Charakterystyka metodologii analizy
przyczyn wojen
Piotr Mohyła
Charakterystyka metodologii analizy
przyczyn wojen
Piotr Mohyła
3 poziomowa koncepcja Kennetha Waltza
jako główne źródło przyczyn
wojen
W dziejach świata doszło do ok. 14,5 tys. konfliktów zbrojnych ,w wyniku
których bezpośrednio lub pośrednio zginęło ok. 3,5 mld ludzi. W czasach
współczesnych(od 1816 r.), w zależności od sposobu definiowania wojen
,zdarzyło
się od 224 do 559 wojen międzynarodowych ,domowych i kolonialnych.
Analiza jakiejkolwiek wojny- wietnamskiej ,Kambodży czy II wojny światowej-
wskaże wiele przyczyn wybuchu wojny.
W „ Man,the State,and War”
Kenneth Waltz
twierdzi ,że system
międzynarodowy
jest pierwotnym fundamentem dla stosunków międzynarodowych.
Fundament
ten istnieje jednak cały czas, więc aby wyjaśnić, dlaczego wojny czasem się
pojawiają, a czasem nie ,musimy wziąć pod uwagę także inne poziomy
analizy.
K. Waltz jest zdania, że wszystkie 3 poziomy analizy mogą być pomocne w
wyjaśnieniu przyczyn wojen.
Jednostka
Państwo i społeczeństwo
System międzynarodowy
Przyczyny wojen według K.Waltza
Jednostka
- agresywne cechy przywódcy;
- mylne postrzeganie rzeczywistości przez
przywódcę;
- wyolbrzymianie wrogości przeciwnika;
- atrybuty mas
Państwo i społeczeństwo
- według radykałów -liberalne państwa
kapitalistyczne;
- według liberałów -nieliberalne i niedemokratyczne
państwa;
- polityka wewnętrzna ,strategia „kozła ofiarnego”;
- rywalizacja między grupami o zasoby gospodarcze
System międzynarodowy
- anarchia;
- brak arbitra;
- przemiany sił;
- agresywność międzynarodowej klasy
kapitalistycznej
Państwo i społeczeństwo: interpretacja liberalna i radykalna
przyczyny wojen według Kennetha Waltza
Jednostka
Agresywne cechy przywódcy
Zarówno cechy charakterystyczne poszczególnych przywódców, jak i
ogólne
cechy gatunku ludzkiego są uważane za przyczyny wojen .Niektórzy
przywódcy są
agresywni i wojowniczy ,wykorzystują swoją pozycję do walki w imię swoich
spraw.
Dlatego ,zdaniem niektórych realistów i liberałów ,wojny wybuchają z
powodu cech
charakterystycznych najwyższych rangą przywódców.
Mylne postrzeganie rzeczywistości przez przywódcę
Przyczyną wojen jest możliwość ,że przywódcy ,podobnie jak wszyscy
ludzie ,mylnie
postrzegają rzeczywistość .Według liberałów ,mylne postrzeganie przez
przywódców -
zauważanie agresywności tam ,gdzie może nie być zamierzona
,przypisywanie grupie
konsekwencji działań jednostki -może prowadzić do wybuchu wojny.
przyczyny wojen według K.Waltza
Wyolbrzymianie wrogości przeciwnika
Jednym z najpowszechniejszych jest wyolbrzymianie wrogości przeciwnika,
żywienie
przekonania ,że przeciwnik jest bardziej wrogi ,niż może być w rzeczywistości
,bądź ,
że przeciwnik posiada większy militarny i gospodarczy niż w
rzeczywistości.Takie błędne
oceny mogą doprowadzić do rozbudowy arsenału ,a to z kolei do wojny.
Atrybuty mas
Niektórzy twierdzą ,że przyczyną wybuchu nie są przywódcy ,lecz cechy
charakterystyczne mas ludzkich albo zły charakter. Stanowisko takie
zajmują niektórzy
myśliciele-realiści np. św. Augustyn czy Reinhold Niebuhr.
przyczyny wojen według K.Waltza
Państwo i społeczeństwo
Według radykałów – liberalne państwa kapitalistyczne
Radykałowie dostarczają wręcz najbardziej gruntownej krytyki liberalizmu i
jego
ekonomicznego odpowiednika- kapitalizmu. Dowodzą ,że kapitalistyczno-
liberalne
środki produkcji prowadzą nieuchronnie do rywalizacji między dwiema
głównymi
klasami społecznymi w ramach państwa : burżuazji i proletariatu ,o
ekonomiczną
dominację i polityczne przywództwo.
Ich zmagania wywołują wojny ,zarówno wewnętrzne ,jak i zewnętrzne.
Według liberałów -nieliberalne i niedemokratyczne państwa
Drugi poziom wyjaśnienia sugeruje ,że wojny pojawiają się z powodu
wewnętrznej struktury państw. Platon uważał na przykład ,że wojna
jest mniej
prawdopodobna wówczas ,kiedy społeczeństwo jest spójne i cieszy
się
umiarkowanym dobrobytem.
Wielu myślicieli oświecenia ,a wśród nich Kant ,wierzyło ,że wojny są
bardziej
prawdopodobne w państwach arystokratycznych. Czerpiąc ze
stanowiska Kanta,
liberałowie dowodzą ,że najmniej prawdopodobne jest
prowadzeniewojen przez
rządy republikańskie (posiadające reprezentatywny rząd i
zachowujące rozdział
władz).
W konsekwencji ekstremalne zachowania ,takie jak prowadzenie
wojen ,są
powściągane i przejawiane wyłącznie od czasu do czasu w
wypadkach,w których
trzeba bronić własnej demokracji.
Przyczyny wojen według Kennetha
Waltza
Przyczyny wojen według K.Waltza
Polityka wewnętrzna ,strategia „kozła ofiarnego”
Wskazuje na przywódców ,którzy chcąc odwrócić uwagę od
wewnętrznego
kryzysu ekonomicznego ,uciekają się do konfliktu zewnętrznego.To nic
innego ,
jak strategia „kozła ofiarnego” .Jest prawdopodobne ,że takie
zachowanie
wpłynie-przynajmniej na krótką metę -na zwiększenie poziomu
wewnętrznej
spójności społeczeństwa.
Rywalizacja między grupami o zasoby gospodarcze
Wiele wojen domowych prowadzonych np. W Wietnamie ,Korei
,Sudanie I
Czadzie ,będąca starciem Północy i Południa -są przykładami takich
konfliktów.
W wielu z tych przykładów walka między rywalizującymi ze sobą
systemami
ekonomicznymi I rozmaitymi grupami o ograniczone zasoby stanowi
uzasadnienie dla stanowiska zakładającego ,że wewnętrzna dynamika
państw
jest odpowiedzialna za wybuch wojen.
Podczas wojny domowej w Chinach ,stanęły na przeciwko siebie
nastawione
nacjonalistycznie bogate elity I wyzyskiwane chłopstwo walczące
niejednokrotnie o utrzymanie się przy życiu.
przyczyny wojen według K.Waltza
System międzynarodowy
Anarchia
Wojny ,zdaniem realistów ,wybuchają zatem z powodu anarchicznej
struktury
systemu międzynarodowego .Są one logiczną konsekwencją
wypadków w takim
systemie. Ostatecznie państwa muszą przecież bronić się ,a o ich
potędze
stanowią wyłącznie armia i gospodarka.
W systemie anarchicznym istnieje kilka sposobów roztrzygania spraw
spornych.
Jedną z głównych kategorii ,która często stanowi przedmiot sporu,jest
terytorium.
Brak arbitra
Według wyjaśnień na poziomie systemu międzynarodowego ,nie
istnieją arbitrzy
posiadający władzę i legitymację do rozstrzygania w sprawach
dotyczących
sprzecznych roszczeń terytorialnych.
Trwający tysiące lat spór żydowsko – arabski dotyczący ich pretensji
terytorialnych wobec Palestyny.
Agresywność międzynarodowej klasy kapitalistycznej
Dominujące państwa kapitalistyczne muszą poszerzać strefę swoich
wpływów
ekonomicznych,co prowadzi do wojen z regionami rozwijającymi się o
kontrolę
nad zasobami naturalnymi i rynkami pracy albo z innymi państwami
kapitalistycznymi o kontrolę nad regionami rozwijającymi się.
Przemiany sił
Jest kilka wariantów przypisywania przez realistów źródeł wojen
anarchicznej
naturze systemu międzynarodowego .Jednym z nich ,przedstawiona
przez
Waltza jest teoria przemiany sił .Nie tylko nierówności w potencjałach
poszczególnych państw prowadzą do wojen ,ale także zmiany ich
potencjałów.
Do wojny dochodzi zatem ,kiedy niezadowolone państwo rywalizujące
z
hegemonem osiąga równy jemu potencjał .Wszczyna wtedy wojnę w
celu
umocnienia swojej pozycji.
Zwolennicy teorii przemiany sił utrzymują ,że może ona służyć za
wyjaśnienie
przyczyn konfliktów w sytuacjach ,kiedy współzawodniczące z
hegemonem
państwo osiąga poziom jego potęgi.
przyczyny wojen według
K.Waltza
Wnioski
Zaprezentowane podejścia nie są w stanie w całości wyjaśnić przyczyn
wybuchu wojen.Mogą pomóc je zrozumieć po części ,ale do
uniwersalizmu im
daleko.
Każdą wojnę należy rozpatrywać oddzielnie.Do wybuchu danego
konfliktu
prowadzą różnorodne czynniki.
Wojna jest tak skomplikowanym zjawiskiem ,że nie sposób jej wyjaśnić
jakąś
jedną czy kilkoma ogólnymi regułami.
Dziękuję za uwagę
Bibliografia:
“Podstawy Stosunków Międzynarodowych” ,K.Mingst ,Wydawnictwo
Naukowe PWN ,2006 r.