Geologia i 

ekonomika złóż

ROPA I GAZ W ASPEKCIE 

ZŁOŻOWYM I 

EKONOMICZNYM

Ustawa – prawo 

geologiczne i górnicze z 

dnia 9 czerwca 2011 r. 

Złoże ropy naftowej i gazu – naturalne 
nagromadzenie substancji węglowodorowych, 
których wydobycie może przynieść korzyść 
gospodarczą

Do węglowodorów należą: ropa naftowa, gaz ziemny i 
jego pochodne, metan pokładów węgla jako kopalina 
główna

Do węglowodorów nie należy metan jako kopalina 
towarzysząca węglowi kamiennemu pozyskiwany na 
drodze odmetanowania kopalń

Klasyfikacja zasobów 

ropy                i gazu – 

złoża konwencjonalne

ZASOBY GEOLOGICZNE

WYDOBYWALNE 

BILANSOWE (do 

40% zasobów 

geologicznych

WYDOBYWALN

E 

EKONOMICZNI

E

PRZEMYSŁOWE

NIEPRZEMYSŁOWE

POZABILANSO
WE

Graniczne wartości parametrów 

definiujących złoże 

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 18 grudnia 2001 r. (Dz. 

U. Nr 153 poz. 1774)

Lp

.

Parametr

Jednostka

Wartość 

graniczna

1

Minimalne pierwotne 

zasoby geologiczne*

t

50000

2

Minimalna średnia 

wydajność z otworów w 

konturze złoża

t/d

2

3

Minimalny stosunek 

początkowego ciśnienia 

złożowego do ciśnienia 

hydrostatycznego

0,6

4

Maksymalna gęstość ropy

g/cm

3

0,9

ROPA NAFTOWA

Minimalna przepuszczalność skał zbiornikowych – 1 mD – 
propozycja dodania

*Kursywą zaznaczono proponowane kryteria do usunięcia

Graniczne wartości parametrów 

definiujących złoże

Lp

.

Parametr

Jednostka

Wartość 

graniczna

1

Minimalne pierwotne 

zasoby geologiczne

mln m

3

60

2

Minimalna średnia 

wydajność z otworów w 

konturze złoża

m

3

/d

3000

3

Minimalna zawartość 

węglowodorów

% obj.

30

4

Maksymalna zawartość 

rtęci

µg/m

3

40

GAZ ZIEMNY

Minimalna przepuszczalność skał zbiornikowych – 0,1 mD – 
propozycja dodania

Jednostki zasobów ropy 

i 

gazu

•

   

baryłka (barrel, bbl) – 159 l

•

 1 baryłka statystyczna – 0,137 t

•

 1 t ropy – ok. 7,3 baryłki  

•

 

m

3

, 

•

Nm

3 

– normalny metr sześcienny adekwatny do 

warunków normalnych

•

 

petadżul – PJ = 10

15

 J, 1 mln m3 gazu = 0,33-0,52 PJ

Szacowanie zasobów 

złóż ropy i gazu – 

metody statyczne

Szacowanie zasobów 

ropy                   i gazu 

Metody statyczne – metoda objętościowa – zakłada, że wielkość 

zasobów  uzależniona  jest  od  pojemności  zbiornika,  stosowana 

jest  dla  złóż  nowo  odkrytych  lub  w  początkowej  fazie 

eksploatacji

Powierzchnia zbiornika - F

Miąższość zbiornika - m

Współczynnik porowatości - n

Współczynnik nasycenia skał wodą - k

Gęstość ropy - 

Współczynnik wydajności zbiornika (dla ropy) - h

Współczynnik skurczu (dla ropy) - r

Współczynnik ściśliwości (dla gazu) - B

Q=F*m*n*(1-k)/B - dla gazu ziemnego [m

3

]

B= zP

o

T

śr

/P

śr

T

o..,

P – ciśnienie, T - temperatura

Q=F*m*n*k**h*r - dla ropy naftowej [Mg]

Q

w

=Q*K – zasoby wydobywalne [Mg] 

Metody dynamiczne – metoda spadku ciśnienia - dla gazu, zakłada 
stałą ilość wydobytego gazu na drodze spadku ciśnienia w trakcie 
eksploatacji, może być stosowana dla złóż długo 
eksploatowanych.

Ciśnienie złożowe i wydobycie
Własności fizyczne płynów złożowych
Fizyczne parametry złoża

V = QP

p

a

1

/(P

P

a

1

-Pa

2

)

 
V – pierwotne zasoby gazu [m

3

]

Q  –  ilość  wydobytego  gazu  w  czasie  spadku  ciśnienia  od 
pierwotnego  ciśnienia  złożowego  do  średniego  przy  końcu 
eksploatacji
a

1

  a

2

  –  poprawki  na  odchylenie  gazu  od  prawa  Boyle’a 

Mariotte’a
P

p

 – pierwotne ciśnienie złożowe

P – średnie ciśnienie złożowe przy końcu eksploatacji

Szacowanie zasobów ropy i gazu

Szacowanie zasobów ropy i 

gazu

Metody dynamiczne – metoda krzywych spadku 
wydobycia – dla ropy i gazu

 

stosowana dla złóż o długiej historii eksploatacji

 opiera  się  na  analizie  naturalnego  spadku 

wydobycia w czasie
 prezentacja  w/w  analizy  w  postaci  funkcji 

wykładniczej, lub hiperbolicznej 

Szacowanie zasobów 

gazu                 z 

łupków

GiP – Gas in place (ilość gazu w 
złożu) – zasoby geologiczne.

Ilość gazu możliwego do 
wydobycia 
EUR – Estimated ultimate 
recovery
SCW – Szacunkowe całkowite 
wydobycie
 

Szacowanie zasobów 

prognostycznych ropy i 

gazu

Zasoby 

prognostyczne 

– 

nie 

odkryty 

potencjał 

węglowodorowy,  szacuje  się  w  celu  prognozowania 
wydobycia 

w 

przyszłości 

i 

określenia 

polityki 

poszukiwawczej

Sposoby szacowania:

metoda objętościowa

metoda  genetyczna,  polega  na  analizie  geodynamicznej 
basenów  sedymentacyjno-strukturalnych,  uwzględnia  układ 
skał  macierzystych,  zbiornikowych  i  uszczelniających, 
termodynamiczne  warunki  tworzenia  faz  węglowodorów  i 
ich ruchu na drodze akumulacji

Q=P*F,  gdzie  P  –  potencjał  jednostkowy,  F  –  czynna 
genetycznie powierzchnia basenu

Lubiatów-
Grotów

BMB

B3 
(Petrobaltic)

 Przemyśl

I

II

III

IV

Kamień Pomorski

Bóbrka

Grobla

Kościan
-
Brońsko

Tarchały

Wierzchowic
e

Obszary ropo- i gazonośne:
I – karpacki
II – przedkarpacki
III – wielkopolski
IV – zachodniopomorski
V - bałtycki

Wiek skał zbiornikowych 
(piaskowce, dolomity i 
wapienie):

  trzeciorzęd + 
mezozoik

perm + 
karbon

kambr

Ważniejsze złoża:

ropa naftowa + gaz

gaz ziemny

Występowanie ropy i gazu w Polsce (złoża konwencjonalne)

Stężyc
a

Wańkow
a