UŻYTKOWANIE 

MASZYN  I  URZĄDZEŃ

WYKŁAD VI

I. ROLA CZŁOWIEKA W 

UŻYTKOWANIU URZĄDZEŃ I 

MASZYN

• WPROWADZENIE

• pojęcie użytkowania: wykorzystanie obiektu 

technicznego zgodnie z jego przeznaczeniem 
i właściwościami funkcjonalnymi w celu 
zaspokojenia potrzeb ludzkich

• urządzenia i maszyny wykorzystuje się w:

– produkcji (należy uwzględnić pracę ludzką)

– usługach

WYDAJNOŚĆ PRACY

• wydajność pracy kształtują:

– czynnik ludzki (sprawność pracownika)
– kwalifikacje pracownika
– wydajność rzeczowych środków produkcji (maszyn)

• naturalne właściwości organizmu ludzkiego 

określają maksymalny czas i intensywność pracy

• zdolność człowieka do pracy określają czynniki 

endogeniczne (stan jego sił fizycznych i 
umysłowych)

PRAWIDŁOWE 

UŻYTKOWANIE MASZYN

• czynniki kształtujące prawidłowe użytkowanie i 

efektywność pracy:

– kwalifikacje pracowników(przygotowanie do 

zawodu)

– doświadczenie zdobyte w danym zawodzie

– zdolności i chęć do pracy

• naturalne cechy i możliwości pracowników nie 

są jednakowe (człowiek potrafi się dostosować 
do różnych warunków pracy)

WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWE 

MASZYN

• podczas pracy maszyn różne rodzaje energii są 

przetwarzane na pracę mechaniczną oraz występują 
siły wzajemnego oddziaływania elementów maszyny

• oddziaływania te mogą być:

– chwilowe
– krótko- lub długotrwałe
– cykliczne
– okresowe
– ciągłe

• obciążenia ciągłe: występują podczas 

pokonywania oporów chwilowych (hamowanie 
pojazdu, uruchomienie maszyny pod obciążeniem)

• obciążenie krótkotrwałe: występują wskutek 

zwiększonej siły wiatru działającej na urządzenie 
(pokonywanie oporów powietrza przez pojazd 
samochodowy)

• obciążenia długotrwałe: występuje podczas 

całego okresu użytkowania urządzenia 
(obciążenia urządzenia własnym ciężarem)

V. RODZAJE PRACY MASZYN

• ciągła

• z planowymi przerwami

• z wymuszonymi (losowymi) przestojami

• funkcjonowanie urządzeń w różnych 

warunkach określa się:

– opisem matematycznym

– modelem urządzeń (modele uproszczone) jako 

podstawowe

VI. OCENA UŻYTKOWANIA 

URZĄDZEŃ

• ocenę użytkowania urządzeń kształtują 

wielkości pochodne zwane parametrami:

– technologiczny (wydajność urządzenia, czas 

trwania przerw technologicznych)

– funkcjonalny (czas funkcjonowania urządzenia, 

eksploatacyjne zużycie energii, niezawodność)

– eksploatacyjny (przewidywany czas 

eksploatacji, normy międzyobsługowe, 
pracochłonność

VI. OCENA UŻYTKOWANIA 

URZĄDZEŃ c.d.

– ekonomiczny (utrzymanie zestawu maszyn, 

koszty poszczególnych rodzajów obsługi, 
aromatyzacja, koszty zakupu części 
zamiennych, wartość środków obrotowych, 
koszty utrzymania pracowników)

– prakselogiczno-socjologiczny (liczebność 

załogi, termiczny wykonania zadań, przeciętne 
zarobki i wydatki, czas przeznaczony na 
odpoczynek i regenerację, wydajność 
pracowników)

VII. CHARAKTERYSTYKI 

MASZYN

• duża liczba parametrów, a także względy 

praktyczne zmuszają do wyszukiwania i 
stosowania wielkości zintegrowanych (zwane 
charakterystykami maszyn) obiektów technicznych

• są to zależności między wielkościami, dla których 

określa się wartości znamionowe pracy maszyn w 
różnych warunkach użytkowania

• wartość znamionowa maszyny jest wyznaczana dla 

danego urządzenia przez konstruktora (tabliczka 
znamionowa)

VIII. SKUTECZNOŚĆ 

DZIAŁANIA MASZYNY

• ze względu na potrzeby użytkownika 

najważniejszą właściwością urządzenia lub 
maszyny to skuteczność działania 
(efektywność działania)

• definicja skuteczność działania: wg PN-

93/N-50191-02-0 to zdolność obiektu 
technicznego do wykonania żądanego 
wytworu (świadczenie usługi) zgodnie z 
założonymi charakterystykami ilościowymi i 
jakościowymi.

VIII. SKUTECZNOŚĆ 

DZIAŁANIA MASZYNY c.d.

• skuteczność działania zależy od zdolności do działania i 

gotowości obiektu

• wg PN-93/N-50191-02-04 zdolność do działania to 

zdolność obiektu technicznego do wykonania 
wymaganego wytworu zgodnie z danymi 
charakterystykami ilościowymi w danych warunkach 
wewnętrznych

• gotowość (dyspozycyjność) wg PN-93/N-50191-02-05 

to zdolność obiektu do utrzymania się w stanie 
umożliwiającym wykonanie żądanego wytworu w danych 
warunkach w danej chwili lub w danym przedziale czasu

VIII. SKUTECZNOŚĆ 

DZIAŁANIA MASZYNY c.d.

• właściwość ta zależy od:

– nieuszkadzalności

– obsługiwalności

– zapewnienia środków obsługi

• wymagane środki zewnętrzne, inne 

niż środki obsługi, nie wpływają na 
gotowość obiektu

DZIĘKUJĘ ZA 

UWAGĘ