RYNEK I CENY

Alicja Borowczak
Karolina Ciszak
Weronika Kielaszewska

1

3

.0

5

.2

1

1

ZAGADNIENIA



1.Rynek



- miejsce na którym spotyka się popyt z podażą 



-ogół warunków ekonomicznych, w których dochodzi do 
zawierania transakcji kupna-sprzedaży między 
sprzedawcami oferującymi towary a nabywcami.

1

3

.0

5

.2

1

2

ISTOTA RYNKU



We współczesnym świecie rynek może występować 

w wielu formach. Najstarszą formą rynku jest plac 

targowy (hala targowa), gdzie spotykają się 

kupujący i sprzedający w celu dokonania 

transakcji. Transakcje takie odbywają się w sposób 

niezmienny od wieków. Obecnie nowoczesna 

technika gromadzenia i przetwarzania informacji 

sprawia, że w wielu przypadkach podmioty 

transakcji nie musza się spotykać bezpośrednio. W 

wielu państwach o wysokim poziomie rozwoju 

gospodarczego konsumenci nie musza 

bezpośrednio dokonywać zakupów w sklepach, 

gdyż mogą złożyć zamówienie przez Internet i 

otrzymać dostawę towarów prosto do domu.

1

3

.0

5

.2

1

3

CECHY RUNKU



Dobrowolność



Konkurencje



Statyczność



Dynamiczność



Odpłatność



„rynek się nie lituje”



„rynek się cieszy”

1

3

.0

5

.2

1

4

FUNKCJE RYNKU



A) równoważy popyt z podażą



B) selekcjonuje podmioty gospodarcze



C) rozmieszcza czynniki wytwórcze

1

3

.0

5

.2

1

5

PODZIAŁ RYNKÓW



Zasięg działania:



Rynek:



Lokalny, regionalny, 
krajowy, zagraniczny, 
międzynarodowy, światowy



Przedmiot wymiany:



Rynek:



Dóbr i usług, pracy, 
kapitałowo pieniężny



Szczebel obrotu 
towarowego:



Rynek: hurtowy, detaliczny



Zróżnicowanie rynku:



Rynek: sprzedawcy 
(producenta), nabywcy

13.05.21

6

TOWARY

Produkt pracy Ludzkiej przeznaczony do sprzedaży. 

Zaspokaja potrzeby konsumenta i jest powodem jego 

satysfakcji. 



Artykuły, dobra materialne przeznaczone na sprzedaż, 

wszystko, co może być przedmiotem obrotu na giełdach, 

    np. towary masowe, obligacje, waluty, instrumenty 

finansowe, a nawet indeksy giełdowe. W tym szerokim 

    znaczeniu słowo  towar” używane jest rzadko. 



    

Możemy wyróżnić towary  np.: niebezpieczne, akcyzo

we, 

    handlowe, strategiczne, paczkowane



Producent musi zachęcić konsumenta do kupna produktu 

(towaru) poprzez markę, opakowanie, oraz dodatkowe 

cechy które sprawią, że zyska on na atrakcyjności np. 

będzie przyjazny dla środowiska.

1

3

.0

5

.2

1

7

USŁUGI



Usługi- czynności zaspokajające potrzeby ludzkie, których 
cechą charakterystyczna jest m.in. To ze nie dają się 
gromadzić, są nie przenośne i nie są przedmiotami 
materialnymi np. usługi szewskie (materialne), usługi 
medyczne (niematerialne).



Usługi dla konsumentów



Materialne (np. handel, usługi osobiste, działalność 
komunalna)



Niematerialne ( np. edukacja, ochrona zdrowia)



Usługi dla producentów 

(np. transport, obsługa 

nieruchomości, wynajem maszyn i sprzętu, prowadzenie prac 
badawczo-rozwojowych



Usługi ogólnospołeczne 

(np. administracja publiczna, 

działalność organizacyjno-członkowska, organizacje narodowe)

1

3

.0

5

.2

1

8

PODAŻ



Podaż

- 

Ilość dóbr oferowana, przez producentów 

przeznaczonych do sprzedaży  po danej cenie.



Prawo podaży- 

jedno z najważniejszych praw 

ekonomicznych, mówi, że wielkość podaży danego produktu 
jest wprost proporcjonalna do jego ceny. Inaczej mówiąc, im 
wyższa cena jakiegoś dobra, tym większa oferta sprzedaży

.

            Krzywa podaż

    W punkcie A cena produktu 
    wynosi P

A

 a ilość oferowanego 

    produktu Q

A

. Jeśli cena

    jest niższa (tak jak w punkcie B), 
    to zazwyczaj producenci chcą
    dostarczyć na rynek mniej 
    jednostek produktu.

1

3

.0

5

.2

1

9

POPYT



Popyt

 –

 funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji 

pomiędzy ceną dobrą, a ilością jaką konsumenci chcą i mogą 
nabyć w określonym czasie , przy niezmienności sytuacji 
rynkowej

            Krzywa popytu

    W punkcie A cena produktu 
    wynosi P

A

 a zapotrzebowanie 

    na produkt Q

A

. Jeśli cena 

    jest niższa (tak jak w punkcie B),  
    zazwyczaj konsumenci chcą
    nabyć więcej jednostek produktu.

1

3

.0

5

.2

1

10

Rodzaje Popytu



Popyt Efektywny - chęć nabycia towaru poparta jest 
posiadaniem odpowiedniego ekwiwalentu.



Popyt Potencjalny- oznacza pragnienie nabycia 
określonego dobra nie poparte możliwościami 
dochodowymi.

Ze względu na rodzaj dobra



Popyt substytucyjny



Popyt komplementarny

Ze względu na efektywność cenową



Popyt sztywny



Popyt elastyczny



Popyt neutralny

1

3

.0

5

.2

1

11

Czynniki wpływające na rozmiar 

popytu



Dochody konsumentów



Ceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych



Moda i gust



Upodobania i przyzwyczajenia



Przewidywanie zmian cen i dochodów



Efekty naśladownictwa i demonstracji



Liczba i struktura ludności



Struktura wiekowa konsumentów



Struktura płciowa konsumentów,



Poziom zamożności



Sytuacja gospodarcza



Sytuacja polityczna

1

3

.0

5

.2

1

12

CENA



Wartość towaru wyrażona w pieniądzu. Cena może dotyczyć m.in. 

towaru lub usługi.



Cena

- ilość pewnego dobra, za przyjęcie której sprzedający jest 

gotów zrzec się praw do danego dobra, lub kupujący jest gotów ją 

kupić, aby nabyć prawa do tego dobra.

    RODZAJE CEN



Rynkowa

 

- jest ustalona przez rynek, zależy od podaży i popytu



Administracyjna

 

- 

ustalona przez państwo



Minimalna

 - 

ustalona przez państwo (minimalna cena płodów 

rolnych)



Maksymalna

 - 

ustalona przez państwo (maksymalna cena 

zboża)



Relatywna

 - 

jest to cena towaru wyrażona w innym towarze



Dampingowa

 - 

cena towaru niższa niż koszty produkcji



Detaliczna



Hurtowa



Absolutna

 - 

cena towaru wyrażona w jednostkach pieniężnych

1

3

.0

5

.2

1

13



Podstawy kształtowania cen: 



koszty produkcji + zysk = cena



relacja popytu i podaży = cena równowagi 



 cena zagraniczna towaru



 cena według kursu + cło + koszty transportu + zysk = cena krajo
wa 



 cena substytutów- 
cena nowych towarów ustalona według już istniejących i zaspokają
cych 
takie same potrzeby



 wartość dzieła artystycznego- cena ustalona przez fachowca, rzec
zoznawcę



wartość numizmatyczna- j.w 



 preferencje społeczne państwa np.: alkohol, tytoń

1

3

.0

5

.2

1

14

HURT



Hurt

- 

jeden z etapów dystrybucji towarów na rynek. 

Hurtownik jest pośrednikiem pomiędzy producentem a 
handlem detalicznym. Hurtownik zarabia dzięki marży 
hurtowej.

Cena za dużą ilość danego dobra, cena hurtowa z reguły  
jest niższa od ceny detalicznej, gdyż koszty transakcji oraz 
koszty logistyczne są relatywnie niższe przy sprzedaży dużej 
ilości towaru naraz, niż w przypadku konieczności dokonania 
wielu mniejszych transakcji z końcowymi odbiorcami.

1

3

.0

5

.2

1

15

DETAL



Detal- 

stosowany jest przy sprzedaży detalicznej towarów 

i usług( w punktach sprzedaży detalicznej, w zakładach 
świadczących usługi dla ludności itp.)

Różni się ona od ceny hurtowej o marżę detaliczną 
przeznaczoną na pokrycie kosztów i wygospodarowanie 
zysku w jednostce handlu detalicznego( jednostce 
świadczącej usługi)

Zysk większości sklepów wynika z różnicy pomiędzy cena 
hurtową a detaliczną. Sklepy kupują towar hurtowo (w dużej 
ilości po niższej cenie) a następnie sprzedają go detalicznie 
(w małych ilościach), po cenie wyższej, zatrzymując różnicę 
jako swój zysk.

1

3

.0

5

.2

1

16

ZMIENNOŚĆ CEN



Zmiany cen: 

Często przedsiębiorstwa znajdują się w sytuacji, w której mu
sza dokonać zmiany ustalonych wcześniej cen na 
oferowane produkty. Zmiany te mogą polegać na obniżeniu 
dotychczasowej ceny bądź na jej podwyższeniu. 
Przyczyny obniżaniu cen mogą być różnorodne. Jedną z nich 
może być dążenie przedsiębiorstwa do pełnego 
wykorzystania potencjału produkcyjnego. Sytuacja taka ma 
miejsce, gdy potencjał produkcyjny nie jest w pełni 
wykorzystany. Przedsiębiorstwo obniżając cenę przewiduje, ż
e ilość sprzedawanych produktów będzie większa niż 
przed obniżką. Obniżenie ceny w takiej sytuacji może spowo
dować, że zysk jednostkowy jest niższy, natomiast 
wskutek wzrostu sprzedaży rośnie zysk globalny przedsiębio
rstwa. Inna przyczyną obniżenia ceny może być dążenie 
sprzedawcy do utrzymania lub zwiększenia udziału w rynku

1

3

.0

5

.2

1

17



Metody ustalania cen

: 

Przedsiębiorstwa stosują różne metody ustalania cen. Jednak n
iezależnie od przyjętej metody należy dysponować 
pewnymi informacjami, które ułatwiają podjęcie właściwej dec
yzji. Najważniejsze z tych informacji dotyczą: 
poziomu ceny akceptowanego przez nabywcę, popytu, konkure
ntów oraz kosztów ponoszonych przez firmę. 
Większość z tych informacji jest uzyskiwana w rezultacie bada
ń marketingowych



W  procesie ustalania cen przedsiębiorstwa powin
ny uwzględnić wiele czynników, które wpływają na
 poziom cen. 

Najważniejsze z nich to: - 



oczekiwanie nabywców 



 istniejący na rynku popyt na produkt, dla którego ustalamy ce
nę



koszty, jakie ponosi przedsiębiorstwo w związku z wytwarzanie
m produktów 



 ceny podobnych produktów zaspokajających te sama potrzeb
ę 



 oryginalność produktu i jego niepowtarzalność 



 wymogi formalno-prawne związane z tworzeniem cen

1

3

.0

5

.2

1

18

ZALEŻNOŚĆ MIEDZY PODAŻĄ –POPYTEM A 
CENĄ



Popyt, podaż i cena są podstawowymi 
elementami rynku. 
Powiązania jakie zachodzą miedzy nimi i ich 
zależności określone są ogólnie 
mechanizmem rynkowym lub też 
mechanizmem:

   popytowo- podażowo- cenowym

1

3

.0

5

.2

1

19

STAŁY POPYT



Stały popyt- zapotrzebowanie na dany 
produkt, niezależnie od jego ceny, wynika to 
z braku odpowiedniego danego towaru.

1

3

.0

5

.2

1

20

MECHANIZM RYNKOWY



Mechanizm rynkowy- 

jest to proces 

wzajemnego oddziaływania na siebie elementów 
rynku popytu, podaży i ceny w celu uzyskania 
równowagi rynkowej.
Mechanizm rynkowy działający poprzez popyt, podaż 
i  cenę, rozwiązuje trzy podstawowe problemy 
ekonomiczne:



Co produkować? ( jakie ilości i rodzaje towaru należy 
wytwarzać )



Jak wytwarzać dobra? (z jakich zasobów i jaką 
techniką)



Dla kogo powinny być wytwarzane dobra i jak powinny 
być rozdzielane?

1

3

.0

5

.2

1

21

KONKURENCJA



Konkurencja

- 

rywalizacja między przedsiębiorstwami w 

celu pozyskania klientów. Proces w którym uczestnicy rynku 

przedstawiają korzystniejsze oferty sprzedaży, wpływają one 

na decyzje zawarcia transakcji handlowej.

Pojęcie konkurencji dotyczy zarówno producentów, jak i 

konsumentów. Kupujący także konkurują między sobą o to, 

aby nabyć ograniczoną ilość dóbr na najkorzystniejszych 

warunkach

W języku potocznym konkurencja to także grupa 

przedsiębiorstw tej samej branży, współzawodnicząca z 

danym podmiotem na tym samym rynku. W szerszym 

znaczeniu przedsiębiorstwo konkuruje nie tylko z innymi 

przedsiębiorstwami na swoim rynku, ale także z potencjalnymi 

uczestnikami rynku, producentami dóbr substytucyjnych, 

dostawcami, odbiorcami i innymi podmiotami tworzącymi 

otoczenie konkurencyjne.

1

3

.0

5

.2

1

22

Modele Konkurencji

Doskonała – wolna konkurencja

Niedoskonała  - Monopolistyczna
                        - Oligopol

1

3

.0

5

.2

1

23

RODZAJE KONKURENCJI



Ze względu na liczbę firm:



 

Monopol 

– jedna firma mająca decydujący wpływ na 

przebieg warunków rynkowych



Oligopol

 – od dwóch (duopol) do kilku (czasem 

przyjmuje się, że np. siedmiu) firm tej samej branży 
działających na rynku



O zbliżonym udziale w rynku 

– od piętnastu do 

dwudziestu firm, gdzie każda z nich jest na tyle silna, że 
utrzymuje się na rynku obok innych równie silnych firm 
konkurencyjnych.



Układ wolnej (pełnej) konkurencji 

– duża liczba firm 

o niewielkim udziale w rynku (około 1 – 2%), niemających 
większego wpływu na kształtowanie cen rynkowych, gdyż to 
rynek je kształtuje

1

3

.0

5

.2

1

24



Ze względu na stopień substytucyjności 
(wprowadzony przez Philipa Kotlera):



 W ramach marki produktu 

– firmy produkujące 

bardzo podobne produkty, różniące się jedynie nazwą, tzw. 
strategia półki sklepowej



W ramach kategorii produktu 

– bierze się tu szerszy 

zakres potrzeb, np. klient chce kupić coś słodkiego i 
dokonuje wyboru pomiędzy różnymi kategoriami typu: 
czekolada, baton, cukierek, itp

.



W ramach formy 

– to jeszcze szerszy zakres, np. 

słodycze kontra inne produkty



Ogólna (generycompetation) 

- 

w ramach 

ograniczonego budżetu konsumentów

1

3

.0

5

.2

1

25



Konkurencja sektorowa według Michaela Portera: 



Bezpośrednia

 – firmy, które zaspokajają potrzeby w 

podobny sposób (oferując podobne produkty).



   

Ze strony substytutów 

– inne rodzajowo produkty 

mające    zdolność zaspokajania tej samej potrzeby.



   

Potencjalna

, tzw. nowe wejścia, czyli firmy, których nie 

ma dziś, ale mogą być jutro.



   Nabywcy



   Dostawcy

Formy konkurencji



Cenowa



Poza cenowa oparta o;



Np. jakość dóbr i usług

           gwarancję
           dodatki atrakcyjność
           produktu sposób prezentacji
           funkcjonalność.

1

3

.0

5

.2

1

26

MONOPOL



Monopol

- 

rynek na którym nie występuje  konkurencja, 

ponieważ przedsiębiorstwo lub zespół przedsiębiorstw jest 
producentem produktu który nie posiada bliskiego substytutu, 
w wyniku czego uniemożliwia innym firmom wejście na rynek.
Przedsiębiorca dzięki temu może ustalać korzystne dla siebie 
warunki wytwarzania, ceny oraz osiągać wysokie zyski.

Monopol może mieć charakter :



 

Państwowy

 - kiedy prawo danego państwa pozwala 

świadczyć usługi lub produkować określony asortyment 
towarów tylko jednemu podmiotowi (np. monopol spirytusowy, 
monopol loteryjny itp.)



Wymuszony

 - kiedy jeden z producentów towaru/usługi 

osiąga taką pozycję na rynku, że pozostali producenci 
bankrutują

1

3

.0

5

.2

1

27



Naturalny

 - 

wynikający z natury dostarczanej 

usługi/towaru, gdy ze względów technicznych konkurencja 
wielu podmiotów jest niemożliwa lub utrudniona (np. koleje 
żelazne, dostarczanie prądu elektrycznego i gazu, 
telekomunikacja itp.).

  W przypadku monopolów naturalnych i wymuszonych w 

wielu krajach świata tworzone jest specjalne prawodawstwo 
które reguluje zmonopolizowany rynek, w sposób sztuczny 
tworząc na nim warunki do powstania i rozwoju konkurencji.

1

3

.0

5

.2

1

28

EKSPORT



Eksport

- 

wywóz za granicę dóbr, które zostały wytworzone 

w danym kraju.
Dla krajów należących do Unii Europejskiej eksport dotyczy 
sprzedaży towarów lub usług poza UE. Sprzedaż towarów w 
obrębie państw należących do Unii Europejskiej to tak zwana 
sprzedaż wewnątrzwspólnotowa a nie eksport.



Eksport towarów- 

musi być potwierdzony przez Urząd 

Celny wywóz towarów z terytorium Polski poza terytorium 
Wspólnoty, jeżeli będzie on dokonywany przez:



dostawcę lub w jego imieniu,



nabywcę mającego siedzibę poza terytorium Polski lub w 
jego imieniu.

1

3

.0

5

.2

1

29



Eksport dzielimy na bezpośredni i 
pośredni:



Eksport bezpośredni 

– oznacza, że wywóz towarów 

poza granice Polski i UE dokonywany jest bezpośrednio przez 
eksportera bądź osobę działającą w jego imieniu, w związku 
z czym dokumenty eksportowe wystawiane są na 
eksportera.



Eksport pośredni 

– oznacza, że towary wydawane są 

zagranicznemu odbiorcy w kraju dostawcy (np. w Polsce) a 
ich wywóz poza granice RP i WE spoczywa już na nabywcy 
bądź osobie działającej w jego imieniu. Dokumenty 
kontraktowe wystawiane są wówczas na zagranicznego 
kontrahenta.

1

3

.0

5

.2

1

30

IMPORT



Import

- 

przywóz towarów spoza granic obszaru celnego, 

usług lub kapitału w celu wykorzystania ich na rynku 
wewnętrznym (krajowym)

Zazwyczaj obszarem tym jest terytorium państwa, ale na 
przykład dla krajów należących do Unii Europejskiej import 
dotyczy zakupu towarów lub usług w krajach spoza Unii 
Europejskiej. Zakup towarów w obrębie Unii Europejskiej nie 
jest importem. Jest to tak zwany zakup 
wewnątrzwspólnotowy.

1

3

.0

5

.2

1

31

BIBLIOGRAFIA



  

Marketing”     Jacek Musiałkiewicz –



  Ekonomia    podręcznik dla studentów licencjackich -  



  Przedsiębiorczość klucz do sukcesu - 
Agnieszka Mikina,   Młgorzata  Sienna 



  Makro i mikro ekonomia podstawowe problemy pod.r
ed.  

      Stefana Marciniaka



 Marketing: analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola 

     Kotler Philip 



  Mi

kroekonomia- Bożena Klimczak



  Wikipedia



   Encyklopedia PWN

1

3

.0

5

.2

1

32