1
RJC
Grupy Funkcyjne
Grupy Funkcyjne
Grupy Funkcyjne
Grupy Funkcyjne
Slides 1 to 41
+
-
R
O H
+
-
+
R
X
-
+
+
R
O
R
-
O
OH
R
+
-
+
-
R
N
O
O
-
O
OR
R
+
-
-
O
H
R
+
-
O
NH
2
R
+
-
-
O
R
R
+
-
O
X
R
+
-
-
+
-
R
N H
+
H
+
2
RJC
Grupy Funkcyjne Zawierające
Grupy Funkcyjne Zawierające
Heteroatomy
Heteroatomy
Grupy funkcyjne mają często w swoim
Grupy funkcyjne mają często w swoim
składzie atomy różne od węgla (C) i wodoru
składzie atomy różne od węgla (C) i wodoru
(H);
(H);
tlen
(O)
azot
(N)
siarka
(S)
Fosfor
(P)
halogeny
(F, Cl, Br and I)
3
RJC
...określają typ związku organicznego i są
...określają typ związku organicznego i są
identyfikowane w dwojaki sposób, albo ...
identyfikowane w dwojaki sposób, albo ...
Przyrostek
: jeżeli jest to najważniejsza
grupa funkcyjna w cząsteczce
Przedrostek
: jeżeli nie jest to
najważniejsza grupa funkcyjna w
cząsteczce
Główne Grupy Funkcyjne
Główne Grupy Funkcyjne
4
RJC
Lista Najważniejszych Grup
Lista Najważniejszych Grup
Funkcyjnych
Funkcyjnych
Grupa Funkcyjna
Przyrostek
Przedrostek
RCO
2
H kwas ....owy
karboksy
RCO
2
R …. an alkoksy-
karbonylo
RCOX
chlorek …owy
halokarbonylo
RCONH
2
amid amido
RCHO al
okso
R
2
CO
on
okso
ROH
ol
hydroksy
RNH
2
amina
amino
5
RJC
Kwasy Karboksylowe
Kwasy Karboksylowe
Przyrostek : kwas …owy albo
kwas alkanokarboksylowy
Przyrostek : kwas …
owy
albo
kwas alkanokarboksylowy
kwas propanowy
kwas propanowy
kwas
cykloheksylokarboksylowy
kwas
cykloheksylokarboksylowy
O
OH
R
+
-
-
CO
2
H
CO
2
H
6
RJC
Estry
Estry
Przyrostek : ..-an albo
alkilo(arylo)karboksylan alkilu (alkilowy)
Przyrostek :
..-an
albo
alkilo(arylo)karboksylan alkilu (alkilowy)
propionian metylu
propioni
an
metylu
cykloheksylokarboksylan metylu
cykloheksylokarboksylan metylu
CO
2
CH
3
CO
2
CH
3
O
OR
R
+
-
-
7
RJC
Chlorki Kwasowe
Chlorki Kwasowe
Przyrostek : halogenek -oilowy
lub halogenek karbonylowy
Przyrostek : halogenek
-oilowy
lub
halogenek karbonylowy
Chlorek propanoilowy
Chlorek propan
oilowy
Chlorek
cycloheksanokarbonyl
owy
Chlorek
cycloheksano
karbonyl
owy
COCl
COCl
O
X
R
+
-
-
8
RJC
Amidy (kwasowe)
Amidy (kwasowe)
Przyrostki : -amid lub -karboksamid
Przyrostki :
-amid
lub
-karboksamid
propanamide
propan
amide
cycloheksanokarboks
amid
cycloheksano
karboks
amid
CONH
2
CONH
2
O
NH
2
R
+
-
-
9
RJC
Aldehydy
Aldehydy
Przyrostek : -al
Przedrostek : oxo-
Przyrostek :
-al
Przedrostek :
oxo-
propanal
propan
al
kwas 4-oxobutanowy
kwas 4-
oxo
butanowy
O
H
R
+
-
CHO
CHO
HO
O
10
RJC
Ketony
Ketony
Przyrostek : -on
Przedrostek : okso-
Przyrostek :
-on
Przedrostek :
okso-
pentan-2-on
pentan-2-
on
kwas 4-
oxopentanowy
kwas 4-
oxo
pentanowy
O
R
R
+
-
O
CO
2
H
O
11
RJC
Alkohole
Alkohole
Przyrostek : -ol
Przedrostek : hydroksy-
Przyrostek :
-ol
Przedrostek :
hydroksy-
cycloheksanol
cycloheksan
ol
3-hydroksypropanal
3-
hydroksy
propanal
+
-
R
O H
+
OH
OH
OHC
12
RJC
Aminy
Aminy
Przyrostek : -amina
Przedrostek : amino-
Przyrostek :
-amina
Przedrostek :
amino-
cyclohexylamina
cyclohexyl
amina
4-aminobutan-2-on
4-
amino
butan-2-on
+
-
R
N H
+
H
+
NH
2
NH
2
O
13
RJC
Podrzędne Grupy Funkcyjne
Podrzędne Grupy Funkcyjne
W nazewnictwie systematycznym, podrzędne
W nazewnictwie systematycznym, podrzędne
grupy funkcyjne są identyfikowane poprzez
grupy funkcyjne są identyfikowane poprzez
odpowiedni przedrostek.
odpowiedni przedrostek.
Grupa funkcyjna
Przedrostek
ROR
alkoksy
F
fluoro
Cl
chloro
Br
bromo
I
iodo
NO
2
nitro
14
RJC
Etery
Etery
Przedrostek : alkoksy- lub eter
Przedrostek :
alkoksy-
lub
eter
eter dietylowy
eter dietylowy
o-dimetoksybenzen
o-di
metoksy
benzen
-
+
+
R
O
R
O
OCH
3
OCH
3
15
RJC
Halogenki
Halogenki
Przedrostek : halo-
Przedrostek :
halo-
1-bromobutan
1-
bromo
butan
(R)-2-jodobutan
(R)-2-
jodo
butan
-
+
R
X
Br
I
16
RJC
Związki Nitrowe
Związki Nitrowe
Przedrostek : nitro-
Przedrostek :
nitro-
1-nitropropan
1-
nitro
propan
2,4-dinitrofenol
2,4-di
nitro
fenol
+
-
R
N
O
O
-
NO
2
OH
NO
2
NO
2
17
RJC
Pierwszorzędowy Atom Węgla
Pierwszorzędowy Atom Węgla
Węgiel I-rzędowy (1
Węgiel I-rzędowy (1
o
o
) posiada jako
) posiada jako
podstawnik tylko jedną grupę inną niż
podstawnik tylko jedną grupę inną niż
atom wodoru.
atom wodoru.
C C
H
H
H
H
H
H
H
C
H
H
C
C
H
H H
H H
18
RJC
Podstawniki I-Rzędowe
Podstawniki I-Rzędowe
Podstawniki I-rzędowe (1
Podstawniki I-rzędowe (1
o
o
)
)
charakteryzją się tym, że są połączone z
charakteryzją się tym, że są połączone z
I-rzędowymi atomami węgla (C).
I-rzędowymi atomami węgla (C).
alkohol I-
rzędowy -
etanol
alkohol I-
rzędowy -
etanol
I-rzędowe
atomy H w
etanolu
I-rzędowe
atomy H w
etanolu
I-rzędowe
atomy H w
etanie
I-rzędowe
atomy H w
etanie
C C
H
H
OH
H
H
H
C C
H
H
OH
H
H
H
H
C
H
H
C
C
H
H
H
H
H
19
RJC
Drugorzędowy Atom
Drugorzędowy Atom
Węgla
Węgla
II-rzędowy atom węgla charakteryzuje
II-rzędowy atom węgla charakteryzuje
się tym, że posiada jako podstawniki
się tym, że posiada jako podstawniki
dwie inne grupy połączone poprzez
dwie inne grupy połączone poprzez
atom węgla (np. atom C-2 w cząsteczce
atom węgla (np. atom C-2 w cząsteczce
propanu).
propanu).
H C
H
H
C
C H
H H
H H
20
RJC
Podstawniki II-Rzędowe
Podstawniki II-Rzędowe
Podstawnikiem II-rzędowym (2
Podstawnikiem II-rzędowym (2
o
o
) jest
) jest
taki podstawnik, który jest połączony z
taki podstawnik, który jest połączony z
II-rzędowym atomem węgla.
II-rzędowym atomem węgla.
II-rzędowe
atomy H
II-rzędowe
atomy H
II-rzędowy
alkohol
II-rzędowy
alkohol
H C
H
H
C
C H
H
H
H
H
H C
H
H
C
C H
OH
H
H H
21
RJC
Trzeciorzędowy Atom
Trzeciorzędowy Atom
Węgla
Węgla
III-rzędowy atom węgla charakteryzuje
III-rzędowy atom węgla charakteryzuje
się tym, że posiada jako podstawniki
się tym, że posiada jako podstawniki
trzy inne atomy węgla.
trzy inne atomy węgla.
H C
H
H
C
C H
H H
C
H
H
H
H
22
RJC
Podstawniki III-Rzędowe
Podstawniki III-Rzędowe
Jako podstawnik III-rzędowy definiuje
Jako podstawnik III-rzędowy definiuje
się ten, który jest związany z III-
się ten, który jest związany z III-
rzędowym
rzędowym
atomem węgla (C).
atomem węgla (C).
III-rzędowy
atom H
III-rzędowy
atom H
III-rzędowy
alkohol
III-rzędowy
alkohol
H C
H
H
C
C H
H
H
C
H
H
H
H
H C
H
H
C
C H
OH
H
C
H
H
H
H
23
RJC
Czwartorzędowy Atom
Czwartorzędowy Atom
Węgla
Węgla
IV-rzędowy atom węgla charakteryzuje się
IV-rzędowy atom węgla charakteryzuje się
tym, że posiada cztery podstawniki w
tym, że posiada cztery podstawniki w
postaci atomów węgla (nie ma atomów
postaci atomów węgla (nie ma atomów
wodoru w swoim bezpośrednim otoczeniu).
wodoru w swoim bezpośrednim otoczeniu).
Nie ma takiego pojęcia jak IV-rzędowy
podstawnik przy atomie węgla !
H
C H
H
C
C
H
C
H
C
H
H
H
H
H
H
H
24
RJC
Jednakże ... w Przypadku Amin
Jednakże ... w Przypadku Amin
…
…
...rzędowość jest określona przez liczbę
...rzędowość jest określona przez liczbę
podstawników innych niż atom wodoru,
podstawników innych niż atom wodoru,
związanych z atomem azotu.
związanych z atomem azotu.
amina I-
rzędowa
amina I-
rzędowa
amina II-
rzędowa
amina II-
rzędowa
amina III-
rzędowa
amina III-
rzędowa
IV-
rzędowa
sól
amoniowa
IV-
rzędowa
sól
amoniowa
R
N
H
H
R
N
R
H
R
N
R
R
R
N
R
R
R
X
25
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
etyloamina
(amina I-rzędowa)
etyloamina
(amina I-rzędowa)
trietylamina
(amina III-rzędowa)
trietylamina
(amina III-rzędowa)
dietyloamina
(amina II-rzędowa)
dietyloamina
(amina II-rzędowa)
chlorek tetraetyloamoniowy
(sól IV-rzędowa)
chlorek tetraetyloamoniowy
(sól IV-rzędowa)
NH
2
N
H
N
N
Cl
26
RJC
Związki Polifunkcyjne
Związki Polifunkcyjne
Cząsteczki związków organicznych mogą
Cząsteczki związków organicznych mogą
zawierać więcej niż jedna grupę
zawierać więcej niż jedna grupę
funkcyjną, co w przypadku układania
funkcyjną, co w przypadku układania
nazwy wymaga zastosowania dalszych
nazwy wymaga zastosowania dalszych
reguł nazewnictwa IUPAC.
reguł nazewnictwa IUPAC.
kortizon
kortizon
O
O
O
OH
HO
27
RJC
Nazwy IUPAC Składają się z Pięciu
Nazwy IUPAC Składają się z Pięciu
Członów :
Członów :
Macierzysty węglowodór
Przyrostek
Przedrostek
Lokanty
Wskaźniki stereochemiczne
28
RJC
Macierzysty Węglowodór
Macierzysty Węglowodór
Identyfikacja głównego łańcucha lub
Identyfikacja głównego łańcucha lub
głównego pierścienia polega na ...
głównego pierścienia polega na ...
...ustaleniu najdłuższego łańcucha
(największego pierścienia) posiadającego
grupy funkcyjne o największym znaczeniu.
29
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
Kwas (R)-2-methyl-4-
oxobutanowy
Kwas (R)-2-methyl-4-
oxo
butan
owy
Kwas 3-cyclohexylpropanowy
Kwas 3-cyclohexyl
propan
owy
CO
2
H
CO
2
H
OHC
30
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
kwas 3-
fenylopropanowy
kwas 3-
fenylo
propan
owy
kwas o-
isopropylobenzoesowy
kwas o-
isopropylo
benz
oesowy
CO
2
H
CO
2
H
31
RJC
Przyrostek
Przyrostek
Każda cząsteczka może posiadać w
Każda cząsteczka może posiadać w
swojej nazwie tylko jeden przyrostek;
swojej nazwie tylko jeden przyrostek;
określa on grupę funkcyjną o
określa on grupę funkcyjną o
największym znaczeniu.
największym znaczeniu.
kwas (R)-2-metylo-3-oxopropanowy
kwas (R)-2-metylo-3-oxopropan
owy
4-oxopentanal
4-oxopentan
al
CHO
O
OHC
CO
2
H
32
RJC
Przedrostek
Przedrostek
Nie ma ograniczenia co do liczby
Nie ma ograniczenia co do liczby
przedrostków dla cząsteczki danego
przedrostków dla cząsteczki danego
związku organicznego ...
związku organicznego ...
Przedrostki opisują podrzędne (mniej
ważne) grupy funkcyjne ułożone w
kolejności alfabetycznej.
33
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
kwas (R)-2-metylo-3-oxopropanowy
kwas (R)-2-
metylo
-3-
oxo
propanowy
4-oxopentanal
4-
oxo
pentanal
CHO
O
OHC
CO
2
H
34
RJC
Lokanty
Lokanty
Wskazują na miejsce ulokowania
Wskazują na miejsce ulokowania
podstawników w macierzystym łańcuchu
podstawników w macierzystym łańcuchu
węglowodorowym (lub w macierzystym
węglowodorowym (lub w macierzystym
pierścieniu węglowodorowym).
pierścieniu węglowodorowym).
kwas (R)-2-metylo-3-oksopropanowy
kwas (R)-
2
-metylo-
3
-oksopropanowy
4-oksopentanal
4
-oksopentanal
kwas 3-fenylpropanowy
kwas 3
-fenylpropanowy
kwas o-isopropylobenzoesowy
kwas o
-isopropylobenzoesowy
35
RJC
Przedrostek vs Przyrostek...
Przedrostek vs Przyrostek...
Wyjątki
Wyjątki
W przypadku funkcjonalizowanych alkenów oraz
W przypadku funkcjonalizowanych alkenów oraz
alkinów stosuje się dwa rodzaje przyrostków.
alkinów stosuje się dwa rodzaje przyrostków.
Lokant wiązania wielokrotnego umieszczany
jest bezpośrednio przed rdzeniem
właściwym dla nazwy węglowodoru (lub, po
oddzieleniu myślnikiem, przed przyrostkiem
–en, lub -yn).
Lokant dla grupy funkcyjnej jest umieszczany
bezpośrednio przed przyrostkiem,
właściwym dla tej grupy.
36
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
2
-prop
yn-1-ol
lub prop
-2-yn-1-
ol
kwas 3
-but
enowy
lub
kwas
but
-3-
enowy
OH
CO
2
H
37
RJC
Opis Budowy Stereochemicznej
Opis Budowy Stereochemicznej
Cząsteczka która posiada ...
Cząsteczka która posiada ...
Centrum asymetryczne...
wymaga opisu poprzez dodanie
oznaczenia
R
lub
S
Asymetryczne Wiązanie Podwójne...
Wymaga dodania oznaczenia
E
lub
Z
38
RJC
Przykładowo ...
Przykładowo ...
(2R,3E)
-2-metylopent-3-en-1-ol
Kwas (R)-2-metylo-3-oksopropanowy
Kwas
(R)
-2-metylo-3-oksopropanowy
OH
OHC
CO
2
H
39
RJC
Nazwy zwyczajowe
Nazwy zwyczajowe
Reguły IUPAC dozwalają
Reguły IUPAC dozwalają
wykorzystywanie nazw zwyczajowych.
wykorzystywanie nazw zwyczajowych.
Nazwy zwyczajowe nie dają
dostatecznej informacji o rzeczywistej
strukturze związku; cechy strukturalne
takie związku muszą zostać
zapamiętane przez użytkownika.
40
RJC
Przykłady Nazw Zwyczajowych ...
Przykłady Nazw Zwyczajowych ...
kwas
octowy
anizol
aceton
anilina
adenina
alanina
kwas
adypinowy
aspiryna
H
2
N
CO
2
H
CO
2
H
CO
2
H
CO
2
H
OAc
N
N
N
H
N
NH
2
NH
2
O
OCH
3
CH
3
CO
2
H
41
RJC
Podsumowanie
Podsumowanie
grupy funkcyjne
macierzyste węglowodory
przedrostek, przyrostek,
lokanty
wyznaczniki (indeksy)
stereochemiczne
atomy węgla I-, II-, III- i IV-
rzędowe
podstawniki I-, II-, i III-rzędowe
aminy I-, II- i III-rzędowe; IV-
rzędowe sole amoniowe
nazwy zwyczajowe