1
1
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
1.
1.
Wprowadzenie
Wprowadzenie
Myślenie jest substytutem działania. Ogólna mapa problemowa związana z
Myślenie jest substytutem działania. Ogólna mapa problemowa związana z
psychologiczną teorią myślenia.
psychologiczną teorią myślenia.
1.
1.
Funkcja i rodzaje myślenia
Funkcja i rodzaje myślenia
Po co natura wymyśliła myślenia?!
Po co natura wymyśliła myślenia?!
Symulowanie procesów i wydarzeń rozgrywających się w świecie
Symulowanie procesów i wydarzeń rozgrywających się w świecie
rzeczywistym, ale bezpiecznie i bez konsekwencji typowych dla świata
rzeczywistym, ale bezpiecznie i bez konsekwencji typowych dla świata
realnego. Budujemy symboliczny model rzeczywistości, który następnie
realnego. Budujemy symboliczny model rzeczywistości, który następnie
jest przez nas testowany. A) budujemy symboliczną reprezentację
jest przez nas testowany. A) budujemy symboliczną reprezentację
świata B) uruchamiamy procesy symulacyjne.
świata B) uruchamiamy procesy symulacyjne.
Myślenie jest łańcuchem zachowań symbolicznych, którego funkcja sprowadza
Myślenie jest łańcuchem zachowań symbolicznych, którego funkcja sprowadza
się do symulowania wydarzeń rzeczywistych, zwłaszcza działań
się do symulowania wydarzeń rzeczywistych, zwłaszcza działań
własnych podmiotu, z wykorzystaniem poznawczej reprezentacji
własnych podmiotu, z wykorzystaniem poznawczej reprezentacji
rzeczywistości.
rzeczywistości.
Myślenie autystyczne i realistyczne (ukierunkowanie na cel, osiągniecie
Myślenie autystyczne i realistyczne (ukierunkowanie na cel, osiągniecie
określonego efektu). Realistyczne można podzielić na reproduktywne
określonego efektu). Realistyczne można podzielić na reproduktywne
(np. planowanie zakupów) i produktywne (myślenie daje NOWY produkt).
(np. planowanie zakupów) i produktywne (myślenie daje NOWY produkt).
Myślenie
Myślenie
2
2
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
Myślenie jawne i niejawne.
Myślenie jawne i niejawne.
Myślenie krytyczne (przypadek myślenia realistycznego) – celem
Myślenie krytyczne (przypadek myślenia realistycznego) – celem
myślenia krytycznej jest rzetelna i realistyczna ocena
myślenia krytycznej jest rzetelna i realistyczna ocena
wszystkich ważnych aspektów intelektualnej człowieka.
wszystkich ważnych aspektów intelektualnej człowieka.
krytycznej ocenie podlegają więc: a) cele i problemy, b)
krytycznej ocenie podlegają więc: a) cele i problemy, b)
strategie poznawcze i operacje intelektualne, c) wytwory
strategie poznawcze i operacje intelektualne, c) wytwory
aktywności intelektualnej własnej i cudzej.
aktywności intelektualnej własnej i cudzej.
Myślenie produktywne – twórcze lub odtwórcze (w sensie
Myślenie produktywne – twórcze lub odtwórcze (w sensie
globalnym).
globalnym).
3. Struktura myślenia – wewnętrzna budowa procesu myślenia
3. Struktura myślenia – wewnętrzna budowa procesu myślenia
Trzy kategorie podejść: klasyczne, behawiorystyczne i poznawcze.
Trzy kategorie podejść: klasyczne, behawiorystyczne i poznawcze.
A)
A)
Klasyczne
Klasyczne
Proces myślenia jako ciąg idei, powiązanych i tworzących spójny
Proces myślenia jako ciąg idei, powiązanych i tworzących spójny
łańcuch na mocy tak zwanych praw kojarzenia. Idea jest tutaj
łańcuch na mocy tak zwanych praw kojarzenia. Idea jest tutaj
jednostką budulcową, zaś spoiwem łączącym te jednostki-prawa
jednostką budulcową, zaś spoiwem łączącym te jednostki-prawa
kojarzenia.
kojarzenia.
Na podstawie tej teorii zbudowano nowsze behawiorystyczne teorie
Na podstawie tej teorii zbudowano nowsze behawiorystyczne teorie
myślenia. Teorie asocjacyjne stały się bardzo ważne dla
myślenia. Teorie asocjacyjne stały się bardzo ważne dla
teorii twórczości.
teorii twórczości.
Myślenie
Myślenie
3
3
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
B) Behawiorystyczne
B) Behawiorystyczne
Pojęcie reakcji symbolicznej, czyli reakcji ukrytej, zastępczej, odnoszącej się
Pojęcie reakcji symbolicznej, czyli reakcji ukrytej, zastępczej, odnoszącej się
do realnej rzeczywistości tak, jak zatem ciąg symbolicznych bodźców i
do realnej rzeczywistości tak, jak zatem ciąg symbolicznych bodźców i
reakcji a spoiwem – symboliczne związki typu S-R. Powstaje w wyniku
reakcji a spoiwem – symboliczne związki typu S-R. Powstaje w wyniku
uczenia się i nabywania doświadczenia indywidualnego – tak twierdzą
uczenia się i nabywania doświadczenia indywidualnego – tak twierdzą
behawioryści.
behawioryści.
Behawiorystyczne teorie myślenia są ważne ze względu na postulowane
Behawiorystyczne teorie myślenia są ważne ze względu na postulowane
podobieństwo operacji myślowych do jawnych zachować organizmu. Można więc
podobieństwo operacji myślowych do jawnych zachować organizmu. Można więc
zastosować wiedzę o zachowaniu do analizy procesu myślenia.
zastosować wiedzę o zachowaniu do analizy procesu myślenia.
c) Poznawcze
c) Poznawcze
Kluczowe jest tutaj pojęcie reprezentacji poznawczej. Newell i Simon ściśle
Kluczowe jest tutaj pojęcie reprezentacji poznawczej. Newell i Simon ściśle
wiążą proces myślenia z rozwiązywaniem problemów. Wychodzą z założenia, że
wiążą proces myślenia z rozwiązywaniem problemów. Wychodzą z założenia, że
struktura problemu jest wewnętrznie reprezentowana przez podmiot w postaci
struktura problemu jest wewnętrznie reprezentowana przez podmiot w postaci
tzw. Stanów wiedzy – pojedynczych atomów reprezentacji poznawczej, których
tzw. Stanów wiedzy – pojedynczych atomów reprezentacji poznawczej, których
liczba, treść i wzajemny układ tworzą przestrzeń problemu.
liczba, treść i wzajemny układ tworzą przestrzeń problemu.
Dwa wyróżnione stany wiedzy: pierwszy i ostatni pełnią funkcję szczególną.
Dwa wyróżnione stany wiedzy: pierwszy i ostatni pełnią funkcję szczególną.
Stanowią one reprezentację poznawczą sytuacji wyjściowej (znany jest tylko
Stanowią one reprezentację poznawczą sytuacji wyjściowej (znany jest tylko
cel) i końcowej (poznawcza reprezentacja wszelakich fragmentów
cel) i końcowej (poznawcza reprezentacja wszelakich fragmentów
rzeczywistości, których dotyczy dany problem) w rozwiązywaniu problemu.
rzeczywistości, których dotyczy dany problem) w rozwiązywaniu problemu.
Rozwiązywanie problemu jest jedynie ciągiem przekształceń jednego stanu
Rozwiązywanie problemu jest jedynie ciągiem przekształceń jednego stanu
wiedzy w inny stan wiedzy.
wiedzy w inny stan wiedzy.
Myślenie
Myślenie
4
4
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
Tylko teorie poznawcze postulują dwupoziomową strukturę
Tylko teorie poznawcze postulują dwupoziomową strukturę
procesu myślenia. Pierwsze piętro obejmuje proces
procesu myślenia. Pierwsze piętro obejmuje proces
myślenia w ścisłym sensie, a drugie – procesy
myślenia w ścisłym sensie, a drugie – procesy
decyzyjne, monitorujące i kontrolujące, zwane
decyzyjne, monitorujące i kontrolujące, zwane
czynnikami metapoznawczymi. Dzięki nim możliwe jest
czynnikami metapoznawczymi. Dzięki nim możliwe jest
sterowanie procesem myślenia przez sam podmiot, czyli
sterowanie procesem myślenia przez sam podmiot, czyli
bez znaczącego udziału oddziaływań zewnętrznych.
bez znaczącego udziału oddziaływań zewnętrznych.
Np. heurystyki są takim podstawowym czynnikiem
Np. heurystyki są takim podstawowym czynnikiem
metapoznawczym. Rozumiane jako reguły decyzyjne
metapoznawczym. Rozumiane jako reguły decyzyjne
pozwalające ograniczyć zakres teoretycznie możliwych
pozwalające ograniczyć zakres teoretycznie możliwych
operacji umysłowych do minimum.
operacji umysłowych do minimum.
W innych ujęciach mówi się o strategiach poznawczych albo
W innych ujęciach mówi się o strategiach poznawczych albo
metakomponentach, których funkcja jest podobna
metakomponentach, których funkcja jest podobna
heurystykom. Odpowiadają za planowanie i organizację
heurystykom. Odpowiadają za planowanie i organizację
procesu myślenia, nadzór nad jego przebiegiem i
procesu myślenia, nadzór nad jego przebiegiem i
wykorzystanie informacji zwrotnych dotyczących jego
wykorzystanie informacji zwrotnych dotyczących jego
wyniku.
wyniku.
Myślenie
Myślenie
5
5
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
4. Czego nie wiemy o myśleniu?
4. Czego nie wiemy o myśleniu?
a)
a)
Czy myślenie jest konieczną kategorią
Czy myślenie jest konieczną kategorią
pojęciową, bez której psychologia nie
pojęciową, bez której psychologia nie
może się obejść?
może się obejść?
b)
b)
Jaka jest rola reprezentacji poznawczej
Jaka jest rola reprezentacji poznawczej
w procesach myślenia?
w procesach myślenia?
c)
c)
Jaka jest natura wglądu?
Jaka jest natura wglądu?
d)
d)
W jaki sposób proces myślenia wchodzi w
W jaki sposób proces myślenia wchodzi w
interakcję z innymi procesami
interakcję z innymi procesami
psychicznymi, szczególnie motywacyjnymi
psychicznymi, szczególnie motywacyjnymi
i emocjonalnymi?
i emocjonalnymi?
e)
e)
W jaki sposób zwiększyć trafność
W jaki sposób zwiększyć trafność
zewnątrzną teorii myślenia?
zewnątrzną teorii myślenia?
Myślenie
Myślenie
6
6
April 5, 2021
April 5, 2021
Psychologia procesów poznawczych
Psychologia procesów poznawczych
Obecnie coraz częściej podkreśla się
Obecnie coraz częściej podkreśla się
pragmatyczny aspekt ludzkich procesów
pragmatyczny aspekt ludzkich procesów
intelektualnych, a więc fakt, że służą
intelektualnych, a więc fakt, że służą
one osiąganiu konkretnych celów, a nie
one osiąganiu konkretnych celów, a nie
tylko poznaniu obiektywnej prawdy lub
tylko poznaniu obiektywnej prawdy lub
wykazaniu się abstrakcyjnie ujmowaną
wykazaniu się abstrakcyjnie ujmowaną
sprawnością.
sprawnością.
Coraz częściej bada się umiejętność
Coraz częściej bada się umiejętność
rozwiązywania bardzo złożonych
rozwiązywania bardzo złożonych
problemów o dużym stopniu realizmu.
problemów o dużym stopniu realizmu.
Myślenie
Myślenie
Document Outline