Społeczne uwarunkowania
diagnozy
Żadna diagnoza nie odbywa się w pustce
społecznej.
Czynniki społeczne wpływające na diagnozę
- związane z badanym
- związane z diagnostą
- związane z formalno-prawnymi aspektami
diagnozy
- związane ze społecznym otoczeniem
badanego
FAZA WSTĘPNA
Informacje o kliencie:
- obiektywne
- subiektywne
Wstępne kontakty klient psycholog lub/i
uprzednie doświadczenia
Osobowość diagnosty:
- postawy
- przekonania
- wartości
- wiedza
Wstępne oczekiwania diagnosty:
- pozytywne
- negatywne
Przebudowa oczekiwań w kierunku zgodnym ze
wstępnymi oczekiwaniami diagnosty
lub
Zmiana oczekiwań, formowanie nowych
oczekiwań wbrew wstępnym oczekiwaniom
diagnosty
ZMIANY OCZEKIWAŃ
DIAGNOSTY
Na zmiany oczekiwań diagnosty mogą mieć
wpływ:
Informacje o kliencie: jednoznaczne versus
wieloznaczne
Charakter oczekiwań diagnosty: sztywne
versus elastyczne
Stopień niepotwierdzania oczekiwań: wysoki
versus niski
CZYNNIKI
POŚREDNICZĄCE
Wewnętrzne:
- poczucie kontroli nad zachowaniem klienta
- percepcja podobieństwa klienta do diagnosty
- atrybucja pozytywna i negatywny – podmiotu i
sytuacji
Zewnętrzne:
- paralingwistyczne cechy wypowiedzi diagnosty
- mimika i gesty diagnosty
- charakterystyka sytuacji diagnostycznej (instytucja i
pomieszczenie)
FAZA DIAGNOSTYCZNA
Pozytywne versus negatywne traktowanie
klienta przez diagnostę
- sprzężenie zwrotne
- wsparcie emocjonalne i społeczne
- skupienie uwagi
- stwarzanie warunków dla danego rodzaju
zachowania
CZYNNIKI POŚREDNICZĄCE
W FAZIE DIAGNOSTYCZNEJ
Wewnętrzne diagnosty
- system wartości i przekonań
- poziom inteligencji i wiedzy
- postrzeganie kontroli nad własnym
zachowaniem
- poczucie własnej wartości
- status motywacyjny
- lęk przed oceną
EFEKT KOŃCOWEJ
DIAGNOZY
Efekty Rosenthala (Robert Rosenthal, 1968):
Efekt Galatei
Efekt Golema
Czynnikiem pośredniczącym jest zachowanie
klienta
Wszystkie wymienione czynniki wzajemnie na
siebie oddziałują
Związane z osobą
badaną
1. Historia życia badanego:
- dotychczasowe kontakty z psychologami i
zawodami pokrewnymi;
- opinia o psychologach;
2. Ocena własnego stanu przez badanego
(tendencja do symulacji vesrus dysymulacji)
3. Przyczyna podjęcia kontaktu
diagnostycznego:
- dobrowolność kontaktu
- poufność kontaktu
- efekt kontaktu (forma informacji zwrotnej)
4. Cechy osobowości badanego:
- samoocena
- poziom lęku
- hierarchia wartości
Badanie jako interakcja
Nastawienie badanego, ale także diagnosty
może zmieniać się w trakcie badania w
zależności od przebiegu interakcji.
Zmiany mogą dotyczyć:
- poziomu lęku
- poczucia własnej wartości
- głębokości komunikacji
Diagnoza jako interakcja
społeczna
1. Wpływ procesów spostrzegania
społecznego
2. Wymiana sygnałów (nie do końca
świadoma)
3. Społeczne reguły konwersacji
4. Wspólna konstrukcja wiedzy (odkrywanie
znaczeń)
Co się dzieje w ramach tej
interakcji
Realizacja różnych celi kontaktu:
- potwierdzanie hipotez i przypuszczeń (obie
strony)
- odkrywanie intencji (obie strony)
- autoprezentacja (np. prezentowanie
symptomów – badany; kompetencje –
diagnosta)
Formalno-prawne aspekty
diagnozy
1. Dla kogo jest przeznaczona
2. W jakim celu
3. Na ile ważna i dobrowolna dla badanego
4. Ocena szans odwoławczych
Wszystkie te czynniki wpływają na
sposób autoprezentacji badanego i jego
poziom lęku
Badanie jako
konwersacja
Diagnoza psychologiczna jest w znacznym
stopniu oparta na komunikacji językowej.
Istotne jest więc:
- jak diagnosta zadaje pytania ?
- jak są one rozumiane przez badanego ?
- jak odpowiedzi ocenia i rozumie diagnosta ?
Zasady konwersacji
Grice’a
Zasada ilości informacji
- tylko konieczne, nie ukrywaj, ale i nie dodawaj,
nie manipuluj informacjami
Zasada jakości
- mów tylko to czego jesteś pewien
Zasada odpowiedniości
- mów na temat
Zasada sposobu
- unikaj wieloznaczności, mów jasno, bądź
zwięzły
Zasady Grice’a diagnosta
Z punktu widzenia diagnosty:
1. zasada ilości – konieczna, nie zajmuj czasu i
miejsca badanemu;
2. zasada jakości – względna; konstruując
opinię komunikujemy hipotezy o różnym
stopniu prawdopodobieństwa;
3. zasada odpowiedniości – konieczna, także
ze względu na kontrakt
4. zasada sposobu – konieczna, musimy
wiedzieć na jakie pytanie odpowiada badany
Zasady Grice’a badany
1. Zasada ilości
- badany najczęściej nie wie, jakie informacje są
konieczne, a jakie zbędne; ilość przekazywanych
informacji może być przesłanką diagnostyczną
(stosunek badanego do diagnozy)
2. Zasada jakości
- badany nie musi umieć dzielić informacji na
swój temat w ten sposób; pewność związana
jest z poziomem samowiedzy, ale tez
samooceny
3. Zasada odpowiedniości
- wymaga wiedzy co jest na temat, a co nie;
czasem bardzo trudne do oddzielenia przez
badanego, szczególnie przy zmianach
spostrzeganych jako globalne
4. Zasada sposobu
- sposób wypowiadania się jest przesłanka
diagnostyczną (również ekstrapolacyjną – czy
inni ludzie rozumieją czego od nich oczekuje
nasz badany)
Kontekst pytania
1. Kontekst czasowy
- odpowiedź może zależeć od określenia
perspektywy czasowej
2. Kontekst społeczny
- odpowiedź może zależeć o jaka grupę
społeczną pytamy
3. Kontekst diagnostyczny
- odpowiedź może zależeć od momentu
badania, aktualnego stanu badanego,
percepcji intencji pytającego
Zjawisko nieświadomej
akomodacji
Dostosowywanie się rozmówców do siebie:
(w przypadku diagnozy raczej badanego do
diagnosty)
- otwieranie się;
- sposób mówienia;
- język komunikacji
Psycholog musi ocenić, które z zachowań są
taką nieświadomą akomodacją
Zjawisko behawioralnego
potwierdzania
Osoba badana zachowuje się zgodnie z
oczekiwaniami diagnosty (w oparciu o
podświadomą wymianę sygnałów)
- oczekujesz, że jestem agresywny (taka była
wstępna diagnoza) – taki będę;
- zachowuje się zgodnie z powszechnie
przyjętym stereotypem
Społeczny efekt diagnozy
Dla badanego:
- zmiany w tożsamości
- nacisk społeczny
- samosprawdzająca się przepowiednia
Społeczny efekt diagnozy jest zależny od
stopnia jej jawności, ale zawsze istnieje
TYPY PSYCHOLOGÓW -
DIAGNOSTÓW
Alarmistyczny
Polipragmatyczny
Demonstrator
Nihilista
Nadmiernie zaangażowany
Zarozumiały
Każda z tych postaw może nieść
zagrożenie dla badanego