierające  rtęć  (wyłączniki
lub  podświetlacze),  baterie,  płytki  obwodów  drukowanych,  wkłady
drukujące, płynne i proszkowe, a także tonery barwiące, tworzywa sztuczne
zawierające związki bromu, azbest oraz części składowe zawierające azbest,
lampy  elektronopromieniowe,  wodorochlorofluorowęglowodory  (hcfc),
chlorofluorowęglowodory

(cfc),

wodorofluorowęglowodory

(hfc)

lub  węglowodory  (hc),  wyświetlacze  ciekłokrystaliczne,  zewnętrzne
okablowanie elektryczne oraz kondensatory elektrolityczne.
Nowatorskie,  dobrze  opracowane  konstrukcje  mogą  zapewnić  pomyślne
przeprowadzenie  recyklingu.  Na  przykład,  drukarki  HP  Laserjet  produkuje
się  tak,  aby  można  je  było  względnie  łatwo  poddać  przetworzeniu.
Projektowanie produktów, które można z łatwością poddać recyklingowi jest
zadaniem  złożonym,  wymagającym  dogłębnej  znajomości  materiałów,
ich współdziałania oraz poszczególnych etapów procesu produkcyjnego.
Odpady, których nie można w żaden sposób ograniczyć i które nie nadają się
do  powtórnego  wykorzystania  lub  recyklingu,  należy  przerobić  w  inny
sposób.  Jeżeli  jednak  nie  można  ponownie  wykorzystać  lub  przetworzyć

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

śmieci,  należy je usunąć albo  poprzez spopielenie, albo  zakopanie w ziemi.
Usuwanie  odpadów  tymi  metodami  powinno  odbywać  się  pod  ścisłą
kontrolą, ponieważ mogą one mieć bardzo szkodliwy wpływ na środowisko.
Składowanie  odpadów  –  zasypywanie  ich  w  ziemi  –  to  nadal
najpopularniejszy  sposób  ich  usuwania.  Jednak  może  on  spowodować  duże
zanieczyszczenie  środowiska,  jeżeli  szkodliwe  substancje,  które  powstają
z  rozkładających  się  odpadów,  przedostaną  się  do  powietrza,  gleby,
pobliskich rzek i jezior. I dlatego należy starać się temu zapobiegać.
Obecnie  składowiska  odpadów  to  duże  nowoczesne  zakłady  stosujące
materiały  ochronne  oraz  system  usuwania  gazów  i  substancji  powstających
z rozkładających się odpadów.
Codziennie  sprasowane  odpady  stałe  wrzuca  się  do  dołu  i  zasypuje  ziemią.
Kiedy  dół  całkowicie  się  zapełni,  miejsce  to  może  być  wykorzystane
do różnych celów, np. budowania obiektów rekreacyjnych.
Spalanie  odpadów  może  zmniejszyć  ich  objętość  nawet  o  90%,  ich  masę
o  60–70%,  a  także  przyczynia  się  do  produkcji  energii.  Wszystkie
pozostałości po spaleniu należy dokładnie usunąć. Podczas spalania odpadów
wyzwala  się  energia  elektryczna,  której  używa  się  do  ogrzewania
lub  wykorzystuje  jako  źródło  prądu.  Do  spalania  szkodliwych  odpadów
wykorzystuje się specjalnie do tego przystosowane piece: spalanie zmniejsza
toksyczność  związków  organicznych.  Jednak  spopielanie  może  przyczynić
się  do  powstawania  toksyn  i  metali  ciężkich,  których  przedostaniu  się
do  atmosfery  można  zapobiec,  instalując  specjalne  kosztowne  filtry.
One  również  trafiają  do  składowisk  odpadów,  jak  tylko  ulegną
zanieczyszczeniu.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

5. STOSOWANIE ZASAD EKONOMII

W DZIAŁALNOŚCI MARKETINGOWEJ

5.1.Wybór i koszt alternatywny

Ekonomia jest nauką o dokonywaniu wyborów, dotyczących

gospodarczej  sfery  życia,  których  dokonuje  każdy  człowiek,  każda  rodzina,
przedsiębiorstwo,  organizacja,  rząd.  Ekonomia  (pozytywna)  jest  nauką
zajmującą  się  badaniem,  w  jaki  sposób  ludzie  podejmują  decyzje
o  wykorzystaniu  rzadkich  zasobów  mających  różnorodne  zastosowania
produkcyjne  i  konsumpcyjne  oraz  badaniem  skutków  tych  decyzji
w procesie produkcji, podziale i konsumpcji.
Konieczność  dokonywania  wyborów  wynika  z  tego,  że  nasze  potrzeby  są
nieograniczone, natomiast zasoby – ograniczone.
Ludzkie potrzeby tworzą pewną stałą hierarchię, która decyduje o kolejności
ich  zaspokajania  –  dopiero  po  zaspokojeniu  potrzeb  niższego  rzędu  mogą
zostać zrealizowane potrzeby wyższego rzędu.
Zasoby można podzielić na:



zasoby naturalne, dostarczane przez przyrodę. Są to: minerały,

rośliny, zwierzęta, woda i powietrze,



praca człowieka, czyli jego zdolności fizyczne i umysłowe,

jakie może zaangażować w tworzenie dóbr i usług,



zasoby kapitałowe tworzy kapitał rzeczowy: środki pracy (fabryki,

narzędzia, maszyny),



przedmioty pracy (surowce, materiały) oraz kapitał finansowy.

Zasoby, używane do wytwarzania konkretnych dóbr i usług w danym
procesie produkcji, nazywane są czynnikami produkcji.
Konfrontacja

nieograniczonych

potrzeb

ludzkich

ograniczonymi

możliwościami
ich zaspokojenia zmusza ludzi do gospodarowania, czyli dokonywania
wyborów ekonomicznych.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Każdy  wybór  wymusza  konieczność  rezygnacji  z  innych  dostępnych
możliwości. Decydując się na jedną z możliwości, ponosimy koszt, ponieważ
musimy  zrezygnować  z  drugiej  możliwości.  Koszt  taki,  będący  skutkiem
wyboru, nazywamy kosztem alternatywnym.

5.2. Decyzje konsumentów i producentów w procesie
gospodarowania

Konsumenci podejmują na rynku takie decyzje, które pozwalają

im uzyskać maksymalną satysfakcję. Jest ona utożsamiana z użytecznością,
czyli zadowoleniem, jakie uzyskuje pojedynczy człowiek w wyniku
konsumpcji określonego dobra lub usługi.
Aby osiągnąć ten cel spełnione muszą być warunki:



osoba musi wybierać spośród wielu możliwości,



dokonanie wyboru musi zawsze oznaczać rezygnację z wariantu
alternatywnego,



osoba musi dokonywać takich wyborów, w efekcie których
uzyskiwane korzyści przewyższają w jej ocenie ponoszone koszty.

Zachowanie  konsumentów  na  rynku,  przy  spełnieniu  tych  warunków,
nazywamy  postępowaniem  racjonalnym.  Jeśli  postępujemy  racjonalnie,
to  zawsze  wybierzemy  to  rozwiązanie,  które  w  efekcie  przyniesie  nam
większą korzyść niż koszty, a w skrajnym przypadku będzie im równe.
Konsument dokonuje takich wyborów, które maksymalizują jego satysfakcję,
a  więc  kieruje  się  w  swoim  zachowaniu  maksymalizacją  użyteczności.
Całość  satysfakcji  pochodzącej  z  konsumowanej  ilości  dóbr  i  usług
to użyteczność całkowita.
W  miarę  wzrostu  ilości  spożywanych  produktów,  wzrasta  również
użyteczność całkowita. Wzrost ten jednak jest coraz mniejszy, aż w pewnym
punkcie  następuje  odwrócenie  tendencji,  czyli  spadek  użyteczności
całkowitej. Spożywając każdą dodatkową ilość produktu nasze zadowolenie
maleje.  Przejawia  się  to  w  tzw.  użyteczności  krańcowej  (marginalnej),
która  jest  miarą  dodatkowej  satysfakcji  konsumenta  spowodowanej
spożyciem kolejnej jednostki produktu.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Po  skonsumowaniu  już  pewnej  ilości  dóbr  i  usługi,  dalsze  ich  spożycie
wywołuje  efekt  niezadowolenia.  Tak  więc  konsument  chcąc  osiągnąć
zadowolenie  z  konsumpcji  będzie  ją  zwiększał  aż  do  momentu,
gdy  użyteczność  krańcowa  wyniesie  zero.  Jest  to  prawo  malejącej
użyteczności  krańcowej  –  satysfakcja  z  pierwszej  spożywanej  jednostki
produktu  jest  zawsze  większa  niż  z  konsumpcji  jednostki  drugiej,  drugiej
większa niż trzeciej itd.
Użyteczność dobra niewątpliwie warunkuje zakup. Konsument nie zaopatruje
się w dobra jemu niepotrzebne. Dokonując zakupów, musi wziąć pod uwagę
jeszcze  ilość  posiadanych  pieniędzy  oraz  cenę  dóbr  –  dwa  istotne
ograniczenia  jego  wyborów.  Rozpatruje  więc  różne  koszyki,  które  powstają
z kombinacji dwóch dóbr, dających mu takie samo zadowolenie. Wszystkie
możliwe kombinacje koszyka dóbr, którego wartość mieści się w dochodzie,
leżą  na  linii  budżetowej,  zwanej  ścieżką  cen.  Jest  to  droga,  którą  może
przejść konsument wybierając koszyk dóbr przy określonych funduszach.
Obok  konsumentów,  drugą  ważną  grupą  podmiotów  działających  na  rynku
stanowią  producenci.  Ich  zadaniem  jest  wytwarzanie  dóbr  i  usług,  które
następnie nabywają konsumenci.
Producent to jednostka prowadząca działalność produkcyjną lub (i) usługową
na  własny  rachunek  w  celu  osiągnięcia  określonych  korzyści,  stosując
wybraną technologię i organizację produkcji i sprzedaży.
Celem  każdego  przedsiębiorstwa  jest  maksymalizacja  zysku.  Stara  się  więc
posiadane  czynniki  wykorzystać  optymalnie.  Jednakże  przedsiębiorcy
prowadząc  działalność  gospodarczą  podlegają  ograniczeniom  rynkowym
i technologicznym. Na pierwsze składają się warunki, w jakich kupowane są
czynniki produkcji i sprzedawane są produkty. Ograniczenia technologiczne
tworzone są przez dostępne metody produkcyjne.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

5.3. Mechanizm funkcjonowania rynku dóbr i usług

Rynek to nieprzerwany proces przepływu informacji pomiędzy

kupującymi i sprzedającymi oraz wymiany dóbr i usług dokonywany poprzez
akty kupna – sprzedaży.
Rynek  ze  względu  na  przedmiot  transakcji  dzielimy  na  rynek  dóbr  i  usług
oraz zasobów.
Koniecznym  warunkiem istnienia rynku jest wymiana, która  ma najczęściej
formę towarowo – pieniężną.
Aby  transakcje  wymienne  mogły  się  dokonywać,  muszą  istnieć  dostawcy
i  nabywcy  towarów  i  usług,  będący  podmiotami  rynku.  Podstawowymi
elementami  rynku  są:  popyt,  podaż  i  ceny,  a  zachodzące  między  nimi
zależności  przyczynowo  -  skutkowe  nazywa  się  mechanizmem  rynkowym.
Istotą tego mechanizmu jest to, że zależności popytowo-podażowe powstają
za  pośrednictwem  cen  między  równoprawnymi  podmiotami,  dążącymi
do osiągnięcia korzyści ekonomicznych poprzez dokonywanie dobrowolnych
transakcji kupna i sprzedaży towarów i usług.
Popyt  to  zapotrzebowanie  na  konkretne  produkty  w  danym  czasie,  jakie
zgłasza  kupujący  przy  różnych  cenach  i  w  ramach  posiadanego  funduszu
nabywczego.
Wielkość  popytu  jest  to  ilość  dobra  (lub  usługi),  jaką  konsumenci  chcą
i mogą kupić po danej cenie i w danym okresie.
Wielkość  popytu  zależy  od  poziomu  ceny  danego  dobra.  Wzrost  ceny
zniechęca  konsumentów  do  zakupu  danego  dobra  lub  usługi,  natomiast
spadek  ceny  powoduje  wzrost  zainteresowania  danym  dobrem  lub  usługą.
Popyt dzielimy na: produkcyjny i konsumpcyjny

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Popyt na dane dobro zależy od następujących czynników:



ceny innych dóbr (głównie substytucyjnych i komplementarnych),

jeżeli spada popyt na dane dobro komplementarne, to pociąga za sobą
spadek popytu na dobro komplementarne względem niego, np. spadek
ceny na samochody pociąga za sobą spadek popytu na benzynę.
W przypadku dóbr substytucyjnych, jeżeli spada cena na dane dobro,
to rośnie popyt na jego substytut, np. rosną ceny masła, rośnie popyt
na margarynę,



poziomu realnych dochodów ludności – jeżeli dochód ludności
wzrasta to decydują się oni na zakup większych niż dotychczas ilości
danego dobra,



poziomu dobrobytu nabywców – wzrost stopy życiowej powoduje
wzrost popytu na dobra wyższego rzędu,



preferencji  i  gustów  konsumentów  –  zmiana  tego  czynnika
w  kierunku  zwiększenia  zainteresowania  danym  dobrem  powoduje
wzrost  popytu  na  to  dobro,  przemijająca  moda  powoduje  spadek
popytu na dane dobro,



liczby i struktury ludności – wzrost, np. liczby urodzin, powoduje
wzrost popytu na odżywki dla dzieci,



oczekiwań dotyczących zmian cen i dochodów – przewidywany
wzrost cen spowoduje zwiększenie popytu na dane dobro,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

przewidywany wzrost dochodów może skłaniać do przełożenia
zakupów na przyszłość, natomiast spadek dochodów może
spowodować ograniczenie popytu,



różne czynniki społeczne, jak np.: wykształcenie, płeć, wiek,



zdarzenia losowe – ogłoszenie klęski żywiołowej spowoduje wzrost

popytu przede wszystkim na dobra żywnościowe.

Prawo  popytu  mówi,  iż  popyt  jest  zależnością  odwrotnie  proporcjonalną
między  ceną  a  ilością  dobra,  którą  nabywcy  chcą  i  są  w  stanie  nabyć  przy
założeniu,  iż  inne  elementy  charakteryzujące  sytuację  rynkową  nie  ulegną
zmianie (ceteris paribus).
Wielkość  popytu  (ilość  nabywana)  podlega  zmianom  pod  wpływem  zmian
cen, dochodów lub cen dóbr substytucyjnych bądź komplementarnych. Miarą
intensywności tej zależności jest:



elastyczność cenowa popytu (Edc). Informuje ona o wpływie wahań
cen na gotowość i zdolność klientów do zakupów danego dobra.

Stopnie elastyczności cenowej popytu:
−  popyt  doskonale  elastyczny  –  minimalna  zmiana  ceny  powoduje
maksymalną reakcję nabywcy,
−  popyt  elastyczny  –  procentowa  zmiana  ceny  powoduje  znacznie  większą
procentową zmianę ilości nabywanej,
−  popyt  proporcjonalny  –  procentowa  zmiana  ilości  nabywanej  jest  równa
procentowej zmianie ceny,
−  popyt  nieelastyczny  –  procentowa  zmiana  ceny  powoduje  nieznaczną
procentową zmianę ilości nabywanej,
− popyt sztywny – absolutny brak reakcji nabywców na zmianę ceny.
Najważniejszymi czynnikami określającymi cenową elastyczność popytu są:
− dostępność substytutów,
− ilość producentów,
− znaczenie dobra dla konsumentów,
− udział wydatku w dochodzie osobistym,
− czasu, jaki mają konsumenci na dostosowanie struktury swych wydatków
do zmieniających się cen.



elastyczność dochodowa popytu wyraża stosunek procentowej
zmiany ilości nabywanej do procentowej zmiany dochodu.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Stopień elastyczności dochodowej popytu:
− popyt doskonale elastyczny >1 – procentowa zmiana ilości nabywanej jest
większa niż procentowa zmiana dochodów,
− popyt proporcjonalny – procentowa zmiana ilości nabywanej jest dokładnie
równa procentowej zmianie dochodów,
− popyt względnie nieelastyczny < 1 – procentowa zmiana ilości nabywanej
jest mniejsza od procentowej zmiany dochodu,
− odwrotnie  elastyczny  < 0  – rezygnacja z dobra przy  wzroście dochodów,
zakup towarów przy zmniejszeniu się dochodów
Elastyczność krzyżowa  popytu  bada stosunek procentowych zmian w ilości
nabywanej danego dobra do procentowej zmiany ceny innego dobra:
− jeżeli wskaźnik  elastyczności krzyżowej  popytu jest > 0, to  dotyczy dóbr
substytucyjnych,
− jeżeli wskaźnik elastyczności krzyżowej popytu jest < 0, to dotyczy dóbr
komplementarnych,
− jeżeli wskaźnik elastyczności krzyżowej popytu jest = 0 to badane dobra są
wobec siebie niezależne.
Wskaźniki elastyczności popytu  mają istotne znaczenie przy  podejmowaniu
decyzji ekonomicznych przez producentów:
1.  Wartość  wskaźnika  elastyczności  cenowej  popytu  wpływa  na  przychody
ze sprzedaży przy zmianie ceny dobra.
2.  Wartość  wskaźnika  elastyczności  dochodowej  popytu  informuje
o  konieczności  zmiany  ilości  bądź  asortymentu  produkcji.  Przy  wzroście
dochodów  konsumentów  producent  może  zwiększyć  produkcję  dóbr
wyższego  rzędu  lub  luksusowych  czy  zastąpić  produkcję  dóbr  podrzędnych
innymi,  o  wyższym  standardzie,  większej  atrakcyjności.  Przy  spadku
dochodów  należy  obniżyć  produkcję  dóbr  wyższego  rzędu,  luksusowych
i zwiększyć produkcję dóbr podrzędnych.
3.  Producent  analizuje  też  wartość  wskaźnika  mieszanej  elastyczności
popytu. Dobro produkowane przez niego jest często substytutem lub dobrem
komplementarnym  względem  innego  dobra.  Stąd  ilość  nabywana  jego
produktów jest zależna od cen innych dóbr.
W  jakim  stopniu  producent  reaguje  na  zmianę  ceny  rynkowej  można
zaobserwować, analizując elastyczność cenową podaży. Jeżeli może on łatwo
i szybko, w sytuacji dla siebie korzystnej, zmienić ilość oferowanego dobra,
wtedy podaż jest elastyczna. Jeżeli zmiana ilości jest trudna lub niemożliwa,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

wówczas podaż określa się jako nieelastyczną lub wręcz sztywną (doskonale
nieelastyczną). Elastyczność cenowa podaży zależy między innymi od:
−  czasu,  w  którym  producenci  mogą  zareagować  na  zmianę  ceny;
elastyczność jest tym większa im dłuższy jest czas,
−  rodzaju  dobra  i  rodzaju  czynników  produkcji  niezbędnych  do  jego
wytworzenia; większa jest elastyczność na dobra przemysłowe niż rolnicze,
−  rezerw  mocy  wytwórczych;  większa  jest  elastyczność,  gdy  producent
posiada rezerwy mocy wytwórczych.
Obok  popytu,  drugim  podstawowym  elementem  procesu  rynkowego
jest podaż.
Podaż  to  ilości  dóbr  i  usług  oferowane  do  sprzedaży  przez  producenta
w  danym  czasie  przy  różnej  cenie.  Wielkość  podaży  jest  to  ilość  dobra
(lub  usługi),  jaką  producenci  zamierzają  sprzedać  po  danej  cenie
i w określonym czasie.
Wielkość  podaży  zależy  od  poziomu  ceny  danego  dobra  –  wzrost  ceny
zachęca producentów do zwiększenia ilości dostarczonego dobra, gdyż w ten
sposób  wzrosną  ich  zyski,  natomiast  obniżka  ceny  powoduje  spadek
opłacalności produkcji i zmniejszenie wielkości podaży.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Podaż danego dobra zależy od następujących czynników:



ceny czynników produkcji – spadek cen surowców powoduje wzrost
podaży, wzrost stawek płac w danej branży powoduje spadek podaży,



stosowanych technologii – lepsze i nowocześniejsze technologie

umożliwiają wytwarzanie dóbr przy użyciu mniejszych nakładów
czynników produkcji, co w efekcie powoduje zmniejszenie kosztów
wytwarzania i wzrost opłacalności produkcji,



celów działalności przedsiębiorstwa – w większości przypadków
ostatecznym celem działalności przedsiębiorstwa jest osiąganie zysku,
a możliwość jego osiągnięcia zachęca do zwiększenia podaży,



cen innych dóbr (komplementarnych, substytucyjnych),



oczekiwań dotyczących zmian cen – jeżeli przewiduje się że cena
danego dobra w przyszłości wzrośnie, to producenci mogą ograniczyć
lub wstrzymać bieżącą produkcję,



czynników losowych.

Prawo podaży mówi, iż wielkość podaży zmienia się wprost proporcjonalnie
do zmiany ceny (ceteris paribus).

5.4. Równowaga rynkowa

Równowaga rynkowa oznacza stan, w którym przy danej cenie, ilości

nabywanego dobra na danym rynku, odpowiada dokładnie takiej samej ilości
oferowanego dobra. Jest ona opisywana przez dwa parametry, zwane
parametrami stanu równowagi. Są to: cena równowagi i ilość równowagi.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Graficznie  równowagę  na  rynku  danego  dobra  wyznacza  punkt  przecięcia
krzywych  popytu  i  podaży.  Jest  to  punkt  równowagi,  w  którym  ilość
nabywanego dobra jest równa ilości oferowanej przy określonej cenie.
Gdy  cena  dobra  jest  wyższa  od  ceny  rynkowej  –  jest  nadwyżka  rynkowa  –
ilość  oferowana  przewyższa  ilość  nabywaną.  Gdy  cena  dobra  jest  niższa
od  ceny  równowagi  jest  niedobór  rynkowy  –  ilość  nabywana  przewyższa
ilość oferowaną.
Wolny  rynek  ustala  ceny  wyłącznie  w  wyniku  gry  sił  podaży  i  popytu.
Niekiedy,  ze  względu  na  szczególne  znaczenie  niektórych  dóbr,  państwo
interweniuje, określając poziom cen minimalnych i maksymalnych.
Cena  maksymalna  to  cena,  powyżej  której  dane  dobro  nie  może  być
sprzedawane. Jest ona niższa od ceny równowagi.
Cena  minimalna  to  cena,  poniżej  której  dane  dobro  nie  może  być
sprzedawane. Jest ona wyższa od ceny równowagi.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

5.5. Obieg okrężny produktu i dochodu

Do przedstawienia działania gospodarki jako całości oraz zależności

pomiędzy jej różnymi podmiotami służy model okrężnego obiegu produktu i
dochodu.

Obieg okrężny to odbywający się na rynkach przepływ strumieni produktów
i  czynników  wytwórczych  między  podmiotami  gospodarującymi,  w  zamian
za płatności dokonywane za nie.
Między  przedsiębiorstwami,  gospodarstwami  domowymi  i  tysiącami
organizacji tworzących państwo cały rok krążą dobra i pieniądze.
Gospodarstwa  domowe  w  ciągu  roku  sprzedają  przedsiębiorcom  pracę,
kapitał  i  ziemię,  za  które  dostają  płace,  zyski,  czynsze  i  inne  dochody.
Dodatkowo  państwo  daje  im  tzw.  płatności  transferowe,  czyli  pieniądze,
za  które  nie  żąda  w  zamian  żadnych  dóbr  (np.  zasiłki  dla  bezrobotnych).
Gospodarstwa  domowe  płacą  podatki,  a  resztę  pieniędzy  wydają

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

na  konsumpcję  i  oszczędności.  Oszczędności  zatem,  są  to  dochody
gospodarstw  domowych  pomniejszone  o  podatki  i  wartość  dóbr
konsumpcyjnych kupionych w ciągu roku.
Przedsiębiorstwa  dostają  zapłatę  za  produkty,  które  sprzedają  innym
przedsiębiorstwom,  gospodarstwom  domowym  lub  państwu.  Także
im  państwo  może  przekazywać  transfery,  np.  zwrot  części  kosztów
zatrudnienia osób od dawna bezrobotnych.  Swoje dochody przedsiębiorstwa
przekazują

innym przedsiębiorstwom. Płacą za dobra pośrednie,

czyli  zużywane  do  produkcji  dóbr  finalnych.  Gospodarstwom  domowym
przedsiębiorstwa  płacą  za  czynniki  produkcji.  Resztę  dochodów
przedsiębiorstwa  wydają  na  inwestycje,  czyli  zakup  nowych  dóbr
kapitałowych (np. maszyn, urządzeń, budynków i budowli).
Budżet  państwa  tworzą  między  innymi  podatki  pośrednie  i  bezpośrednie.
Podatki  pośrednie  są  ukryte  w  cenach  części  produktów.  Natomiast  podatki
bezpośrednie  zwykle  obciążają  dochody  gospodarstw  domowych.
Poza podatkami państwo może otrzymywać dochody z własności czynników
produkcji.  Łącząc  te  trzy  elementy,  czyli  gospodarstwa  domowe,
przedsiębiorstwa  i  państwo  uzyskujemy  obraz  ruchu  okrężnego  płatności
w  gospodarce.  Przepływowi  pieniędzy  zwykle  odpowiada  przepływ  dóbr
i  usług.  Na  przykład  od  gospodarstw  domowych  do  przedsiębiorstw  płyną
wydatki na konsumpcję, a w odwrotnym kierunku przemieszczają się dobra
lub  usługi.  Jednak  np.  płatnościom  transferowym  nie  odpowiada  żaden
strumień produktów czy też usług.

5.6. Mierzenie efektów działalności gospodarczej. Produkt
Krajowy Brutto

Miarą

wzrostu

gospodarczego

jest

procentowy

przyrost

podstawowych wielkości makroekonomicznych, takich jak: produkt krajowy
lub  dochód  narodowy  w  analizowanym  okresie  (najczęściej  jednego  roku).
W teorii ekonomii miara ta jest nazywana tempem wzrostu gospodarczego.
Produkt Narodowy Brutto (PNB) jest pieniężną wartością bieżącej produkcji
rynkowej  wszystkich  dóbr  finalnych  i  usług  wytworzonych  podczas
określonego  czasu  przez  czynniki  wytwórcze  będące  własnością  danego

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

kraju  lub  jego  obywateli,  niezależnie  od  tego,  czy  znajdują  się  w  kraju,
czy za granicą.
Produkt Krajowy Brutto jest miarą wartości produkcji wytworzonej w danym
kraju. Wyraża sumę wytworzonych w ciągu roku towarów i usług lub sumę
dochodów  powstałych  w  wyniku  ich  wytworzenia.  Innym  sposobem
obliczania  PKB  jest  zsumowanie  wydatków  gospodarstw  domowych
na  konsumpcję,  wydatków  rządowych,  wydatków  inwestycyjnych
przedsiębiorstw oraz bilansu handlu zagranicznego.

PKB = C + I + G + Xn
C – osobiste wydatki konsumpcyjne,
I – krajowe wydatki inwestycyjne,
G – rządowe zakupy dóbr i usług,
Xn  –  sektor  międzynarodowy  -  eksport  netto  lub  pieniężna  nadwyżka
eksportu  nad  importem,  lub  pieniężna  nadwyżka  dochodów  z  transakcji
zagranicznych nad wydatkami
W  Polsce  przy  obliczaniu  PKB  uwzględnia  się  nie  tylko  krajowych
producentów,  ale  również  przedsiębiorstwa  z  udziałem  kapitału
zagranicznego.  Właściciele  tych  jednostek  mają  prawo  do  transferu
uzyskanych  dochodów  za  granicę.  Również  polskie  przedsiębiorstwa
działające  poza  granicami  kraju  i  pracownicy  zatrudnieni  za  granicą  mogą
dokonać transferu swych dochodów do Polski.
Uproszczony model obiegu okrężnego produktu i dochodu pozwala obliczyć
PKB trzema metodami, przez sumowanie:
− wartości wytworzonych dóbr finalnych i usług (metoda wartości dodanej),
− wydatków na dobra finalne i usługi (metoda strumienia produktów),
− dochodów czynników produkcji (metoda dochodowa, kosztowa).
Aby  dokładniej  określić  wzrost  gospodarczy,  stosuje  się  zamiast  PKB
miernik  Produktu  Krajowego  Netto.  Nie  zawiera  on  bowiem  wartości
zużytego majątku. PKN oblicza się odejmując od PKB odpisy amortyzacyjne
przeznaczone  na  odtworzenie  zużytego  majątku  trwałego  przedsiębiorstw
(budynków,  hal  fabrycznych,  maszyn  i  urządzeń  produkcyjnych,  środków
transportu).  Produkt  Krajowy  Netto  pozwala  oszacować  nowe  przyrosty
poziomu  produkcji,  natomiast  nie  określa  całości  dochodów  wypłacanych
za

wykorzystanie

czynników

produkcji

określonym

czasie

ich właścicielom. Do tego służy Dochód Narodowy – DN. Od PKN należy

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

odjąć  wartość  podatków  pośrednich,  czyli  sum,  które  nie  trafiają  do  rąk
właścicieli  czynników  produkcji,  a  występują  w  wartości  PKB  oraz  dodać
wartość  subsydiów,  czyli  sum,  które  wspomagają  proces  produkcji  dóbr
i usług.

5.7. Bezrobocie i inflacja

Inflacja jest zjawiskiem uważanym w gospodarce za jeden

ze  znaczących  przejawów  makroekonomicznej  nierównowagi  gospodarczej.
Jest  definiowana  zazwyczaj  jako  trwały  wzrost  ogólnego  poziomu  cen,
któremu  nie  odpowiada  równoważący  wzrost  przeciętnej  jakości
konsumowanych  dóbr  i  usług.  Inflacja  nie  ma  miejsca,  gdy  pewne  dobra
i usługi drożeją, inne zaś tanieją.
Jeżeli przyrost ogólnego poziomu cen dóbr i usług w gospodarce określimy
w  procentach,  to  otrzymaną  miarę  nazywamy  stopą  inflacji.  Najczęściej
przyrost  ten  określany  jest  w  okresie  1  roku,  a  więc  wskaźnik  nosi  nazwę
rocznej stopy inflacji.
Trudno  jest  dokładnie  sprecyzować  przyczyny  inflacji,  mogą  one  tkwić
w  niewłaściwej  polityce  pieniężnej,  budżetowej  lub  być  spowodowane
nadmiernym  inwestowaniem,  dewaluacją  waluty  krajowej  w  stosunku
do  obcych  walut,  wzrostem  cen  surowców,  nadmiernymi  oczekiwaniami
inflacyjnymi,  nadmiernym  popytem,  czy  presją  związków  zawodowych
na wzrost płac nieuzasadniony przyrostem wydajności. Przyczyny inflacji są
jednym  z  podstawowych  kryteriów  jej  klasyfikacji.  W  związku
z tym rozróżnia się trzy typy inflacji: popytową, podażową i strukturalną.
Inflacja  popytowa  (konsumentów  lub  ciągniona  przez  popyt)  to  wzrost
ogólnego  poziomu  cen  w  gospodarce  w  danym  okresie  czasu,  wywołany
szybszym  wzrostem  całkowitych  wydatków  niż  całkowitej  wielkości
produkcji. Pobudzenie popytu może wynikać z następujących źródeł:



wzrostu wynagrodzeń pracowników,



wzrostu wydatków publicznych (z budżetu państwa),



wzrostu popytu inwestycyjnego,



szybkiego wzrostu eksportu.

Inflacja podażowa (dostawców lub pchana przez koszty) związana jest
ze wzrostem kosztów produkcji lub gwałtownym wzrostem płac. Pojawia się

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

w  przypadku  ograniczeń  w  podaży  jednego  lub  kilku  zasobów
oraz  przy  wzroście  cen  na  te  zasoby  (np.  ograniczenie  dostaw  surowców
rolnych  z  powodu  nieurodzaju).  Powodują  one  fakt,  że  fizycznie  zmniejsza
się  ilość  zasobów  do  produkcji  i  wzrastają  ich  ceny.  Poza  tym,  wzrost
kosztów  skłania  wielu  producentów  do  ograniczania  wielkości  produkcji,
co przy niezmienionym popycie także powoduje wzrost cen. Nakładające się
na  siebie  te  zjawiska  tworzą  pewną  spiralę  doprowadzającą  najczęściej
do  coraz  szybszego  tempa  wzrostu  poziomu  cen  i  bardzo  poważnego
ograniczenia wzrostu gospodarczego.
Inflacja  strukturalna  pojawia  się  wówczas,  gdy  producenci  nie  mogą
sprawnie  zmienić  struktury  produkcji  w  związku  ze  zmianami  struktury
gospodarki  w  kraju,  a  braku  określonych  towarów  na  rynku  nie  można
szybko  pokryć  niezbędnym  importem.  Zmiana  struktury  gospodarczej
pociąga  za  sobą  koszty  finansowe,  np.  zakup  nowych  technologii,
zatrudnienie  wysoko  wykwalifikowanej  kadry.  Koszty  te  znajdują  swoje
odbicie  w podniesieniu cen przynajmniej w pewnym okresie czasu.
W  zależności  od  tempa  wzrostu  przeciętnego  poziomu  cen  wyróżnia  się
inflację:



pełzającą, czyli inflację powolną, przejawiającą się jednocyfrowym
wskaźnikiem stopy inflacji (poniżej 5% w skali roku). Na ogół
jest to naturalna inflacja, niezakłócająca procesów gospodarczych;



kroczącą, która charakteryzuje się stopą inflacji na poziomie do 10%;



galopującą,  osiągającą  stopę  rzędu  10–150%  rocznie.  W  takiej
sytuacji  na  rynku  trudno  przewidzieć  reakcje  przedsiębiorców.
Występuje duża niepewność inwestycji  i oszczędzania. Jednocześnie
jest  wywierana  presja  na  podwyższanie  płac,  co  jeszcze  bardziej
wpływa  na  wzrost  ogólnego  poziomu  cen.  Utrzymująca  się
w  dłuższym  czasie  poważnie  zakłóca  stabilność  gospodarczą  kraju
i uniemożliwia wzrost gospodarczy.

Hiperinflację,  nazywaną  często  inflacją  szalejącą.  Występuje  przy  stopie
wzrostu  cen  większej  niż  150%  w  skali  roku.  W  takiej  sytuacji  trudno
kierować  się  jakimikolwiek  regułami  ekonomicznymi.  Pieniądz  traci  siłę
nabywczą  z  każdym  dniem.  Dlatego  też  istnieje  ogólna  tendencja
do pozbywania się waluty kraju  objętego tego typu inflacją  i  wykupywania
towarów  lub  waluty  obcej.  W  konsekwencji  prowadzi  to  do  destrukcji
wszelkich procesów ekonomicznych i załamania się całej gospodarki.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Najwięcej  z  powodu  inflacji  tracą  ludzie  utrzymujący  się  ze  względnie
stałych  dochodów,  osoby  posiadające  oszczędności  w  gotówce
oraz  pożyczkodawcy  w  sytuacji,  gdy  stopa  procentowa  jest  niezmienna.
Inflacja  jest  też  niekorzystnym  zjawiskiem  dla  większości  przedsiębiorców.
Wzmaga  stan  niepewności,  w  jakim  te  podmioty  działają,  oraz  utrudnia
przewidywania  dotyczące  przyszłego  kształtowania  się  cen  surowców,  siły
roboczej, cen własnych produktów, stóp procentowych, kursów walutowych.
W  takiej  sytuacji  część  przedsiębiorstw  powstrzymuje  się  od  działań
mogących  podnieść  poziom  aktywności  gospodarczej,  m.in.  od  decyzji
o rozszerzeniu zdolności wytwórczych, wprowadzeniu nowych
produktów czy innowacji technicznych i technologicznych.
Korzyści z inflacji mogą odnieść osoby, które są w stanie łatwo powiększyć
swoje  dochody,  pożyczkobiorcy,  którzy  pożyczyli  przy  stałej  stopie
procentowej,  oraz  państwo,  osiągające  wyższe  wpływy  z  progresywnych
podatków dochodowych.
Poziom  cen  może  również  maleć.  Jest  to  sytuacja  odwrotna  do  inflacji,
a  określana  jest  mianem  deflacji.  Deflacja  jest  to  utrzymujący  się  spadek
poziomu  cen.  Najczęściej  występuje  w  okresach  pogorszenia  koniunktury
w gospodarce.
Zjawisko  bezrobocia,  obok  inflacji,  jest  poważnym  problemem  społecznym
i  gospodarczym,  o  wielu  negatywnych  konsekwencjach  dla  gospodarki  jako
całości. Nie tylko oznacza ono niewykorzystanie części siły roboczej i niższą
produkcję  w  gospodarce,  ale  także  pogorszenie  poziomu  życia  osób
bezrobotnych,  frustrację  i  niezadowolenie  społeczne  oraz  rozwój
niekorzystnych zjawisk społecznych.
W  literaturze  spotyka  się  różne  definicje  bezrobocia.  Dlatego
też, by je określić wyróżnia się trzy charakterystyczne cechy osób w wieku
produkcyjnym:
−

bezrobocie

dotyczy

osób

pozostających

bez

zatrudnienia,

tzn. niewykonujących pracy najemnej i niepracujących na własny rachunek,
− osób zdolnych i gotowych do podjęcia pracy na typowych warunkach
występujących w gospodarce,
− osób poszukujących zatrudnienia.
Dysponując danymi o liczbie pracujących i liczbie bezrobotnych, można
ustalić jedną z najważniejszych informacji o stanie rynku pracy, czyli stopę

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

bezrobocia.  Stopa  bezrobocia  jest  to  stosunek  liczby  osób  bezrobotnych
do liczby osób aktywnych zawodowo (pracujących).
Różne  powody  sprawiają,  że  ludzie  nie  pracują  zawodowo.  W  zależności
od  tych  powodów  wyróżnia  się  wiele  odmian  bezrobocia.  Znajomość  tych
klasyfikacji  jest  ważna,  ponieważ  poszczególne  typy  bezrobocia  wymagają
różnych środków zaradczych.
Najczęściej,  ze  względu  na  przyczynę  zjawiska,  wyróżnia  się  bezrobocie
frykcyjne, sezonowe, strukturalne i cykliczne.
Bezrobocie  frykcyjne,  inaczej  przejściowe  –  istnieje  wtedy,  gdy  popyt
na  pracowników  przewyższa  podaż.  Objęte  są  nim  osoby,  które  chwilowo
pozostają bez pracy ze względu na zmianę zatrudnienia bez zmiany zawodu.
Bezrobocie  sezonowe  –  w  okresach  natężenia  prac  pojawia  się  dodatkowy
popyt na siłę roboczą, a w okresach ich zmniejszenia następuje redukcja tego
popytu.
Bezrobocie  strukturalne  –  wynika  ze  zmian  struktury  gospodarki
spowodowanych  wprowadzeniem  nowych  technologii  lub  produktów
wymagających nowych umiejętności.
Dotyka

więc

pracowników

nieposiadających

wykształcenia

lub  doświadczenia  zawodowego,  które  zapewniałyby  im  miejsca  w  pracy
w  nowych  warunkach.  Nieodzowne  staje  się  więc  uzupełnianie
wykształcenia,  zdobywanie  nowych  umiejętności  potrzebnych  na  rynku
pracy.  Bezrobocie  cykliczne  (koniunkturalne)  powstaje,  gdy  popyt  globalny
maleje, a ceny i płace nie przystosowują się dostatecznie szybko, aby mogło
być  przywrócone pełne  zatrudnienie.  Realistycznie rzecz biorąc, bezrobocie
nie  może  zostać  nigdy  wyeliminowane  całkowicie.  Naturalna  stopa
bezrobocia  jest  zawsze  większa  niż  zero.  Naturalna  stopa  bezrobocia
to minimalny procent siły roboczej, który nie znajduje zatrudniania z powodu
strukturalnych

problemów

gospodarki

przechodzenia

między

poszczególnymi miejscami pracy. Rząd stara się złagodzić skutki bezrobocia
oraz je ograniczyć, stosując aktywne i pasywne środki zaradcze.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

5.8. Rynek finansowy

Warunkiem

koniecznym

rozwoju

gospodarczego

jest

inwestowanie. Do tego konieczny jest pewny kapitał finansowy.
Może on pochodzić np. z oszczędności. Wyróżniamy dwa podstawowe piony
rynku finansowego. Kryterium przynależności do określonego bloku stanowi
czas zwrotu pożyczonego kapitału. Są to:



rynek pieniężny: przeprowadza się na nim operacje finansowe

o krótkim terminie realizacji. Termin zwrotu pożyczonego kapitału
wynosi maksymalnie jeden rok kalendarzowy. Ten typ rynku
finansowego

dotyczy

przede

wszystkim:

rynku

lokat

międzybankowych,

rynku

krótkoterminowych

papierów

wartościowych oraz pożyczek i kredytów krótkoterminowych.



rynek kapitałowy: przeprowadza się na nim operacje finansowe

o dłuższym terminie realizacji. Termin zwrotu pożyczonego kapitału
przekracza  jeden  rok  kalendarzowy.  Ten  typ  rynku  finansowego
dotyczy  przede  wszystkim:  rynku  średnio  oraz  długoterminowych
papierów  wartościowych

także

średnio-

jak również

długoterminowych pożyczek i kredytów.

W  obrębie  rynku  finansowego  zarówno  pieniężnego  jak  też  kapitałowego
stosunkowo  spore  znaczenie  posiadają  obecnie  operacje  na  rynku
walutowym.  Rynek  walutowy  obejmuje  takie  operacje  finansowe  jak:
wymiana  1  waluty  na  jakąś  inną  a  także  modelowanie  kursów
poszczególnych  walut  względem  siebie.  Jest  to  rynek  o  zasięgu
międzynarodowym.  Dzięki  niemu  jest  możliwy  m.in.  swobodny  przepływ
kapitału  pomiędzy  różnymi  rynkami  o  zasięgu  regionalnym  a  także  między
poszczególnymi krajami.
Integralny  element  rynku  finansowego  stanowi  również  rynek  papierów
wartościowych.  Mianem  papierów  wartościowych  określa  się  dokumenty
potwierdzające posiadanie przez określoną osobę praw majątkowych z tytułu
nabycia udziałów lub akcji.
Istotną  rzeczą  dotyczącą  trybu  transformacji  kapitału,  odbywającej  się
w  obrębie  rynku  finansowego  stanowi  rozgraniczenie  rynku  pierwotnego
od rynku wtórnego.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

W  obrębie  rynku  pierwotnego  transakcje  dotyczą  rzeczywistych  kapitałów
a  na  rynku  wtórnym  odbywa  się  zamiana  podmiotu  posiadającego  dane
prawa  majątkowe  (np.  sprzedaż  mieszkania,  samochodu  itd.),  powstałych
wcześniej w obrębie rynku pierwotnego.
Mechanizm  funkcjonowania  rynku  pierwotnego:  sprzedawca  oferuje
potencjalnym nabywcom tylko i wyłącznie nowe produkty!
Mechanizm  funkcjonowania  rynku  wtórnego:  w  obrocie  znajdują  się  tylko
i wyłącznie produkty pochodzące z rynku pierwotnego (mówiąc najprościej -
używane).  Znaczenie  tego  rynku  jest  niebagatelne,  gdyż  wiele  podmiotów
nie  posiada  wystarczającej  ilości  środków  by  mieć  dostęp  do  towarów
oferowanych  na  rynku  pierwotnym.  Rynek  wtórny  skupia  zdecydowanie
większą  ilość  uczestników  niż  rynek  pierwotny.  Dotyczy  to  większości
dziedzin.
Rynek pieniężny zaopatruje w kapitał  krótkoterminowy takie podmioty jak:
banki,  podmioty  gospodarcze,  osoby  fizyczne  oraz  prawne,  niezbędny
do  bieżącego  funkcjonowania.  Stanowi  on  mechanizm  transformacji
pieniądza  należącego  do  banków  komercyjnych  w  pieniądz,  należący
do

Banku

Centralnego.

Zabezpiecza

banki

komercyjne

przed niewypłacalnością i tym samym możliwością upadłości.
Jest  jednocześnie  rynkiem  rezerw  kasowych  całego  systemu  bankowego
oraz  gospodarki  finansowej  skarbu  państwa.  Rynek  pieniężny  to  także
obszar,  na  którym  spotykają  się  popyt  pieniądza  wraz  z  jego  podażą,
konfrontacja  podmiotów  posiadających  nadmiar  pieniądza  oraz  takich,
które odczuwają jego brak lub niedobór. Na tym rynku pieniądz traktowany
jest  w  kategorii  towaru  i  ma  przypisaną  określoną,  wewnętrzną  wartość
swojej jednostki.
Zasadnicze funkcje, spełniane przez rynek pieniężny to przede wszystkim:
1.  krótkoterminowe  regulowanie  (wyrównywanie)  płynności  finansowej
poszczególnych  banków  poprzez  odprowadzenie  nadwyżki  lub  dopełnienie
niedoboru  środków  finansowych  powstałej  na  skutek  operacji  dokonanych
przez klientów danego banku.
2. Zabezpieczenie niezbędnych rezerw finansowych przez banki.
3.  Średnioterminowe  zagwarantowanie  sobie  przez  instytucje  finansowe
(banki)  najkorzystniejszego  bilansu  ryzyka  względem  dochodu  dzięki
zmierzaniu  w  kierunku  zniwelowania  ryzyka  terminowego  oraz  ryzyka

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

procentowego powstałego w wyniku operacji dokonanych przez klientów
jak również optymalizacji zysku w wyniku modyfikacji struktury aktywów.
4. Określenie wielkości procentu, obejmującego krótkoterminowe
a także średnioterminowe transakcje z klientami.
5.

Przygotowanie

dla potrzeb

Banku

Centralnego

środowiska

oraz  instrumentów,  dzięki  którym  może  on  stymulować  koniunkturę,
oddziałując  przede  wszystkim  na  ilość  "masy  pieniężnej"  -  uprawianie
polityki na rzecz otwartego rynku a także utrzymania obowiązkowej rezerwy
finansowej.
Dzięki  istnieniu  tego  rynku  pieniądz  jest  transferowany  z  miejsca,  gdzie
znajduje  się  go  zbyt  wiele  do  miejsca,  gdzie  jest  zgłaszane  na  niego
zapotrzebowanie.  Odbywa  się  to  poprzez  udzielania  pożyczek,  kredytów
albo  przez  zbycie  papierów  wartościowych.  Operacje  w  obrębie  rynku
pieniężnego przeprowadzają m.in.:
1. Banki.
2. Państwo.
3. Jednostki samorządu terytorialnego.
4. Podmioty gospodarcze.
5. Towarzystwa ubezpieczeniowe.
6. Osoby fizyczne.
Główne narzędzia rynku pieniężnego:
W  obrębie  rynku  pieniężnego  operacje  dokonywane  są  głównie  jako
pożyczki, kredyty, transfer albo jako czasowa transakcja obejmująca papiery
wartościowe, jednak nie następuje ich dosłowne przemieszczenie, ponieważ
są one przechowywane w postaci depozytów.
Najistotniejsze narzędzia rynku pieniężnego to przede wszystkim:
1.  Pożyczki  i  kredyty  udzielane  w  obrębie  międzybankowego  rynku
pieniężnego.
2. Bony pieniężne oraz bony skarbowe.
3. Operacje na tzw. otwartym rynku.
4. Bony komercyjne.
Znane kursy z londyńskiej giełdy:
1.  LIBOR,  pełna  nazwa  brzmi:  London  Interbank  Offered  Rate:
jest  to  średnia  arytmetyczna  na  podstawie  której  banki  określają  swoją
gotowość do sprzedaży własnych nadwyżek na londyńskiej giełdzie.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

2.  LIBID,  pełna  nazwa  brzmi:  London  Interbank  Bid  Rate:  jest  to  średnia
arytmetyczna na podstawie której banki określają swoją gotowość do zapłaty
na londyńskiej giełdzie za nabywany depozyt a także frankfurckiego FIBOR
jak też FIBID.
Biorąc  pod  uwagę  kryterium  długości  terminu  udzielenia  pożyczki,
a  także  przyjęcia  lokaty  jak  również  terminu  dostarczenia  środków
finansowych wyróżniamy następujące transakcje:
1. O/N, pełna nazwa brzmi: "overnight", czyli "przez noc": dotyczy jednego
dnia,  pieniądze  zostają  przekazane  w  dniu  dokonania  transakcji  natomiast
zwrot  następuje  w  kolejnym  dniu  bezpośrednio  po  dokonaniu  transakcji
(do ustalonej przez strony godziny).
2.  T/N,  pełna  nazwa  brzmi:  "tom/next":  dotyczy  jednego  dnia,  pieniądze
zostają  przekazane  drugiego  dnia  po  dokonaniu  transakcji.  Istnieje  również
opcja  tzw.  prolongaty  na  kilka  kolejnych  dni  -  pożyczkodawca  ma  prawo
do zerwania porozumienia w ciągu dnia poprzedniego.
3. S/N, pełna nazwa brzmi: "spot/next": dotyczy jednego dnia, dzięki niemu
dokonuje  się  planowania  dokonania  transakcji;  pieniądze  przekazywane  są
w ciągu 2 dni od momentu zawarcia transakcji; może jednak dotyczyć także
okresów: jednotygodniowych - 1W, dwutygodniowych - 2W; 2, 3, 6 oraz 9 -
miesięcznych: 1M, 2M, 3M, 6M, 9M jak też roczne - 1R.
W naszym kraju w stosunku do międzybankowych depozytów w złotówkach
bierze się następujące wskaźniki:
1.  WIBOR,  pełna  nazwa  brzmi:  "Warsaw  Interbank  Offered  Rate":
jest  to  średnia  cena  po  jakiej  bank  wyraża  chęć  udzielenia  kredytu
lub  pożyczki  oraz  oprocentowanie  na  jakim  banki  są  gotowe  do  udzielenia
pożyczek lub kredytów innym instytucjom finansowym (bankom).
2. WIBID, pełna nazwa brzmi: "Warsaw Interbank Bid Rate": jest to średnia
cena  po  jakiej  bank  wyraża  chęć  dokonania  zapłaty  za  nabyty  depozyt
oraz  roczna  wartość  stopy  procentowej  po  jakiej  banki  są  gotowe  zapłacić
za otrzymane środki w postaci depozytu od jakiejś innej instytucji finansowej
(banku).
Powyższe  wskaźniki  ustala  się  począwszy  od  III  1993  r.  Dziś  są  średnią
arytmetyczną

określonych

stawek,

które

przesyła

siedemnaście

współdziałających banków.
Bony pieniężne są to krótkoterminowe papiery wartościowe, posiadające
dane nominały oraz termin wykupu. Instytucją zajmującą się ich emisją

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

jest  Bank  Centralny  (inaczej  Narodowy  Bank  Polski).  W  naszym  kraju
sprzedaż  tego  typu  bonów  Narodowy  Bank  Polski  zapoczątkował  w  roku
1990  po  transformacji  ustrojowej.  Głównym  zadaniem  tej  emisji  było
scalenie  krótkoterminowych  środków  finansowych  "płynnych"  banków.
Środki  te  z  uwagi  na  pewne  administracyjne  obostrzenia  akcji  kredytowej,
nie mogły zostać użyte w celu udzielania pożyczek i kredytów. Sprzedaż tych
bonów prowadzona była na aukcjach mających miejsce co tydzień w formie
przetargu,  z  dyskontem.  Nabywcami  stawały  się  podmioty  oferujące
najniższy  poziom  stopy  dyskontowej.  Powyższe  bony  były  oczywiście
zbywalne oraz w każdej chwili emitent, czyli Narodowy Bank Polski mógł je
odkupić.
Bony  skarbowe  są  to  papiery  wartościowe,  które  emituje  Ministerstwo
Finansów  natomiast  Narodowy  Bank  Polski  odgrywa  rolę  agenta  takiej
emisji,  tzn.  gwarantuje  ich  obsługę  (m.in.  wykup).  Tego  typu  bon  daje
możliwość  wzięcia  przez  państwo  krótkoterminowych  kredytów/pożyczek,
zaciąganych w obrębie rynku pieniężnego.
Operacje  w  obrębie  otwartego  rynku  są  tak  jak  również  bony  narzędziem
wpływania Narodowego Banku Polskiego w stosunku do rynku pieniężnego.
Posiada  on  możliwość  zakupu  jak  też  sprzedaży  krótkoterminowych
papierów  wartościowych  -  głównie  państwowych  -  zazwyczaj  w  postaci
bonów skarbowych.
Transakcje (operacje) przeprowadzane w obrębie otwartego rynku oddziałują
na "masę pieniądza", znajdującego się w powszechnym obiegu:
1.  Nabycie  papierów  wartościowych:  zwiększa  ilość  aktywów  Banku
Centralnego  a  także  zwiększa  ilość  pieniądza,  znajdującego  się
w powszechnym obiegu.
2.  sprzedaż  papierów  wartościowych:  dokonywana  z  portfela  Banku
Centralnego  w  konsekwencji  przyczynia  się  do  zmniejszenia  ilości  jego
aktywów,  czyli  zmniejszenia  ilości  pieniądza,  znajdującego  się
w powszechnym obiegu.
W  naszym  kraju  operacje  w  obrębie  otwartego  rynku  przybrały  formę
cotygodniowych  aukcji.  W  tego  typu  aukcjach  mogą  brać  udział  wyłącznie
banki,  które  na  mocy  umowy  zawartej  z  Narodowym  Bankiem  Polskim  są
dealerami na rynku pieniężnym. Przetarg może przybrać następującą formę:

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

1.  Ilościowy:  Bank  Centralny  ustala  stałą  stawkę  na  zakup  natomiast  banki
ustalają  wysokość  kwot,  które  są  gotowe  za  tą  daną  stawkę  Bankowi
Centralnemu sprzedać.
2. Procentowy: Banki Komercyjne ustalają stawki procentowe, po których są
skłonne  dokonać  transakcji  natomiast  Narodowy  Bank  Polski  w  granicach
przyjętej  przez  siebie  samego  kwoty  pozwala  na  sprzedaż,  rozpoczynając
najpierw od banków oferujących najwyższą ze stawek.
Narodowy  Bank  Polski  posiada  możliwość  złączenia  transakcji  nabycia
papierów  wartościowych  wraz  z  ustaleniem  warunków  na  jakich  zostaną
odkupione  w  danym  terminie.  W  takiej  sytuacji  mówimy  o  tzw.  operacjach
warunkowych tj.: repo oraz reverse repo:
1.  Operacje  "repo":  jest  to  zakup  zwrotny,  czyli  zakup  dokonany
przez Narodowy Bank Polski od banków komercyjnych bonów skarbowych
łącznie z obowiązkiem dokonania ich nabycia w danym przez siebie czasie.
Przedmiot wystawiany do przetargu stanowi różnica wartości deklarowanych
ze strony banków cen nabycia oraz sprzedaży.
2. Operacje "reverse repo": jest to sprzedaż zwrotna, czyli sprzedaż bankom
komercyjnym
od  Narodowego  Banku  Polskiego  bonów  wraz  z  obowiązkiem  ich  wykupu
przez  Bank  Centralny  w  czasie  przez  niego  ustalonym.  Jako  kryterium
selekcji  oraz  wyboru  ofert  brana  jest  wielkość  deklarowanej  ze  strony
banków  stopy  oprocentowania  na  środki  Narodowego  Banku  Polskiego
w zamian za okres czasu, na który Bank Centralny dokonał sprzedaży bonów.

Funkcje rynku kapitałowego
a)  Rynek  kapitałowy  spełnia  funkcję  systemu  mobilizacji  kapitału  -

fundusze przepływają od osób o nadmiarze oszczędności do tych, którym
ich brak a oferują ich zyskowne zainwestowanie - następuje
transformacja oszczędności w inwestycje;

b) Rynek kapitałowy jest miejscem alokacji kapitału - jest on przeznaczony

do najlepszych zastosowań; w długim okresie wygrywają oferujący
najefektywniejsze zastosowanie kapitału;

c) Rynek kapitałowy stanowi mechanizm redystrybucji dochodów

w gospodarce (obok budżetu i banków);

d) Rynek kapitałowy jest miejscem obiektywnej wyceny papierów

wartościowych;

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

e) Rynek

kapitałowy

jest

świetnym

barometrem

koniunktury.

Najpopularniejszy  indeks  giełdowy  na  świecie  -  Dow  Jones
po raz pierwszy opublikowany przez Charlesa Dow'a 3 lipca 1884 będący
wówczas  średnią  rynkową  11  firm  powstał  a  celu  badania  koniunktury
w  gospodarce,  a  mierzenie  siły  giełdy  buło  jedynie  dodatkową  funkcją.
Od  1928  w  skład  DJ  Industrial  Average  wchodzi  30  najistotniejszych
firm  przemysłowych  na  NYSE;  w  latach  1930-1985  w  USA  DJ
wyprzedzał koniunkturę w całej gospodarce o ok. 0,5-0,75 roku;

f)  Rynek kapitałowy jest źródłem finansowania inwestycji;
g)  Rynek kapitałowy ułatwia cyrkulację pieniężną.

Instrumenty rynku kapitałowego



Akcje - papiery własnościowe znamionujące udział właściciela

w spółce akcyjnej, a co za tym idzie w kapitale zakładowym spółki.
Ich  wartość  może  być  wyrażona  kwotą  pieniężną  lub  ułamkiem
wartości  spółki.  Obecnie  zdecydowanie  dominującą  jest  zasada
nominalizmu.  W  wielu  krajach  występuje,  minimalna  wartość
nominalna, np. w Polsce jest to to 1 zł, a w Niemczech 5 DM. Zasada
ta  nie  występuje  w  krajach  anglosaskich.  W  przypadku  akcji  można
wymienić trzy ceny:

- cenę nominalną wyrażającą udział właściciela w kapitale zakładowym

spółki,

- cenę emisyjna po której następuje wyprzedaż akcji; może ona być nawet

wielokrotnie od ceny nominalnej,

- cenę rynkową powstałą wskutek konfrontacji ofert kupna i sprzedaży.

Klasyfikacja akcji:
1. Akcje mogą występować w dwóch formach:
a) tradycyjnej, papierowej - w formie dokumentu papierowego składającego

się z 3 części:



właściwego zapisu udziałowego



arkusza kuponów dywidendowych, uprawniającego do inkasowania
dywidendy



talonu dającego prawo do otrzymania kolejnego arkusza kuponów
dywidendowych

b) niekonwencjonalnej, zdematerializowanej tzn. w formie zapisu

komputerowego; forma ta występuje również w Polsce i na wszystkich

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

ważniejszych rynkach i znacznie upraszcza i przyspiesza obrót papierami
wartościowymi

2. Ze względu na legitymację prawną akcje dzieli się na:
- akcje na okaziciela, umożliwiające egzekucje praw przez okaziciela,
- akcje imienne, umożliwiające egzekucję praw jedynie przez osobę

umieszczoną na dokumencie i w księdze akcyjnej.

3. Ze względu na sposób wnoszenia kapitału do spółki wyróżniamy:
- akcje gotówkowe - w zamian za wpłaty pieniężne,
- akcje aportowe - w zamian za aporty (budynki, grunty, maszyny,

licencje).

4. Ze względu na charakterystykę praw udziałowych wyróżniamy:
- akcje zwyczajne (common stocks)- najbardziej powszechne na rynku ,

dające nabywcy równe prawa do dywidendy, liczby głosów na walnym
zgromadzeniu oraz udziału w majątku likwidowanej spółki.

- akcje uprzywilejowane (preferencyjne, priorytetowe, priority stocks) dają

nadzwyczajne prawa do liczby głosów na WZA - najwyżej 2 z jednej
akcji, wysokości dywidendy - maksymalnie do 150% zwykłej
dywidendy, udziału w podziale likwidowanego majątku spółki (najpierw
spłacani są posiadacze akcji uprzywilejowanych),

- akcje złote - umożliwiają blokowanie niekorzystnych dla ich właściciela

uchwał WZA, konstrukcja obecnie nieobecna w Polsce.



Obligacje

papiery

wartościowe

emitowane

serii,

w  których  emitent  stwierdza,  że  jest  dłużnikiem  wierzyciela
(obligatariusza)  i  zobowiązuje  się  wobec  niego  do  spełnienia
określonego  świadczenia.  Świadczenia  te  mogą  mieć  zarówno
charakter  pieniężny  (wykup  obligacji  ,  płacenie  odsetek,  wykup
obligacji  po  wyższej  cenie)  jak  i  niepieniężny  (prawa  do  udziału
w zyskach emitenta, zamiany obligacji na akcje, prawo do subskrypcji
na prawach pierwszeństwa akcji nowych emisji).

Klasyfikacja obligacji:
1) Ze względu na podmiot uprawniony do emisji wyróżniamy:
- obligacje skarbowe - emitowane przez Skarb Państwa, będące jednym

z najważniejszych źródeł finansowania deficytu budżetowego; emituje
je Minister Finansów; obarczone minimalnym ryzykiem,

- obligacje municypalne/komunalne emitowane przez gminy,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

- obligacje przedsiębiorstw emitowane przez podmioty prowadzące

działalność gospodarczą posiadające osobowość prawną.

- obligacje instytucji finansowych emitowane przez banki, towarzystwa

ubezpieczeniowe

2) Ze względu na charakterystykę przynoszonego przez obligacje dochodu

wyróżniamy:

- obligacje o stałym oprocentowaniu, które przynoszą stały dochód;

stanowią ok. 2/3 łącznej emisji obligacji na świecie,

- obligacje o zmiennym oprocentowaniu, które przynoszą zmienny dochód

związany z weryfikowaną co jakiś czas stopą procentową,

- obligacje zero-kuponowe, w przypadku których jedyne świadczenie

ze strony emitenta następuje w momencie wykupu tzn. emitent nie płaci
odsetek tylko sprzedaje obligacje po cenie niższej niż cena wykupu
(różnica

stanowi

skapitalizowane

odsetki).

Dzieli

się

je na:



obligacje głęboko zdyskontowane - wykupywane wg wartości 100
jednostek walutowych, a sprzedawane po cenie dużo niższej



obligacje sprzedawane po cenie nominalnej 100, a wykupywane

po cenie dużo wyższej,



obligacje indeksowe - dochodowość uzależniona od określonego

indeksu (najczęściej CPI).

3) Ze względu na zabezpieczenia wyróżniamy:
- obligacje zabezpieczone, gdzie zabezpieczenia mogą mieć charakter

majątkowy lub zobowiązań osobistych,

- obligacje niezabezpieczone - obligatariusz nie jest w żaden sposób

chroniony przed niewykonaniem świadczenia.

4) W zależności od miejsca emisji, waluty, przepisów itd. Wyróżniamy:
- obligacje krajowe - emitentem jest rezydent danego kraju, emisja

w walucie miejscowej,

- obligacje zagraniczne - emitentem jest nie-rezydent, emisja w walucie

narodowej,

- obligacje międzynarodowe - emitentem jest nie-rezydent, emisja

w walucie obcej i pod rządami obcego prawa.

5)  Ze względu na charakter obrotu wyróżniamy:
-  obligacje w obrocie publicznym,
-  obligacje w obrocie niepublicznym.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

6)  Ze względu na formę emisji wyróżniamy:
-  obligacje materialne,
-  obligacje zdematerializowane.
7)  W zależności od sposobu spełnienia głównego świadczenia wyróżniamy:
-  obligacje wykupywane jednorazowo po okresie pożyczki emisyjnej,
-  obligacje

wykupywane

przed

terminem

zdeterminowanym

przez emitenta lub obligatariusza,

- obligacje wykupywane ratami, drogą losowania pewnych partii, serii,
- renty - czas wykupu jest nieokreślony, emitent jest zobowiązany

do płacenie odsetek.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

6. STOSOWANIE PRZEPISÓW PRAWA

W DZIAŁALNOŚCI MARKETINGOWEJ

6.1. Prawo w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym

Prawo w znaczeniu przedmiotowym to ogół norm, ustanowionych lub

uznawanych  przez  państwo,  zabezpieczonych  stosowaniem  przymusu,
regulujących  organizację  i  zakres  działania  instytucji  oraz  postępowanie
ludzi.  Normami  stanowionymi  przez  państwo  są  normy  prawne,  które  są
rezultatem  działalności  właściwych  organów  władzy  i  administracji
państwowej. Natomiast normami uznawanymi przez państwo są, dotychczas
zwyczajowo  uznawane  za  obowiązujące,  reguły  postępowania  podniesione
do rangi powszechnie obowiązującego prawa, zabezpieczonego właściwą mu
sankcją w przypadku jego naruszenia.
Istotą  i  charakterystyczną  cechą  prawa  jako  ogółu  norm  obowiązujących
w  państwie  jest  jego  powszechność,  co  znaczy,  że  normy  prawne  dotyczą
w

jednakowym

stopniu

wszystkich

osób przebywających stale,

a  także  czasowo,  na  terenie  danego  państwa  bez  względu  na  płeć,  rasę,
wyznanie  czy  przynależność  do  różnych  ugrupowań  społecznych
i politycznych.
Rolą  prawa  jest,  z  jednej  strony,  umacnianie  istniejących  stosunków
politycznych  i  społeczno-ekonomicznych  państwa,  a  z  drugiej  –
kształtowanie nowych, zgodnych z wolą ustawodawcy ujawnianą w różnych
aktach

normatywnych.

Określając

działalność różnych instytucji

społecznych,  jak  również  postępowanie  ludzi,  prawo  staje  się  ważnym
czynnikiem regulacji życia politycznego i społeczno-gospodarczego.
Ta  ważna  funkcja  społeczna  stanowi  też  uzasadnienie  konieczności  jego
przestrzegania  i  zgodnego z przepisami prawnymi  postępowania  –  nie tylko
z  obawy  przed  karą  w  przypadku  jego  naruszenia,  lecz  wypływającego
ze świadomości, że bez prawa żadne państwo nie może istnieć.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Prawo  w  znaczeniu  podmiotowym  to  pewne  możliwości  dowolnego
zachowania  się  i  uprawnienia  (korzyści),  jakie  wynikają  dla  określonych
osób  z  poszczególnych  przepisów  prawnych  (prawa  przedmiotowego).
Treścią  prawa  podmiotowego  może  być  również  możliwość  domagania  się
określonego zachowania się pewnych osób.
Różny  bywa  zakres  praw  podmiotowych.  Jedne  z  nich  są  skuteczne
tylko  wobec  konkretnych  osób,  inne  natomiast  są  skuteczne  wobec
wszystkich,  w  szczególności  prawa  rzeczowe  dotyczące  własności
posiadania,  prawa  osobiste,  niektóre  prawa  rodzinne,  dotyczące  firmy,
patentów,  znaków  towarowych.  Pierwsze  z  nich  noszą  nazwę  praw
podmiotowych  względnych,  a  drugie  praw  podmiotowych  bezwzględnych.
Istota praw podmiotowych względnych wyraża się w tym, że daje ona osobie
uprawnionej możność żądania czegoś od początku ich powstania, natomiast
prawa  podmiotowe  bezwzględne  stają  się  aktualne  dopiero  z  chwilą  ich
naruszenia przez osoby trzecie. Ponadto prawa podmiotowe bezwzględne są
skuteczne  wobec  wszystkich,  a  prawa  podmiotowe  względne  tylko  wobec
niektórych osób.
Istnieje  ścisły  związek  między  prawem  w  znaczeniu  przedmiotowym
a  prawem  w  znaczeniu  podmiotowym,  np.:  podmiotowe  prawo  pracownika
do  wynagrodzenia  za  pracę  gwarantują  normy  prawne,  czyli  prawo
w znaczeniu przedmiotowym, zawarte w różnych przepisach.
System  prawa  to  ogół  obowiązujących  w  państwie  norm  prawnych,
uporządkowany według następujących zasad:



normy systemu prawa tworzą hierarchię, tzn. że jedne normy mają
moc prawną wyższą od innych, w zależności od aktu normatywnego,
w jakim są zawarte, i organu, który go wydał (zasada
hierarchiczności),



między normami systemu prawa nie ma sprzeczności,
tzn. że postępowanie zgodne z określoną normą nie narusza innej
normy (zasada spójności),



normy systemu prawa są pozbawione luk, tzn. że istniejące normy
wystarczają do zapewnienia ładu społecznego (zasada zupełności).

Dla  celów  naukowych,  dydaktycznych,  a  także  praktycznych  ogół  norm
prawnych  da  się  podzielić  na  poszczególne  gałęzie.  Gałąź  prawa  to  zespół
norm  prawnych  wyróżnionych  ze  względu  na  przedmiot  lub  metodę
regulacji.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Gałęzie prawa w Rzeczpospolitej Polskiej:



prawo  państwowe  (konstytucyjne)  -  normuje  podstawy  ustroju
politycznego,  gospodarczego  i  społecznego  państwa,  strukturę
i  kompetencje  jego  organów,  podstawowe  wolności,  prawa
i  obowiązki  obywatelskie,  system  źródeł  prawa  oraz  zasady  prawa
wyborczego,



prawo cywilne - normuje stosunki majątkowe, a także niektóre

stosunki niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami
prawnymi. Cechą stosunków cywilnoprawnych jest to, że podmioty
tych stosunków są równorzędnymi partnerami, to jest nie mają wobec
siebie uprawnień władczych,



prawo pracy - normuje stosunki pracy oraz inne zagadnienia ściśle

związane z pracą. Prawo rodzinne i opiekuńcze normuje osobiste
i majątkowe stosunki wynikające z małżeństwa, powinowactwa,
pokrewieństwa, przysposobienia, opieki i kurateli,



prawo gospodarcze - normuje stosunki gospodarcze, tj. stosunki, jakie

powstają w związku z działalnością gospodarczą,



prawo karne - normuje stosowanie sankcji wobec osób, które

popełniły przestępstwo. Określa ono zasady odpowiedzialności
karnej, czyny będące przestępstwami oraz sankcje stosowane w razie
ich popełnienia. Cechą charakterystyczną prawa karnego jest sankcja
karna,



prawo administracyjne - normuje organizację administracji

oraz działalność administracyjną, czyli działalność organów
państwowych,

organów

samorządu

terytorialnego

oraz współdziałających z nimi podmiotów w celu zorganizowania
wykonania zadań państwa,



prawo finansowe normuje publiczną gospodarkę finansową,

tj. gromadzenie i wydatkowanie środków pieniężnych przez państwo i
jednostki samorządu terytorialnego.

Wymienione  gałęzie  prawa  są  dziedzinami  prawa  materialnego,
czyli  regulują  bezpośrednio  stosunki  społeczne.  Normy  te  mają  charakter
pierwotny wobec norm prawa formalnego, które regulują tryb postępowania
przed organami państwa (np. od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje
apelacja  do  sądu  drugiej  instancji).  Celem  norm  prawa  formalnego
jest realizacja norm prawa materialnego.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Gałęzie prawa formalnego (procesowego):



prawo postępowania cywilnego,



prawo postępowania karnego,



prawo postępowania administracyjnego.

Prawo  postępowania  cywilnego  normuje  tryb  postępowania  w  sprawach
ze  stosunków  z  zakresu  prawa  cywilnego,  rodzinnego,  pracy  i  ubezpieczeń
społecznych.  Prawo  postępowania  karnego  normuje  tryb  postępowania
w  sprawach  karnych.  Prawo  postępowania  administracyjnego  normuje  tryb
postępowania w sprawach ze stosunków z zakresu prawa administracyjnego.

Ogół zasad postępowania w zakresie życia gospodarczego reguluje

prawo gospodarcze. Skupia ono w sobie normy należące do różnych gałęzi
prawa,

np.

cywilnego,

administracyjnego,

finansowego,

międzynarodowego, a nawet karnego.
Podmiotem prawa gospodarczego są przedsiębiorcy, czyli:



osoby fizyczne i ich związki (spółki prawa cywilnego),



osoby prawne (przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, spółki
handlowe i inne),



jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej,
prowadzące działalność gospodarczą.

Przedmiotem  prawa  gospodarczego  są  regulacje  dotyczące  istnienia
przedsiębiorców,  ich  organizacji,  prowadzonej  przez  nich  działalności
oraz  środków  służących  prowadzeniu  tej  działalności,  np.  umów,  papierów
wartościowych.  Obejmuje  zatem  zakresem  swego  oddziaływania  stosunki
cywilne  między  przedsiębiorcami  w  zakresie  prowadzonej  przez  nich
działalności gospodarczej.
Prawo  gospodarcze  reguluje  więc  stosunki  prawne  powstające  w  ramach
obrotu  gospodarczego,  przez  który  należy  rozumieć  tę  sferę  wymiany  dóbr
i  usług,  w  której  przynajmniej  jeden  z  jej  uczestników  jest  przedsiębiorcą,
tzn.  w  sposób  zawodowy,  zorganizowany  i  ciągły  zajmuje  się  działalnością
gospodarczą.  Uczestnicy  stosunków  gospodarczych  zawierają  między  sobą
umowy  (np.  umowa  dostawy  między  producentem  tkanin  a  producentem
odzieży) albo też dokonują obrotu z innymi osobami (np. sprzedaż detaliczna
dokonywana w sklepie dla konsumentów).
Szeroki  zakres,  ogromne  zróżnicowanie  i  różnorodny  charakter  stosunków
gospodarczych  powodują,  że  prawo  gospodarcze  nie  jest  skodyfikowane,
a źródła tego prawa są rozproszone i wywodzą się z różnych dziedzin prawa.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Regulacje  prawne  dotyczące  organizacji  i  zasad  funkcjonowania
przedsiębiorców  występują  między  innymi  w  Ustawie  o  swobodzie
działalności  gospodarczej,  Kodeksie  cywilnym,  Kodeksie  spółek
handlowych,

ustawie

Prawo

spółdzielcze

czy

też

Ustawie

przedsiębiorstwach

państwowych.

Natomiast

umowy

z których wynikają stosunki gospodarcze, unormowane są w Kodeksie
cywilnym w Księdze III Zobowiązania lub w przepisach szczególnych.

6.2. Normy prawne i przepisy prawne

Podstawowym elementem składowym prawa – w znaczeniu

przedmiotowym  –  jest  norma  prawna.  Pojęcie  to  oznacza  regułę
postępowania. Każda norma prawna wskazuje, w jaki sposób dany podmiot
(człowiek lub też organizacja społeczna) powinien się zachować w określonej
sytuacji.  Norma  prawna  albo  coś  nakazuje  (np.  w  ruchu  na  drogach
publicznych  –  trzymać  się  prawej  strony),  albo  czegoś  zakazuje
(np.  popełniania  czynów  zagrożonych  sankcją  karną),  albo  na  coś  zezwala
(np. można odwołać się od wyroku).
Normy prawne charakteryzują się dwiema cechami:



są to normy uznane przez państwo za obowiązujące,



ich przestrzeganie zapewnia przymus państwowy.

Normy  prawne  niedopuszczające  zmian  w  ich  treści  nazywamy  normami
prawa  bezwzględnie  obowiązującego,  a  normy  dopuszczające  możliwość
dokonania  innych  ustaleń  niż  w  nich  wyrażone,  normami  prawa  względnie
obowiązującego.
Przepis  prawny  jest  to  wypowiedź  zapisana  w  akcie  normatywnym,
wyodrębniona  jako  artykuł,  paragraf,  ustęp,  punkt  lub  litera,  oznaczona
kolejnym  numerem  (lub  literą  alfabetu).  Przepis  prawny  jest  elementarną
jednostką aktu normatywnego.
Na  podstawie  treści  przepisów  prawnych  konstruuje  się  normy  prawne.
Najczęściej  poszczególne  przepisy  zawierają  tylko  pewne  elementy  normy
prawnej.  Tak  więc  jedna  norma  może  być  zawarta  w  kilku  przepisach.
Zdarza się też, że jeden przepis zawiera kilka norm prawnych.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

6.3. Stosunki i zdarzenia prawne

Stosunek prawny jest to więź społeczna, jaka powstaje między

dwiema  lub  więcej  osobami  w  następstwie  stworzonej  przez  nie  –  lub  inne
zdarzenia  –  sytuacji  określonej  w  obowiązującej  normie  prawnej.
Nie są stosunkami prawnymi takie stosunki społeczne, z których istnieniem
i  ustaniem  prawo  nie  łączy  żadnych  skutków  prawnych.  Przykładem  mogą
być stosunki znajomości, koleżeństwa, przyjaźni.
W każdym stosunku prawnym wyróżnia się:



podmioty stosunku,



przedmiot stosunku, którym jest określone zachowanie podmiotów
stosunku,



treść stosunku, czyli obowiązki i prawa podmiotów stosunku.

Istotę stosunków prawnych stanowią wzajemne prawa (podmiotowe)
i odpowiadające im obowiązki stron. Treść tych praw i obowiązków
nazywamy przedmiotem stosunków prawnych.
Zdarzenie prawne jest to zdarzenie, z którym prawo wiąże określone skutki
prawne, tj. powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego np.:



zawarcie umowy pożyczki – powstaje stosunek prawny między
pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą,



opóźnienie zwrotu pożyczki – zmienia się stosunek prawny między
pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą, gdyż pożyczkodawca nabywa
prawo żądania od pożyczkobiorcy odsetek za opóźnienie,



zwolnienie dłużnika z długu- ustaje stosunek prawny między
wierzycielem i dłużnikiem.

Zdecydowana  większość  zdarzeń  prawnych  jest  rezultatem  bardziej
czy  mniej  świadomej  działalności  ludzi.  Nie  pomniejsza  to  prawnego
znaczenia  innych,  naturalnych,  niezależnych  od  działania  ludzi  (a  nawet
od ich woli) zdarzeń. Zaliczyć do nich należy np.: pożar, powódź, gradobicie,
śmierć człowieka, upływ czasu.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Działania dzielimy na:



czyny, czyli działania podejmowane bez zamiaru wywołania skutków
prawnych np. znalezienie i podjęcie porzuconej przez kogoś rzeczy,



akty prawne, takie jak czynności prawne (umowy i jednostronne
oświadczenia woli ludzkiej), akty administracyjne (decyzje organów
administracji rządowej i samorządowej) orzeczenia sądowe.

6.4. Źródła prawa

Źródła prawa są to akty normatywne stanowione przez upoważnione organy
władzy  i  administracji  państwowej,  a  także  organy  samorządów
terytorialnych,  zawierające  normy  prawne  lub  stanowiące  istotny  składnik
właściwego  uchwycenia  treści  normy  prawnej.  Źródłami  prawa  są  także
umowy  międzynarodowe,  jeżeli  zawierają  normy  prawne.  Powyższe  źródła
prawa  tworzą  prawo  stanowione  (pisane).  Uzupełniającym  źródłem  prawa
jest zwyczaj. Normy zwyczajowe stają się źródłami prawa, jeżeli stosownie
do  postanowień  prawa  stanowionego,  zostały  uznane  za  obowiązujące.
Normy zwyczajowe są nazywane prawem zwyczajowym.
Organy państwowe upoważnione do stanowienia norm prawnych nie wydają
pojedynczych przepisów, lecz w formie pewnych zestawów, odnoszących się
do  określonej  dziedziny  życia  społecznego.  Tego  rodzaju  zbiór  przepisów
prawnych,  razem  wydanych  i  razem  opublikowanych,  zwany  jest  aktem
normatywnym.  W  aktach  normatywnych  –  oprócz  przepisów  prawnych  –
ujęty jest  niekiedy  wstęp, wskazujący na  cele i  zadania, jakie  ustawodawca
ma zamiar osiągnąć. Tego rodzaju wstęp nazywany jest preambułą.
Warunkiem obowiązywania aktu normatywnego jest to, aby:



został prawidłowo ustanowiony, tj. przez upoważniony do tego organ
i w przewidzianym trybie,



został prawidłowo ogłoszony (np. ustawy i rozporządzenia podlegają
ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw).

Źródła prawa w Polsce:
A. Akty normatywne powszechnie obowiązujące:



Konstytucja RP,



ustawy

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



rozporządzenia z mocą ustawy Prezydenta zatwierdzone przez Sejm,



ratyfikowane umowy międzynarodowe za zgodą Sejmu,



ratyfikowane umowy międzynarodowe bez zgody Sejmu,



rozporządzenia  stanowione  przez  Prezydenta  RP,  Radę  Ministrów,
Prezesa  Rady  Ministrów,  Ministra  kierującego  działem  administracji
rządowej,  Przewodniczącego  Komitetu  w  składzie  Rady  Ministrów,
Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.

B. Akty normatywne wewnętrznie obowiązujące:



Regulamin Zgromadzenia Narodowego,



uchwały Sejmu (niektóre),



uchwały Senatu (niektóre),



uchwały Rady Ministrów (niektóre),



zarządzenia Prezydenta RP,



zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (niektóre),



zarządzenia Ministrów (niektóre),



niektóre akty innych centralnych organów państwowych.

C. Akty prawa miejscowego:



uchwały rad samorządu terytorialnego (niektóre),



akty normatywne terenowych organów administracji rządowej

(niektóre).

Konstytucja  (ustawa  zasadnicza)  zajmuje  najwyższą  pozycję  w  hierarchii
aktów  normatywnych.  Konstytucja  określa  podstawy  ustroju  państwa,
podstawowe  wolności,  prawa  i  obowiązki  obywatelskie,  system  źródeł
prawa,  strukturę  i  kompetencje  naczelnych  organów  państwa.  W  Polsce
obowiązuje  Konstytucja  uchwalona  dnia  2  kwietnia  1997  r.
przez Zgromadzenie Narodowe (czyli Sejm i Senat).
Wydane  z  upoważnienia  Konstytucji  inne  akty  normatywne  nie  mogą  być
w swojej treści z nią sprzeczne.
Ustawy  zajmują  drugi  szczebel  w  hierarchii  aktów  normatywnych
po  Konstytucji.  Wydawane  są  przez  Sejm  i  zatwierdzane  przez  Senat.
Wymagają  też  podpisu  Prezydenta.  Brak  zatwierdzenia  ze  strony  Senatu,
względnie  zgłaszane  przez  niego  poprawki  powodują  powrót  ustawy
do Sejmu i ponowne głosowanie. Poprawki Senatu są odrzucane przez Sejm
bezwzględną  większością  głosów,  natomiast  poprawki  nie  odrzucone
bezwzględną  większością  głosów  są  poprawkami  przez  Sejm  przyjętymi.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Podobnie  przedstawia  się  sprawa  w  przypadku  całkowitego  odrzucenia
ustawy  przez  Senat.  Ustawy  muszą  być  zgodne  z  Konstytucją.  Zgodność
ustaw z Konstytucją bada Trybunał Konstytucyjny.
Z  inicjatywą  ustawodawczą  może  wystąpić  Prezydent,  Senat,  Rada
Ministrów  lub  co  najmniej  15  posłów  i  obywatele  posiadający  prawo
do  wybierania  Sejmu  i  Senatu  w  liczbie  co  najmniej  100  tys.  Ustawa,  jak
każdy akt normatywny, jest aktem ogólnym. Może ona zmieniać lub uchylać
wszystkie inne akty normatywne.
Ustawy  zawierają  podstawowe  uregulowania  dotyczące  poszczególnych
dziedzin  życia.  Niektóre  zagadnienia  muszą  być  uregulowane  ustawami.  Są
to:  wolności,  prawa  i  obowiązki  obywatelskie,  budżet  państwa  oraz  zasady
działania  aparatu  państwowego.  Zagadnienia  te  nazywa  się  materią
ustawową. Wszystkie inne akty normatywne muszą być zgodne z ustawami.
Rozporządzenia  są  aktami  wykonawczymi  do  ustaw.  Wydawane  są
na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej
wykonania.  Upoważnienie  powinno  określać  organ  właściwy  do  wydania
rozporządzenia, zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne
dotyczące  treści  rozporządzenia.  Rozporządzenie  musi  powoływać  się
na przepis upoważniający. Treść i zakres rozporządzenia nie mogą
przekraczać granic upoważnienia.
Rozporządzenia  są  aktami  normatywnymi  Prezydenta,  naczelnych
i  centralnych  organów  administracji  państwowej,  a  mianowicie:  Rady
Ministrów,  Prezesa  Rady  Ministrów,  poszczególnych  (lub  kilku)  ministrów
i  równorzędnych  kierowników  urzędów  centralnych.  Uchwały  mają
zróżnicowany  charakter.  Wydają  je  organy  kolegialne:  Sejm,  Senat,  Rada
Ministrów, sejmik województwa, rada powiatu i rada gminy. Uchwały Sejmu
i  Senatu  dotyczą  m.in.  wewnętrznych  spraw  tych  organów  oraz  obsadzania
ważnych  stanowisk  w  państwie.  Uchwały  Rady  Ministrów  mają  charakter
wewnętrzny  i  obowiązują  jednostki  podległe  Radzie  Ministrów.  Uchwały
sejmiku  województwa,  rady  powiatu  i  rady  gminy  są  podejmowane
w  sprawach  należących  do  właściwości  tych  organów  i  obowiązują
na obszarze ich działania.
Zarządzenie  jest  aktem  normatywnym,  wydawanym  przez  Prezydenta
i  Prezesa  Rady  Ministrów  oraz  urzędy  centralne  na  podstawie  i  w  celu  ich
wykonania.  Zarządzenia  mogą  być  wydawane  tylko  na  podstawie  ustawy.
Mają  charakter  wewnętrzny  i  obowiązują  tylko  jednostki  organizacyjne

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

podległe organowi wydającemu te akty. Nie mogą stanowić podstawy decyzji
wobec  obywateli,  osób  prawnych  oraz  innych  podmiotów.  Zarządzenia
podlegają  kontroli,  co  do  ich  zgodności  z  powszechnie  obowiązującym
prawem.  Instrukcja,  regulamin,  statut  są  aktami  normatywnymi,  źródłami
o  wyraźnie  mniejszym  zasięgu  i  znaczeniu  niż  akty  omówione  wcześniej.
Ich  rolą  jest  wyjaśnianie  i  uściślanie  przepisów  zawartych  w  aktach
wyższego  rzędu.  W  żadnym  przypadku  nie  mogą  być  z  nimi  sprzeczne.
Ich  głównym  celem  jest  usprawnienie  i  uściślenie  działalności  organów
niższego szczebla i jednostek organizacyjnych.
Specyficznymi  źródłami  prawa  są  umowy  międzynarodowe.  Umowa
międzynarodowa  jest  to  zgodne  oświadczenie  woli  państw  mające  na  celu
wywołanie  określonych  skutków  prawnych.  Przedmiotem  umowy
międzynarodowej  mogą  być  zagadnienia  natury  politycznej,  ekonomicznej,
ludnościowej, kulturalnej itp.
Akty normatywne mają specyficzną budowę. Ich składowymi elementami są:



tytuł aktu normatywnego,



kolejna pozycja od początku roku kalendarzowego,



zasadnicza treść podzielona na: artykuły, ustępy (lub paragrafy)
i punkty,



podpis właściwego organu.

Prawo  obowiązuje  na  terenie  całego  (lub  jego  części)  państwa,  którego
organy  je  ustanowiły  lub  sankcjonują.  Terytorium  określane  jest  za  pomocą
umów wewnątrzkrajowych lub międzynarodowych. Prawo międzynarodowe
ratyfikowane  przez  uprawniony  organ  staje  się  elementem  prawa
wewnątrzkrajowego.
Akt normatywny wchodzi w życie stosownie do przepisu określającego datę
jego wejścia w życie (zazwyczaj jest to przepis ostatni). Przy określaniu daty
wejścia  w  życie  aktu  normatywnego  należy  przestrzegać  następujących
zasad:



prawo nie powinno działać wstecz,



prawo powinno wchodzić w życie po pewnym okresie od ogłoszenia,
aby umożliwić,



adresatom aktu przygotowanie się do jego przestrzegania.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

6.5. Instytucje prawa rzeczowego. Atrybuty prawa własności

Prawo rzeczowe w znaczeniu przedmiotowym to część prawa

cywilnego,  która  reguluje  problematykę  własności  oraz  innych  praw
(w  znaczeniu  podmiotowym)  dotyczących  rzeczy,  mających  bezwzględny
charakter.
Głównym  źródłem  prawa  rzeczowego  jest  Kodeks  cywilny.  Ponadto
problematyka  prawa  rzeczowego  unormowana  została  w  szeregu  innych
ustaw.
Prawo  rzeczowe  w  znaczeniu  podmiotowym  to  taka  prawna  forma
korzystania  z  rzeczy,  która  przybiera  postać  prawa  podmiotowego
bezwzględnego, tj. skutecznego wobec całego otoczenia (wobec wszystkich).
Przedmiotem  praw  rzeczowych  są  rzeczy.  Rzeczy  są  to  przedmioty
materialne,  wyodrębnione  na  tyle,  że  mogą  stanowić  samoistne  dobra
i być przedmiotem obrotu.
W świetle tej definicji rzeczami w rozumieniu prawa cywilnego nie są:



utwory literackie, muzyczne, naukowe itp., a także energia
(brak im cechy materialności),



złoża mineralne, woda w rzece (brak im cechy wyodrębnienia).

Własność  w  rozumieniu  Kodeksu  cywilnego  oznacza  prawo  właściciela
do korzystania z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem
tego  prawa  oraz  pobierania  z  niej  pożytków  i  innych  dochodów
z  wyłączeniem  innych  osób.  Oznacza  też  możliwość  swobodnego
nią rozporządzania.
Prawo  korzystania  z  rzeczy  to  nie  tylko  jej  używanie  i  pobieranie  z  niej
pożytków ale to także prawo do jej przekształcania, a także zniszczenia.
Związana  z  prawem  własności  możność  rozporządzania  rzeczą  oznacza,
że  właściciel  może  wyzbyć  się  swojego  prawa,  np.  przez  przeniesienie
na  inną  osobę,  przez  zrzeczenie  się  własności  lub  ograniczyć  swoje  prawo
przez ustanowienie hipoteki, służebności czy oddanie jej w użytkowanie.
Własność  ma  też  swoje ograniczenia,  ponieważ  nie  można  czynić  ze  swego
prawa  użytku,  który  by  był  sprzeczny  ze  społeczno-gospodarczym
przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.
Własność  –  jak  wszystkie  prawa  rzeczowe  –  jest  prawem  podmiotowym
bezwzględnym. Wynika z tego, że nikt nie może naruszać prawa właściciela
do  posiadania,  korzystania  z  rzeczy  i  swobodnego  nią  rozporządzania.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

W przypadku pozbawienia właściciela jego rzeczy, przysługuje mu prawo
żądania

jej

zwrotu

zwane

roszczeniem

windykacyjnym.

Rozróżnia  się  własność  publiczną,  która  stanowi  własność  państwową
i  komunalną  oraz  własność  prywatną,  która  stanowi  własność  osób
fizycznych lub prywatnych osób prawnych krajowych i zagranicznych.
Własność można nabyć w różny sposób. Najczęstszym sposobem jest kupno
rzeczy, czyli zawarcie umowy sprzedaży. Kilka innych umów także prowadzi
do  nabycia  własności,  np.  umowa  darowizny,  umowa  zamiany.  Kolejnymi
sposobami nabycia własności są dziedziczenie oraz zasiedzenie.
Nabycie  własności  drogą  umowy  nazywa  się  przeniesieniem  własności.
Kodeks  cywilny  rozstrzyga,  w  której  chwili  następuje  przeniesienie
własności. Zależy to od tego, jak rzecz jest oznaczona w umowie.

6.6. Podstawowe formy organizacyjno-prawne jednostek
gospodarczych

Podstawowymi

formami

organizacyjno-prawnymi

jednostek

gospodarczych

są:

przedsiębiorcy

jednoosobowi,

spółdzielnie,

przedsiębiorstwa państwowe, spółki, fundacje i stowarzyszenia
Przedsiębiorstwo  własności  indywidualnej  jest  własnością  jednej  osoby,
która  kieruje  nim  w  celu  wypracowania  zysku,  jest  najprostszą  formą
przedsiębiorstwa.  Większość  przedsiębiorstw  działających  w  gospodarce
rynkowej  należy  do  tej  kategorii.  Są  to  między  innymi:  lokalne  sklepy,
warsztaty,  zakłady  (np.  kserograficzny,  reklamy).  Przedsiębiorstwem
własności  indywidualnej  kieruje  zwykle  samodzielnie  właściciel,  może
on  zatrudniać  kilku  pracowników,  jest  jednak  osobiście  odpowiedzialny
za  wszystkie  decyzje  dotyczące  przedsiębiorstwa.  Właściciel  dostarcza
niezbędnego  kapitału  bądź  pożycza  go  od  rodziny  lub  z  banku.
Z  jego  prawem  do  całego  zysku  osiągniętego  przez  przedsiębiorstwo  łączy
się  nieograniczona  odpowiedzialność.  Oznacza  to,  że  w  razie  bankructwa
przedsiębiorstwa  cały  majątek,  który  posiada,  nie  tylko  kapitał
zainwestowany  w  przedsiębiorstwo,  może  być  użyty  do  zaspokojenia
roszczeń wierzycieli.
Przedsiębiorstwa

państwowe

jest

samodzielną,

samorządną

i samofinansującą się jednostką gospodarczą posiadającą osobowość prawną.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Powstaje ona w drodze aktu założycielskiego wydanego przez naczelny bądź
centralny organ administracji rządowej, bądź Narodowy Bank Polski
albo

bank

państwowy.

hierarchii

jednostek

państwowych,

przedsiębiorstwo państwowe jest najniższym szczeblem samodzielnie
gospodarującym i wykonującym swe zadania oraz w pełni za to
odpowiedzialnym,

gdyż

niższe

jednostki

gospodarcze

podległe

przedsiębiorstwu  tej  samodzielności  nie  posiadają.  Z  podanego  określenia
przedsiębiorstwa  wynikają  jego  szczególne  cechy,  do  których  zalicza  się
odrębność organizacyjną, terytorialną, ekonomiczną i prawną.
Spółdzielnie    -  jest  ona  dobrowolnym  zrzeszeniem  nieograniczonej  liczby
osób,  która  w  interesie  członków  spółdzielni  prowadzi  wspólną  działalność
gospodarczą.  Spółdzielnia  może  również  prowadzić  działalność  społeczną
i  oświatową  na  rzecz  swoich  członków  i  ich  środowiska  oraz  dzielić
nadwyżkę bilansową (zysk) pomiędzy swoich członków.
Decyzję  o  utworzeniu  spółdzielni  podejmują  członkowie  założyciele
(co najmniej 10  osób  fizycznych i  prawnych albo 3 osoby prawne).  Jedynie
spółdzielnia  produkcji  rolnej  powinna  liczyć  co  najmniej  5  członków.
Do wniosku  o zarejestrowanie spółdzielni  należy  dołączyć statut i  założenia
ekonomiczno-organizacyjne  zakładanej  spółdzielni.  Z  chwilą  rejestracji
spółdzielnia nabywa osobowość prawną.
Nie  zawsze  prowadzenie  indywidualnej  działalności  gospodarczej
jest możliwe lub celowe. Jeżeli osoba fizyczna nie dysponuje odpowiednim
kapitałem,  umiejętnościami  i  kwalifikacjami  czy  pomieszczeniem,  to  może
podjąć  decyzję  prowadzenia  działalności  gospodarczej  wspólnie  z  innymi
osobami. Może on wówczas zawrzeć umowę spółki i dzięki powstaniu spółki
ma szanse prowadzenia korzystniejszej działalności. Spółkę można utworzyć
na podstawie przepisów kodeksu cywilnego lub kodeksu spółek handlowych.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Klasyfikacja spółek, ich charakterystyka

Spółka

cywilna

jest

umowny

stosunek

cywilnoprawny,

w  którym  wspólnicy,  samodzielni  przedsiębiorcy,  których  musi  być
co  najmniej  dwóch  zobowiązują  się  dążyć  do  osiągnięcia  wspólnego  celu
gospodarczego  przez  działanie  w  sposób  oznaczony,  w  szczególności
przez  wniesienie  wkładów  (gotówkę  lub  aport).  Wkład  wspólnika
może  polegać  na  wniesieniu  do  spółki  własności  lub  innych  praw
albo na świadczeniu usług. Mogą to być osoby fizyczne albo osoby prawne.
Wspólnikiem  nie  może  być  inna  spółka  cywilna.  Spółka  cywilna  określana
jest jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.
Spółka  jawna:  spółka  tego  typu  nie  wymaga  zgromadzenia  określonego
kapitału  przez  wspólników,  wystarczą  wkłady  wnoszone  przez  nich.
Jak  wszystkie  polskie  spółki  działa  na  zasadzie  kodeksu  handlowego.
Do  zadań  wspólników  należy  przede  wszystkim  godne  reprezentowanie
spółki  wobec  innych  podmiotów  gospodarczych  oraz  osiągnięcie
zadowalającego zysku.
Spółka  komandytowa:  rozróżnia  się  w  tym  typie  spółek  dwa  rodzaje
wspólników,  którzy  odpowiedzialni  są  za  całkowicie  odmienne  sprawy
oraz posiadają różne uprawnienia organizacyjne. Rachunkowość prowadzona

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

przez przedsiębiorstwa oparta na tej formie organizacji, musi prowadzić
pełną rachunkowość, aby w pełni móc rozliczać się z odpowiednimi
instytucjami.

Tego

typu

postanowienia

zostały

nałożone

przez odpowiedzialne jednostki państwowe.
Spółki  kapitałowe  opierają  swoją  działalność  na  wielkości  posiadanego
kapitału,  który  wnoszą  wspólnicy.  Aby  spółka  prawidłowo  funkcjonowała
musi  posiadać  odpowiednio  wysoki  kapitał  zakładowy.  Pozyskanie  nowego
wspólnika  wiąże  się  ze  zwiększeniem  kapitału  zakładowego.  W  tej  formie
organizacji  wspólnicy  nie  odpowiadają  za  zobowiązania  spółki  swoim
majątkiem, lecz kapitałem jaki posiada spółka.
Spółka  akcyjna:  spółka  tego  typu,  zaliczana  również  do  kapitałowej,
gromadzi  swój  kapitał  zakładowy  poprzez  emisję  i  sprzedaż  akcji.
W ten sposób przyszli nabywcy stają się akcjonariuszami spółki, otrzymując
z  tego  tytułu  udział  w  wygospodarowanym  przez  firmę  zysku.
Przedsiębiorstwa  korzystające  z  tego  typu  organizacji  są  najbardziej
rozbudowane, oraz zatrudniają największą liczbę pracowników.
Fundacja  to  organizacja  utworzona  do  realizacji  celów  społecznie
lub  gospodarczo  użytecznych,  takich  jak:  ochrona  zdrowia,  nauka,  kultura
i  sztuka,  opieka  i  pomoc  społeczna,  oświata  i  wychowanie,  rozwój
gospodarki.  Fundacja  zostaje  utworzona  przez  fundatora,  który  ustala  jej
statut  i  zarząd  oraz  przekazuje  pewien  majątek  na  działalność.  Osobowość
prawną fundacja uzyskuje po wpisaniu do rejestru fundacji. W celu realizacji
zadań statutowych fundacja może prowadzić działalność gospodarczą.
Stowarzyszenie  jest  to  dobrowolne  i  samorządne  zrzeszenie  o  celach
niezarobkowych.  Może  jednak  prowadzić  działalność  gospodarczą  i  wtedy
działa  jako  przedsiębiorca.  Dochód  z  tej  działalności  służy  realizacji  celów
statutowych stowarzyszenia. Stowarzyszenie może zostać powołane przez 15
osób,  które  po  uchwaleniu  statutu  stowarzyszenia  dokonują  jego  rejestracji
w sądzie. Z chwilą wpisania do rejestru stowarzyszenie uzyskuje osobowość
prawną.  Członkowie  stowarzyszenia  wybierają  zarząd  i  organ  kontroli
wewnętrznej.  Działalność  w  stowarzyszeniu  opiera  się  na  pracy  społecznej,
ale do prowadzenia swoich spraw może ono zatrudniać pracowników.
Do  głównych  kryteriów  wyboru  formy  organizacyjno-prawnej  działalności
gospodarczej zalicza się zazwyczaj:



wymagania założycielskie,



zakres odpowiedzialności i ryzyka kapitałowego,

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



możliwości finansowania działalności,



zakres kierowania i kontroli firmy,



obciążenia podatkowe,



lokalizacja działalności gospodarczej.

Problem  wyboru  formy  organizacyjno-prawnej  adekwatnej  do  osiągania
celów  występuje  nie  tylko  w  momencie  zakładania  przedsiębiorstwa,  lecz
także  w  trakcie  jego  działalności.  Kryteria  doboru  formy  w  pierwszym
rzędzie  zależne  są  od  tego,  do  czego  się  zmierza,  w  jakim  zakresie
i  w  jaki  sposób  osoba  podejmująca  działalność  gospodarczą  chce  osiągnąć
swój cel.
Do  głównych  kryteriów  wyboru  formy  organizacyjno-prawnej  zalicza  się
przeważnie:



rozmiar i rodzaj planowanej działalności,



wymagania założycielskie,



zakres odpowiedzialności,



ryzyko kapitałowe,



możliwości finansowania działalności,



zakres kierowania,



możliwości kontroli,



formy opodatkowania.

Wybór  organizacyjno-prawnej  formy  działalności  przedsiębiorstwa  nie  jest
sprawą prostą z tytułu wielości kryteriów wyboru czy też różnej ich ważności
z  punktu  widzenia  preferencji  konkretnego  przedsiębiorcy.  Dlatego  winien
on  następować  po  przeprowadzeniu  szczegółowej  analizy  uwzględniającej
cele i możliwości realizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej.

6.7. Prawo podatkowe i prawo autorskie

Prawo

podatkowe

– ogół przepisów regulujących zasady

powstawania,  ustalania  oraz  wygasania  zobowiązań  podatkowych
oraz  obowiązki  podatników,  płatników  i  inkasentów  poszczególnych
podatków.  Prawo  podatkowe  stanowi  także  o  obowiązujących  procedurach,
które winny być przestrzegane przez organy podatkowe oraz strony w trakcie
postępowania podatkowego i wykonywania innych czynności zmierzających

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

do ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego
i skutecznego poboru podatku.
Klasyfikacja podatków



kryterium: przedmiot opodatkowania

przychodowe – od całości wpływów z prowadzonej działalności,

dochodowe – od nadwyżki przychodów nad kosztami ich uzyskania
(PIT, CIT),

majątkowe – od posiadania majątku w całości lub jego składników
(podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darowizn),

konsumpcyjne – od wydatków w formie "podatkowej" części ceny
(VAT, akcyza);



kryterium: wymiar i pobór podatków, przerzucalność świadczenia
podatkowego, zdolność świadczenia:

pośrednie – podatek wymierzany jest podmiotowi, który w
rzeczywistości go "nie uiszcza" (podatek od towarów i usług, akcyza),

bezpośrednie – podatek jest wymierzany podmiotowi i on ponosi
zarazem jego ciężar (PIT, CIT);



kryterium: podział wpływów z podatków między poszczególne
budżety

państwowe,

Samorządowe;



kryterium: rodzaj obciążonego elementu konstrukcyjnego podatku

osobowe,

rzeczowe;



kryterium: rodzaj stawki podatkowej

kwotowe,

proporcjonalne (stałe).

W Polsce, część osób fizycznych, przede wszystkim prowadzących

działalność gospodarczą, może korzystać z opodatkowania swych dochodów
na  zasadach  uproszczonych.  Opodatkowanie  podatkiem  dochodowym
na  zasadach  ogólnych  zakłada  ustalenie  rzeczywistych  wyników
prowadzonej  działalności  i  to  zazwyczaj  wymaga  prowadzenia  ksiąg
rachunkowych.  Prowadzenie  takich  ksiąg  zgodnie  z  obowiązującymi
regułami sztuki jest dla drobnych przedsiębiorców bardzo uciążliwe i hamuje
rozwój.  Z  tych  względów  ustawodawca  przewiduje  zmiany  odnośnie
ogólnych  zasad  rachunkowych  na  korzyść  prowadzących  działalność.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Uproszczenie  zasad  ogólnych  polega  najczęściej  na  pominięciu  niektórych
elementów techniki podatkowej stosowanych w opodatkowaniu na zasadach
ogólnych  lub  na  zastosowaniu  innej  metody  obliczania  należnego  podatku.
Najchętniej  ustawodawca  wprowadza  uproszczenia  podatku  dochodowego
polegające  na  zmianie  konstrukcji  prawnej  podstawy  opodatkowania
lub stawek podatkowych.
Z  uproszczeniem  wymiaru  wiąże  się  z  zasady  zmniejszenie  obowiązków
podatnika  związanych  z  dokumentowaniem  swej  działalności.  Przykładowo
w tzw. ryczałtach wysokość należnego świadczenia podatkowego znana jest
bardzo  często  z  góry,  przed  podjęciem  działalności.  Ponieważ  wysokość
ryczałtu  jest  niezależna  do  rzeczywistych  dochodów,  a  nawet  niekiedy
przychodów,  ta  forma  opodatkowania  stanowi  zachętę  do  podejmowania
dodatkowego  wysiłku.  Przedsiębiorca  w  takiej  metodzie  ma  pewność,
że w razie osiągnięcia określonego dochodu zapłaci ściśle określony podatek.
Z takiej pewności mogą wynikać dla niego tylko korzyści. Może kalkulować
opłacalność działalności pod względem jej rozmiarów.
Z  uwagi  na  przyjętą  dla  ryczałtu  metodę  obliczania  należnego  świadczenia
podatkowego można wyróżnić:



ryczałt  kwotowy  -  gdzie  kwota  należnego  podatku  jest  ustalana
na  podstawie  znamion  zewnętrznych,  takich  jak  np.  rodzaj
prowadzonej działalności, ilość zatrudnionych pracowników i miejsce
prowadzenia  działalności,  a  kwota  świadczenia  wynika  z  przepisów
prawa powszechnie obowiązujących;



ryczałt umowny - kwota należnego podatku jest ustalana z góry
na cały rok podatkowy, na podstawie umowy zawartej pomiędzy
podatnikiem a właściwym organem podatkowym;



ryczałt procentowy - polega na przyjęciu specjalnej metody ustalania
uproszczonej podstawy opodatkowania i właściwej dla tej podstawy
opodatkowania stawki podatkowej.

Zasadą  jednakże  każdego  ryczałtu  winna  być  jego  fakultatywność.
Do  podatnika  należeć  powinien  wybór  płacenia  podatku  dochodowego
od osób fizycznych na zasadach ogólnych albo na zasadach uproszczonych.
Możliwość  uproszczonego  opodatkowania  przewiduje  -  ustawa  z  dnia
20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych
przychodów  osiąganych  przez  osoby  fizyczne  (Dz.  U.  z  1998  r.  Nr  144
poz.  930),  jest  to  jednocześnie  ustawa  szczegółowa  w  stosunku  do  ustaw

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

o podatku dochodowym od osób fizycznych.. Wspólne cechy opodatkowania
w formach uproszczonych:



przychodów (dochodów) opodatkowanych w formach uproszczonych
(zryczałtowanych) nie łączy się z przychodami (dochodami) ze źródeł
podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych, na podstawie
ustawy o podatku dochodowym,



podatnicy opodatkowani na zasadach zryczałtowanych nie mają
obowiązku dokumentowania swojej działalności za pomocą
prowadzonej księgi rachunkowej albo podatkowej księgi przychodów
i rozchodów,



w niektórych jednak sytuacjach podatnicy ryczałtów podatkowych są
zobowiązani do prowadzenia innych niż księgi form dokumentacji
podatkowej,

np.

ewidencji

przychodów,

książki ewidencji

zatrudnienia,



wpływy z karty podatkowej stanowią dochody gmin, natomiast
wpływy z pozostałych ryczałtów stanowią dochód budżetu państwa.

Metody uproszczonego opodatkowania:

1. ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.



opodatkowaniu  ryczałtem  od  przychodów  ewidencjonowanych
podlegają  przychody  osób  fizycznych  z  pozarolniczej  działalności
gospodarczej,  w  tym  również,  gdy  działalność  ta  jest  prowadzona
w  formie  spółki  cywilnej  osób  fizycznych  lub  spółki  jawnej  osób
fizycznych,



opodatkowaniu  ryczałtem  od  przychodów  ewidencjonowanych
podlegają również otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika
w  roku  kalendarzowym  pieniądze  i  wartości  pieniężne  oraz  wartość
otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń
z  tytułu  umowy  najmu,  podnajmu,  dzierżawy,  poddzierżawy
lub innych umów o podobnym charakterze,

2. Karta podatkowa - zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty

podatkowej mogą płacić podatnicy prowadzący działalność: usługową
lub wytwórczo-usługową, określoną w załączniku do ustawy
o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów
osiąganych przez osoby fizyczne,

Wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej jest niezależna
od rzeczywistych rezultatów prowadzonej działalności gospodarczej.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Jest on płacony miesięcznie według stawek kwotowych wynikających z tabel
stanowiących załącznik do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.
Wysokość

miesięcznych

stawek

karty

podatkowej

uzależniona

jest  od  rodzaju  wykonywanej  działalności,  miejsca  jej  wykonywania
oraz  liczby  zatrudnionych  pracowników.  Podatnicy  prowadzący  działalność
opodatkowaną  w  formie  karty  podatkowej  są  zwolnieni  od  obowiązku
prowadzenia  ksiąg,  składania  zeznań  podatkowych,  deklaracji  o  wysokości
uzyskanego  dochodu  oraz  wpłacania  zaliczek  na  podatek  dochodowy.
Podatnicy  ci  są  jednak  obowiązani  wydawać  na  żądanie  klienta  rachunki
i  faktury,  stwierdzające  sprzedaż  wyrobu,  towaru  lub  wykonanie  usługi
oraz  przechowywać  w  kolejności  numerów  kopie  tych  rachunków  i  faktur
w  okresie  pięciu  lat  podatkowych,  licząc  od  końca  roku,
w którym wystawiono rachunek lub fakturę.
Podatnicy,  którzy  w  roku  poprzedzającym  rok  podatkowy  opłacali  podatek
dochodowy  w  formie  karty  podatkowej,  są  obowiązani,  do  dnia  otrzymania
decyzji  ustalającej  wysokość  tego  podatku,  opłacać  podatek  dochodowy
w  formie  karty  podatkowej,  w  wysokości  stawki  określonej  w  decyzji
ustalającej  jej  wysokość  na  rok  poprzedni.  Kwoty  podatku  dochodowego
zapłacone  w  okresie  przed  doręczeniem  decyzji  ustalającej  opodatkowanie
w  formie  karty  podatkowej  zalicza  się  na  poczet  podatku  wynikającego
z tej decyzji.

Zasady przetwarzania danych osobowych oraz prawa osób fizycznych,

których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych,
określa ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych
(tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926, z późn. zm. oraz wydane na jej
podstawie

akty

wykonawcze

– rozporządzenia Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji.

1. Rozporządzenie z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentacji

przetwarzania  danych  osobowych  oraz  warunków  technicznych
i organizacyjnych,  jakim  powinny  odpowiadać  urządzenia  i systemy
informatyczne  służące  do  przetwarzania  danych  osobowych
(Dz.  U. nr 100, poz. 1024) – wydane na podstawie art. 39a ustawy  –
określa:



sposób prowadzenia i zakres dokumentacji opisującej sposób
przetwarzania danych osobowych oraz środki techniczne
i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

osobowych – odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych
objętych ochroną,



podstawowe warunki techniczne i organizacyjne, jakim
powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne
służące do przetwarzania danych osobowych,



wymagania w zakresie odnotowywania udostępniania danych
osobowych

i bezpieczeństwa

przetwarzania

danych

osobowych.

2. Rozporządzenie z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie wzoru

zgłoszenia  zbioru  danych  do  rejestracji  Generalnemu  Inspektorowi
Ochrony  Danych  Osobowych  (Dz.  U.  nr  229,  poz.  1536)  -wydane
na  podstawie  art.  46  a  ustawy  –  określa  wzór  zgłoszenia,
który jest załącznikiem do tego rozporządzenia.

3. Rozporządzenie z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie wzorów

imiennego  upoważnienia  i legitymacji  służbowej  inspektora  Biura
Generalnego  Inspektora Ochrony Danych Osobowych (Dz. U. nr 94,
poz. 923)  –  wydane  na  podstawie  art. 22a  ustawy  –  określa  wzory,
o których mówi to rozporządzenie.

Na system ochrony danych osobowych składają się też wszystkie inne
przepisy szczególne, które regulują kwestie wykorzystywania danych
osobowych. Podmioty publiczne, w myśl zasady praworządności, wyrażonej
w art. 7

Konstytucji

Rzeczypospolitej

Polskiej, działają wyłącznie

na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że mogą one przetwarzać
dane osobowe jedynie wtedy, gdy służy to wypełnieniu określonych prawem
zadań, obowiązków i upoważnień.

Ustawa o prawie autorskim reguluje również kwestię ochrony

wizerunku. W myśl ustawy rozpowszechnianie wizerunku wymaga
zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Zezwolenia nie wymaga
rozpowszechnianie

wizerunku

osoby

powszechnie

znanej,

jeżeli  wizerunek  wykonano  w  związku  z  pełnieniem  przez  nią  funkcji
publicznych  w  szczególności  politycznych,  społecznych,  zawodowych
oraz  osoby  stanowiącej  jedynie  szczegół  całości  takiej  jak  zgromadzenie,
krajobraz, publiczna impreza.
Twórca,  a  wydawca  lub  producent  na  żądanie  twórcy  mają  obowiązek
zachowania
w tajemnicy źródeł informacji wykorzystanych w utworze oraz nieujawniania

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

związanych  z  tym  dokumentów.  Ujawnienie  tajemnicy  jest  dozwolone
za zgodą osoby, która powierzyła tajemnicę lub na podstawie postanowienia
właściwego sądu.
Dla  użytku  osobistego  wolno  korzystać  bez  zgody  twórcy  utworu
i  nieodpłatnie  z  pojedynczych  egzemplarzy  utworu  rozpowszechnionego,
tzn.  takiego,  który  za  zezwoleniem  twórcy  został  udostępniony  publicznie
(wyjątki: utwór architektoniczny i architektoniczno-urbanistyczny w zakresie
budowania,

programy

komputerowe)

(art.

23.

ust.1.

ustawy).

Zakres  podmiotowy  prywatnego  użytku  obejmuje  krąg  osób  pozostających
w  związku  osobistym,  w  szczególności  pokrewieństwa,  powinowactwa
lub stosunku towarzyskiego (art.23. ust.2. ustawy). Oznacza to na przykład,
że  można  swoim  krewnym  i  znajomym  pożyczać,  bądź  wykonywać  kopie
książek,  filmów,  albumów  muzycznych  czy  programów  typu  open  source.
Nie  jest  to  jednak  dozwolone  w  przypadku  komercyjnych  programów
komputerowych  bądź  gier.  Niezgodna  z  prawem  będzie  również  wymiana
np.  w  ramach  "klubu  miłośników  muzyki",  jeśli  nie  wszyscy  członkowie  się
znają  i  utrzymują  ze  sobą  stały  kontakt.  Możliwe  jest  jednak  podarowanie,
bądź  odsprzedaż  również  obcym  osobom  zakupionych  wcześniej
egzemplarzy utworów.
Można  bez  zgody  autora  przytaczać  w  utworach  stanowiących  samoistną
całość  urywki  rozpowszechnionych  utworów  lub  drobne  utwory  w  całości,
lecz trzeba podać autora i dzieło. Jest to tzw. prawo cytatu.
Prawo  bezpłatnego  przytaczania  urywków  rozpowszechnionych  utworów
lub drobnych utworów w całości, przysługuje w zakresie uzasadnionym:



wyjaśnieniem lub analizą krytyczną (jeśli na przykładzie fragmentu
jakiegoś utworu wyrażamy własną opinię),



prawami gatunku (np.: tworząc karykaturę cudzego utworu
wykorzystujemy jej elementy, jednak uzasadnione jest specyficzną
formą karykatury),



nauczaniem (np.: fragmenty występujące w podręcznikach albo
czasopismach popularnonaukowych).

Twórca ma prawo do wynagrodzenia w przypadku, gdy rozpowszechnia się
drobne utwory lub fragmenty większych utworów w podręcznikach,
wypisach i antologiach w celu naukowym i dydaktycznym (art. 29 ust.2.
i ust.2 ustawy).

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

W Polsce fotografie korzystają z nieograniczonej ochrony prawem autorskim
dopiero  od  roku  1994.  Wcześniej,  na  podstawie  ustawy  o  prawie  autorskim
z roku 1926 i art. 2 ust.1 ustawy o prawie autorskim z roku 1952 korzystały
tylko fotografie posiadające "wyraźnie zastrzeżenie prawa autorskiego".
Można  publikować  w  encyklopediach  i  atlasach  utwory  plastyczne
i  fotograficzne  bez  zgody  twórcy,  o  ile  nawiązanie  porozumienia  z  twórcą
celem  uzyskania  jego  zezwolenia  napotyka  trudne  do  przezwyciężenia
przeszkody.  Nie  zwalnia  to  jednak  wydawcy  atlasu  lub  encyklopedii
od  zapłacenia  twórcy  wynagrodzenia,  twórca  może  jednak  odstąpić
od prawa do wynagrodzenia (art. 33 pkt 3. ustawy).
Przedmiotem  prawa  autorskiego  jest  każdy  przejaw  działalności  twórczej
o  indywidualnym  charakterze,  ustalony  w  jakiejkolwiek  postaci,  niezależnie
od  wartości,  przeznaczenia  i  sposobu  wyrażenia  (utwór).  W  szczególności
przedmiotem prawa autorskiego są utwory:



wyrażone

słowem,

symbolami

matematycznymi,

znakami

graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz
programy komputerowe),



plastyczne,



fotograficzne,



lutnicze,



wzornictwa przemysłowego,



architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,



muzyczne i słowno-muzyczne,



sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,



audiowizualne (w tym wizualne i audialne).

Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby
miał postać nieukończoną. Ochrona przysługuje twórcy niezależnie
od spełnienia jakichkolwiek formalności.
Nie korzystają z ochrony prawem autorskim



idee i pomysły, chyba że są wyrażone oryginalną formą;



urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole;



akty normatywne lub ich urzędowe projekty;



opublikowane opisy patentowe lub ochronne;



proste informacje prasowe;



pomysły i tematy badawcze oraz teorie i fakty naukowe;

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej



znane powszechnie od dawna formy plastyczne, przestrzenne
lub muzyczne;



elementy utworów pozbawione charakteru twórczego, np.: typowe
tabele, rysunki, zestawienia pozbawione oryginalnej koncepcji;



utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach,
placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku;



utwory  wystawione  w  publicznie  dostępnych  zbiorach,  takich
jak  muzea,  galerie,  sale  wystawowe,  lecz  tylko  w  katalogach
i  w  wydawnictwach  publikowanych  dla  promocji  tych  utworów,
a  także  w  sprawozdaniach  o  aktualnych  wydarzeniach  w  prasie
i telewizji, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji;



znaki firmowe użyte w celach informacyjnych.

Idea ochrony konsumenta znajduje urzeczywistnienie w prawie polskim.
Jej

realizacji

służą liczne ustawy, na czele z Konstytucją,

która  w  art.  76  postanawia  „władze  publiczne  chronią  konsumentów  przed
działaniem  zagrażającym  ich  zdrowiu,  prywatności  i  bezpieczeństwu
oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi”.
Najważniejsze  przepisy  regulujące  wykorzystanie  reklamy  zawarte
są w art. 16 Ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej
konkurencji,  dotyczą  one  nie  tylko  reklamy,  ale  ogółu  działalności
gospodarczej.
W  zakresie  reklamy  pojęcie  czynu  nieuczciwej  konkurencji  odnosi  się
do nieuczciwej lub zakazanej reklamy, a w szczególności reklamy:



sprzecznej z prawem, dobrymi obyczajami lub uchybiającej godności
człowieka, wprowadzającej w błąd, nierzeczowej, ukrytej, uciążliwej,
porównawczej.

W razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego
interes został zagrożony lub naruszony może żądać:



zaniechania niedozwolonych działań,



usunięcia skutków niedozwolonych działań,



złożenia

jednokrotnego

lub

wielokrotnego

oświadczenia

odpowiedniej treści w odpowiedniej formie,



naprawienia wyrządzonej szkody na prawach ogólnych,



wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych,



zasądzenia określonej sumy pieniędzy na określony cel społeczny.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

7. PARAMETRY STATYSTYCZNE

W DZIAŁALNOŚCI MARKETINGOWEJ

Analiza danych powinna doprowadzić do zwięzłego przedstawienia

wyników badań za pomocą charakterystyk liczbowych zwanych parametrami
statystycznymi.
Parametry statystyczne to wielkości liczbowe służące do syntetycznego opisu
struktury zbiorowości statystycznej.
Stosowane parametry dzieli się na:

• miary położenia

Miary  klasyczne,  to  miary,  których  wartość  jest  wyznaczona  w  oparciu
o wszystkie obserwacje.
Miary  pozycyjne,  to  miary,  na  których  wartość  wpływają  tylko  wybrane
obserwacje z próby uporządkowanej.
Poszczególne  rodzaje  średnich  są  obliczane  na  podstawie  wszystkich
wartości przyjmowanych przez cechę w badanej zbiorowości.
Dla  każdego  konkretnego  przypadku  powinno  się  obliczać  tylko  jedną
średnią, bo tylko jedna z nich jest odpowiednia dla danej cechy statystycznej,
a pozostałe nie mają sensu.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Wartość

modalna,

jest

tym

wariantem

cechy

statystycznej,

który był najczęściej obserwowany.
Kwantyle  to  takie  warianty  cechy  statystycznej,  które  dzielą  badaną
zbiorowość na części w określonych proporcjach, np. na połowy (mediana).
Wśród  miar  położenia  można  wyróżnić  miary  przeciętne  lub  inaczej  miary
tendencji  centralnej  wskazujące  średni  lub  typowy  poziom  cechy,
które  mówią  o  przeciętnym  poziomie  badanej  cechy  (średnie,  modalna,
mediana).
Średnia  arytmetyczna  jest  najczęściej  wykorzystywaną  miarą  spośród
klasycznych miar położenia. Inne średnie wykorzystywane są zdecydowanie
rzadziej. Jest stosunkowo prosta do obliczenia. Jej wadą (wynikającą z tego,
że  w  jej  wyznaczaniu  uwzględniane  są  wszystkie  pomiary)  jest  wrażliwość
na  przypadki  odstające.  Przypadki  odstające  to  pomiary,  których  wartość
zdecydowanie  odbiega  od  większości  pozostałych.  Zwykle  są  wynikiem
błędów,  np.  błędów  przy  zapisywaniu  przecinka  (wzrost  osoby  1,76  cm
zamiast 176 cm).
Średnią arytmetyczną wyznacza się ze wzoru:

Średnia

harmoniczna

jest

stosowana

zdecydowanie

rzadziej

niż arytmetyczna. Konieczność jej użycia zachodzi, gdy wartości cechy
statystycznej podawane są w przeliczeniu na stałą jednostkę innej zmiennej,
np. prędkość w km/h, gęstość zaludnienia w osobach/km

, spożycie

w kg/osobę, itp.
Średnią harmoniczną można wyznaczyć ze wzoru:

Średnią geometryczną stosuje się przy badaniu średniego tempa zmian
zjawisk, tzn. w sytuacji, gdy zjawiska są ujmowane w sposób dynamiczny.









...









333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

Średnią geometryczną wyznacza się korzystając ze wzoru:

Wartość  modalna,  określana  także  jako  dominanta,  moda  lub  wartość
najczęstsza,  to  wartość  cechy  statystycznej,  która  w  danym  rozkładzie
empirycznym  występuje  najczęściej,  a  zatem  jest  to  maksimum  funkcji
rozkładu empirycznego cechy statystycznej.
Kwantyle definiuje się jako wartości cechy badanej populacji, przedstawionej
w  postaci  szeregu  statystycznego,  które  dzielą  zbiorowość  na  określone
części  pod  względem  liczby  jednostek.  Części  te  pozostają  do  siebie
w określonych proporcjach.
Kwartyl  pierwszy  (Q

) dzieli zbiorowość na dwie części tak, że 25%

jednostek  zbiorowości  ma  wartości  cechy  niższe  bądź  równe  kwartylowi
pierwszemu, a 75% równe bądź wyższe.
Mediana  (Me,  kwartyl  drugi)  dzieli  zbiorowość  na  dwie  równe  części;
połowa  jednostek  ma  wartości  cechy  mniejsze  bądź  równe  medianie,
a  połowa  wartości  cechy  równe  lub  większe  od  Me.  W  szeregu
szczegółowym  medianą  jest  wartość  znajdująca  się  w  jego  środku,  stąd
mediana jest nazywana wartością środkową.
Kwartyl  trzeci  (Q

) dzieli zbiorowość na dwie części tak, że 75% jednostek

zbiorowości  ma  wartości  cechy  niższe  bądź  równe  kwartylowi  trzeciemu,
a 25% równe bądź wyższe.
Centyle  stosowane  są  dla  prób  o  dużej  liczebności.  Wskazują  jaki  procent
jednostek w próbie uzyskał  wynik  mniejszy od danego. Tym  samym  centyl
50  odpowiada  medianie,  a  centyle  25  i  75  to  odpowiednio  pierwszy  i  trzeci
kwartyl.

• miary zmienności (miary rozproszenia, dyspersji) opisują rozrzut

wartości cechy statystycznej w populacji wokół wartości przeciętnej.
Charakteryzują stopień zróżnicowania jednostek zbiorowości
pod względem badanej cechy.









...

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w

działalności marketingowej

Miary  klasyczne,  to  miary,  których  wartość  jest  wyznaczona  w  oparciu
o wszystkie obserwacje.
Miary  pozycyjne,  to  miary,  na  których  wartość  wpływają  tylko  wybrane
obserwacje z próby uporządkowanej.
Wariancja  jest  średnią  arytmetyczną  kwadratów  odchyleń  poszczególnych
obserwacji od średniej arytmetycznej zbiorowości.
Odchylenie  standardowe  określa  przeciętne  zróżnicowanie  poszczególnych
wartości cechy od średniej arytmetycznej.
Odchylenie przeciętne (d) jest średnią arytmetyczną bezwzględnych odchyleń
wartości cechy od jej średniej arytmetycznej.
Rozstęp  jest  najprostszą  miarą  zmienności.  Definiuje  się  go  jako  różnicę
między najwyższą i najniższą zaobserwowaną wartością cechy statystycznej.
Rozstęp  opisuje  empiryczny  obszar  zmienności  badanej  cechy,  nie  daje
jednak  informacji  o  zróżnicowaniu  poszczególnych  wartości  cechy  w  całej
zbiorowości. Jest miarą pozycyjną.
Odchylenie  ćwiartkowe  mierzy  poziom  zróżnicowania  tylko  części
jednostek,  pozostałej  po  odrzuceniu  25%  jednostek  o  wartościach
najmniejszych i 25% jednostek o wartościach największych.
Współczynnik  zmienności  jest  ilorazem  bezwzględnej  miary  zmienności
cechy i średniej wartości tej cechy. W konstrukcji współczynnika zmienności
można użyć zarówno miar klasycznych, jak i pozycyjnych.

333906.M1.J1. Stosowanie zasad ekonomii, przepisów bhp i przepisów prawa w działalności marketingowej

8. LITERATURA

1.  Begg D., Fischer S., Darnbusch R.: Mikroekonomia. PWE, Warszawa 2003.
2.  Begg D., Fischer S., Darnbusch R.: Mikroekonomia. PWE, Warszawa 2003.
3.  Biernacka  M.,  Korba  J.,  Smutek  Z.:  Podstawy  przedsiębiorczości.

OPERON, Gdynia 2005.

4. Mac S. Leowski J.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa

1999.

5. Stepińska J., Szajewski T.: Pierwsza pomoc. Taraten, Warszawa,

1997.

6. Konecki M., Wróblewski D., Król B.: Nowoczesne metody działań

ratowniczo-gaśniczych.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej,

Warszawa 2003.

7. Gil D.: Sprzęt gaśniczy. Szkoła Podoficerska PSP w Bydgoszczy,

Bydgoszcz 2004.

8. Gacek W.: Kompendium pierwszej pomocy. CIOP- PIB, Warszawa

2002.

9. Koradecka D.: Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. T. 1-2. CIOP,

Warszawa 1999.

10. Olszewski J.: Podstawy ergonomii i fizjologii pracy. WAE, Poznań

1997.

11. Roj-Chodacka A.: Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny

pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. Poradnik
i materiały dla ucznia.

12. KOWEZiU, Warszawa 2002.
13. Boratyński J.: Postawy prawa. WSiP, Warszawa 2000.
14. Górski W., Wesołowski K.: Elementy prawa. Uniwersytet

Szczeciński, Szczecin 2003.

15. Kocot W. (praca zbiorowa): Elementy prawa. Difin, Warszawa 2004.
16. Musiałkiewicz J.: Elementy prawa. Ekonomik s.c., Warszawa 2002.
17. Akty prawne z zakresu prawa pracy, działalności gospodarczej, prawa

autorskiego,

ochronie danych osobowych, kodeks spółek

handlowych, kodeks cywilny.

18. Czasopisma prawne, ekonomiczne, wolna encyklopedia „wikipedia”.