PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
1. Cel ćwiczenia.
Celem ćwiczenia jest doświadczalne wyznaczenie
współczynnika filtracji podczas laminarnego przepływu cieczy
przez warstwę porowatą.
2. Podstawy teoretyczne.
Ośrodek porowaty to ośrodek przecięty siecią porów
w kształcie kanalików, umożliwiających przesączanie się cieczy
przez warstwę ośrodka.
Filtracja to ruch płynów w ośrodkach porowatych. Wyróżnia
się dwa rodzaje przepływów w ośrodkach porowatych.
laminarny (filtracja laminarna)
turbulentny (filtracja turbulentna)
Zgodnie z teorią przepływów laminarnych ilość energii
użytej do pokonania oporów ruchu jest wprost proporcjonalna do
prędkości. Jeżeli za miarę strat energii przyjmiemy spadek
hydrauliczny
I
I
L
/
H
J
∆
=
(1)
to podany warunek wyrazi się wzorem
I
I
I
v
k
1
J
=
(2)
gdzie:
k
I
- współczynnik proporcjonalności.
Rys. 1. Przepływ przez warstwę porowatą
Na rysunku 1 przedstawiono drogę płynu przy przepływie
przez złoże porowate. Linią przerywaną zaznaczona jest droga
cząstki płynu między ziarnami materiału filtracyjnego. Przekrój
przepływowy jest zmienny, co powoduje ciągłe zmiany prędkości
płynu. Określenie L
I
(rzeczywista droga płynu między porami)
i V
I
(rzeczywista prędkość płynu w poszczególnych miejscach
przekroju) oraz wyznaczenie współczynnika k
I
jest praktycznie
niemożliwe. Dla usunięcia tych trudności wprowadzono pojęcie
ruchu filtracyjnego, który jest ruchem w fikcyjnym obszarze
odpowiadającym warstwie filtracyjnej, ale całkowicie wypełnionej
płynem. We wszystkich punktach tego obszaru ciśnienia
odpowiadają ciśnieniom rzeczywistym, a natężenie przepływu
przez dowolny przekrój jest równy rzeczywistemu natężeniu przez
odpowiadający jemu przekrój w ośrodku porowatym.
1
PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
Prędkość filtracji definiuje się jako
A
Q
v
=
(3)
a spadek
L
H
J
∆
=
(4)
gdzie:
L- droga po linii prądu w umownym obszarze filtracji
(rys 1 linia ciągła)
Korzystając z niezmienności Q i
∆
H w obu obszarach można
wyznaczyć zależność między parametrami ruchu filtracyjnego
i ruchu rzeczywistego.
Wprowadźmy pojęcia:
współczynnik wydłużenia drogi
λ
=L
I
/L,
współczynnik porowatości m= A
p
/A =V
p
/V,
gdzie:
A
p
-
część pola dowolnego przekroju A zajęta przez pory,
V
p
-
objętość porów zawartych w objętości warstwy V.
Porównanie definicji prędkości i spadków hydraulicznych w obu
obszarach pozwala na znalezienie ich współzależności.
,
A
Q
v
=
m
v
A
A
A
Q
A
Q
v
p
p
I
=
=
=
,
,
L
H
J
∆
=
λ
∆
∆
J
L
L
L
H
L
H
J
I
I
I
=
=
=
.
Ponieważ istnieje liniowa zależność między rozpatrywanymi
wielkościami, zatem spadek hydrauliczny i prędkość filtracji,
podobnie jak spadek hydrauliczny i prędkość rzeczywista,
spełniają warunek liniowej zależności :
J
*
k
V
=
(5)
która jest podstawowym prawem filtracji, ustalonym przez
Darcy'ego w 1856 r.
Na podstawie doświadczeń ustalono, że ruch filtracyjny
podlega prawu Darcy’ego w zakresie liczb Reynoldsa
5
m
vd
Re
3
/
1
<
=
ν
(6)
gdzie:
d -
miarodajna średnica ziaren,
υ
-
kinematyczny współczynnik lepkości cieczy.
Współczynnik filtracji k, charakteryzujący przepuszczalność
warstwy filtracyjnej, zależy od rodzaju, kształtu i wielkości ziaren,
stopnia niejednorodności i porowatości warstwy oraz lepkości
cieczy.
2
PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
Rys. 2. Krzywa przesiewu
Badanie filtracji należy poprzedzić ustaleniem fizycznych
własności materiału filtracyjnego (porowatości i składu
granulometrycznego), wyniki pomiaru składu granulometrycznego
podaje się w postaci wykresu (krzywa przesiewu)
przedstawiającego zależność procentowego składu masowego
materiału od średnicy ziaren (rys. 2). Za miarodajną średnicę
ziaren przyjmuje się średnicę odpowiadającą 10% na krzywej
przesiewu, pod warunkiem, że wskaźnik różnoziarnistości wynosi
5
d
d
w
10
60
r
≤
=
3. Opis stanowiska pomiarowego
Do laboratoryjnego badania współczynnika filtracji
używany jest najczęściej przyrząd Darcy’ego, który składa się z:
zbiornika cylindrycznego (ZC),
siatki (S), na której umieszcza się badany materiał,
piezometrów (P
1-3
),
przepływomierza (Q).
Rys. 3. Schemat stanowiska pomiarowego.
4. Program ćwiczenia.
W trakcie ćwiczenia należy wykonać pomiary wysokości
ciśnień h w przekrojach pomiarowych dla różnych natężeń
przepływów Q cieczy przez warstwę filtracyjną o znanym składzie
granulometrycznym i porowatości a następnie wyznaczyć
współczynnik filtracji oraz sprawdzić słuszność warunku (6).
Aby opracować analizę zjawiska filtracji należy dysponować
następującymi danymi:
odległościami pomiędzy punktami odbioru ciśnienia L
1
i
L
2
,
średnicą wewnętrzna zbiornika D,
średnicą granulatu d,
porowatością złoża m
oraz
natężeniem przepływu płynu Q,
3
PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
wysokościami słupów cieczy w piezometrach H
1
,H
2
,H
3
.
Aby ustalić natężenie przepływu korzystając
z wbudowanego w stanowisko rotametru należy sporządzić
charakterystykę wzorcowania rotametru wiedząc, że wartości
10 na rotametrze odpowiada natężenie równe 48 cm
3
/s, natomiast
wartości 100 na rotametrze odpowiada 180 cm
3
/s.
Na podstawie prawa filtracji wyprowadzić wzór
na współczynnik filtracji w funkcji danych określonych podczas
pomiarów. Przed obliczeniami współczynnika filtracji laminarnej
sprawdzić czy zmierzony ruch płynu podlegał prawu Darcy’ego.
We wnioskach opisać w jaki sposób można określić porowatość
złoża i jakie cechy złoża wpływają na przepływ płynu przez
to złoże oraz podać własne przemyślenia dotyczące analizowanego
w ćwiczeniu zagadnienia.
4
PRZEPŁYW CIECZY W OŚRODKU POROWATYM
KARTA POMIAROWA
Imię i nazwisko ..............................................................................................................................................................................
Imię i nazwisko ..............................................................................................................................................................................
Kierunek
...........................................................................................
Rok.....................................
Grupa.......................
Ćw..........
...............................
(nr)
(data)
Odległość L
1
[cm]
.......................................
Odległość L
2
[cm]
.......................................
Średnica zbiornika [mm]
.......................................
Średnica granulatu [mm]
.......................................
5
Lp.
Wskazanie na
rotametrze [-]
Wysokości w piezometrach
h
1
[cm]
h
2
[cm]
h
3
[cm]
1
2
3
4
5