Badanie rozpowszechniania chorób (zachorowalność i chorobowość)

Badanie rozpowszechnienia

chorób

(1)

Badanie rozpowszechnienia chorób
polega na:



określeniu częstości występowania chorób
(zapadalność, chorobowość) - w całej
populacji lub w jej podgrupach

(podział wg. płci/

wieku/ zawodu/ miejsca zamieszkania/ ect.)



zmierzeniu odpowiednich szkód
zdrowotnych (niezdolności do pracy i
inwalidztwa)



w badaniu chorobowości chodzi o
informacje o liczbie chorych oraz o
przyczynach chorobowych

Badanie rozpowszechnienia

chorób

(2)



badanie rozpowszechniania chorób jest
analizą nastręczającą trudności

(znacznie

trudniejsza od analizy umieralności):



choroba jest zjawiskiem dynamicznym i
wielokrotnym

(śmierć jest wydarzeniem

jednorazowym)



choroba jest stanem zmiennym
podlegającym dużym wahaniom w czasie

(od niewielkich odchyleń od normy, które nie
utrudniają normalnej działalności człowieka - poprzez
okresową lub trwałą niezdolność do prowadzenia
normalnej działalności - do ciężkiego kalectwa)

(

przypadki zgonu można łatwo policzyć)

Badanie rozpowszechnienia

chorób

(3)



chory może - w określonym czasie -
przechodzić jeden okres choroby,
niekiedy choroba może mieć charakter
nawrotowy



chory może cierpieć na kilka chorób
jednocześnie

–

rejestracja przypadków chorobowych i ich
przyczyny może przysparzać trudności:



chorzy zmieniają miejsce zamieszkania



chorzy leczą się na ta samą chorobę w różnych
zakładach opieki zdrowotnej



brak informacji miedzy placówkami

Rozpoznanie i klasyfikacja

chorób

(1)



Poprzez

„rozpoznanie choroby”

- rozumie się

nie tylko określenie jej początku i zakończenia,
ale także jej zdefiniowanie i sklasyfikowanie



W chorobach o ostrym przebiegu zwykle łatwo
jest określić początek i koniec choroby



W przypadku chorób przewlekłych mogą
wystąpić trudności z określeniem początku i
końca choroby (początek może być skryty/
rozwój powolny/ porada lekarza - w
zaawansowanym stadium klinicznym)



W przypadku chorób przewlekłych mogą
występować okresy zaostrzenia i remisji

(np.

choroba wrzodowa)

Rozpoznanie i klasyfikacja

chorób

(2)



!!! Problematyczne mogą być kryteria
postawienia rozpoznania choroby

Lekarz opiera rozpoznanie choroby na
następujących rodzajach badań (rzadko
na jednym kryterium; zwykle na
kombinacji wszystkich trzech):

–

1) wywiad/ anamneza lekarska - opinia osoby
badanej o stanie zdrowia

–

2) badania przedmiotowe - badania fizykalne
przeprowadzone przez lekarza

–

3) badania dodatkowe - np. EKG/ rtg/
badania laboratoryjne

Rozpoznanie i klasyfikacja

chorób

(3)



Dla wartościowego opisu stanu zdrowia
populacji istotne jest, aby stosowane metody
diagnostyczne służące rozpoznaniu były
identyczne

(warunek prawidłowego formułowania

wniosków na podstawie statystki chorobowości)



Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób,

Urazów i Przyczyn Zgonów

- stwarza

możliwość jednolitego mianownictwa chorób
i ich symbolizację (kodowanie) - daje to
podstawy do analizy statystycznej danych o
chorobach i przyczynach zgonów w różnych
grupach populacyjnych

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(1)



Przy określaniu rozpowszechnienia
chorób w populacji posługujemy się
liczbami względnymi - tj.

współczynnikami informującym o
częstości występowania choroby w
populacji

(liczby bezwzględne nie

pozwalają na przeprowadzanie badań
porównawczych między populacjami
różniącymi się liczebnością)

Współczynnikami częstości

występowania choroby w

populacji



Współczynnik jest ilorazem, w którym
licznik stanowi liczbę chorych (zdarzeń
choroby), natomiast mianownik liczbę
osób narażonych na zachorowanie
(populacja narażona)

Liczba zdarzeń (przypadki) w pewnym okresie

----------------------------------------------------------------------- X K

Liczba osób narażonych na ryzyko zachorowania

w tym samym okresie

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(2)



Populacja narażona - obejmuje osoby,
które byłyby włączone do licznika gdyby
stały się przypadkami

(np. populacja narażona na zapalenie oskrzeli w jakiejś
miejscowości, to te osoby, które zachorowały na
zapalenie oskrzeli)

Problematyczne jest:
- nie zaliczenie mieszkańców tymczasowych
- zaliczenie osób, które faktycznie nie są „narażone”

Publikowane dane statystyczne zdrowia
ludności odnoszą się zazwyczaj do całej
populacji

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(3)



Do prawidłowego obliczania współczynnika
rozpowszechnienia chorób w populacji
konieczne jest dokładne określenie licznika i
mianownika
Klasyfikacja chorób występujących w
populacji w jakimś przedziale czasowym:



choroby zaczynające się i kończące w tym okresie



choroby zaczynające się w tym okresie, ale trwające

dłużej



choroby, które zaczęły się dawniej, ale zakończyły w

tym okresie



choroby, które zaczęły się dawniej, ale trwają nadal

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(4)

Dla każdej z tych kategorii trzeba określić

czy:



pomiar dotyczy osób chorych



pomiar dotyczy zdarzeń chorobowych
(przypadków/ okresów chorobowych)

(np. jeżeli w danym okresie zapalenie oskrzeli ma 2
nawroty, to musimy określić, czy do licznika
wstawiamy jeden przypadek czy dwa przypadki
chorobowe)

!!! Wybor pomiarów dokonywany jest w
oparciu o cel badań epidemiologicznych

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(5)



Najczęściej stosowanymi miernikami
rozpowszechnienia chorób w populacji są:



współczynnik zapadalności



współczynnik chorobowości



Współczynnik zapadalności
(skumulowanej)

- jest to liczba nowych

zachorowań (przypadków lub chorób), które
wystąpiły w danym czasie (kategoria 1+2) w
stosunku do średniej liczby ludności
narażonej na ryzyko zachorowania

Liczba nowych zachorowań

(1 +2)

---------------------------------------------------- X K

Populacja narażona na ryzyko

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(6)



Współczynnik zapadalności (gęstość
zachorowań)

- określa rzeczywiste

prawdopodobieństwo wystąpienia zachorowań
w populacji w przeliczeniu na sumaryczny
okres narażenia wszystkich członków
danej populacji

jest czułą miarą średniego tempa pojawienia się

zachorowań w danej populacji na przestrzeni pewnego okresu

Liczba nowych zachorowań

---------------------------------------------------- X K

Sumaryczny osoboczas narażenia na ryzyko

Osoboczas narażenia

Osoboczas narażenia - to liczba osób wolnych od danej
choroby pomnożona przez okres ekspozycji, na którą byli oni
narażeni (JEDNOSTKI - osobolata/ osobomiesiące/ osobodni)

Mierniki epidemiologiczne

rozpowszechnienia chorób w

populacji

(7)



Współczynnik chorobowości -

określa proporcje

osób w populacji, które były chore w danym czasie
bez względu na to, kiedy zachorowały (kategoria
1+2+3+4) w stosunku do średniej liczby ludności
narażonej na ryzyko zachorowania



Współczynnik chorobowości punktowej

- jest

to współczynnik chorbowości odnoszący się do
bardzo krótkiego punktu czasowego (dzień/
godzina)



Współczynnik chorobowości okresowej

- jest to

współczynnik chorbowości odnoszący się do
dłuższego okresu



UWAGA: Przy określaniu współczynników zapadalności, czy
chorobowości należy zawsze podać, czy w liczniku są dane
dotyczące liczby epizodów choroby, czy liczby chorych osób

!!! Zapadalność dotyczy jedynie nowych

zachorowań, chorobowość natomiast

nowych i zadawnionych



Zapadalność zwykle znacznie różni się od
chorbowości w przypadku chorób
przewlekłych, ale w chorobach o krótkim
przebiegu różnica ta może być niewielka:



w chorobach długotrwałych zmiany w tempie
pojawienia się nowych zachorowań - zapadalność - nie
muszą znaleźć odpowiedniego odbicia w chorobowości



w chorobach nieuleczalnych, długotrwałych,
przedłużenie okresu przeżycia powoduje zwiększenie
chorobowości lecz nie wpływa na zapadalność

Typy trendów współczynników

zapadalności i chorbowości

(1)

Współczynnik zapadalności wzrósł w

ciągu pewnego czasu, ale współczynnik
chorobowości nie zmienił się:



wyleczalność choroby, lub jej śmiertelność
zwiększyły się, w rezultacie czego średni czas
trwania choroby skrócił się



tego typu rozbieżność trendów
współczynników zapadalności i chorobowości
wskazuje na to, że działalność profilaktyczna
nie przynosi efektów, chociaż może
świadczyć o poprawie skuteczności leczenia

Typy trendów współczynników

zapadalności i chorbowości

(2)

Współczynnik zapadalności i

chorobowości nie zmienił się w czasie:



wyleczalność i śmiertelność z powodu danej
choroby utrzymuje się na stałym poziomie (przy
braku przypadku chorobowych i osób
zdrowych)

Współczynnik zapadalności obniżył się,

współczynnik chorobowości zwiększył się:



chorzy żyją dłużej

(być może wyleczalność poprawiła się

dzięki dobrej opiece lekarskiej i pielęgniarskiej)

- można

mówić o skutecznym programie prewencji
klinicznej

Typy trendów współczynników

zapadalności i chorbowości

(3)

Współczynniki zapadalności i chorobowości

zmniejszyły się proporcjonalnie:



zmniejszenie zapadalności może być związane z
obniżeniem się poziomu czynników ryzyka w
populacji (zapobieganie podstawowe)



jeżeli zapadalność i chorobowość idzie ze sobą w
parze, to znaczy, że poziom opieki i wyleczalność
pozostają na tym samym poziomie

======================================================================

===================

Chorobowość (Ch): zmienia się z

iloczynem zapadalności (Z) i czasu

trwania choroby (t)



Zmiana poziomu chorobowości

(w jednostce

czasu) w stosunku do okresu poprzedniego
może być wynikiem:

–

zmian zapadalności

–

czasu trwania chorób

–

obu wyrazów równania



Ponieważ chorobowość zależy od iloczynu zapadalności i
czasu trwania choroby, jeżeli zmniejsza się jeden wyraz
iloczynu, ale drugi zwiększa, to poziom chorobowości nie
ulegnie zmianie



Jeżeli zapadalność i czas trwania choroby pozostają na
tym samym poziomie przez kolejne okresy, mówimy wtedy,
że choroba jest stabilna w populacji, tzn. utrzymuje się
stan równowagi:

Chorobowość (Ch) = zapadalność (Z) x

czas trwania choroby (t)

Dobór mierników stanu

zdrowia populacji

(1)



Dobór podstawowych mierników częstości
choroby w populacji - które stosowane są w
epidemiologii - zależą od przedmiotu i celu
badania



Współczynnik zapadalności

- jest optymalny w

przypadku badań zmierzających do wyjaśnienia
związków przyczynowych

(im bardziej dynamiczne są

mierniki rozpowszechnienia choroby, tym analizowane związki
przyczynowe są bardziej wiarygodne)



Współczynnik umieralności

- może niekiedy służyć

do wnioskowania o zapadalności

(znaczenie mają tylko

w chorobach, w których współczynnik śmiertelności jest wysoki, a
okres między wystąpieniem choroby a zgonem nie jest zbyt długi)

Dobór mierników stanu

zdrowia populacji

(2)



Współczynnik chorobowości

- ma niewielkie

znaczenie w ustaleniu etiologii chorób;
- jeżeli brak jest danych o zapadalności, to
poznanie typów i trendów chorobowości
umożliwia szacunkową ocenę zmienności
współczynników zapadalności

(utrudnieniem

jest tutaj zmienność czasu trwania choroby)

!!! Współczynniki chorobowości są

wartościowymi miernikami zdrowia ludności

dla organizatora ochrony zdrowia, ponieważ

informują o zapotrzebowaniu na usługi

medyczne

Document Outline