kolejna choroba
cywilizacyjna?
kolejna choroba
cywilizacyjna?
M
ówiąc najprościej
pracoholizm
jest
stanem uzależnienia od wykonywanej
pracy, powodujący zaburzenie
równowagi między istotnymi
elementami życia codziennego.
P
o raz pierwszy terminu tego użył W.
Oates próbując opisać własny stosunek
do pracy zawodowej.
Pracoholizm
według Machlowitza (1980)
jest pewnego rodzaju postawą wobec
pracy zawodowej, którą charakteryzują
dwa istotne składniki:
Wewnętrzne dążenie do ciężkiej i długiej pracy.
Przejawianie takich zachowań w miejscu pracy,
które przekraczają nie tylko oczekiwania
otoczenia społecznego w tym zakresie, ale
również wymagania związane z konkretnym
stanowiskiem pracy.
Sencer i Robbins zaproponowały aby
definicja
pracoholizmu
zawierała trzy
stosunkowo niezależne od siebie cechy:
Wysoki stopień zaangażowania w pracę
Poczucie wewnętrznego przymusu do
pracy
Niski stopień zadowolenia z pracy.
Przeprowadzone na pracownikach
społecznych badania (Spencer,
Robbins)pozwoliły wyróżnić sześć
typów pracowników:
1.
Pracoholików
2.
Entuzjastów pracy
3.
Zrelaksowanych
4.
Niezaangażowanych
5.
Entuzjastycznych pracoholików
6.
Rozczarowanych
Typ
pracownika
Zaangażowanie
w pracę
Przymus pracy
Zadowolenie z
pracy
Entuzjaści pracy
W
N
W
Pracoholicy
W
W
N
Zrelaksowani
N
N
W
Niezaangażowan
i
N
N
N
Entuzjastyczni
pracoholicy
W
W
W
Rozczarowani
(pozbawieni
złudzeń )
N
W
N
Autorki badań wykazały, że pracoholicy w
porównaniu do entuzjastów :
są większymi perfekcjonistami;
w mniejszym stopniu delegują;
odpowiedzialność za wykonywanie
zadań;
w większym stopniu doświadczają
stresu;
częściej skarżą się na pojawienie się
negatywnych symptomów utraty
zdrowia psychicznego i fizycznego.
Według przypuszczeń Maslach jest kilka
prawdopodobnych przyczyn
powstawania zachowań
pracoholicznych:
1.
Oddziaływanie rodziny
2.
Zinternalizowanie cenionych w danej
kulturze wartości
3.
Czynniki osobowościowe
Pracoholizm z teoretycznego punktu
widzenia można wyjaśnić w trzech
różnych paradygmatach (McMillan i
in.):
Teorii uzależnień
Teorii uczenia się
Teorii cech
Podstawowe wymiary uzależnienia to:
Przymus używania
Podwyższenie poziomu tolerancji na dane
zachowanie
Niepowodzenia w podejmowanych próbach
zaprzestania aktywności zawodowej
Sztywny schemat zachowań
Przekonania wspierające dane zachowania
ułatwiające ich racjonalizacje
Ponoszone koszty(zdrowotne, psychiczne,
materialne)
Dwa alternatywne modele
wyjaśniające kształtowanie się
uzależnienia:
Model medyczny
Model psychologiczny
W odniesieniu do pracoholizmu stosuje
się model uczenia się sprawczego,
zgodnie z którym uczymy się poprzez
konsekwencje naszych zachowań.
Warunkowanie sprawcze polega na
zmienianiu prawdopodobieństwa
pojawienia się zachowań w przyszłości
poprzez manipulowanie jego
konsekwencjami.
Pracoholizm może być rozumiany jako
cecha osobowości, która ujawnia się
pod koniec okresu dojrzewania
jednostki. Ujawnia się niezależnie od
obecnego miejsca pracy jednostki oraz
pozostaje względnie stała przez całe
życie.
Robison wymienia 5 głównych
symptomów uzależnienia do pracy:
1.
Przeciążenie pracą
2.
Poczucie własnej wartości
3.
Kontrola/Perfekcjonizm
4.
Zaniedbanie Bliskich Związków
5.
Umysłowe zaabsorbowanie/Odniesienia
do przyszłości
Brak kontroli ilości czasu poświęcanego
na pracę;
Nieumiejętne organizowanie czasu;
Nagminne niedotrzymywanie
terminów;
Życie w ciągłym stresie z obawy, że za mało czasu
poświęca się pracy;
Tłumaczenie przed samym sobą swojej nadgorliwości;
Podporządkowanie całego życia osobistego rytmowi pracy;
Poświęcanie całego czasu wolnego na pracę, kosztem snu i
odpoczynku;
Obwinianie innych za brak czasu i złą organizację;
Spychanie odpowiedzialności za obowiązki domowe na
innych członków rodziny;
Okazywanie agresji najbliższym, odreagowywanie
wiecznego stresu
Alienacja od rzeczywistości;
Pęd pracowitości, którego nie można
zatrzymać;
Zerwanie kontaktów towarzyskich;
Ograniczenia spotkań i relacji
rodzinnych aż do zupełnego wyłączenia
się z życia rodziny;
Dolegliwości zdrowotne:
Scott, Moore i Miceli zidentyfikowali trzy
behawioralne typy zachowań
pracoholików:
Kompulsywno-zależny;
Perfekcjonistyczny;
Zorientowany na osiągnięcia;
Nerwobóle;
Skurcze mięsni;
Bóle głowy;
Bóle kręgosłupa;
Bóle żołądka,
Biegunka;
Wrzody żołądka,
Wrzody dwunastnicy
Anoreksja, Bulimia;
Zaburzenia snu;
Koszmary senne;
Agresja;
Zaburzenia percepcji;
Kłopoty z koncentracją;
Nerwowość;
Nadpobudliwość
emocjonalna;
Chwiejne emocje od euforii
poprzez agresję aż po
zobojętnienie;
Stany lękowe;
Silna depresja;
Skrajne wykończenie
organizmu;
Choroba wieńcowa;
Zawał mięśnia sercowego;
Udary mózgu;
Pracoholizm może doprowadzić nawet do
śmierci
!
KAROSHI –to znane zjawisko
występujące szczególnie w Japonii,
oznacza śmierć z przepracowanie.
Unikanie delegowania realizowanych przez siebie
zadań i posiadanych umiejętności
Nadmierna kontrola
Opór przed współpracą z innymi pracownikami
Dysproporcje pomiędzy efektywnością i
wydajnością pracy a ilością czasu spędzanego w
pracy
Tendencje do nadmiernego przywiązywania do
ustalonego z góry planu działania
Sztywność w sytuacjach problemowych
Z punktu widzenia rodziny pracoholizm
przejawia się w:
Fizycznej nieobecności w życiu
rodzinnym
Braku psychicznego zaangażowania w
sprawy rodzinne
Braku dobrej komunikacji, niskim
poziomem intymności i zaufania w
relacjach z dziećmi
Pracoholicy są chętnie zatrudniani
szczególnie na takich stanowiskach,
jak:
przedstawiciel handlowy;
pośrednik ubezpieczeniowy;
sprzedawca;
w każdej działalności nastawionej na
wynik.