Psychoanaliza kulturowa- K. Horney, H.S. Sullivan



Karen Horney- 16.09.1885-1952, od
1932 roku w USA- Nowojorski Instytut
Psychoanalityczny,

Towarzystwo

Rozwoju Psychoanalizy, Amerykański
Instytut Psychoanalizy



Horney uważała, że jej idee mieszczą się w

ramach psychoanalizy freudowskiej, różnice:

nacisk na relacje społeczne, psychologia

kobieca (natura nie wyposażyła kobiet w

skłonność do bycia słabymi, zależnymi,

uległymi, poświęcającymi się dla innych-

czynniki

kulturowe

czynią

takimi),

koncentracja na kulturze, obawy dotyczące

bezpieczeństwa oraz intra- i interpsychicznej

alienacji stanowią główne siły motywujące

osobowość, krytyka zazdrości o członek,



Kompleks

Edypa

Horney

lęk

spowodowany

istotnymi

zaburzeniami

relacjach dziecko-rodzic (odrzucenie, karanie,
nadmierna

opiekuńczość),

narcyzm-

wywyższanie samego siebie wynikające z
braku poczucia bezpieczeństwa a nie miłość do
samego

siebie.

Horney

akceptowała:

determinizm

psychiczny,

motywację

nieświadomą,

emocjonalne,

nieracjonalne

motywy.



Sullivan- autor interpersonalnej teorii psychiatrii,

podkreśla znaczenie wczesnych relacji dziecka z

matką.

Lęk

początku

charakter

interpersonalny, Ja ma genezę społeczną. Rozwija

się ono z uczuć doświadczanych w relacji. Dobre

Ja- przyjemne doświadczenia, złe Ja- ból i

zagrożenie, nie-Ja- odrzucana część Ja na skutek

skojarzenia z bardzo silnym lękiem.



Sullivan zbliża się do poglądów Eriksona.

Kładzie nacisk na okres późnego dzieciństwa i

preadolescencji-

rola

szerokiej

społecznej

akceptacji, bliskie przyjaźnie, relacja z osobą płci

przeciwnej.



Współczesne rozwinięcia: teoria
relacji z obiektem, narcyzm i
osobowość narcystyczna (Kohut,
Kernberg). Osobowość narcystyczna-
zaburzony obraz Ja, chwiejna
samoocena, brak empatii, potrzeba
bycia podziwianym. Narcyzm
konwersacyjny.



Przywiązanie i relacje międzyosobowe w

okresie dorosłości- wpływ wczesnych doświadczeń

na rozwój osobowości (Bowlby). Behawioralny

system przywiązania (attachement behavioral

system, ABS)- naturalna tendencja dziecka do

nawiązywania relacji z opiekunem a potem

rozstanie z nim. Wewnętrzne modele robocze

(internal working models)- reprezentacje siebie i

innych osób. Modele są nasycone emocjonalnie.

Ainsworth- procedura nieznanej sytuacji. Style

przywiązania:

bezpieczny,

lękowo-

ambiwalentny, unikowy.



Rozwój człowieka w ujęciu Horney:  polega
na samorealizacji na wszystkich płaszczyznach
(biologicznej,  psychologicznej,  społecznej  i
etycznej).  Praca  nad  sobą  jest  nie  tylko
podstawowym  moralnym  obowiązkiem,
ale

podstawowym

moralnym

przywilejem. Prowadzi ona do wzrostu
samoświadomości i zrozumienia samego
siebie.

Jednostka

musi

wziąć

odpowiedzialność za swoje wybory.



Od urodzenia zachowanie człowieka
determinują dążenia do zadowolenia,
bezpieczeństwa

integracji.

Ich

realizacja zależy od warunków, jakie
stwarzają

rodzice.

Gdy

rodzice

stwarzają klimat zagrożenia (oscylując
między

aprobatą

dezaprobatą)

prawidłowy rozwój staje się niemożliwy



i  u  dziecka  pojawia  się  triada  uczuć:
bezradność,  poczucie  emocjonalnej
izolacji  i  zagrożenia  ze  strony
otoczenia.  Następuje  utrata  poczucia
bezpieczeństwa, co wywołuje  silny lęk
podstawowy (basic anxiety) Jest to
uczucie  osamotnienia,  bezradności
w potencjalnie wrogim świecie



Czynniki

wywołujące

lęk

podstawowy:

bezpośrednia

lub

pośrednia

dominacja,

obojętność, niekonsekwentne postępowanie, brak

poszanowania indywidualnych potrzeb, poniżające

postawy, okazywanie dziecku zbyt wiele podziwu

lub jego brak, brak rzeczywistej serdeczności,

zmuszanie do stawania po czyjejś stronie w

sporach między rodzicami, zbyt wiele lub zbyt

mało obowiązków, nadmierna opiekuńczość,

izolowanie od inny6ch dzieci, niesprawiedliwość,

dyskryminacja, niedotrzymywanie przyrzeczeń,

wroga atmosfera itp. Czynniki te tworzą zło

podstawowe (basic evil).



Zło podstawowe w naturalny sposób
wywołuje wrogość podstawową (basic hostility).
To z kolei wywołuje konflikt- okazanie wrogości
wiązałoby się z dalszą utratą miłości. Ze
względów społecznych uczucie wrogości
do otoczenia (za odebranie poczucia
bezp.) jest tłumione. Stłumiona wrogość
nasila lęk, a lęk wrogość. Konsekwencją
lęku podstawowego jest ciągłe szukanie
utraconego poczucia bezpieczeństwa.



Wyparcie  jest  skutkiem  zastosowania  jednej  z
trzech strategii: muszę wypierać wrogość, bo
1)was potrzebuję, 2) się was boję, 3) boję się
utracić  waszą  miłość.  Wyparcie  zaostrza
konflikt:  lęk  –  nadmierna  potrzeba  uczucia-
brak

zaspokojenia

potrzeb-

poczucie

odrzucenia-

nasilenie

lęku

wrogości-

wypieranie wrogości- wzrost lęku- zwiększenie
wrogości na skutek potrzeby wyparcia.



Każda z tych strategii może stać
się stałym składnikiem osobowości
przybierając

postać

popędu

(potrzeby)

systemie

dynamicznym,

jakim

jest

osobowość.

Powstają

potrzeby

neurotyczne:

–

miłości i aprobaty: pragnienie podobania
się wszystkim, wrażliwość na odtrącenie

–

posiadania partnera: pasożytnicze
relacje, obawa odrzucenia

–

ograniczania własnych potrzeb i
oczekiwań: brak wymagań, stanie na
uboczu, umniejszanie swojej wartości

–

władzy: dążenie do władzy dla niej samej,
brak szacunku dla innych, gloryfikacja siły,

–

wykorzystywania otoczenia: wszelkie
sposoby stają się środkami do celu, brak
jakichkolwiek uczuć wobec innych,

–

prestiżu i uznania społecznego: o
samoocenie decyduje uznanie innych,

–

bycia podziwianym: wyolbrzymiony obraz
własnej osoby i oczekiwanie bycia
podziwianym za to, co sobie przypisuje

–

osiągnięcia sukcesu w życiu: dążenie do
bycia najlepszym niezależnie od dziedziny,

–

samowystarczalności i niezależności:
wynik rozczarowania relacjami,

–

doskonałości i odporności na wszelkie
ataki: obawa przed krytyką prowadzi do
rozwoju potrzeby bycia nieomylnym i
niedostępnym



Potrzeby te stanowią źródło
wewnętrznych konfliktów. Nie mogą być
zaspokojone.



Potrzeby dzielą się na trzy kategorie:

–

postawa do ludzi (poszukiwanie opieki, uległość),

–

postawa przeciw ludziom (agresja do otoczenia,
potrzeba władzy),

–

postawa od ludzi (ucieczka od otoczenia, potrzeba
niezależności, wycofanie). Konflikt między
postawami tworzy tzw. konflikt podstawowy.



Nerwica charakteru: neurotyczna
struktura

charakteru,

zaburzenia

osobowości,  choć  objawy  mogą  być
identyczne,  jak  w  nerwicy  sytuacyjnej.
Dla  osób  neurotycznych  potencjalnie
każda  sytuacja  może  być  sytuacja
konfliktową.



Zaburzenia osobowości wyrażają się w

postaci neurotycznych potrzeb: uczucia i

aprobaty, władzy, prestiżu i posiadania, zależności,

izolacji. Głównym celem neurotycznych potrzeb

jest uzyskanie poczucia bezpieczeństwa przez

redukcję lęku podstawowego.



Potrzeby te są wewnętrznie skonfliktowane i

same stają się źródłem lęku wtórnego.

Objaw błędnego koła nerwicowego. Potrzeby

neurotyczne są irracjonalne, sztywne, przymusowe

oraz charakteryzują się rozbieżnością pomiędzy

możliwościami jednostki a jej rzeczywistymi

osiągnięciami.



Nerwica  powstaje  jako  rezultat
konfliktu  potrzeb.  Jest  to  zaburzenie
psychiczne  wywołane  lękiem  i  obroną
przed  nim  oraz  próbami  znalezienia
kompromisu  w  konflikcie  sprzecznych
tendencji.



Konsekwencją nie rozwiązanych konfliktów

oraz neurotycznego rozwoju osobowości

jest utrata zdolności do samorealizacji. Ja

zamiast pobudzać i integrować staje się polem

walki przeciwstawnych tendencji. Neurotyczny

rozwój powoduje alienację od Ja, czyli próbę

ucieczki od Ja: aktualnego (depersonalizacja,

derealizacja, pustka, nicość), realnego (gorsze,

brak spontanicznych uczuć, osłabienie procesów

integracyjnych, niezdolność wyboru).



Jednym  ze  sposobów  obrony  jest
utrwalenie  się  jednej  z  postaw.
Prowadzi  to  do  osłabienia  pozostałych.
Można

też

rzutować

konflikt

zewnątrz (eksternalizacja).



Idealizacja obrazu Ja jako najważniejsza

forma obrony. Neurotyk przenosi uwagę na

siebie.

Koncentruje

się

realizacji

neurotycznego , wyidealizowanego Ja co

skutkuje

egocentryzmem.

Realizację

idealnego

nazywa

Horney

pogonią

wielkością w wyniku czego pojawia się

neurotyczna duma. Jej szkodliwe następstwa

biorą się z tego, że nie wynika ona z

rzeczywistego poczucia własnej wartości, co

czyni neurotyka bardzo wrażliwym na krytykę.



Centralny konflikt wewnętrzny- między Ja

realnym a Ja wyidealizowanym. Ponieważ

realizacja siebie ze względu na obraz Ja staje

się w zetknięciu z rzeczywistością niemożliwa

powstaje pogarda i nienawiść do Ja realnego. W

konsekwencji pojawia się Ja pogardzane.

Reakcja obronna na ten opis Ja powoduje

powstanie

wyidealizowanego

obrazu

Ja.

Realizacja wyidealizowanego Ja wyznacza trzy

zasadnicze

modele

nerwicowego

rozwoju

człowieka zgodne z postawami do, od i przeciw.



Rozwiązanie typu do. Identyfikacja ze
znienawidzonym Ja realnym (uległość)- krańcowa
zależność od otoczenia, poszukiwanie poniżenia.



Rozwiązanie typu przeciw (ekspansja).
Identyfikacja z wyidealizowanym Ja. Przejawia się
jako: narcyzm, perfekcjonizm, agresja (skłonność
do poniżania innych, sadyzm).



Rozwiązanie typu od (rezygnacja). Ideałem
staje się wolność. Jest to wolność od siebie-
rezygnacja z samorealizacji, wolność od
otoczenia- wycofanie z aktywności.



Nerwica jest zaburzeniem w stosunkach

człowieka z samym sobą i z innymi

ludźmi. Powstaje ona pod wpływem

warunków środowiska: brak poczucia

bezpieczeństwa, bezradność, izolacja

uczuciowa i zagrożenie, warunki sprzyjające

rozwojowi konfliktów neurotycznych,

nagradzające takie elementy zachowania,

które tworzą elementy wyidealizowanego

obrazu Ja.



Terapia- reorientacja przez samowiedzę,

uświadomienie sobie konfliktów, praca nad

nowym obrazem Ja.

Document Outline