WYZNACZANIE STREF 

WYZNACZANIE STREF 

ZAGROZENIA 

ZAGROZENIA 

WYBUCHEM  

WYBUCHEM  

KOMENDA GŁÓWNA

KOMENDA GŁÓWNA

PAŃSTWOWEJ STRAŻY 

PAŃSTWOWEJ STRAŻY 

POŻARNEJ

POŻARNEJ

BIURO ROZPOZNAWANIA 

BIURO ROZPOZNAWANIA 

ZAGROŻEŃ

ZAGROŻEŃ

 

 

Dyrektywa  94/9/WE

z dnia 23 marca 1994 

roku 

 w sprawie ujednolicenia 

przepisów prawnych 

państw członkowskich, 

dotyczących urządzeń i 

systemów ochronnych 

przeznaczonych do użytku 

w przestrzeniach 

zagrożonych wybuchem

ATEX 100 A

Dyrektywa 1999/92/WE

Z dnia 16 grudnia 1999 r.

W sprawie minimalnych 

wymagań mających na 

celu poprawę stanu 

bezpieczeństwa i ochrony 

zdrowia pracowników 

potencjalnie narażonych 

na ryzyko spowodowane 

atmosferami 

wybuchowymi 

ATEX 137

Rozporządzenie Ministra 

Gospodarki,Pracy Polityki 

Społecznej 

z dnia 28 lipca 2003 r. w 

sprawie

 

zasadniczych wymagań dla 

urządzeń i systemów 

ochronnych przeznaczonych do 

użytku w przestrzeniach 

zagrożonych wybuchem  (Dz. U 

Nr 143, poz.1393)

Rozporządzenie Ministra 

Gospodarki,Pracy Polityki 

Społecznej 

29 maja 2003 w sprawie 

minimalnych wymagań 

dotyczących bezpieczeństwa i 

higieny pracy pracowników 

zatrudnionych na stanowiskach 

pracy, na których może 

wystąpić atmosfera wybuchowa

(Dz. U. Nr 107,poz.1004)

 

 

  

   

   prawdopodobieństwo pojawienia się atmosfer 

wybuchowych oraz ich trwałość,

        prawdopodobieństwo wystąpienia źródła 

zapłonu, uwzględniając wyładowania 
atmosferyczne oraz prawdopodobieństwo 
uaktywnienia tego źródła i możliwość spowodowani 
zapłonu,

        charakter i typ instalacji, stosowane 

substancje, procesy technologiczne i ich możliwe 
wzajemne oddziaływanie,

        skalę przewidywanych skutków

.

(Dyrektywa 
1999/92/WE)

Pracodawca powinien ocenić ryzyko związane z występowaniem 
atmosfery wybuchowej biorąc pod uwagę w szczególności:

 

 

Rozporządzenie Ministra Gospodarki,Pracy i Polityki 

Społecznej z dnia 29 maja 2003 roku

w sprawie  minimalnych wymagań dotyczących 

bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników 

zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może 

wystąpić atmosfera wybuchowa (Dz. U Nr 107, poz.1004)

• obowiązuje od  3 lipca 2003 roku,
• stanowiska eksploatowane  przed 

tym terminem – dostosowane do 
wymagań rozporządzenia  w 
terminie 24 miesięcy od wejścia w 
życie

 

 

Na stanowiskach pracy, na których mogą 

występować atmosfery wybuchowe, 

dokonuje się okresowo, nie rzadziej niż 

raz w roku, oceny ryzyka, a zwłaszcza:

1)prawdopodobieństwa  i  częstotliwości 
występowania atmosfer wybuchowych,

2)  prawdopodobieństwa  występowania 
oraz  uaktywniania  się  źródeł  zapłonu,  w 
tym wyładowań elektrostatycznych,

3) 

identyfikacji 

i 

oceny 

zagrożeń 

wybuchem  stwarzanych  przez  urządzenia 
techniczne  oraz  procesy  pracy,  a  także 
stosowane surowce i półprodukty,

4) Oceny skali niepożądanych skutków

 

 

„

Dokument zabezpieczenia przed 

wybuchem

”

1)

Informacje o identyfikacji atmosfer 

wybuchowych i ocenę ryzyka wystąpienia 

wybuchu,

2)

Informacje o podjętych odpowiednich 

środkach zapobiegających wystąpieniu 

zagrożeń wybuchem, sporządzone w formie 

zestawienia,

3)

Wykaz miejsc pracy zagrożonych wybuchem 

wraz z ich klasyfikacją,

4)

Deklarację, że stanowiska pracy i narzędzia 

pracy, a także urządzenia alarmujące są 

zaprojektowane, używane i konserwowane z 

uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa

 

 

„Dokument zabezpieczenia 

przed wybuchem”

• powinien być sporządzony przed 

dopuszczeniem stanowiska do pracy,

• informacje w nim zawarte powinny być 

przekazane pracownikom,

• powinien być weryfikowany w przypadku 

zmian (zarówno technicznych jak i 
organizacyjnych)

 

 

rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i 

Administracji

 z dnia 16 czerwca  2003 r. 

W sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków 

innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U Nr 

121, poz.1138) 

zagrożeniu wybuchem

 - rozumie się przez to możliwość 

tworzenia przez palne gazy, pary palnych cieczy, pyły lub 

włókna palnych ciał stałych, w różnych warunkach, 

mieszanin z powietrzem, które pod wpływem czynnika 

inicjującego zapłon (iskra, łuk elektryczny lub 

przekroczenie temperatury samozapalenia) wybuchają, 

czyli ulegają gwałtownemu spalaniu    połączonemu ze 

wzrostem ciśnienia

strefie zagrożenia wybuchem

 – rozumie się przez to 

przestrzeń, w której może występować mieszanina 

substancji palnych z powietrzem lub innymi gazami 

utleniającymi, o stężeniu zawartym między dolną i górną 

granicą wybuchowości,

 

 

 

rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i 

Administracji z dnia 16 czerwca  2003 r. W sprawie 

ochrony przeciwpożarowej budynków innych 

obiektów budowlanych i terenów (Dz. U Nr 121, 

poz.1138)

       

W  obiektach  i  na  terenach  przyległych,  gdzie  prowadzone  są  procesy 

technologiczne  z  użyciem  materiałów  mogących  wytworzyć  mieszaniny 

wybuchowe, 

powinna 

być 

dokonana  ocena  zagrożenia 

wybuchem 

pomieszczeń 

i 

przestrzeni 

zewnętrznych

.

Ocena zagrożenia wybuchem obejmuje:

wskazanie 

pomieszczeń 

zagrożonych 

wybuchem

, 

wyznaczenie 

w 

pomieszczeniach 

i przestrzeniach 

 

 

 

 

zewnętrznych 

odpowiednich stref zagrożenia wybuchem

 

 

 

Pomieszczenia zagrożone wybuchem

Przyrost ciśnienia spowodowany 
wybuchem palnych gazów par lub pyłów 
 

>5 kPa

 

( obliczenia wg. Załącznika  do 

rozporządzenia MSWiA z 16.06.2003 r.)

Konsekwencje:

                        - wydzielenie pożarowe i konstrukcyjne 
pomieszczeń,

                        - zmniejszenie dopuszczalnych powierzchni 
stref pożarowych,

                        - zwiększenie odległości pomiędzy obiektami z 
takimi

                             pomieszczeniami,

                       - zabezpieczenia przed skutkami wybuchu 
(lekkie dachy, bądź

                             powierzchnie  wydmuchowe),

                        - odpowiedni wystój wnętrz

 

 

Strefy zagrożenia 

wybuchem

strefa zagrożenia wybuchem

 – rozumie się przez to przestrzeń, w której 

może  występować  mieszanina  substancji  palnych  z  powietrzem  lub  innymi  gazami 
utleniającymi, o stężeniu zawartym między dolną i górną granicą wybuchowości,

STREFA 

ZAGROŻENIA 

WYBUCHEM

 KSZTAŁT  i  
WYMIARY

KLASYFIKACJ
A

 

 

Przyrost ciśnienia w pomieszczeniu -

P

 

dla substancji jednorodnych 

(cząsteczki C,H,O,N,Cl, Br, J)

                  

  

                

  

P

= 

m 

max

 x P 

max 

x  

W

V x C 

st

  x 

m

max

 – maks.masa substancji, jak może się wydzielić w 

pomieszczeniu [kg]

P

max

 – maks. Przyrost ciśnienia mieszaniny 

stechiometrycznej

W – współczynnik przebiegu reakcji (0,17 – palne gazy; 0,1 – 
palne pary

V- objętość przestrzeni powietrznej pomieszczenia

C

st

 – stężenie objętościowe stechiometryczne palnych gazów 

i par

                1

C

st

=

          1 + 
4,85 x 

=n

c

+(n

H

-n

Cl

/4) – 

n

O

/2

 

 

PN-EN 1127-1: 2001 „Atmosfery 

wybuchowe. Zapobieganie wybuchowi i 

ochrona przed wybuchem. Pojęcia 

podstawowe i metodologia

Klasyfikacja stref dla palnych gazów i par cieczy

Strefa  0

  –  przestrzeń,  w  której  atmosfera  wybuchowa  zawierająca 

mieszaninę  substancji  palnych  ,  w  postaci  gazu,  pary  i  mgły  z 

powietrzem  występuje  stale  ,  w  długim  czasie  lub  często  (wewnątrz 

rurociągów, aparatów, zbiorników it.)

Strefa  1

  –  przestrzeń,  której  atmosfera  wybuchowa  zawierająca 

mieszaninę  substancji  palnych  w  postaci  gazu,  pary  i  mgły  z 

powietrzem  może  wystąpić  w  normalnych  warunkach  pracy  (  w 

trakcie normalnego działania),

Strefa  2

  –  przestrzeń  w  której  atmosfera  wybuchowa  zawierająca 

mieszaninę  substancji  palnych  ,  w  postaci  gazu,  pary  i  mgły  z 

powietrzem  nie  występuje  w  trakcie  normalnego  działania,  a  w 

przypadku wystąpienia trwa przez krótki okres czasu

 

 

PN-EN 1127-1: 2001 „Atmosfery 

wybuchowe. Zapobieganie wybuchowi i 

ochrona przed wybuchem. Pojęcia 

podstawowe i metodologia

Klasyfikacja stref dla palnych pyłów i włókien

Strefa 20

 – przestrzeń , w której atmosfera wybuchowa w 

postaci  obłoku  palnego  pyłu  występuje  stale,  w  długim 
czasie lub często.

Strefa  21

  –przestrzeń,  w  której  atmosfera  wybuchowa  w 

postaci  obłoku  palnego  pyłu  może  czasami  wystąpić  w 
trakcie normalnego działania.

Strefa 22

- przestrzeń, w której atmosfera wybuchowa w 

postaci obłoku palnego pyły w powietrzu nie występuje w 
trakcie normalnego działania, a w przypadku  wystąpienia 
trwa przez krótki czas 

 

 

Wielkość stref zagrożenia wybuchem jest 

uzależniona od wielu elementów, w tym :

     charakteru źródła emisji,
     wentylacji,
         wielkości  (wydajności  )  źródła 

wydzielania,
     stężenia substancji palnej w mieszaninie,
     geometrii źródła wydzielania
   gęstości    względnej    gazu  lub  pary  w 

stosunku do
      powietrza,
dolnej 

granicy 

wybuchowości, 

charakterystyki  fizykochemicznej  substancji 

palnej (prężności par, ciepła parowania ). 

 

 

 

PN-EN 60079-10:2002

 Urządzenia 

elektryczne w przestrzeniach zagrożonych 

wybuchem. Klasyfikacja przestrzeni 

zagrożonych wybuchem. 

 

        Wyróżnia  się  trzy  stopnie  emisji, 

uszeregowane 

według 

malejącego 

prawdopodobieństwa 

występowania 

gazowej atmosfery wybuchowej:

        emisja ciągła,
        emisja pierwotna,
        emisja wtórna,.

PN-EN- 60079-10:2003  (U) – norma uznaniowa

 

 

PN-EN 60079-10:2002

 Urządzenia 

elektryczne w przestrzeniach zagrożonych 

wybuchem. Klasyfikacja przestrzeni 

zagrożonych wybuchem. 

 

Źródło emisji może być zaliczone do jednego ze stopni emisji, lub być 

kombinacją  więcej  niż  jednego  z  nich.  Stopnie  emisji  można 
zgodnie z zdefiniować następująco:

 

źródło  emisji  ciągłej

-  emisja,  która  występuje  ciągle,  lub 

spodziewanej w długim okresie,

   

źródło    emisji  pierwotnej

-

  emisja,  której  występowania 

podczas normalnej pracy można spodziewać się czasowo,

 

źródło  emisji  wtórnej

  -  emisja,  której  występowania  w 

warunkach  normalnej  pracy  nie  można  spodziewać  się,  a  jeżeli 
pojawi  się  ona  rzeczywiście,  to  może  tak  się  stać  tylko  rzadko  i 
tylko na krótki okres,

Przy czym, za pracę normalną możemy uważać sytuację, 

podczas której urządzenie pracuje w zakresie swoich 
parametrów znamionowych 

 

 

Źródła emisji – klasyfikacja otworów

Typ A

 – 

otwory nie spełniające charakterystyk dla typów B, C i D

                  - otwarte przejścia, kanały, przepusty ścienne i 
sufitowe,

                  - wyrzutnie i wyloty instalacji wentylacyjnych, otwory 
typu B, C i D otwarte

                     często lub w długich  okresach,

Typ B

 – otwory normalnie zamknięte ( np. Zamknięcia automatyczne) i 

otwierane rzadko, które

                   są ponadto dokładnie dopasowane,

Typ C

 – otwory normalnie zamknięte i otwierane rzadko (zgodnie z 

otworem typu B), które są

                   ponadto      dokładnie dopasowane i uszczelnione (np.. 
Uszczelką wzdłuż całego obwodu:

                    lub dwa otwory      typu B połączone szeregowo, mające 
niezależne automatyczne

                    urządzenia zamykające,

Typ D

 –otwory normalnie zamknięte i zgodne z typem C, które mogą być 

otwarte tylko przy

                   pomocy     specjalnych środków lub awaryjnie

 

 

Wpływ otworów na stopień 

emisji

Strefa  wokół 

otworu

Typ otworu

Stopień 
emisji 
otworu jako 
źródła emisji

                  0
                  

                 A
                 B
                 C
                 D

ciągła
ciągła*/ pierwotna,
wtórna
bez emisji

           

1

          

   

          

A

                 B
                 C
                 D

pierwotna
pierwotna* /wtórna
wtórna */bez emisji
bez emisji

            

2

                 A
                 B
                 C
                 D

wtórna
wtórna*/bez emisji
bez emisji
bez emisji

 

 

Podział palnych par i gazów z uwagi na gęstość 
względną

Gęstość 

względna

      

d

p

Określenie

Przykłady

d

p 

< 0,8

Gazy i pary  

unoszące się

Wodór,metan,a

mo-niak, gaz 

miejski

0,8<d

p

<1,

1

Gazy i pary 

rozchodzące 

się we 

wszystkich 

kierunkach

Acetylen,tlene

k węgla,, etan, 

etylen,cjanowo

dór

d

p

<1,1

Gazy i pary 

zalegające 

(pełzające

)

węglowodory

 

 

PN-EN 60079-10:2002

 Urządzenia 

elektryczne w przestrzeniach zagrożonych 

wybuchem. Klasyfikacja przestrzeni 

zagrożonych wybuchem. 

 

 
  zmniejszenie  zasięgu  stref,
 skrócenie  czasu zalegania  

atmosfery      wybuchowej,

 zapobieżenie tworzeniu się 

atmosfery   wybuchowej.

Wentylacja

 

 

Wentylacja

wentylacja wysoka

 

(VH)-

 

bardzo szybko obniża stężenie 

substancji  wokół źródła wydzielania poniżej dolanej granicy 
wybuchowości. Wymiary strefy zagrożenia wybuchem są bardzo 
małe lub pomijalne,

wentylacja  średnia  (VM)

  - 

wentylacja,  która  w  stałych 

warunkach  wydzielania  substancji  może  obniżyć    jej  stężenie 
poniżej  DGW  poza  strefą  zagrożenia  wybuchem  i  kiedy 
występowanie  mieszaniny  wybuchowej  nie  trwa  zbyt  długo  po 
zakończeniu emisji,

wentylacja  niska  (VL)

    - 

wentylacja,  która  nie  jest  w  stanie

   

kontrolować 

stężenia  w  czasie  wydzielania  się  substancji 

niebezpiecznej  i/lub  nie  jest  w  stanie  skutecznie  zapobiegać 
występowaniu mieszaniny wybuchowej po zakończeniu emisji

Stopnie wentylacji

 

 

Wentylacja

Dyspozycyjność 

wentylacji

dobra

 - 

wentylacja jest zapewniona i działa  w 

sposób ciągły,

dość dobra 

- 

działa w normalnych warunkach 

pracy, dopuszczalne są krótkie  przerwy w 
działaniu wentylacji 

słaba   -  

wentylacja nie spełnia kryteriów dla 

wentylacji dobrej i średniej, wymagane jest aby 
przerwy w pracy nie trwały zbyt długo.

Uwaga

!

Jeżeli wentylacja nie spełnia warunków 

nawet wentylacji słabej, nie może być uwzględniona 
 przy ocenie zagrożenia wybuchem

 

 

Wpływ wentylacji na rodzaj strefy

Wentylacja

Stopień

W y s o k i

Średni

N is k i

D y s p o z y c y jn o

ść

S to p ie

ń

e m is ji

D o b ra

D o

ść dobra

S

łaba

D o b ra

D o

ść dobra

S

łaba

Dobra, dość dobra

lub słaba

C i

ągły

(strefa Z0 NE)

niezagrożona

1

(strefaZ 0 NE)

strefa Z 2 

1

(strefaZ 0 NE)

strefa Z1 

1

Strefa Z0

strefaZ 0 + strefa

Z2

strefaZ 0 + strefa

Z1

strefa Z0

P ie rw o tn y (s tre fa  Z 1  N E )

n ie z a g ro

żona

1

(strefa Z1 NE)

strefaZ 2 

1

(strefa Z1 NE)

strefa Z2 

1

Strefa Z1

strefa Z1 +

strefaZ2

strefa Z1 + ztrefa

Z2

strefa Z1 lub

strefa Z0 

3

W tó rn y  

2

(strefa Z2 NE)

niezagrożona

1

(s tre fa  Z 2  N E )

n ie z a g ro

żona

1

Strefa Z2

Strefa Z2

StrefaZ2

Strefa Z2

S tre fa  Z 1  a  n a  w e t

s tr e fa  Z 0

3

1

 Strefa 0 NE, 1 NE lub 2 NE oznacza teoretyczną strefę, która w warunkach   normalnych ma pomijamy zasięg;

2   

 Strefa 2  przestrzeni wywołanej emisją wtórną może się rozszerzyć po przypisaniu jej stopnia emisji  pierwotnej  lub

ciągłej; w tym przypadku należy przyjąć większa odległość;

3

 Strefa będzie strefą 0, jeżeli wentylacja jest tak słaba a wypływ jest taki, ze w praktyce atmosfera wybuchowa istnieje niemal ciągle (tj.

zbliżając się do warunków "braku wentylacji").

U W A G A  - " + o z n a c z a  " o to c z o n a  p rz e z " .

 

 

Wentylacja - obliczenia

Oszacowanie hipotetycznej objętości  V 

z

Teoretyczne minimalne wentylacyjne natężenie przepływu wymagane do rozcieńczenia 
określonej  emisji  gazu  lub  pary  palnej  cieczy,  do  pożądanego  stężenia  -  poniżej  dolnej 
granicy wybuchowości może być obliczone za pomocą wzoru :
                 
                           (dG /dt)

max                             

T

( dV / dt ) 

min

 = ------------------    x     ------

                           k  x  DGW                 293
w którym:
(dV/dt)

min

          -  minimalne objętościowe natężenie przepływu świeżego powietrza   

(objętość/czas w  m3/s); (dG/dt)

max 

-maksymalna wydajność emisji ze źródła (masa/czas 

w 

kg/s);

DGW 

-dolna 

granica 

wybuchowości 

(masa/objętość 

w 

kg/m3);

k                      - współczynnik bezpieczeństwa stosowany do DGW; 
                         typowo:
                         k = 0,25 (ciągły i pierwotny stopień emisji);
                         k = 0,5   (wtórny stopień emisji);
T

           -temperatura otoczenia (K);

 

 

Wentylacja - obliczenia

         

dla mieszania jednorodnego:

           (dV/dt) 

min

V

z

 =  --------------

               C
w którym:
C -liczba wymian  powietrza w jednostce czasu (s

-1

);

      

dla mieszania rzeczywistego

 :

     

f x (dV/dt)

min

V

z

 = ------------------

                 C

w którym:

f

  -  współczynnik  jakości  określający  sprawność  wentylacji  w  zależności  od  jej 

skuteczności  rozcieńczania  atmosfery  wybuchowej,  przy  czym  f  jest  zawarte  w 
granicach  od 

f  =  l

  (sytuacja  idealna)  do  typowo 

f  =  5

  (utrudniony  przepływ 

powietrza).

 

 

Wentylacja - obliczenia

Czas  (t)  po,  którym  średnie  stężenie  spada  po  zatrzymaniu  emisji  od  wartości 
początkowej X

0

 do k-krotnej wartości DGW może być oszacowany  wg :

                           

-f             DGW x k

           t = -------- ln    -------------
                     C                  X

0

gdzie:

Xo

  -      początkowe  stężenie  materiału  palnego  mierzone  w  tych  samych 

jednostkach co DGW tj. w
          % obj. lub w kg/m3. 

C

  -   liczba wymian powietrza w jednostce czasu;

                    

 t  

-   czas w tych samych jednostkach czasu co C tj. 

                   

  f 

-    współczynnik jakości uwzględniający niedoskonale mieszanie, 

                    

 k 

 -   współczynnik bezpieczeństwa odniesiony do DGW, 

 

 

    

Parametry mające wpływ na 

wymiary 

stref zagrożenia wybuchem

PN-EN 60079-10:2002

• geometria  źródła  emisji

-

  zależy  ona  od 

charakterystyk  fizycznych  źródła    emisji,  np. 
otwartej  powierzchni,  przeciekającego  kołnierza, 
itp. 

     

prędkość emisji

-

 dla danego źródła emisji, wydajność 

emisji  rośnie  z  jej  prędkością.  W  przypadku  produktu 
zamkniętego wewnątrz urządzenia technologicznego, prędkość 
emisji  zależy  od  ciśnienia  procesu  i  geometrii  źródła  emisji. 
Rozmiary  chmury  gazu  lub  cieczy  palnej  są  określone  przez 
wydajność emisji pary i stopnia dyspersji.

 

 

     

Parametry mające wpływ na wymiary 

stref zagrożenia wybuchem

PN-EN 60079-10:2002

•        

stężenie

 

- 

stężeniem  par

 

wzrasta

 

ze  wzrostem

 

wydajności  emisji  źródła  gazów  palnych  lub  par    w 

emitowanej . mieszaninie.



 

 lotność cieczy palnej

 -

  

jest ona głównie funkcją 

prężności  pary  i  ciepła  parowania.  Jeżeli  prężność  par 

nie  jest  znana,  można  użyć  jako  wskazówki- 

temperatury wrzenia i temperatury zapłonu.

  

temperatura  cieczy

  -

 

prężność  pary  wzrasta  z 

temperaturą,  zwiększając  wydajność  emisji  zależną  od 

parowania.

 

 

Parametry charakteryzujące zagrożenie 

od mieszaniny palnej

Właściwości palne

 :  

                               - temperatura zapłonu,

                               - granice wybuchowości (DGW, GGW),

                               - graniczne stężenie tlenu  (GST)

                         

Właściwości dotyczące zapłonu:

                            - minimalna energia zapłonu,

                            - minimalna energia samozapłonu,

                            - minimalna temperatura samozapłonu 
warstwy pyłu

Właściwości dotyczące wybuchu:

                      -maksymalne ciśnienie wybuchu,

                      - maksymalna szybkość przyrostu ciśnienia,

                     - maksymalna eksperymentalna 

 

 

Pyły

Klasa

wybuchowości

P

Charakterystyka

pyłu

współczynnik K

MPa  m/s

Przykłady

0

niewybuchowy

0

1

słabo wybuchowy

0-20

pyły węgla,

tworzyw

sztucznych, art.

spożywczych

2

silnie wybuchowy

20-30

pyły pigmentów

organicznych

3

bardzo silnie

wybuchowy

>30

pył aluminium

    K= (dp/dt )

max 

 x V

1/3

Klasyfikacja pyłów

 

 

Dokumentacja - PN EN 20281-3:2002

Dokument klasyfikacyjny przestrzeni:

•plany  i  rzuty,  pokazujące  zasięg  oraz     
klasyfikację  stref,  zasięg  warstw  pyłów 
osiadłych, 

temperatury 

zapalenia, 

maksymalne 

temperatury 

zapalenia 

dobranego wyposażenia,]

•lokalizacja źródeł uwalniania pyłów,
•informacje o systemie utrzymania porządku 
i innych środkach zapobiegawczych,

•metodach  serwisowania  oraz  rewizjach 
klasyfikacji  obszarów  (  także  w  przypadku 
zmian procesowych i materiałowych)

 

 

Pyły - procedura klasyfikacji

PN EN 50281-3:2002

IEC 61241-3 „Urządzenia elektryczne 

stosowane w obecności pyłów palnych. 

Klasyfikacja przestrzeni w których 

występują lub mogą występować pyły 

palne”

• określenie właściwości pyłu,
•określenie miejsc występowania pyłu 
wewnątrz instalacji i urządzeń 
technologicznych oraz potencjalnych 
źródeł emisji,

•oszacowanie  prawdopodobieństwa 
wystąpienia emisji z tych źródeł,

•określenie możliwości tworzenia się 
warstw pyłu osiadłego

 

 

Pyły - stopnie emisji

ciągły

 

-  emisja  pyłu  występuje  stale  lub  można  jej 

oczekiwać  przez  długi  okres  lub  krótkie  okresy 
występujące często,

pierwotny  (podstawowy)

  -  emisja  pyłu  może 

być  oczekiwana  okresowo  lub  okazjonalnie  w 
normalnych warunkach pracy,

wtórny  (drugorzędny)

  -

  emisja  nie  jest 

oczekiwana  podczas  normalnych  warunków  pracy,  a 
jeżeli wystąpi, to jedynie rzadko i przez krótki czas 

 

 

Pyły - źródła

- ciągłe

 -

wewnątrz wyposażenia 

procesowego:silosy,mieszarki i młyny,sortowniki, 
cyklony, instalacje transportowe pneumatyczne, 
przenośniki kubełkowe, w których pył znajduje się, 
jest doprowadzany lub przetwarzany,

- 

pierwotne (podstawowe)

 - 

wewnątrz 

niektórych urządzeń wyciągowych,, bliskie 
otoczenie miejsc napełniania worków, opakowań 
jednostkowych,

-

wtórne

 -

otwory, włazy, które muszą być otwierane 

okresowo i tylko przez krótki okres czasu, 
pomieszczenia przerobu pyłów, w których występują 
złoża pyłu.

 

 

PN-EN 50281-3:2003

Wyposażenie do stosowania w obecności pyłów 

palnych-Część 3:

klasyfikacja obszarów niebezpiecznych

Obecność palnego 

pyłu

klasyfikacja strefy

stała obecność

20

pierwszy stopień

21

drugi stopień

22

Klasyfikacja stref w zależności od obecności 
palnych  pyłów

 

 

Pyły osiadłe

warstwa pyłu o kontrolowanej

grubości

Stopień emisji źródła

chmury

pyłu

często rozpylona rzadko rozpylona

ciągłe,

20

21

22

pierwotne (podstawowe)

21

21

22

wtórne ( drugorzędne)

22

21

22

 

 

Pyły - przykłady klasyfikacji

Strefa 20

:

-zasobniki, kosze samowyładowcze, silosy,

-cyklony, filtry,

-systemy transportowe pyłu,

-mieszarki, młyny, suszarki, urządzenia workujące,

-na zewnątrz urządzeń i instalacji, w obszarze pyłów osiadłych o 
niekontrolowanej grubości.

Strefa 21

-przestrzenie na zewnątrz wyposażenia technologicznego i w 
okolicach otworów, włazów,pokryw, które są często otwierane,

-przestrzenie na zewnątrz wyposażenia technologicznego w 
pobliżu miejsc napełniania i opróżniania podajników taśmowych, 
stanowisk wyładowczych samochodów, gdzie nie zastosowano 
środków zapobiegających tworzeniu się mieszaniny wybuchowej

 

 

Pyły - przykłady klasyfikacji

Strefa 21

-przestrzenie  na  zewnątrz  wyposażenia  technologicznego,  w 
których  gromadzi  się  pył  palny,  i  gdzie  z  uwagi  na  parametry   
procesu  technologicznego  jest  prawdopodobne,  że  warstwa  pyłu 
osiadłego może zostać wzburzona,

- przestrzenie wokół wylotów z cyklonów lub filtrów(workowych). 
Z uwagi na bardzo małą średnicę ziaren pyłu, mogą wystąpić jego 
złogi w pobliżu wylotów z wentylacji wyciągowych.

strefa 22

-wyloty odpowietrzania filtrów workowych,

-urządzenia bezpieczeństwa,

-przestrzenie  sklasyfikowane  jako  21,  gdy  zastosowano  środki 
zapobiegające 

powstawaniu 

mieszanin 

wybuchowych 

( np..wentylacji odciągowej),

-połączenia  elastyczne  które  mogą  być  uszkodzone,  miejsca  w 
pobliżu  instalacji,  które  muszą  być  czasami  otwarte,  miejsc  w 
których mogą powstać nieszczelnośi

 

 

• dystrybucja listy kwalifikacyjnej
• przyczyny  podjęcia  decyzji  o  klasyfikacji  i 

zasięgu  stref  i  zasięgu  warstw  palnych 
pyłów

Dokumentacja - PN EN 20281-3:2002

Strefa 
20
Strefa 
21

Strefa 22

 

 

Nie obowiązujące już

 

rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 

3 listopada 1992 roku w sprawie bezpieczeństwa 

pożarowego budynków innych obiektów budowlanych 

i terenów 

(Dz. U Nr 92, poz.460 oraz Nr 102 z 1995 r. poz.507)

Wymiary  stref  zagrożenia  wybuchem  (zasięgi  stref)  należy 

ustalać zgodnie z przepisami prawa, w tym 

   obowiązującymi  warunkami  techniczno  budowlanymi 

(jako podstawowe źródło) i  Polskimi Normami,

    zasadami  wiedzy  technicznej,  z  wykorzystaniem 

aktualnego  stanu      wiedzy      światowej  dotyczącej  tego 

zagadnienia,

   pomiarów  i  badań  modelowych  przeprowadzonych  w 

rozpatrywanych warunkach,

      rozwiązań przyjętych w analogicznych warunkach.

 

 

Krajowe przepisy zawierające wymiary i klasyfikację 

stref zagrożenia wybuchem

             

rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  z  dnia  20  września 

2000r  w  sprawie  warunków  technicznych  jakim  powinny 

odpowiadać  bazy  i  stacje  paliw  płynnych  oraz  rurociągi 

dalekosiężne  do  transportu  ropy  naftowej  i  produktów 

naftowych  oraz  ich  usytuowanie  (  Dz.  U.  Nr  98,  poz.1067, 

zmiana w Dz. U Nr 1 z 2003 r, poz.7),

 
              rozporządzenie  Ministra  Rolnictwa  i  Gospodarki 

Żywnościowej  z  dnia  7  października  1997  roku  w  sprawie 

warunków  technicznych  jakim  powinny  odpowiadać  budynki 

rolnicze i ich usytuowanie,

 
            Norma  Międzynarodowa  IEC  79-10  1995-12:Urządzenia 

elektryczne  w  przestrzeniach    zagrożonych  wybuchem. 
Klasyfikacja  przestrzeni  zagrożenia  wybuchem  - 

PN-EN 

60079-10:2002. 

 
      ZN-G-8101.1998. PNiG.  Zakładowa Norma.  Sieci gazowe.  

Strefy zagrożenia wybuchem 

 

 

 rozporządzenie Ministra Spraw 

Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 

czerwca  2003 r. W sprawie ochrony 

przeciwpożarowej budynków innych 

obiektów budowlanych i terenów (Dz. U Nr 

121, poz.1138) 

określa, że

Za dokonanie oceny zagrożenia wybuchem, 

w tym za wyznaczenie stref zagrożenia 

wybuchem odpowiedzialny jest projektant 

(na etapie projektu budowlanego), inwestor 

bądź użytkownik decydujący o procesie 

technologicznym

 

 

.Arkusze danych klasyfikacji przestrzeni zagrożonych 

Cześć 1: Wykaz i charakterystyki materiałów łatwopalnych 

 

instalacja : 

 

Odniesienie do 

rysunku: plan 

 

1 

 

2 

 

3 

 

4 

 

5 

 

6 

 

7 

 

8 

 

9 

 

10 

 

11 

 

12 

 

 

 

Materiał palny 

 

 

 

DGW 

 

Lotność" 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr 

 

N a z w a  

 

Skład 

 

Temperatur

a zapłonu 

•C 

 

k g /m

5

 

 

% obj. 

 

P ręż n o ść 

pary  

2 0 'C  k P a 

 

T em p e ra tu r

a  w rz en ia  

•c 

 

G ęsto ść  w z g lę d n a  

g a z u  lu b  p a ry  w  

sto su n k u  d o  

p o w ie trz a "  

 

T e m p era tu ra  

sa m o z ap lo n u  

•c 

 

G ru p a  i k la sa  

tem p eratu ro w a

3 1

 

 

Uwagi i inne 

odpowiednie 

informacje 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"     Normalnie, ciśnienie par jest dane, lecz w razie braku można używać temperatury wrzenia 

 

 

 

 

 

Klasyfikacja stref 

wyznaczonych przed 25.07.2003

• Strefa 

Z0

 – strefa 

0

• Strefa 

Z1 

– strefa 

1

• Strefa 

Z2

 – strefa 

2

• Strefa 

Z11

- strefa 

21

 lub 

22

 w 

zależności od prawdopodobieństwa 
wystąpienia mieszani-

    -ny wybuchowej

 

 

                                           

K la s y fi k a c ja   p r z e s tr z e n i  z a g r o ż o n y c h

c i ą g ły

p i e r w o tn y

w tó r n y

o k r e ś l e n i e   k a ż d e g o   s to p n i a   e m i s j i

n i e

c z y   ź r ó d ła   m o g ą   b y ć   u s u n i ę te

c z y   s ą   ź r ó d ła   e m i s j i

ta k

c z y   z a w i e r a   m a te r i a ły  p a l n e   m o g ą c e

s tw o r z y ć   s tr e f y   z a g r o ż e n i a   w y b u c h e m   (i l o ś ć )

i n s ta l a c j a

u r z ą d z e n i e

p o j e m n i k

Przestrzeń 

niezagrożon

a

Ni
e

Ni
e

Ta
k

 

 

                             E m is ja  c ią g ła

d o b r a

s tr e fa   0   N E

+ n i e z a g r o ż .

z a s i ę g    s tr e f

s tr e fa  0   N E

+ s tr e f a  1

s tr e fa   0   n e

+ s tr e fa  2

o k r e ś le n ie   r o d z a ju   s t r e fy

d o ś ć   d o b r a

s ła b a

0 k r e ś le n ie

d y s p o z y c y jn o ś c

w e n t y la c ji

w y s o k a

c z y   je s t   m o ż liw a

z m ia n a   s t o p n ia

w e n t y la c ji

ś r e d n ia

z a s ię g   s t r e fy

s tr e fa   0

o k r e ś le n ie   r o d z a ju   s tr e fy

o k r e ś le n ie   d y s p o z y c y jn o ś c i

w e n t y la c ji

n ie

c z y   je s t   m o ż liw a

z m ia n a   s t o p n ia

w e n t y la c ji

n is k a

o k r e ś le n ie   s t o p n ia   w e n t y la c ji

p a r a m e tr y   e m i s j i  :

c z a s ,  p r ę d k o ś ć ,

w y d a j n o ś ć

r o d z a j   e m i s j i

n i e

c z y   m o ż e   b y ć   z m i e n i o n a

n a  e m i s j ę   p i e r w o tn ą

E m i s j a   c i ą g ła

 

 

Cześć II: Wykaz źródeł emisji 

 

Instalacja :                                                                         Obszar                                       

:

 

 

Odniesienie do 

rysunku: plan 

 

1 

 

2 

 

3 

 

4 

 

5 

 

6 

 

7 

 

8 

 

9 

 

10 

 

11 

 

12 

 

13 

 

 

 

Źródło emisji 

 

 

 

Materiał palny 

 

Wentylacja 

 

Przestrzeń zagrożona 

 

 

 

Lp. 

 

Opis 

 

Usytuowanie 

 

Stopień 

emisji 

1

 

 

Odnie-

sienie 

2

 

 

T e m p e ra tu ra  i 

c iś n ie n ie  p ra c y  
•C              k P a  

 

Stan

3

 

 

R o-

dzaj

4  

 

Stopie

ń 

 

 

D y spo zy -

cyjn ość 

 

R o d z a j 

s tre fy  0 -

1 - 2  

 

Zasięg strefy m    

p o z io m y               
p io n o w y  

 

O d n ie-

sie n ie  

 

U w a g i i in n e  

o d p o w ie d n ie  

in fo rm a c je  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1  

C - ciągły; P - pierwotny, S - wtórny, 

 

 

 

2  

G - gaz; L - ciecz; LG - ciekły gaz; S - ciało stale; 

 

3 

N - naturalna; A - mechaniczna; 

 

 

 

 

 

 

Przykład 1

 

 

 

1,5m  

   
3 m 

Z 1 

    1m 

 
 
 
              Z2 

 
 
 
             Z1 

Z1 

                         

 ZBIORNIK Z  DACHEM  PŁYWAJĄCYM  W OBWAŁOWANIU  (RYS. Nr 3) 

 

                          ( przeznaczony do magazynowania cieczy I  i  II klasy niebezpieczeństwa pożarowego) 

  

                   wg. TRbF 110 

Zbiornik  60m, h= 16m, V= 45000m

3

 

przeznaczony do magazynowania cieczy  
o temperaturze zapłonu <0°C. 

0,8m 

 
 
 
            

A

 

 

 

Przykład 2

 

 
 

1,5m  

Z 1 

 
 
 
              Z2 

 
 
 
             Z1 

                         

 ZBIORNIK Z  DACHEM  PŁYWAJĄCYM  W OBWAłOWANIU (RYS Nr. 1) 

 

                          ( przeznaczony do magazynowania cieczy I  i  II klasy niebezpieczeństwa pożarowego) 

  

wg. przepisów krajowych 

Z2 

  1,5m 

 

 

Strefa 

1

Strefa 

1

Strefa 

1

Strefa 

1

 

 

Dziękuj
ę za 
uwagę