Rachunek kosztów w 

zarządzaniu strategicznym

Dr inż. Eugeniusz Neumann

eneumann@wp.pl

2

Literatura 



Nowak E., Piechota R., Wierzbiński M., 
Rachunek kosztów w zarządzaniu 
przedsiębiorstwem, PWE, Warszawa 2004



Cooper R., Kaplan R.S., Zarządzanie 
kosztami i efektywnością, Oficyna 
Ekonomiczna, Kraków 2002



Karasiewicz G., Marketingowe strategie 
cen, PWE, Warszawa 1997

3

Rachunek kosztów w 

zarządzaniu strategicznym



Rachunek kosztów docelowych 
(Target costing)



Rachunek kosztów działań (Activity 
Based Costing)



Rachunek kosztów cyklu życia 
produktu 



Koszty łańcucha wartości 

4

Rachunek kosztów 

docelowych - 

wprowadzenie 



Przez rachunek kosztów docelowych (target 

costing) rozumie się zestaw instrumentów 

planowania, zarządzania i kontrolowania, które 

są stosowane już w fazie projektowania 

produktu oraz procesów produkcyjnych tak, 

aby odpowiednio wczesne ukształtowanie 

struktury kosztów uwzględniało wymagania 

rynku.



Uzasadnieniem rachunku kosztów docelowych 

jest fakt, że około 80-90% kosztów 

wytworzenia produktu zostaje przesądzonych 

już na etapie jego projektowania

5

Rachunek kosztów 

docelowych na poziomie 

produktu



Kalkulacja kosztów docelowych



Opracowanie planu strategicznego



Prognoza finansowa zawierająca przychody ze 
sprzedaży, poziomy rentowności, wymagane 
nakłady inwestycyjne



Określenie ceny docelowej



Dostosowanie ceny do funkcjonalności i jakości 
wyrobu



Zastosowanie modelu ekonometrycznego              
[P=a

0

 +a

1

 x Z 

1

+a

2

 x Z

2

 +....+a

n

 x Z

n

 +e] 



Badania rynkowe

6

Docelowa stopa zysku



Oznaczenia:



WACC – średni ważony koszt kapitału



k

w

 – koszt kapitału własnego



u

w

 – udział kapitału własnego



k

o

 – koszt kapitału obcego



u

o

 – udział kapitału obcego 



T – stopa podatkowa



CF

0

 – nakłady inwestycyjne, wydatki na D&R (BiR)



CF

i

 – przepływ środków pieniężnych



CF

n

 – wartość rezydualna, wydatki na zakończenie 

produkcji



ΔKON – zmiana zapotrzebowania na kapitał obrotowy 



I

i

 – inwestycje netto powyżej poziomu amortyzacji DSZ – 

docelowa stopa zysku 



S

i

 - sprzedaż

7

Obliczenie docelowej stopy 

zysku

  











































n

i

n

n

i

i

i

i

i

i

o

o

w

w

WACC

CF

WACC

CF

CF

NPV

I

KON

T

DSZ

S

CF

u

T

k

u

k

WACC

1

0

0

)

1

(

)

1

(

)

1

(

)

1

(

8

Przykład wyznaczania 

minimalnej docelowej stopy 

zysku

 

Pozycja

Rok 

0

Rok 1 Rok 2 Rok 3 Rok 4

Rok 5

1.Wydatki inwestycyjne
2. Przychody ze sprzedaży
3.Docelowa stopa zysku
4.Planowany zysk operacyjny
5.Stopa podatku 

dochodowego
6. NOPAT
7.Zmiana inwestycji w KON
8.Inwestycje ponad 

amortyzację
9.Wydatki na koniec 

produkcji
10.Wartość rezydualna
11.Suma dodatkowe FCF
12.Wartość bieżąca FCF
13.NPV [IRR]

9

Jednostkowy koszt 

dopuszczalny



Docelowy zysk na sprzedaży= Docelowe 
przychody ze sprzedaży x Docelowa stopa 
zysku



Jednostkowy docelowy zysk= Docelowy zysk 
na sprzedaży : Planowana sprzedaż



Jednostkowy docelowy zysk= Docelowa cena 
x Docelowa stopa zwrotu 



Jednostkowy kosz dopuszczalny= Docelowa 
cena sprzedaży – Jednostkowy docelowy zysk 

10

Dezagregacja kosztu 

docelowego produktu 



Poziomy rachunku kosztów docelowych: 

poziom producenta finalnego, poziom 

dostawcy 1, poziom dostawcy 2, ...



Po ustaleniu kosztu docelowego produktu 

finalnego następuje dezagregacja tej 

wielkości na koszty docelowe 

poszczególnych funkcji



Obowiązuje zasada: suma kosztów 

docelowych poszczególnych funkcji nie może 

przewyższać kosztu docelowego produktu

11

Przykład dezagregacji 

kosztu docelowego

 

Nazwa produktu 

Podzespół 12 

Koszt docelowy produktu 

300 000 euro 

Funkcja  Wskaźnik 

preferencji 

nabywców 

Współczynnik 

istotności 

[%] 

Wstępny 

koszt 

docelowy 

Koszt 

bieżący 

Różnica  Ostateczny 

koszt 

docelowy 

Zakres 

redukcji 

kosztów 

F1 

5 

15,63 

60 000   

 

 

 

F2 

6 

18,75 

30 000   

 

 

 

F3 

3 

9,38 

20 000   

 

 

 

F4 

10 

31,20  100 000   

 

 

 

F5 

8 

25,00 

90 000   

 

 

 

RAZEM 

32 

100% 

300 000   

 

 

 

 

12

Organizacyjne aspekty 

rachunku kosztów 

docelowych 



Proces organizacji projektowania 
nowego wyrobu oraz szacowania 
przyszłych kosztów wytwarzania jest 
najczęściej zorganizowany na zasadzie 
struktury macierzowej 



Wdrożenie rachunku kosztów 
docelowych wymaga stworzenia 
odpowiedniego systemu motywowania

13

Activity based costing – 

wprowadzenie  



Rachunek kosztów ABC jest odpowiedzią na 

niedoskonałości tradycyjnego systemu 

alokacji kosztów pośrednich oraz 

uwzględnianiu w kalkulacji kosztu produktu 

jedynie krótkookresowych kosztów 

zmiennych



Bazuje na założeniu, że różne aktywności 

gospodarcze (funkcje, działania, operacje 

gospodarcze) są przyczyną powstawania 

kosztów. Źródłem aktywności są produkty, 

usługi, klienci.

14

Kalkulacja kosztów produktu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zasoby 

Jednostki przeliczeniowe zasobów 

(Dokumenty źródłowe) 

Aktywności 

Jednostka przeliczeniowa aktywności 

Produkty/usługi/nabywcy 

15

System ABC

Systemy ABC stawiają pytania:



Jakim działaniom służą zasoby 
przedsiębiorstwa?



Jak kosztowne są działania przedsiębiorstwa i 
procesy gospodarcze?



Dlaczego przedsiębiorstwo musi realizować 
poszczególne działania i procesy gospodarcze?



Jaka część każdego z działań dotyczy 
produktów, usług i klientów przedsiębiorstwa?

16

Etapy opracowania ABC



Etap 1. Opracowanie słownika działań



Etap 2. Ustalenie kosztów 
poszczególnych działań



Etap 3. Rozpoznanie produktów, usług i 
klientów przedsiębiorstwa



Etap 4. Wybór nośników kosztów działań, 
łączących koszty działań z produktami, 
usługami i klientami przedsiębiorstwa

17

Fragment słownika działań

Działanie 

Prowadzenie dokumentacji płacowej

Główny proces gospodarczy 

Płace i zarządzanie kadrami 

Numer działania 

120

Opis działania 

Utrzymanie i aktualizacja teczki pracownika

Czynności 

Przyjmowanie i redagowanie informacji 

Roczny koszt działania

306 600 euro

Produkt działania

Aktualne teczki dokumentacji płacowej

Miara wielkości przerobu

Liczba teczek 

Roczny produkt działania 

Zaktualizowana dokumentacja 6 600 osób

Jednostkowy koszt produktu 
działania 

46,45 euro na teczkę

Użytkownik działania 

Pracownik, agencje rządowe

Tworzy/ nie tworzy wartości 

Tworzy wartość

Miary efektywności

Jakość: % zmian wprowadzonych 
jednokrotnie

Czynniki kosztotwórcze 

Fluktuacja kadr, zmiany przepisów

18

Obszary zastosowań 

rachunku kosztów działań



Celowe jest stosowanie ABC w:



 przedsiębiorstwach o wysokim i rosnącym 
udziale kosztów pośrednich



 przedsiębiorstwach o złożonej produkcji oraz 
przy produkcji wieloasortymentowej 



sytuacji ignorowania kosztów przez kierownictwo 
lub dział marketingu



sytuacji  ostrej walki konkurencyjnej



Czasochłonność wdrożenia wynosi 
przeciętnie od trzech miesięcy do trzech lat

19

Rachunek kosztów cyklu 

życia produktu - 

wprowadzenie



Zaletą rachunku kosztów cyklu życia jest 

kompleksowe podejście do kalkulacji i 

zarządzania kosztami w długim okresie czasu



Grupy kosztów stanowiące przedmiot kalkulacji 

kosztów w rachunku kosztów cyklu życia:



Koszty badań i rozwoju (faza przedprodukcyjna)



Koszty produkcji, sprzedaży (faza rynkowa)



Koszty zakończenia produkcji (ostatnia faza)



Ogólna formuła: koszty B+R, produkcji i 

montażu, koszty wsparcia procesu produkcji, 

koszty wycofania produktu z rynku 

20

Kalkulacja kosztów cyklu 

życia produktu 



Koszty wytwarzania produktu



Koszty zużycia materiałów bezpośrednich



Koszty robocizny bezpośredniej



Inne koszty o wysokości proporcjonalnej do 

przepracowanej liczby roboczogodzin 



Koszty utrzymania potencjału technicznego



Koszty okresowych przeglądów urządzeń



Koszty remontów planowanych



Koszty usuwania awarii



Koszty jakości