ZASADY LECZENIA
ZASADY LECZENIA
BÓLU
BÓLU
ZASADY LECZENIA
ZASADY LECZENIA
BÓLU
BÓLU
Leki powinno się w miarę możliwości podawać
Leki powinno się w miarę możliwości podawać
doustnie,
doustnie,
wg. ZEGARKA- w regularnych odstępach czasu, aby
wg. ZEGARKA- w regularnych odstępach czasu, aby
zapobiec nawrotowi bólu,
zapobiec nawrotowi bólu,
wg,. DRABINY ANELGETYCZNEJ- schematu
wg,. DRABINY ANELGETYCZNEJ- schematu
stosowania leków przeciwbólowych od najsłabszych
stosowania leków przeciwbólowych od najsłabszych
do najsilniejszych,
do najsilniejszych,
INDYWIDUALNIE- dawka leku przeciwbólowego
INDYWIDUALNIE- dawka leku przeciwbólowego
powinna być dostosowana indywidualnie do chorego,
powinna być dostosowana indywidualnie do chorego,
szczególnie dotyczy silnych opioidów (np. morfina),
szczególnie dotyczy silnych opioidów (np. morfina),
Zawsze należy stosować LECZENIE
Zawsze należy stosować LECZENIE
WSPOMAGAJĄCE zwalczanie bólu tzw. adjuwanty,
WSPOMAGAJĄCE zwalczanie bólu tzw. adjuwanty,
MONITOROWANIE LECZENIA- efektywność
MONITOROWANIE LECZENIA- efektywność
leczenia powinna być sprawdzana regularnie.
leczenia powinna być sprawdzana regularnie.
Trójstopniowa drabina
Trójstopniowa drabina
anelgetyczna
anelgetyczna
1.
1.
Środki
Środki
przeciwbólowe
przeciwbólowe
nieopioidowe +/- leki
nieopioidowe +/- leki
wspomagające,
wspomagające,
2
2
. Stale opioidy+
. Stale opioidy+
środki wspomagające
środki wspomagające
nieopioidowe +/- leki
nieopioidowe +/- leki
wspomagające
wspomagające
3
3
. Silne opioidy +
. Silne opioidy +
środki przeciwbólowe
środki przeciwbólowe
nieopioidowe
nieopioidowe
+/- leki wspomagające
+/- leki wspomagające
1. W przypadku łagodnych bólów można
1. W przypadku łagodnych bólów można
rozpocząć leczenie od środka
rozpocząć leczenie od środka
przeciwbólowego nieopioidowego
przeciwbólowego nieopioidowego
(np. Paracetamol),
(np. Paracetamol),
2. Jeżeli nie wystarczają maksymalne dawki
2. Jeżeli nie wystarczają maksymalne dawki
leków nieopioidowych, łączy się je ze słabym
leków nieopioidowych, łączy się je ze słabym
opioidem
opioidem
(np.. kodeina., tramadol),
(np.. kodeina., tramadol),
3. W przypadku nieskuteczności
3. W przypadku nieskuteczności
maksymalnych tolerowanych dawek słabych
maksymalnych tolerowanych dawek słabych
opioidów zamienia się je na silny opioid.
opioidów zamienia się je na silny opioid.
Leki nieopioidowe:
Leki nieopioidowe:
NLPZ ( Niesterydowe Leki PrzeciwZapalne)
NLPZ ( Niesterydowe Leki PrzeciwZapalne)
- ibuprofen 4x600mg/dzień
- ibuprofen 4x600mg/dzień
- naproxen 2x500mg/dzień
- naproxen 2x500mg/dzień
- diflunisal 2x500mg/dzień
- diflunisal 2x500mg/dzień
- diclofenac 2x75-100mg/dzień
- diclofenac 2x75-100mg/dzień
( Majamil, Voltaren)
( Majamil, Voltaren)
- benorylat 2x10ml/dzień
- benorylat 2x10ml/dzień
PARACETAMOL
PARACETAMOL
SŁABE OPIOIDY
SŁABE OPIOIDY
KODEINA-
KODEINA-
jest prototypem morfiny,
jest prototypem morfiny,
o 10-krotnie mniejszej sile działania
o 10-krotnie mniejszej sile działania
przecibólowego.
przecibólowego.
Zazwyczaj stosuje się dawki 30-60mg co 4
Zazwyczaj stosuje się dawki 30-60mg co 4
godziny,
godziny,
TRAMADOL-
TRAMADOL-
podobne działanie przecibólowe
podobne działanie przecibólowe
do kodeiny, ale mniejsze działanie zapierające
do kodeiny, ale mniejsze działanie zapierające
na przewód pokarmowy.
na przewód pokarmowy.
Podawany w dawkach 50-100mg co 4-6 godzin
Podawany w dawkach 50-100mg co 4-6 godzin
SILNE LEKI OPIOIDOWE
SILNE LEKI OPIOIDOWE
MORFINA
MORFINA
- działanie przeciwbólowe, ma wpływ na
- działanie przeciwbólowe, ma wpływ na
nastrój, nie powoduje upośledzenia innych doznań
nastrój, nie powoduje upośledzenia innych doznań
zmysłowych, tj. wzroku, słuchu, czucia powierzchownego i
zmysłowych, tj. wzroku, słuchu, czucia powierzchownego i
głębokiego.
głębokiego.
Może być podawana daustnie w postaci tabletek (10,
Może być podawana daustnie w postaci tabletek (10,
20mg), roztworu wodnego (1mg na 1ml lub silniejszego)
20mg), roztworu wodnego (1mg na 1ml lub silniejszego)
oraz tabletek o kontrolowanym uwalnianiu morfiny ( MST
oraz tabletek o kontrolowanym uwalnianiu morfiny ( MST
Continus 10mg, 30mg, 60mg, 100mg, 200mg)
Continus 10mg, 30mg, 60mg, 100mg, 200mg)
METADON
METADON
- jest silnym lekiem przeciwbólowym. Może
- jest silnym lekiem przeciwbólowym. Może
dochodzić do jego kumulacji we krwi. Zalecane dawki: co
dochodzić do jego kumulacji we krwi. Zalecane dawki: co
3 godziny w razie potrzeby, 2-3x dziennie
3 godziny w razie potrzeby, 2-3x dziennie
BUPRENORFINA
BUPRENORFINA
- może być stosowana zamiast małych
- może być stosowana zamiast małych
lub średnich dawek morfiny.Podaje ją się jako tabletkę pod
lub średnich dawek morfiny.Podaje ją się jako tabletkę pod
język. Lek powinien być podawany co 8 godzin.
język. Lek powinien być podawany co 8 godzin.
Złagodzić ból można
Złagodzić ból można
poprzez:
poprzez:
Wyjaśnienie,
Wyjaśnienie,
Wpływ na przebieg procesu
Wpływ na przebieg procesu
chorobowego,
chorobowego,
Podniesienie progu odczuwania bólu,
Podniesienie progu odczuwania bólu,
Przerwanie dróg przewodzenia
Przerwanie dróg przewodzenia
bodźców bólowych,
bodźców bólowych,
Zmianę trybu życia, ograniczenie
Zmianę trybu życia, ograniczenie
aktywności bólowej.
aktywności bólowej.
Przy prawidłowym
Przy prawidłowym
postępowaniu
postępowaniu
przeciwbólowym:
przeciwbólowym:
Najpierw należy starać się
Najpierw należy starać się
zlikwidować ból nocny,
zlikwidować ból nocny,
Następnie ból spoczynkowy
Następnie ból spoczynkowy
odczuwany w ciągu dnia,
odczuwany w ciągu dnia,
Nie zawsze możliwe jest całkowite
Nie zawsze możliwe jest całkowite
zniesienie bólu związanego z
zniesienie bólu związanego z
poruszaniem się.
poruszaniem się.
Na początku leczenia bólu
Na początku leczenia bólu
należy określić jego
należy określić jego
intensywność za pomocą
intensywność za pomocą
którejś ze skal, a następnie
którejś ze skal, a następnie
oceniać systematycznie
oceniać systematycznie
skuteczność leczenia i notować
skuteczność leczenia i notować
to w historii choroby.
to w historii choroby.
Obserwacje te powinno się
Obserwacje te powinno się
prowadzić nie tylko w
prowadzić nie tylko w
spoczynku, ale i podczas ruchu
spoczynku, ale i podczas ruchu
i innych czynności.
i innych czynności.
SKALA OPISOWA
SKALA OPISOWA
Zawiera kryteria, według których pacjent
Zawiera kryteria, według których pacjent
ocenia słownie nasilenie i rodzaj bólu
ocenia słownie nasilenie i rodzaj bólu
0 brak bólu
0 brak bólu
1 lekki ból
1 lekki ból
2 dokuczliwy ból
2 dokuczliwy ból
3 przeszkadzający ból
3 przeszkadzający ból
4 silny ból
4 silny ból
5 zadręczający ból
5 zadręczający ból
SKALA ANALOGOWA
SKALA ANALOGOWA
SKALA WIZUALNA
SKALA WIZUALNA
-
pacjent otrzymuje 10-centymetrową
pacjent otrzymuje 10-centymetrową
linijkę, na której końcach znajdują się
linijkę, na której końcach znajdują się
określenia:”brak bólu” z jednej strony,
określenia:”brak bólu” z jednej strony,
a
a
„
„
ból nie do wytrzymania” z drugiej
ból nie do wytrzymania” z drugiej
strony.
strony.
- pacjent nanosi ołówkiem na linijkę
- pacjent nanosi ołówkiem na linijkę
nasilenie swojego bólu.
nasilenie swojego bólu.
SKALA NUMERYCZNA
SKALA NUMERYCZNA
Posługując się tą skalą, chory
Posługując się tą skalą, chory
wybiera liczbę od 0 do 10, która
wybiera liczbę od 0 do 10, która
odpowiada intensywności
odpowiada intensywności
odczuwanego przez niego bólu.
odczuwanego przez niego bólu.
Wartości skrajne odpowiadają skali
Wartości skrajne odpowiadają skali
analogowej.
analogowej.
SKALA OCENY STOPNIA
SKALA OCENY STOPNIA
UŚMIERZANIA BÓLU
UŚMIERZANIA BÓLU
SKUTECZNOŚĆ LECZENIA BÓLU PACJENT
SKUTECZNOŚĆ LECZENIA BÓLU PACJENT
MOŻE OCENIĆ SUBIEKTYWNIE ZA POMOCĄ
MOŻE OCENIĆ SUBIEKTYWNIE ZA POMOCĄ
PUNKTACJI.
PUNKTACJI.
0 brak uśmierzania bólu
0 brak uśmierzania bólu
1 niewielkie uśmierzenie bólu
1 niewielkie uśmierzenie bólu
2 średnie uśmierzenie bólu
2 średnie uśmierzenie bólu
3 silne uśmierzenie bólu
3 silne uśmierzenie bólu
4 całkowite uśmierzenie bólu
4 całkowite uśmierzenie bólu
Piśmiennictwo
1. Kruk – Kupiec G. Odleżyny i związana z nimi profilaktyka – na
przykładzie Ligi na Rzecz Profilaktyki Odleżyn. Przewodnik Menadżera
Zdrowia, 2002, nr 4/17, s. 31-32
2. Kruk – Kupiec G.: Odleżyny – dokumentacja pielęgniarska. Magazyn
Pielęgniarki i Położnej. 2001, nr 1
3. Rosieńczuk – Tonderys I., Uchmanowicz I., Arendarczyk M.:
Profilaktyka i leczenie odleżyn. Continuo, Wrocław 2005.
4. Sopata M. Odleżyny – zapobieganie i leczenie. Poradnik dla
pielęgniarek i lekarzy. NRPiP Warszawa 1996, s. 31-33
5. Szawałkiewicz E. Zapobieganie odleżynom w domu. Magazyn
Pielęgniarki i Położnej, 1996, nr 3, s. 18-22
6. Szczerbińska K. Profilaktyka odleżyn jako przykład działań w ramach
poprawy jakości usług medycznych, Zapobieganie odleżynom jako
problem zapewnienia jakości. Centrum Monitorowania J akości w
Ochronie Zdrowia, Kraków 1998
7. Sosnowski S. Kasprzak H. Hagner W.: Poradnik dla Para i
Tetreaplegików. Valetudinaria 2002, Sup. s. 23, 26
8. Szostek M., Szostek G. Odleżyny – profilaktyka, leczenie ogólne i
miejscowe. Terapia i Leki, 2003/XXX/LII/3, s. 20-24
9.
Zbarańska K. Odleżyny – patogeneza, profilaktyka i leczenie. Nowa
Medycyna, 1/2003, s. 2-8
PIŚMIENNICTWO
PIŚMIENNICTWO
10. Biercewicz M., Kędziora – Kornatowska K.: Problemy pielęgnacyjne
10. Biercewicz M., Kędziora – Kornatowska K.: Problemy pielęgnacyjne
pacjentów geriatrycznych. Pielęgniarstwo Polskie 2005, 1, 19,
pacjentów geriatrycznych. Pielęgniarstwo Polskie 2005, 1, 19,
1333-137
1333-137
11. Biercewicz M.: Wielkie problemy geriatryczne. Pielęgniarka i
11. Biercewicz M.: Wielkie problemy geriatryczne. Pielęgniarka i
Położna 2004, 10, 4-5, 12
Położna 2004, 10, 4-5, 12
12. Ciechaniewicz W., Pieniążek M.: Zasady pielęgnowania pacjentów w
12. Ciechaniewicz W., Pieniążek M.: Zasady pielęgnowania pacjentów w
wybranych stanach. (W:) Zahradniczek K. (red.) Pielęgniarstwo.
wybranych stanach. (W:) Zahradniczek K. (red.) Pielęgniarstwo.
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, 622- 626.
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, 622- 626.
13. Radzik T.: Chory przewlekle - opieka pielęgniarska.(W:) Ślusarska
13. Radzik T.: Chory przewlekle - opieka pielęgniarska.(W:) Ślusarska
B., Zarzycka D., Zahradniczek K. (red.): Podstawy pielęgniarstwa.
B., Zarzycka D., Zahradniczek K. (red.): Podstawy pielęgniarstwa.
Tom 1. Założenia teoretyczne. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2004,
Tom 1. Założenia teoretyczne. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2004,
725- 729.
725- 729.
14. Salmon P.: Psychologia w medycynie wspomaga pracę z pacjentem i
14. Salmon P.: Psychologia w medycynie wspomaga pracę z pacjentem i
proces leczenia. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk
proces leczenia. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk
2002, 243- 265.
2002, 243- 265.
15. Wieczorowska – Tobis K.: Specyfika medycyny geriatrycznej. Polska
15. Wieczorowska – Tobis K.: Specyfika medycyny geriatrycznej. Polska
Medycyna Rodzinna 2004, 6, 1, 557-560
Medycyna Rodzinna 2004, 6, 1, 557-560
16. Wiśniewska – Roszkowska K.: Starość jako zadanie. IWPAX,
16. Wiśniewska – Roszkowska K.: Starość jako zadanie. IWPAX,
Warszawa 2001
Warszawa 2001
17. Żakowska – Wachelko B.: Rozpoznawanie chorób u osób w
17. Żakowska – Wachelko B.: Rozpoznawanie chorób u osób w
podeszłym wieku. Magazyn Pielęgniarki i Położnej 1997, 3, 9, 28-29
podeszłym wieku. Magazyn Pielęgniarki i Położnej 1997, 3, 9, 28-29
PIŚMIENNICTWO
PIŚMIENNICTWO
18. Pod redakcją Zapaśnika A., Żylina Z. „Leczenie objawowe w
18. Pod redakcją Zapaśnika A., Żylina Z. „Leczenie objawowe w
chorobach nowotworowych”, AM Gdańsk 1993
chorobach nowotworowych”, AM Gdańsk 1993
19. Twycross R.G., Frampton D.R. „Opieka paliatywna”,
19. Twycross R.G., Frampton D.R. „Opieka paliatywna”,
Bydgoszcz 1996
Bydgoszcz 1996
20. Larsen R., Urban&Partner „Anestezjologia” Wrocław 2003
20. Larsen R., Urban&Partner „Anestezjologia” Wrocław 2003