Kosmopolityczna przywra pasożytująca w
wątrobie i drogach żółciowych człowieka,
przeżuwaczy domowych (owca, koza, bydło) i
dzikich (sarna ,jeleń) a także innych zwierząt
(np. świnia ,dzik ,koń). Na świecie zarażonych
jest około 50 mln ludzi. Zarażenia motylicą
stanowią ciągle poważny problem
ekonomiczny w hodowli bydła i owiec ,w
pewnych regionach uniemożliwiając ją.
Obecnie rzadko występuje, dotyczy z reguły
ludności wiejskiej.
Postać dojrzała o długości 18-51 mm i szerokości 4-
13 mm ma listkowaty kształt ciała z wyodrębnioną
częścią przednią przypominającą stożek. Na
przednim końcu stożka motylicy znajduje się
przyssawka gębowa z otworem prowadzącym do
umięśnionej gardzieli i płytkich kieszonek
przygardzielowych. Żywa przywra ma zabarwienie
szare i często rdzawobrunatne plamy. Powierzchnia
ciała pokryta jest nierównomiernie różnorodnymi
kolcami skierowanymi do tyłu. Wór powłokowo-
mięśniowy ma budowę typową dla płazińców.
Motylica wątrobowa jest obojnakiem. Układ
rozrodczy męski składa się z dwóch leżących
skośnie ,jedno na drugim jąder. Natomiast
rozgałęziony pojedynczy jajnik leży po prawej
stronie ciała przed górnym jądrem.
Pasożyt dwudomowy. Żywicielem ostatecznym
jest ssak (dzik, świnia, przeżuwacze, duże
gryzonie, człowiek), a pośrednim – bezkręgowiec
błotniarka moczarowa Galba truncatula (stara
nazwa Lymnaea truncatula). U ssaków pasożytuje
głównie w układzie żółciowym, rzadziej w
trzustce, płucach czy węzłach chłonnych.
Człowiek zaraża się metacerkariami żując
przypadkowo źdźbła traw, jedząc szczaw lub zioła
w formie świeżej (np. rzeżucha, mniszek,
pokrzywa, żywokost). Zakażenie jest możliwe
również przez spożycie zanieczyszczonej
metacerkariami, nieprzegotowanej wody.
Obecnie rzadko występuje, dotyczy z reguły
ludności wiejskiej.
Gorączka
dreszcze,
złe samopoczucie
Osłabienie, nudności, wymioty,
zaparcia na przemian z rozwolnieniami,
bóle brzucha, powiększenie i bóle wątroby i trzustki,
eozynofilia (zwiększenie w rozmazie krwi liczby eozynofilów
– czyli granulocytów kwasochłonnych – rodzaju krwinek
białych),
stan zapalny dróg żółciowych i trzustki,
stany podżółtaczkowe,
zmiany pokrzywkowe na skórze
Podczas przemieszczania się w wątrobie przywry uszkadzają
jej tkankę i wydzielają proteazy – substancje, które niszczą
komórki wątroby. Kolce na ciele przywr i ich przyssawki
uszkadzają tkankę filtrującą. Skupiska pasożytów mogą
całkowicie zablokowywać otwory filtrujące oraz przewody
żółciowe. Toksyny będące ich produktami przemiany materii
wywołują reakcje alergiczne.
Rozwój zygoty odbywa się wyłącznie w środowisku
wodnym. W sprzyjających warunkach termicznych ,
przy dostępie światła i dostatecznej ilości tlenu
miracydium-pierwsze stadium larwalne-wykluwa się
po 10-42 dniach i dzięki rzęskom pływa swobodnie w
wodzie, a po natrafieniu na żywiciela pośredniego
wnika do jego ciała .W Polsce jest nim najczęściej
płucodyszny ślimak ziemno-wodny z rodzaju Galba-
błotniarka moczarowa. W trzustko-wątrobie żywiciela
urzęsiony nabłonek opada i miracydium przekształca
się w workowatą sporocystę z kulkami zarodkowymi, z
których po 2-4 tygodniach wykształcają się redie.
Powstają z nich ogoniaste cerkarie. Cerkaria już po 1-
3 h wytwarza grubą otoczkę i oczekuje biernie w
postaci metacerkarii na żywiciela ostatecznego.
Metacerkaria jest z kolei formą, która może
przetrwać w zależności od warunków środowiska
od 14 dni do ponad 6 miesięcy. Wydziela ona
lepką substancję pozwalającą na przyczepienie
jej głównie do roślin stanowiących pożywienie
roślino- i wszystkożernych żywicieli ostatecznych
lub przebywa swobodnie w wodzie (zarażenie
następuje wówczas po wypiciu nie przegotowanej
wody). W przewodzie pokarmowym żywiciela
ostatecznego metacerkaria uwalnia się i wędruje
do wątroby oraz jej przewodów żółciowych
,przebijając ścianę jelita i wykorzystując naczynia
krwionośne układu żylnego wątroby lub aktywnie
przedostając się przez jamę otrzewnej. Dojrzałość
płciową osiąga po 3-4 miesiącach. Jedna motylica
wątrobowa składa dziennie około 6000 jaj.
Fascjoloza najczęściej w początkowym
okresie przebiega jako postać ostra
,charakteryzująca się podwyższoną
temperaturą ciała, bólami mięśni i stawów,
nudnościami i wymiotami ,powiększeniem
wątroby i śledziony ,żółtaczką
,niedokrwistością, a także pokrzywką. W
późniejszym okresie choroby dochodzi do
rozrostu nabłonka żółciowego i zwłóknienia
przewodu żółciowego wspólnego ,z
częściowym lub całkowitym jego
zamknięciem, prowadzącym do zapalenia
dróg żółciowych i wywołującym ostre bóle w
nadbrzuszu, powiększenie wątroby, świąd.
Rozpoznanie opiera się w fazie ostrej na
wynikach badania serologicznego ,natomiast
przewlekłej –na znalezieniu jej w kale lub też w
treści dwunastnicy; zazwyczaj konieczne jest
kilkakrotne badanie koproskopowe. W kale i w
treści dwunastniczej stwierdza się jaja pasożyta.
Ultrasonografia wykazuje zwężenie dróg żółciowych i
zapalenie pęcherzyka żółciowego.
W profilaktyce fascjolozy konieczne jest
odrobaczenie zarażonych zwierząt oraz
niszczenie żywicieli pośrednich , a także unikanie
spożywania surowych roślin oraz picia nie
przegotowanej wody. W leczeniu wykorzystuje
się prazykwantel ,niklozamid i dehydroemetynę.