POLSKA MOJA OJCZYZNA

Polska

Rzeczpospolita Polska

–

państwo

położone w

Europie Środkowej

nad Morzem

Bałtyckim.

Graniczy z Niemcami

(na zachodzie),

Czechami, Słowacją

(na południu),

Ukrainą, Białorusią,

Litwą

(na wschodzie)

i Rosją (obwodem

kaliningradzkim, na północy),

a poprzez granicę morską

(granicę wyłącznej strefy

ekonomicznej) również

z Danią oraz Szwecją.

Krainą geograficzną nazywamy obszar

kraju o charakterystycznych

elementach krajobrazu. O podziale na

poszczególne regiony decydują:

ukształtowanie powierzchni, rodzaj

podłoża, warunki atmosferyczne, wody

oraz roślinność i zwierzęta. W Polsce

występują wszystkie formy

ukształtowania powierzchni: niziny,

wyżyny i góry. Największą powierzchnię

zajmują niziny. Krainy geograficzne

w naszym kraju mają charakter pasowy.

Patrząc na mapę widzimy, że od północy

POBRZEŻA

Najbardziej na północ

położoną krainą

geograficzną Polski

są pobrzeża. Jest

to wąski pas nizin

ciągnący się

wzdłuż wybrzeża

Morza Bałtyckiego.

•

Kształt polskiego wybrzeża

zmieniał się przez kilka

tysięcy lat. Obecnie prawie

na całej długości jest ono

wyrównane.

•

Niszczenie wysokiego

brzegu morskiego

prowadzi do powstawania

urwistych zboczy

nazywanych klifami.

•

Osadzanie piasku na

brzegach niskich sprawia,

że powstają szerokie plaże.

•

Dla wybrzeża niskiego

charakterystyczne są

także mierzeje,

czyli piaszczyste wały

usypywane przez

wiatr. Mierzeje powoli

wydłużały się

i odcinały od morza

niewielkie zatoki.

W ten sposób powstały

jeziora przybrzeżne.

•

Na mierzei oddzielającej

od morza jezioro Łebsko

są ogromne wydmy. Pod

naporem wiatrów piasek

przesuwa się i stopniowo

zasypuje wszystko co

napotka na swojej drodze

(lasy, nawet całe

miejscowości).

Przesuwające się wydmy

nazywamy ruchomymi.

POJEZIERZA

Na południe od

pobrzeży leży kraina

geograficzna

nazywana

pojezierzem. Nazwa

krainy pochodzi od

licznych jezior, które

można spotkać na

tym terenie.

Dla krajobrazu

pojezierzy

charakterystyczne są:

•

liczne jeziora

i rzeki,

•

pagórkowaty

lub równinny teren,

•

wysokie wzgórza,

•

głazy narzutowe.

•

Dziesięć tysięcy lat temu

teren naszego kraju

pokrywał ogromny

lodowiec. Pod wpływem

ocieplającego się klimatu

lodowiec zaczął się topić.

Wody z topniejącego

lodu utworzyły

w zagłębieniach terenu

jeziora nazywane

polodowcowymi.

Jeziora mają różne

kształty. Niektóre są

duże i mają

postrzępioną linię

brzegową z licznymi

zatokami i zatoczkami.

Inne są wąskie i długie,

podobne do rzek. Takie

jeziora nazywa się

rynnowymi. Najwięcej

jest niewielkich jezior

o regularnych

kształtach, które określa

się nazwą "oczek".

•

Topniejący lodowiec utworzył

też charakterystyczne

wysokie wzgórza nazywane

moreną czołową. Wysokość

niektórych z nich sięga 100-

150 metrów.

•

Na pojezierzu można również

zobaczyć głazy narzutowe,

czyli ogromne bloki skał

przyniesione przez lodowiec

aż ze Skandynawii.

NIZINY

Na południe od

pojezierzy leży

kraina nazywana

Nizinami Środkowej

Polski. Terenem

nizinnym jest także

Kotlina

Sandomierska

położona za

pasmem wyżyn.

Cechami

charakterystycznymi

dla nizin są:

•

płaska lub lekko

falista rzeźba

terenu,

•

szerokie, płaskie

doliny rzeczne,

•

niewielka liczba

naturalnych jezior.

•

Na nizinach od

ponad tysiąca lat

osiedlali się ludzie

i dlatego na tym

terenie przeważają

krajobrazy rolnicze

i silnie

przekształcone

przez człowieka.

•

Ukształtowanie terenu

pozwala na stosowanie

różnych maszyn

rolniczych i łatwe

nawożenie gleby. Na

nizinach uprawia się

zboża, warzywa,

ziemniaki, buraki

cukrowe oraz drzewa

owocowe. W dużych

miastach rozwinął się

przemysł odzieżowy,

spożywczy włókienniczy

i skórzany.

•

Na Nizinie Mazowieckiej,

nad Wisłą leży Warszawa.

Miasto powstało w miejscu

krzyżowania się lądowych

i wodnych szlaków

handlowych. W 1596 roku

król Zygmunt III Waza

przeniósł swoją siedzibę

z Krakowa do Warszawy. Od

tego czasu Warszawa jest

stolicą państwa,

czyli głównym miastem

w kraju. Tu mieszczą się

najważniejsze urzędy

państwowe, Sejm i Senat.

WYŻYNY

Wyżyny to obszar

leżący na

wysokości od 300

do 500 m n.p.m.

Takie tereny

znajdują się

w południowo-

wschodniej części

Polski.

Krajobrazy wyżynne

charakteryzuje:

•

pofałdowana

rzeźba terenu,

•

doliny rzeczne

o różnej

głębokości

i nachyleniu

zboczy,

•

wąwozy.

•

Wyżyny polskie różnią

się budową podłoża

i dlatego można tam

spotkać zróżnicowane

krajobrazy.

•

Na przykład na Wyżynę

Lubelską w dużym

stopniu pokrywa less,

który jest łatwo

rozmywany przez wodę.

Dlatego można tam

spotkać wymyte przez

deszcz głębokie wąwozy

o stromych zboczach.

Wyżyna Krakowsko-

Częstochowska zbudowana

jest ze skał wapiennych,

które rozpuszczają się pod

wpływem dwutlenku węgla

zawartego w wodzie. Taki

proces rozpuszczania skał

nazywa się krasowieniem. Na

tej wyżynie można zobaczyć

głębokie doliny o stromych

zboczach, wysokie

i postrzępione skały

wapienne oraz samotne skały

przypominające ogromne igły.

Poprzez Wyżynę Krakowsko-

Częstochowską (od

Wawelu w Krakowie do

Jasnej Góry

w Częstochowie) ciągnie

się "Szlak Orlich Gniazd"

Nazwa pochodzi od

licznych zamków

położonych na

niedostępnych skałach.

Ten szlak jest wielką

atrakcją turystyczną

Polski.

GÓRY

Góry są położone

wzdłuż południowej

granicy Polski

oraz niewielkie

pasmo Gór

Świętokrzyskich

jest na Wyżynie

Kieleckiej.

Krajobrazy górskie są

bardzo urozmaicone.

Jest to spowodowane

różnicą wysokości gór.

Można tam spotkać:

•

zaokrąglone

lub ostre szczyty,

•

głębokie doliny,

•

bystre potoki i rzeki,

•

wodospady i górskie

jeziora.

•

W zależności od wysokości góry

dzieli się na: niskie, średnie

i wysokie.

•

W Polsce do gór niskich zalicza

się Góry Świętokrzyskie

z najwyższym szczytem Łysicą

(621 m n.p.m.). Na niektórych

stokach Gór Świętokrzyskich

występują rumowiska skalne

nazywane gołoborzami. Powstały

one ze skał rozsadzonych przez

zamarzającą wodę. Drobne skały

nie mogły zsunąć się łagodnych

zboczy i tak powstały rumowiska.

Na podłożu skalnym rosną tylko

mchy, grzyby i porosty, a nie ma

lasu. Stąd nazwa na przykład

Łysicy czy Łysej Góry.

•

Do gór średnich zalicza się

w Polsce na przykład Sudety

z najwyższym szczytem

Śnieżką (1602 m n.p.m.)

i Pieniny z Trzema Koronami

(982 m n.p.m.). W Pieninach

żyje 1500 gatunków motyli

i rosną gatunki roślin nie

spotykane nigdzie indziej na

świecie. Inną atrakcję

przyrodniczą stanowi

przełom Dunajca

czyli odcinek krętej doliny

rzecznej o wąskim dnie

i stromych zboczach.

W Polsce jedynymi górami

wysokimi są Tatry, które dzielą

się na Tatry Zachodnie i Tatry

Wysokie. Tatry zachodnie

zbudowane są ze stosunkowo

miękkich skał wapiennych,

w których górskie potoki

wyżłobiły głębokie doliny

i jaskinie. Niektóre jaskinie są

udostępnione do zwiedzania jak

na przykład piękna Jaskinia

Mroźna w Dolinie Kościeliskiej.

Tatry Wysokie są zbudowane

z granitowych skał. Ich cechą

charakterystyczną są turnie

czyli góry o stromych zboczach

i ostrych wierzchołkach.

Wyjątkowym zjawiskiem (rzadko

spotykanym w innych górach) są

bardzo liczne jeziora. Występują

w wyższych partiach gór

przeważnie po kilka razem

położone nie obok siebie lecz

piętrowo. W Tatrach Wysokich

znajduje się najwyższy szczyt

w Polsce - Rysy (2499 m n.p.m.).

Document Outline