CYTOSZKIELET KOMÓRKI:

- FILAMENTY POŚREDNIE

- MIKROTUBULE

- FILAMENTY AKTYNOWE

FILAMENTY POŚREDNIE

Budowa i funkcja
-średnica 10 nm (wielkość  pośrednia między filamentami 

miozynowymi i aktynowymi) 

- zbudowane z wielu długich nici skręconych razem, które 

są wydłużonymi białkami włóknistymi, których każde 

jest złożone z globularnej głowy na końcu aminowym i 

globularnego ogona na końcu karboksylowym oraz 

domeny środkowej wydłużonej na kształt pałeczki 

- najbardziej sztywne i wytrzymałe ze wszystkich typów 

filamentów

- są wytrzymałe, dlatego umożliwiają komórce 

przeciwstawianie się mechanicznym stresom, które 

pojawiają się, gdy komórka ulega rozciąganiu

- zapobiegają pękaniu komórek i ich błon w odpowiedzi na 

rozciąganie

Występowanie 
- leżą w cytoplazmie większość komórek 

zwierzęcych 

- tworzą sieć wewnątrz cytoplazmy, otaczają 

jądro komórkowe i rozciągają się aż do 

krańców komórki

- zakotwiczone w błonie komórkowej w 

miejscach połączeń z innymi komórkami

- budują laminę (blaszkę) jądrową, która 

stanowi podstawę i wzmocnienie otoczki 

jądra

- występują w dużej liczbie wzdłuż aksonów 

komórek nerwowych, 

- liczne w obrębie tk. mięśniowych i 

nabłonkowych 

Podział
- filamenty keratynowe w komórkach 

nabłonkowych 

- filamenty wimentynowe i 

wimentynopodobne w kom. tk. 
łącznej, mięsni i kom. glejowych

- neurofilamenty w kom. nerwowych
- laminy jądrowe

MIKROTUBULE

Budowa i funkcja
- średnica 25-26nm
- długie, stosunkowo sztywne, wydrążone rurki białkowe, które 

mogą być szybko zdemontowane w jednym miejscu i 

uformowane w drugim

- zbudowane z cząsteczek tubuliny, z których każda jest dimerem 

składającym się z dwóch podobnych do siebie białek tubuliny 

alfa i tubuliny beta

- całość tworzy długą cylindryczną strukturę zbudowaną z 13 

równoległych protofilamentów

- wyrastają centrosomu i rozprzestrzeniają ku krańcom komórki, 

tworząc system wzdłuż których mogą być przemieszczane 

pęcherzyki, organelle i inne składniki komórkowe

- odpowiedzialne za określenie pozycji organelli  obrębie komórki 

oraz za ukierunkowany transport wewnątrzkomórkowy

Występowanie
- budują wrzeciono mitotyczne, które przed podziałem komórki 

rozdziela równo chromosomy do komórek potomnych

- budują rzęski i wici

struktura mikrotubuli

Dynamiczna niestabilność
     Mikrotubule mogą się gwałtownie skracać lub 

wydłużać, całkowicie zniknąć lub zacząć rosnąć od 

nowa. Zachowanie to, znane jako dynamiczna 

niestabilność, ma związek z wewnętrzną zdolnością 

cząsteczek tubuliny do hydrolizowania GTP. Każdy 

dimer w stanie wolnym jest ściśle połączony z 

cząsteczką GTP i w takim połączeniu jest dołączany 

do polimeryzowanej mikrotubuli. W sytuacji, gdy 

mikrotubula rośnie powoli, cząsteczka GTP (ściśle 

związana z dimerem αβ-tubuliny) ma wystarczająco 

dużo czasu (przed przyłączeniem kolejnego dimeru) 

aby zaszła hydroliza GTP do GDP, efektem tego jest 

skracanie się mikrotubuli. Jeśli w pobliżu znajduje 

się duża ilość GTP-tubuliny wówczas nie dochodzi 

do hydrolizy i nowo przyłączone cząsteczki są 

zakrywane kolejnymi cząsteczkami GTP-tubuliny, w 

tym przypadku powstaje „czapeczka” zwana GTP-

cap chroniąca przed depolimeryzacją.

FILAMENTY AKTYNOWE

Budowa i funkcje
- średnica 7nm
- każdy filament jest skręconym łańcuchem 

identycznych białek globularnych cząsteczek 

aktyny

- cieńsze, elastyczniejsze, krótsze od mikrotubul
- występują w większej ilości niż mikrotubule
- niezbędne do wykonywania ruchów, 

szczególnie tych, które dotyczą powierzchni 

komórki 

Występowanie
- w mikrokosmkach
- w małych pęczkach kurczliwych w 

cytoplazmie

- w tymczasowych strukturach takich 

jak uwypuklenia, które powstają na 
wiodącym końcu pełzającego 
fibroblastu

-pierścienie kurczliwe, które dzielą 

cytoplazmę

Model filamentu 

aktynowego

BIAŁKA ZASOCJOWANE Z 

MIKROFILAMENTAMI 

- białka łączące – czyli białka motoryczne zwane 

miozynami  posiadają wiązania aktyny są. Do 

najważniejszych miozyn należy występująca w 

mięśniach miozyna II oraz miozyna I występująca w 

komórkach niemięśniowych. Miozyna II to białko 

zbudowane z dwóch głów oraz wydłużonego ogona, 

podczas gdy w miozynie I obecna jest tylko jedna 

głowa, a ogon jest znacznie krótszy. Miozyna II 

buduje miofilamenty grube, a jej główną rolą jest 

przesuwanie filamentów pośrednich względem 

siebie co powoduje skurcz oraz przemieszczanie się 

komórek. Miozyna I połączona jest ze strukturami 

wewnątrzkomórkowymi (m.in. aparatem Golgiego, 

błonami komórkowymi) i odpowiada za 

wewnątrzkomórkowy transport organelli.

- białka motoryczne (białka kroczące, białka 

transportowe) - rodzina białek 

enzymatycznych wykazująca zdolność do 

generowania ruchu dzięki hydrolizie ATP. 

Do generowania sił niezbędnych do 

zjawiska ruchu u organizmów żywych (tzw. 

motory molekularne) wykorzystywana jest 

energia chemiczna. Do białek 

motorycznych zaliczane są u komórek 

eukariotycznych: dyneiny, kinezyny i 

miozyny. Białka kroczące umożliwiają 

przemieszczanie poszczególnych 

składników cytoszkieletu takich jak 

mitochondria lub plastydy i innych 

organelli komórkowych.

model białek kroczących

- białka czapeczkujące – zaliczamy do 

nich kompleks ADF/kofilina, białka te 
powodują zmniejszanie długości 
filamentów aktynowych. Intensywność 
redukcji długości filamentów przez 
kompleks ADF/kofilina jest mniejsza, 
gdy równocześnie zachodzi ich cięcie 
przez inne białko, a mianowicie 
gelsolinę.